มหาภารตะ · อัธยายะ 6.19
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.19.1
अर्क्षांहिणीं दशैकां च व्यूढां दृष्ट्वा युधिष्ठिरः ।
कथमल्पेन सैन्येन प्रत्यव्यूहत पाण्डवः ॥ ६.१९.१ ॥
เมื่อยุธิษฐิระเห็นกองทัพเก้าอักษอหิณีและหนึ่งอักษอหิณีที่จัดขบวนไว้แล้ว ปาณฑวะผู้นั้นจะจัดกระบวนรบตอบโต้ด้วยกองทัพอันน้อยนิดได้อย่างไร
6.19.2
यो वेद मानुषं व्यूहं दैवं गान्धर्वमासुरम् ।
कथं भीष्मं स कौन्तेयः प्रत्ययूहत सञ्जय ॥ ६.१९.२ ॥
กุนตีบุตรผู้รู้กระบวนรบของมนุษย์ ของเทพ ของคนธรรพ์ และของอสูร เขาจะจัดกระบวนรบต่อสู้กับภีษมะได้อย่างไร ดูก่อนสัญชัย
6.19.3
धार्तराष्ट्राण्यनीकानि दृष्ट्वा व्यूढानि पाण्डवः ।
अभ्यभाषत धर्मात्मा धर्मराजो धनञ्जयम् ॥ ६.१९.३ ॥
เมื่อเห็นกองทัพของธารตราษฏร์จัดขบวนไว้แล้ว ปาณฑวะผู้มีจิตใจธรรมะ คือพระเจ้าธรรมราช ตรัสกับธนัญชัยว่า
6.19.4
महर्षेर्वचनात्तात वेदयन्ति बृहस्पतेः ।
संहतान्योधयेदल्पान्कामं विस्तारयेद्बहून् ॥ ६.१९.४ ॥
ลูกรัก ตามคำของมหาฤๅษี ผู้รู้ทั้งหลายกล่าวไว้ว่า ตามคำของพระพฤหัสปติ ให้รบกับกองทัพน้อยที่รวมกันแน่น และขยายกองทัพใหญ่ออกไปตามที่ปรารถนา
6.19.5
सूचीमुखमनीकं स्यादल्पानां बहुभिः सह ।
अस्माकं च तथा सैन्यमल्पीयः सुतरां परैः ॥ ६.१९.५ ॥
สำหรับกองทัพน้อย กระบวนปลายเข็มเหมาะสม คือให้รวมกันอยู่กับกองทัพใหญ่ และกองทัพของเราก็น้อยยิ่งกว่ากองทัพของศัตรู
6.19.6
एतद्वचनमाज्ञाय महर्षेर्व्यूह पाण्डव ।
एतच्छ्रुत्वा धर्मराजं प्रत्यभाषत पाण्डवः ॥ ६.१९.६ ॥
ปาณฑวะได้ทราบและได้ฟังคำของมหาฤๅษีนี้แล้ว จึงกล่าวตอบพระเจ้าธรรมราช
6.19.7
एष व्यूहामि ते व्यूहं राजसत्तम दुर्जयम् ।
अचलं नाम वज्राख्यं विहितं वज्रपाणिना ॥ ६.१९.७ ॥
ข้าแต่ราชาผู้ประเสริฐที่สุด ข้าพระองค์จะจัดกระบวนรบที่ไม่มีใครเอาชนะได้นี้ให้พระองค์ ชื่อว่าอจละ มีนามว่าวัชระ ซึ่งพระอินทร์ผู้ถือวัชระได้กำหนดไว้
6.19.8
यः स वात इवोद्भूतः समरे दुःसहः परैः ।
स नः पुरो योत्सयते वै भीमः प्रहरतां वरः ॥ ६.१९.८ ॥
ภีมะผู้ที่ลุกขึ้นในสงครามดุจลม ศัตรูไม่อาจทนได้ ผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาผู้โจมตี เขาจะต่อสู้อยู่เบื้องหน้าเราอย่างแน่นอน
6.19.9
तेजांसि रिपुसैन्यानां मृद्गन्पुरुषसत्तमः ।
अग्नेऽग्रणीर्योत्स्यति नो युद्धोपायविचक्षणः ॥ ६.१९.९ ॥
ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่บุรุษ ผู้บดขยี้รัศมีของกองทัพศัตรู เป็นผู้นำแห่งอัคนี ผู้ชำนาญในวิธีการทำสงคราม เขาจะรบเพื่อพวกเรา
6.19.10
यं दृष्ट्वा कुरवः सर्वे दुर्योधनपुरोगमाः ।
निवर्तिष्यन्ति संत्रस्ताः सिंहं क्षुद्रमृगा यथा ॥ ६.१९.१० ॥
เมื่อเห็นเขา บรรดากุรุทั้งหมดที่มีทุรโยธน์เป็นผู้นำจะหันหลังกลับไปด้วยความหวาดกลัว เหมือนสัตว์เล็กๆ หันหนีเมื่อเห็นสิงโต
6.19.11
तं सर्वे संश्रयिष्यामः प्राकारमकुतोभयाः ।
भीमं प्रहरतां श्रेष्ठं देवाराजमिवामराः ॥ ६.१९.११ ॥
เราทั้งหมดจะไม่หวาดกลัวอะไร จะพึ่งพาเขาไว้ดุจกำแพงเมือง คือภีมะผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้โจมตี เหมือนเหล่าอมรเทพพึ่งพาพระอินทร์ผู้เป็นราชาแห่งเทพ
6.19.12
न हि सोऽस्ति पुमाँल्लोके यः संक्रुद्धं वृकोदरम् ।
द्रष्टुमत्युग्रकर्माणं विषहेत नरर्षभम् ॥ ६.१९.१२ ॥
ในโลกนี้ไม่มีบุรุษใดเลยที่จะทนมองดูวฤโกทรผู้โกรธจัด ผู้มีการกระทำอันดุร้ายยิ่ง ผู้เป็นวัวกระทิงในหมู่มนุษย์ได้
6.19.13
भीमसेनो गदां बिभ्रद्वज्रसारमयीं दृढाम् ।
चरन्वेगेन महता समुद्रमपि शोषयेत् ॥ ६.१९.१३ ॥
ภีมเสนถือคทาอันแข็งแกร่งที่ทำจากแก่นของวัชระ เคลื่อนไปด้วยความเร็วอันยิ่งใหญ่ แม้มหาสมุทรก็อาจทำให้แห้งเหือดได้
6.19.14
भीमसेनं तदा राजन्दर्शयस्व महाबलम् ।
केकया धृष्टकेतुश्च चेकितानश्च वीर्यवान् ॥ ६.१९.१४ ॥
ข้าแต่พระราชา ขอให้ทรงแสดงภีมเสนผู้มีพลังมหาศาลให้ปรากฏ และให้เกกัยะ ธฤษฏเกตุ และเจกิตานผู้กล้าหาญแสดงให้ปรากฏด้วย
6.19.15
एते गच्छन्तु सामात्याः प्रकर्षन्तो जनाधिप ।
धृतराष्ट्रस्य दायादानिति बीभत्सुरब्रवीत् ॥ ६.१९.१५ ॥
ข้าแต่จอมมนุษย์ ขอให้คนเหล่านี้พร้อมด้วยอำมาตย์เคลื่อนเข้าไปลากเอาทายาทของธฤตราษฏร์มา บีภัตสุ (อรชุน) ตรัสดังนี้
6.19.16
ब्रुवाणं तु तथा पार्थं सर्वसैन्यानि भारत ।
अपूजयंस्तदा वाग्भिरनुकूलाभिराहवे ॥ ६.१९.१६ ॥
ดูก่อนภารตะ เมื่อปารถะ (อรชุน) ตรัสดังนี้ กองทัพทั้งปวงในสนามรบก็ยกย่องเขาด้วยถ้อยคำที่เป็นที่พอใจ
6.19.17
एवमुक्त्वा महाबाहुस्तथा चक्रे धनञ्जयः ।
व्यूह्य तानि बलान्याशु प्रययौ फल्गुनस्तथा ॥ ६.१९.१७ ॥
ธนัญชัยผู้มีแขนทรงพลังตรัสดังนี้แล้วก็ปฏิบัติเช่นนั้น จัดกองทัพเหล่านั้นให้เป็นกระบวนแล้ว ฝ่ายฝนุคุนะก็รีบเคลื่อนไปข้างหน้า
6.19.18
संप्रयातान्कुरून्दृष्ट्वा पाण्डंवानां महाचमूः ।
गङ्गेव पूर्णा स्तिमिता स्पन्दमाना व्यदृश्यत ॥ ६.१९.१८ ॥
เมื่อเห็นพวกกุรุกำลังรุกเข้ามา กองทัพอันยิ่งใหญ่ของปาณฑวะก็ปรากฏดุจแม่น้ำคงคาที่เต็มฝั่ง นิ่งสงบแต่ยังสั่นไหวอยู่
6.19.19
भीमसेनोऽग्रणीस्तेषां धृष्टद्युम्नश्च वीर्यवान् ।
नकुलः सहदेवश्च धृष्टकेतुश्च पार्थिवः ॥ ६.१९.१९ ॥
ภีมเสนเป็นผู้นำแห่งกองทัพนั้น และมีธฤษฏทยุมน์ผู้กล้าหาญ นกุลและสหเทพ และพระเจ้าธฤษฏเกตุ
6.19.20
विराटश्च ततः पश्चाद्राजाथाक्षौहिणीवृतः ।
भ्रातृभिः सह पुत्रैश्च सोऽभ्यरक्षत पृष्ठतः ॥ ६.१९.२० ॥
ต่อจากนั้น ที่ด้านหลัง พระเจ้าวิราฏพร้อมด้วยกองทัพหนึ่งอักษอหิณี พร้อมด้วยพี่น้องและบุตรชาย ทรงคุ้มกันอยู่ทางด้านหลัง
6.19.21
चक्ररक्षौ तु भीमस्य माद्रीपुत्रौ महाद्युती ।
द्रौपदेयाः ससौभद्राः पृष्ठगोपास्तरस्विनः ॥ ६.१९.२१ ॥
ผู้พิทักษ์ล้อรถของภีมะคือโอรสทั้งสองของมาทรี ผู้รุ่งโรจน์ยิ่ง ส่วนโอรสของเทราปที พร้อมด้วยเสาโภทริ เป็นนักรบผู้ว่องไว ทำหน้าที่คุ้มกันทางด้านหลัง
6.19.22
धृष्टद्युम्नश्च पाञ्चाल्यस्तेषां गोप्ता महारथः ।
सहितः पृतनाशूरैः रथमुख्यैः प्रभद्रकैः ॥ ६.१९.२२ ॥
ธฤษฏทยุมนะแห่งปาญจาละ เป็นมหารถีผู้คุ้มครองพวกเขา ร่วมด้วยวีรบุรุษแห่งกองทัพ มหารถีชั้นเลิศ และพวกประภัทรกะ
6.19.23
शिखण्डी तु ततः पश्चादर्जुनेनाभिरक्षितः ।
यत्तो भीष्मविनाशाय प्रययौ भरतर्षभ ॥ ६.१९.२३ ॥
ส่วนศิขัณฑินนั้น มีอรชุนคุ้มกันอยู่ทางด้านหลัง ตั้งมั่นจะทำลายภีษมะ ออกเดินหน้าไปเถิด ผู้เป็นวัวจ่าฝูงแห่งภรตะ
6.19.24
पृष्ठतोऽप्यर्जुनस्यासीद्युयुधानो महाबलः ।
चक्ररक्षौ तु पाञ्चाल्यौ युधामन्यूत्तमोजसौ ॥ ६.१९.२४ ॥
ทางด้านหลังอรชุนก็มียุยุธานะผู้มีกำลังมหาศาล ส่วนผู้พิทักษ์ล้อรถนั้นคือสองปาญจาละ ยุธามันยุและอุตตมเอาชะ
6.19.25
राजा तु मध्यमानीके कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
बृहद्भीः कुञ्जरैर्मत्तैश्चलद्भिरचलैरिव ॥ ६.१९.२५ ॥
พระราชายุธิษฐิระ โอรสของกุนตี ประทับอยู่ในกระบวนกลาง ที่ซึ่งช้างศึกที่คลั่งมันเคลื่อนไปดุจภูเขาที่เคลื่อนที่ได้ ก่อให้เกิดความหวาดหวั่นอย่างยิ่ง
6.19.26
अक्षौहिण्याथ पाञ्चाल्यो यज्ञसेनो महामनाः ।
विराटमन्वयात्पश्चात्पाण्डवार्थं पराक्रमी ॥ ६.१९.२६ ॥
จากนั้นยัชญเสนะแห่งปาญจาละ ผู้มีใจกว้างและกล้าหาญ ยกกองทัพอักโษหิณีตามหลังวิราฏะ เพื่อประโยชน์แก่ปาณฑพ
6.19.27
तेषामादित्यचन्द्राभाः कनकोत्तमभूषणाः ।
नानाचिह्नधरा राजन्रथेष्वासन्महाध्वजाः ॥ ६.१९.२७ ॥
ข้าแต่พระราชา บนรถศึกของพวกเขามีธงใหญ่ที่เปล่งแสงดุจดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ ประดับด้วยทองคำอย่างประณีต และแสดงเครื่องหมายต่างๆ มากมาย
6.19.28
समुत्सार्य ततः पश्चाद्धृष्टद्युम्नो महारथः ।
भ्रातृभिः सहपुत्रैश्च सोऽभ्यरक्षद्युधिष्ठिरम् ॥ ६.१९.२८ ॥
จากนั้น มหารถีธฤษฏทยุมนะถอยไปทางด้านหลัง พร้อมด้วยพี่น้องและโอรสของตน คอยคุ้มครองพระยุธิษฐิระ
6.19.29
त्वदीयानां परेषां च रथेषु विपुलान्ध्वजान् ।
अभिभूयार्जुनस्यैको रथे तस्थौ महाकपिः ॥ ६.१९.२९ ॥
ท่ามกลางธงใหญ่ทั้งหลายบนรถศึกของฝ่ายท่านและของฝ่ายศัตรู หนุมานวานรผู้ยิ่งใหญ่ข่มธงเหล่านั้นทั้งหมดได้ แล้วยืนอยู่บนรถของอรชุนเพียงผู้เดียว
6.19.30
पदातास्त्वग्रतोऽगच्छन्नसिशक्त्यृष्टिपाणयः ।
अनेकशतसाहस्रा भीमसेनस्य रक्षिणः ॥ ६.१९.३० ॥
ส่วนทหารราบนับร้อยนับพันเท่าหลายแสน ผู้คุ้มกันภีมเสนะ เดินนำหน้าไป มือถือดาบ หอก และง้าว
6.19.31
वारणा दशसाहस्राः प्रभिन्नकरटामुखाः ।
शूरा हेममयैर्जालैर्दीप्यमाना इवाचलाः ॥ ६.१९.३१ ॥
ช้างศึกหนึ่งหมื่นเชือก มีน้ำมันมดลาไหลจากขมับและหน้าผาก กล้าหาญ และเรืองรองด้วยตาข่ายทอง ยืนอยู่ดุจภูเขา
6.19.32
क्षरन्त इव जीमूता महार्हाः पद्मगन्धिनः ।
राजानमन्वयुः यश्चाज्जीमूता इव वार्षिकाः ॥ ६.१९.३२ ॥
ดุจเมฆที่หยาดฝน ล้ำค่าและมีกลิ่นดอกบัว พวกมันติดตามพระราชาไป ดุจเมฆฝนแห่งฤดูมรสุม
6.19.33
भीमसेनो गदां भीमां प्रकर्षन्परिघोपमाम् ।
प्रचकर्ष महासैन्यं दुराधर्षो महामनाः ॥ ६.१९.३३ ॥
ภีมเสนะ ผู้ยากจะต้านทาน มีใจยิ่งใหญ่ ลากคทาอันน่าเกรงขามดุจลูกกลอนเหล็ก แล้วนำกองทัพอันใหญ่หลวงรุดหน้าไป
6.19.34
तमर्कमिव दुष्प्रेक्ष्यं तपन्तमिव वाहिनीम् ।
न शेकुः सर्वयोधास्ते प्रतिवीक्षितुमन्तिके ॥ ६.१९.३४ ॥
ดุจดวงอาทิตย์ที่มองดูได้ยาก เผาผลาญกองทัพ นักรบทั้งปวงไม่อาจมองตรงเข้าไปหาพระองค์ได้ เมื่ออยู่ใกล้เพียงนั้น
6.19.35
वज्रो नामैष स व्यूहो निर्भयः सर्वतोमुखः ।
चापविद्युद्ध्वजो घोरो गुप्तो गाण्डीवधन्वना ॥ ६.१९.३५ ॥
กระบวนทัพนี้มีชื่อว่าวัชระ ไม่หวั่นเกรง หันหน้าได้ทุกทิศ ธงของมันดุจสายฟ้าแห่งคันธนู น่าสะพรึงกลัว และอารักขาโดยผู้ถือคันธนูคาณฑีวะ
6.19.36
यं प्रतिव्यूहय् तिष्ठन्ति पाण्डवास्तव वाहिनीम् ।
अजेयो मानुषे लोके पाण्डवैरभिरक्षितः ॥ ६.१९.३६ ॥
กระบวนทัพที่ปาณฑพตั้งเรียงรบต่อกองทัพของท่านนั้น ไม่มีผู้ใดในโลกมนุษย์จะเอาชนะได้ เพราะปาณฑพคุ้มกันไว้อย่างสมบูรณ์
6.19.37
संध्यां तिष्ठत्सु सैन्येषु सूर्यस्योदयनं प्रति ।
प्रववौ पृष्ठतो वायुर्निरभ्रे स्तनयित्नुमान् ॥ ६.१९.३७ ॥
ขณะที่กองทัพยืนอยู่ในยามสนธยา ทิศที่พระอาทิตย์ขึ้น ลมพัดมาจากทางด้านหลัง ฟ้าไม่มีเมฆแต่ก็คำรามกึกก้อง
6.19.38
विष्वग्वाताश्च विववुर्नीचैः शर्करकर्षिणः ।
रजश्चोद्धूयत महत्तम आच्छादयञ्जगत् ॥ ६.१९.३८ ॥
ลมพัดจากทุกทิศ พัดต่ำใกล้พื้นดิน กวาดเอาก้อนกรวดไปด้วย ฝุ่นละอองฟุ้งขึ้นเป็นความมืดมหาศาลปกคลุมโลกทั้งใบ
6.19.39
पपात महती चोल्का प्राङ्भुखी भरतर्षभ ।
उद्यन्तं सूर्यमाहत्य व्यशीर्यत महास्वना ॥ ६.१९.३९ ॥
ข้าแต่ผู้เป็นวัวจ่าฝูงแห่งภรตะ อุกกาบาตใหญ่ตกลงมาหันหน้าไปทางทิศตะวันออก มันกระทบดวงอาทิตย์ที่กำลังขึ้น แล้วแตกสลายพร้อมเสียงดังสนั่น
6.19.40
अथ संनह्यमानेषु सैन्येषु भरतर्षभ ।
निष्प्रभोऽभ्युद्ययौ सूर्यः सघोषं भूश्चचाल च ॥ ६.१९.४० ॥
ข้าแต่ผู้เป็นวัวจ่าฝูงแห่งภรตะ ในขณะที่กองทัพกำลังจัดกระบวนรบ ดวงอาทิตย์ก็ขึ้นมาโดยไร้แสง และแผ่นดินก็สั่นไหวพร้อมเสียงคำราม
6.19.41
व्यशीर्यत सनादा च भूस्तदा भरतर्षभ ।
निर्घाता बहवो राजन्दिक्षु सर्वासु चाभवन् ।
प्रादुरासीद्रजस्तीव्रं न प्राज्ञायत किंचन ॥ ६.१९.४१ ॥
ดูกรพระราชา ผู้เป็นยอดแห่งภรตวงศ์ แผ่นดินก็แตกแยกพร้อมเสียงคำรามในขณะนั้น และเกิดเสียงฟ้าร้องดังกึกก้องนับไม่ถ้วนในทุกทิศ ฝุ่นละอองอันรุนแรงก็ฟุ้งขึ้น จนไม่มีสิ่งใดจะรับรู้ได้เลย
6.19.42
ध्वजानां धूयमानानां सहसा मातरिश्वना ।
किङ्किणीजालबद्धानां काञ्चनस्रग्वराम्बरैः ॥ ६.१९.४२ ॥
ธงทั้งหลายถูกลมพัดสะบัดไปมาอย่างฉับพลัน ผูกไว้ด้วยตาข่ายกระดิ่งเล็ก ประดับด้วยพวงมาลัยทองและผ้านุ่งห่มอันงดงาม
6.19.43
महतां सपताकानामादित्यसमतेजसाम् ।
सर्वं झणझणीभूतमासीत्तालवनेष्विव ॥ ६.१९.४३ ॥
บรรดานักรบผู้ยิ่งใหญ่พร้อมธงของตน ซึ่งมีรัศมีเทียบเท่าพระอาทิตย์ ทั้งหมดส่งเสียงกระทบกันดังกรุ๋งกริ๋ง เหมือนดังป่าตาลที่ลมพัด
6.19.44
एवं ते पुरुषव्याघ्राः पाण्डवा युद्धनन्दिनः ।
व्यवस्थिताः प्रतिव्यूह्य तव पुत्रस्य वाहिनीम् ॥ ६.१९.४४ ॥
ฝ่ายปาณฑพทั้งหลาย ผู้เป็นยอดนักรบ ผู้ชื่นชมในการสงคราม ครั้นจัดทัพรบเรียงรายกันแล้ว ก็ตั้งมั่นอยู่เพื่อต่อสู้กับกองทัพของโอรสของท่าน
6.19.45
ग्रसन्त इव मञ्जानो योधानां भरतर्षभ ।
दृष्ट्वाग्रतो भीमसेनं गदापाणिमवस्थितम् ॥ ६.१९.४५ ॥
ดูกรผู้เป็นยอดแห่งภรตวงศ์ ดุจผู้จะกลืนกินไขกระดูกของนักรบทั้งหลาย เมื่อเห็นภีมเสนยืนอยู่เบื้องหน้า มีตะบองอยู่ในมือ