మహాభారతం · అధ్యాయం 6.19
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.19.1
अर्क्षांहिणीं दशैकां च व्यूढां दृष्ट्वा युधिष्ठिरः ।
कथमल्पेन सैन्येन प्रत्यव्यूहत पाण्डवः ॥ ६.१९.१ ॥
పదకొండు అక్షౌహిణులు వ్యూహంగా నిలిచినట్లు చూసి, యుధిష్ఠిరుడు చిన్న సైన్యంతో ఎలా ప్రతివ్యూహం రచించాడు?
6.19.2
यो वेद मानुषं व्यूहं दैवं गान्धर्वमासुरम् ।
कथं भीष्मं स कौन्तेयः प्रत्ययूहत सञ्जय ॥ ६.१९.२ ॥
మానుష, దైవ, గాంధర్వ, ఆసుర వ్యూహాలను తెలిసిన ఆ కౌంతేయుడు భీష్మునికి ఎదురుగా ఎలా వ్యూహం రచించాడు, సంజయా?
6.19.3
धार्तराष्ट्राण्यनीकानि दृष्ट्वा व्यूढानि पाण्डवः ।
अभ्यभाषत धर्मात्मा धर्मराजो धनञ्जयम् ॥ ६.१९.३ ॥
ధృతరాష్ట్ర పుత్రుల సేనలు వ్యూహంగా నిలిచినట్లు చూసి, ధర్మాత్ముడైన పాండవుడు ధర్మరాజు ధనంజయునితో ఇలా అన్నాడు.
6.19.4
महर्षेर्वचनात्तात वेदयन्ति बृहस्पतेः ।
संहतान्योधयेदल्पान्कामं विस्तारयेद्बहून् ॥ ६.१९.४ ॥
ప్రియమైనవాడా, మహర్షి బృహస్పతి వాక్యం ప్రకారం పండితులు చెబుతారు: చిన్న సేనను కూర్చి పోరాడాలి, పెద్ద సేనను ఇష్టానుసారం విస్తరించాలి.
6.19.5
सूचीमुखमनीकं स्यादल्पानां बहुभिः सह ।
अस्माकं च तथा सैन्यमल्पीयः सुतरां परैः ॥ ६.१९.५ ॥
చిన్న సేనకు సూచీముఖ వ్యూహం తగినది; అది అనేకులతో కలిసి నిలుస్తుంది. మన సేన శత్రువుల కంటే ఇంకా చిన్నది.
6.19.6
एतद्वचनमाज्ञाय महर्षेर्व्यूह पाण्डव ।
एतच्छ्रुत्वा धर्मराजं प्रत्यभाषत पाण्डवः ॥ ६.१९.६ ॥
మహర్షి ఈ వాక్యాన్ని తెలుసుకుని, విని, పాండవుడు ధర్మరాజుకు ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చాడు.
6.19.7
एष व्यूहामि ते व्यूहं राजसत्तम दुर्जयम् ।
अचलं नाम वज्राख्यं विहितं वज्रपाणिना ॥ ६.१९.७ ॥
ఓ రాజశ్రేష్ఠా, వజ్రపాణి (ఇంద్రుడు) నిర్ణయించిన, వజ్రం అనే పేరుగల, అచలమైన, జయించరాని ఈ వ్యూహాన్ని నేను మీ కోసం రచిస్తాను.
6.19.8
यः स वात इवोद्भूतः समरे दुःसहः परैः ।
स नः पुरो योत्सयते वै भीमः प्रहरतां वरः ॥ ६.१९.८ ॥
యుద్ధంలో గాలిలా చెలరేగి, శత్రువులకు భరించరానివాడైన ఆ భీముడు, ప్రహరించువారిలో శ్రేష్ఠుడు, మన ముందు నిజంగా పోరాడతాడు.
6.19.9
तेजांसि रिपुसैन्यानां मृद्गन्पुरुषसत्तमः ।
अग्नेऽग्रणीर्योत्स्यति नो युद्धोपायविचक्षणः ॥ ६.१९.९ ॥
శత్రుసైన్యాల తేజస్సును అణచివేస్తూ, అగ్నికి అగ్రగామియైన, యుద్ధోపాయాలలో నేర్పరియైన, పురుషోత్తముడు మనకోసం పోరాడతాడు.
6.19.10
यं दृष्ट्वा कुरवः सर्वे दुर्योधनपुरोगमाः ।
निवर्तिष्यन्ति संत्रस्ताः सिंहं क्षुद्रमृगा यथा ॥ ६.१९.१० ॥
అతన్ని చూసి దుర్యోధనుడు ముందున్న కౌరవులంతా, సింహాన్ని చూసిన చిన్న జింకలవలె భయపడి వెనుదిరుగుతారు.
6.19.11
तं सर्वे संश्रयिष्यामः प्राकारमकुतोभयाः ।
भीमं प्रहरतां श्रेष्ठं देवाराजमिवामराः ॥ ६.१९.११ ॥
భయమే లేనివారమై మనమంతా అతన్నే ప్రాకారంగా ఆశ్రయిస్తాం; ప్రహరించువారిలో శ్రేష్ఠుడైన భీముని, దేవతలు దేవరాజైన ఇంద్రుని ఆశ్రయించినట్లు.
6.19.12
न हि सोऽस्ति पुमाँल्लोके यः संक्रुद्धं वृकोदरम् ।
द्रष्टुमत्युग्रकर्माणं विषहेत नरर्षभम् ॥ ६.१९.१२ ॥
లోకంలో కోపించిన వృకోదరుని, అత్యంత ఉగ్రకర్ములైన ఆ నరశ్రేష్ఠుని, చూడగలిగి సహించగల పురుషుడు ఎవ్వడూ లేడు.
6.19.13
भीमसेनो गदां बिभ्रद्वज्रसारमयीं दृढाम् ।
चरन्वेगेन महता समुद्रमपि शोषयेत् ॥ ६.१९.१३ ॥
వజ్రసారంతో చేసిన దృఢమైన గదను ధరించి, గొప్ప వేగంతో నడిచే భీమసేనుడు సముద్రాన్ని కూడా ఎండింపజేయగలడు.
6.19.14
भीमसेनं तदा राजन्दर्शयस्व महाबलम् ।
केकया धृष्टकेतुश्च चेकितानश्च वीर्यवान् ॥ ६.१९.१४ ॥
ఓ రాజా, అప్పుడు మహాబలుడైన భీమసేనుని చూపించు; కేకయులు, ధృష్టకేతువు, వీర్యవంతుడైన చేకితానుడు కూడా వెళ్లనివ్వు.
6.19.15
एते गच्छन्तु सामात्याः प्रकर्षन्तो जनाधिप ।
धृतराष्ट्रस्य दायादानिति बीभत्सुरब्रवीत् ॥ ६.१९.१५ ॥
ఓ జనాధిపా, వీరంతా మంత్రులతో కలిసి వెళ్లి ధృతరాష్ట్రుని వారసులను లాగి తీసుకురానివ్వండి అని బీభత్సుడు (అర్జునుడు) అన్నాడు.
6.19.16
ब्रुवाणं तु तथा पार्थं सर्वसैन्यानि भारत ।
अपूजयंस्तदा वाग्भिरनुकूलाभिराहवे ॥ ६.१९.१६ ॥
ఓ భారతా, పార్థుడు (అర్జునుడు) అలా మాట్లాడుతున్నప్పుడు, యుద్ధంలో సర్వ సేనలు అనుకూలమైన మాటలతో అతనిని పూజించాయి.
6.19.17
एवमुक्त्वा महाबाहुस्तथा चक्रे धनञ्जयः ।
व्यूह्य तानि बलान्याशु प्रययौ फल्गुनस्तथा ॥ ६.१९.१७ ॥
మహాబాహువైన ధనంజయుడు (అర్జునుడు) ఇలా చెప్పి అలాగే చేశాడు; ఆ సేనలను వ్యూహంగా నిలిపి, ఫల్గునుడు వేగంగా ముందుకు సాగాడు.
6.19.18
संप्रयातान्कुरून्दृष्ट्वा पाण्डंवानां महाचमूः ।
गङ्गेव पूर्णा स्तिमिता स्पन्दमाना व्यदृश्यत ॥ ६.१९.१८ ॥
కురువులు ముందుకు రావడం చూసి, పాండవుల మహా సేన నిండు గంగలా, నిశ్చలంగా కదులుతున్నట్టుగా కనిపించింది.
6.19.19
भीमसेनोऽग्रणीस्तेषां धृष्टद्युम्नश्च वीर्यवान् ।
नकुलः सहदेवश्च धृष्टकेतुश्च पार्थिवः ॥ ६.१९.१९ ॥
భీమసేనుడు వారి అగ్రణి; పరాక్రమవంతుడైన ధృష్టద్యుమ్నుడు, నకులుడు, సహదేవుడు, రాజు ధృష్టకేతువు కూడా ఉన్నారు.
6.19.20
विराटश्च ततः पश्चाद्राजाथाक्षौहिणीवृतः ।
भ्रातृभिः सह पुत्रैश्च सोऽभ्यरक्षत पृष्ठतः ॥ ६.१९.२० ॥
తరువాత వెనుక నుండి రాజు విరాటుడు ఒక అక్షౌహిణి సేనతో, సోదరులు మరియు కుమారులతో కలిసి వెనుకభాగాన్ని రక్షించాడు.
6.19.21
चक्ररक्षौ तु भीमस्य माद्रीपुत्रौ महाद्युती ।
द्रौपदेयाः ससौभद्राः पृष्ठगोपास्तरस्विनः ॥ ६.१९.२१ ॥
భీముని చక్రరక్షకులు మహాతేజస్వులైన మాద్రి ఇద్దరు కుమారులు; ద్రౌపదీ పుత్రులు, సౌభద్రుడితో కలిసి వేగవంతులైన వీరులు వెనుక రక్షకులు.
6.19.22
धृष्टद्युम्नश्च पाञ्चाल्यस्तेषां गोप्ता महारथः ।
सहितः पृतनाशूरैः रथमुख्यैः प्रभद्रकैः ॥ ६.१९.२२ ॥
పాంచాల వంశీయుడైన ధృష్టద్యుమ్నుడు వారి రక్షకుడైన మహారథుడు; సైన్యంలోని శూరులు, ప్రధాన రథికులు, ప్రభద్రకులు అతనితో ఉన్నారు.
6.19.23
शिखण्डी तु ततः पश्चादर्जुनेनाभिरक्षितः ।
यत्तो भीष्मविनाशाय प्रययौ भरतर्षभ ॥ ६.१९.२३ ॥
తరువాత అర్జునుడు రక్షించిన శిఖండి, భీష్ముని నాశనం కోసం ప్రయత్నిస్తూ ముందుకు సాగాడు, ఓ భరతశ్రేష్ఠుడా.
6.19.24
पृष्ठतोऽप्यर्जुनस्यासीद्युयुधानो महाबलः ।
चक्ररक्षौ तु पाञ्चाल्यौ युधामन्यूत्तमोजसौ ॥ ६.१९.२४ ॥
అర్జునుని వెనుక కూడా మహాబలుడైన యుయుధానుడు ఉన్నాడు; చక్రరక్షకులు పాంచాలులైన యుధామన్యుడు, ఉత్తమౌజసుడు.
6.19.25
राजा तु मध्यमानीके कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
बृहद्भीः कुञ्जरैर्मत्तैश्चलद्भिरचलैरिव ॥ ६.१९.२५ ॥
కుంతీ కుమారుడైన రాజు యుధిష్ఠిరుడు మధ్య సేనలో ఉన్నాడు; మదించిన ఏనుగులు కదిలే పర్వతాల వలె మహా భయం కలిగించాయి.
6.19.26
अक्षौहिण्याथ पाञ्चाल्यो यज्ञसेनो महामनाः ।
विराटमन्वयात्पश्चात्पाण्डवार्थं पराक्रमी ॥ ६.१९.२६ ॥
అప్పుడు అక్షౌహిణి సేనతో మహామనస్వి అయిన పాంచాల యజ్ఞసేనుడు, పాండవుల కోసం పరాక్రమంతో విరాటుని వెనుక నడిచాడు.
6.19.27
तेषामादित्यचन्द्राभाः कनकोत्तमभूषणाः ।
नानाचिह्नधरा राजन्रथेष्वासन्महाध्वजाः ॥ ६.१९.२७ ॥
ఓ రాజా, వారి రథాలపై సూర్యచంద్రుల వలె ప్రకాశించే, ఉత్తమ బంగారు అలంకారాలతో, రకరకాల చిహ్నాలు ధరించిన గొప్ప ధ్వజాలు ఉన్నాయి.
6.19.28
समुत्सार्य ततः पश्चाद्धृष्टद्युम्नो महारथः ।
भ्रातृभिः सहपुत्रैश्च सोऽभ्यरक्षद्युधिष्ठिरम् ॥ ६.१९.२८ ॥
అనంతరం వెనుకనుండి తప్పుకుని, మహారథుడు ధృష్టద్యుమ్నుడు తన సోదరులు, కుమారులతో కలిసి యుధిష్ఠిరుని రక్షించాడు.
6.19.29
त्वदीयानां परेषां च रथेषु विपुलान्ध्वजान् ।
अभिभूयार्जुनस्यैको रथे तस्थौ महाकपिः ॥ ६.१९.२९ ॥
మీ వారి, శత్రువుల రథాలపై ఉన్న గొప్ప ధ్వజాలను అధిగమించి, అర్జునుని రథంపై ఒంటరిగా మహాకపి (హనుమంతుడు) నిలిచాడు.
6.19.30
पदातास्त्वग्रतोऽगच्छन्नसिशक्त्यृष्टिपाणयः ।
अनेकशतसाहस्रा भीमसेनस्य रक्षिणः ॥ ६.१९.३० ॥
కానీ భీమసేనుని రక్షకులైన అనేక వందల వేల కాల్బలం, కత్తులు, శక్తులు, ఋష్టులు చేతబట్టి ముందుకు సాగింది.
6.19.31
वारणा दशसाहस्राः प्रभिन्नकरटामुखाः ।
शूरा हेममयैर्जालैर्दीप्यमाना इवाचलाः ॥ ६.१९.३१ ॥
మదజలంతో కారుతున్న కుంభస్థలాలు, ముఖాలు కలిగిన పదివేల ఏనుగులు, బంగారు వలలతో మెరుస్తూ పర్వతాల వలె శూరంగా నిలిచాయి.
6.19.32
क्षरन्त इव जीमूता महार्हाः पद्मगन्धिनः ।
राजानमन्वयुः यश्चाज्जीमूता इव वार्षिकाः ॥ ६.१९.३२ ॥
కారే మేఘాల వలె, విలువైనవి, పద్మ సుగంధం కలవి, వర్షాకాల మేఘాల వలె రాజును అనుసరించాయి.
6.19.33
भीमसेनो गदां भीमां प्रकर्षन्परिघोपमाम् ।
प्रचकर्ष महासैन्यं दुराधर्षो महामनाः ॥ ६.१९.३३ ॥
భీమసేనుడు భయంకరమైన గదను పరిఘలా లాగుతూ మహాసైన్యాన్ని ముందుకు నడిపాడు; అతడు అజేయుడు, మహామనస్కుడు.
6.19.34
तमर्कमिव दुष्प्रेक्ष्यं तपन्तमिव वाहिनीम् ।
न शेकुः सर्वयोधास्ते प्रतिवीक्षितुमन्तिके ॥ ६.१९.३४ ॥
సూర్యుని వలె చూడ కష్టంగా, సేనను తపింపజేస్తూ ఉన్న అతన్ని, యోధులందరూ సమీపంలో ఎదురుగా చూడలేకపోయారు.
6.19.35
वज्रो नामैष स व्यूहो निर्भयः सर्वतोमुखः ।
चापविद्युद्ध्वजो घोरो गुप्तो गाण्डीवधन्वना ॥ ६.१९.३५ ॥
ఇది వజ్రం అనే వ్యూహం; నిర్భయమైనది, సర్వదిక్కుల్లో ముఖం కలది, విల్లు-మెరుపు ధ్వజాలు కలది, భయంకరమైనది, గాండీవధారి చేత రక్షితమైనది.
6.19.36
यं प्रतिव्यूहय् तिष्ठन्ति पाण्डवास्तव वाहिनीम् ।
अजेयो मानुषे लोके पाण्डवैरभिरक्षितः ॥ ६.१९.३६ ॥
మీ సేనకు ఎదురుగా పాండవులు నిలిపిన ఈ వ్యూహం మానవలోకంలో అజేయమైనది; పాండవులచే పూర్తిగా రక్షితమైనది.
6.19.37
संध्यां तिष्ठत्सु सैन्येषु सूर्यस्योदयनं प्रति ।
प्रववौ पृष्ठतो वायुर्निरभ्रे स्तनयित्नुमान् ॥ ६.१९.३७ ॥
సంధ్యాసమయంలో సైన్యాలు నిలిచి ఉండగా, సూర్యోదయ దిశ వైపు వెనుక నుండి గాలి వీచింది; మేఘరహిత ఆకాశంలో అది గర్జిస్తూ వీచింది.
6.19.38
विष्वग्वाताश्च विववुर्नीचैः शर्करकर्षिणः ।
रजश्चोद्धूयत महत्तम आच्छादयञ्जगत् ॥ ६.१९.३८ ॥
అన్ని దిక్కుల నుండి గాలులు వీచాయి; నేలకు దగ్గరగా రాళ్లను లాగుతూ వీచాయి. ధూళి లేచి మహా చీకటిగా లోకాన్ని కప్పింది.
6.19.39
पपात महती चोल्का प्राङ्भुखी भरतर्षभ ।
उद्यन्तं सूर्यमाहत्य व्यशीर्यत महास्वना ॥ ६.१९.३९ ॥
భరత వంశ వృషభా! ఒక పెద్ద ఉల్క తూర్పు ముఖంగా పడింది; ఉదయిస్తున్న సూర్యుడిని తాకి మహా శబ్దంతో విరిగిపోయింది.
6.19.40
अथ संनह्यमानेषु सैन्येषु भरतर्षभ ।
निष्प्रभोऽभ्युद्ययौ सूर्यः सघोषं भूश्चचाल च ॥ ६.१९.४० ॥
తరువాత, భరత వంశ వృషభా! సైన్యాలు యుద్ధానికి సన్నద్ధమవుతుండగా, సూర్యుడు కాంతి లేకుండా ఉదయించాడు; ధ్వనితో భూమి కంపించింది.
6.19.41
व्यशीर्यत सनादा च भूस्तदा भरतर्षभ ।
निर्घाता बहवो राजन्दिक्षु सर्वासु चाभवन् ।
प्रादुरासीद्रजस्तीव्रं न प्राज्ञायत किंचन ॥ ६.१९.४१ ॥
అప్పుడు, భరత వంశ వృషభా, రాజా! ధ్వనితో భూమి చీలింది; అన్ని దిక్కుల్లో పిడుగుల వంటి అనేక భయంకర శబ్దాలు కలిగాయి. తీవ్రమైన ధూళి లేచింది; ఏదీ కనిపించలేదు.
6.19.42
ध्वजानां धूयमानानां सहसा मातरिश्वना ।
किङ्किणीजालबद्धानां काञ्चनस्रग्वराम्बरैः ॥ ६.१९.४२ ॥
గాలి చేత అకస్మాత్తుగా ఊగుతున్న ధ్వజాలు, చిన్న గంటల వలలతో కట్టబడినవి, బంగారు దండలు, శ్రేష్ఠమైన వస్త్రాలతో అలంకరించబడినవి.
6.19.43
महतां सपताकानामादित्यसमतेजसाम् ।
सर्वं झणझणीभूतमासीत्तालवनेष्विव ॥ ६.१९.४३ ॥
పెద్దవైన పతాకలతో, సూర్యునితో సమానమైన తేజస్సుతో ఉన్న అవన్నీ తాటివనాల్లో వలె ఝణఝణ ధ్వనులతో నిండిపోయాయి.
6.19.44
एवं ते पुरुषव्याघ्राः पाण्डवा युद्धनन्दिनः ।
व्यवस्थिताः प्रतिव्यूह्य तव पुत्रस्य वाहिनीम् ॥ ६.१९.४४ ॥
ఇలా మనుషులలో పులులైన, యుద్ధమున ఆనందించే పాండవులు నీ కుమారుని సైన్యానికి ఎదురుగా వ్యూహం పన్ని నిలిచారు.
6.19.45
ग्रसन्त इव मञ्जानो योधानां भरतर्षभ ।
दृष्ट्वाग्रतो भीमसेनं गदापाणिमवस्थितम् ॥ ६.१९.४५ ॥
భరతర్షభా, యోధుల మజ్జను మ్రింగుతున్నట్లుగా, ముందు గదాపాణియై నిలిచిన భీమసేనుని చూసి.