મહાભારત · અધ્યાય 6.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.20.1
सूर्योदये सञ्जय के नु पूर्वं ।
युयुत्सवो हृष्यमाणा इवासन्।
मामका वा भीष्मनेत्राः समीपे ।
पाण्डवा वा भीमनेत्रास्तदानीम् ॥ ६.२०.१ ॥
સંજય, સૂર્યોદય સમયે પહેલાં યુદ્ધની ઇચ્છા રાખનારા આનંદિત હતા? ભીષ્મને નેતા રાખનારા મારા લોકો, કે ભીમને નેતા રાખનારા પાંડવો, તે સમયે નજીક હતા?
6.20.2
केषां जघन्यौ समसूर्यौ सवायू ।
केषां सेनां श्वापदाश्चाभषन्त ।
केषां यूनां मुखवर्णाः प्रसन्नाः ।
सर्वं ह्येतद्ब्रूहि तत्त्वं यथावत् ॥ ६.२०.२ ॥
કોની પાછલી પંક્તિઓ સૂર્ય જેવી તેજસ્વી અને પવન સાથે હતી? કોની સેનામાં હિંસક પશુઓ ગર્જ્યા? કોના યુવાનોના મુખ પ્રસન્ન હતા? આ બધું યથાર્થ રીતે કહે.
6.20.3
उभे सेने तुल्यमिवोपयाते ।
उभे व्यूहे हृष्टरूपे नरेन्द्र।
उभे चित्रे वनराजिप्रकाशे ।
तथैवोभे नागरथाश्वपूर्णे ॥ ६.२०.३ ॥
હે નરેન્દ્ર, બંને સેનાઓ સમાન રીતે નજીક આવી હોય તેમ હતી. બંને વ્યૂહ પ્રસન્ન રૂપવાળા હતા. બંને વિચિત્ર, વનની હારમાળા જેવી ચમકતી હતી; તેમજ બંને હાથી, રથ અને ઘોડાથી ભરેલી હતી.
6.20.4
उभे सेने बृहत्यौ भीमरूपे ।
तथैवोभे भारत दुर्विषह्ये ।
तथैवोभे स्वर्गजयाय सृष्टे ।
तथैवोभे सत्पुरुषोपजुष्टे ॥ ६.२०.४ ॥
બંને સેનાઓ વિશાળ અને ભયંકર રૂપવાળી હતી. હે ભરતવંશી, તેમજ બંને દુર્જય હતી. તેમજ બંને સ્વર્ગવિજય માટે સર્જાયેલી હતી; તેમજ બંને સત્પુરુષો દ્વારા સેવાયેલી હતી.
6.20.5
पश्चान्मुखाः कुरवो धार्तराष्ट्राः ।
स्थिताः पार्थाः प्राङ्मुखा योत्स्यमानाः ।
दैत्येन्द्रसेनेव च कौरवाणां ।
देवेन्द्रसेनेव च पाण्डवानाम् ॥ ६.२०.५ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો કૌરવો પશ્ચિમાભિમુખ ઊભા હતા; પૃથાના પુત્રો પાંડવો પૂર્વાભિમુખ, યુદ્ધ માટે તૈયાર થઈને ઊભા હતા. કૌરવોની સેના દૈત્યરાજની સેના જેવી, અને પાંડવોની સેના દેવેન્દ્રની સેના જેવી હતી.
6.20.6
शीतो वायुः पृष्ठतः पाण्डवानां ।
धार्तराष्ट्राञ्श्वापदा व्याहरन्त ।
गजेन्द्राणां मदगन्धांश्च तीव्रा-
न्न सेहिरे तव पुत्रस्य नागाः ॥ ६.२०.६ ॥
પાંડવોની બાજુથી પાછળથી ઠંડો પવન વાયો; હિંસક પશુઓ ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો સામે ગર્જ્યા. તમારા પુત્રના હાથીઓ ગજેન્દ્રોની તીવ્ર મદગંધ સહન ન કરી શક્યા.
6.20.7
दुर्योधनो हस्तिनं पद्मवर्णं ।
सुवर्णकक्षं जालवन्तं प्रभिन्नम् ।
समास्थितो मध्यगतः कुरूणां ।
संस्तूयमानो बन्दिभिर्मागधैश्च ॥ ६.२०.७ ॥
દુર્યોધન કમળ-વર્ણા, સોનેરી કક્ષા બાંધેલા, જાળીદાર શણગારવાળા, મદમસ્ત હાથી પર સવાર હતો. કુરુઓની મધ્યમાં રહીને તે બંદીજનો અને માગધો દ્વારા સ્તુતિ પામતો હતો.
6.20.8
चन्द्रप्रभं श्वेतमथातपत्रं ।
सौवर्णस्रग्भ्राजति चोत्तमाङ्गे ।
तं सर्वतः शकुनिः पार्वतीयैः ।
सार्धं गान्धारैर्याति गान्धारराजः ॥ ६.२०.८ ॥
ચંદ્ર સમાન તેજસ્વી સફેદ છત્ર તેના મસ્તક પર ચમકતું હતું; સોનાની માળા તેમાં શોભતી હતી. તેની ચારે બાજુ ગાંધારરાજ શકુનિ પર્વતવાસીઓ અને ગાંધારો સાથે ચાલતો હતો.
6.20.9
भीष्मोऽग्रतः सर्वसैन्यस्य वृद्धः ।
श्वेतच्छत्रः श्वेतधनुः सखङ्गः ।
श्वेतोष्णीषः पाण्डुरेण ध्वजेन ।
श्वेतैरश्वैः श्वेतशैलप्रकाशैः ॥ ६.२०.९ ॥
સમગ્ર સેનાની આગળ વૃદ્ધ ભીષ્મ હતા; તેમનું છત્ર સફેદ, ધનુષ સફેદ, હાથમાં ખડ્ગ; પાઘડી સફેદ, ધ્વજ પાંડુવર્ણ; તેમના ઘોડા સફેદ પર્વતો જેવા ચમકતા હતા.
6.20.10
तस्य सैन्ये धार्तराष्ट्राश्च सर्वे ।
बाह्लीकानामेकदेशः शलश्च।
ये चाम्बष्ठाः क्षत्रिया ये च सिन्धो-
स्तथा सौवीराः पञ्चनदाश्च शूराः ॥ ६.२०.१० ॥
તેની સેનામાં ધૃતરાષ્ટ્રના બધા પુત્રો, બાહ્લીકોનો એક ભાગ, શલ્ય, અંબષ્ઠ ક્ષત્રિયો, સિંધુ દેશના લોકો, સૌવીરો અને શૂર પંચનદવાસીઓ હતા.
6.20.11
शोणैर्हयै रुक्मरथो महात्मा ।
द्रोणो धनुष्पाणिरदीनसत्वः ।
आप्तो गुरुः प्रथितः सर्वराज्ञां ।
पश्चाच्चमूमिन्द्र इवाभियाति ॥ ६.२०.११ ॥
લાલ ઘોડાઓથી જોડાયેલા સોનાના રથમાં બેઠેલા, હાથમાં ધનુષ્ય ધરેલા, અડગ સાહસવાળા મહાત્મા દ્રોણ, બધા રાજાઓના વિશ્વાસુ અને પ્રસિદ્ધ ગુરુ, ઇન્દ્રની જેમ સેનાની પાછળથી આગળ વધી રહ્યા છે.
6.20.12
वार्धक्षत्रिः सर्वसैन्यस्य मध्ये ।
भूरिश्रवाः पुरुमित्रो जयश्च।
साल्वा मत्स्याः केकयाश्चेति सर्वे ।
गजानीकैर्भ्रातरो योत्स्यमानाः ॥ ६.२०.१२ ॥
સમગ્ર સેનાની મધ્યમાં વાર્ધક્ષત્રિ (જયદ્રથ), ભૂરિશ્રવા, પુરુમિત્ર અને જય, તથા સાલ્વ, મત્સ્ય અને કેકય — આ બધા ભાઈઓ હાથીઓની સેના સાથે યુદ્ધ કરવા તૈયાર છે.
6.20.13
शारद्वतश्चोत्तरधूर्महात्मा ।
महेष्वासो गौतमश्चित्रयोधी।
शकैः किरातैर्यवनैः पह्लवैश्च ।
सार्धं चमूमुत्तरतोऽभियाति ॥ ६.२०.१३ ॥
શારદ્વત (કૃપ) ઉત્તરની અગ્રભાગના મહાત્મા, મહાધનુર્ધર ગૌતમ અને વિવિધ યુદ્ધકૌશલ ધરાવતા વીર — શક, કિરાત, યવન અને પહ્લવો સાથે ઉત્તર તરફથી સેનાને આગળ લઈ જઈ રહ્યા છે.
6.20.14
महारथैर्वष्णिभोजैः सुगुप्तं ।
सुराष्ट्रकैर्विदितैरात्तशस्त्रैः ।
बृहद्बलं कृतवर्माभिगुप्तं ।
बलं त्वदीयं दक्षिणेनाभियाति ॥ ६.२०.१४ ॥
મહારથી વૃષ્ણિ અને ભોજો દ્વારા સારી રીતે સુરક્ષિત, પ્રસિદ્ધ શસ્ત્રધારી સુરાષ્ટ્રકો સાથે, કૃતવર્માથી સંરક્ષિત આપની વિશાળ સેના દક્ષિણ દિશાએથી આગળ વધે છે.
6.20.15
संशप्तकानामयुतं रथानां ।
मृत्युर्जयो वार्जुनस्येति सृष्टाः।
येनार्जुनस्तेन राजन्कृतास्त्राः ।
प्रयातारस्ते त्रिगर्ताश्च शूराः ॥ ६.२०.१५ ॥
'અર્જુનને જીતનાર મૃત્યુને જીતશે' એવા સંકલ્પવાળા સંશપ્તકોના દસ હજાર રથ; હે રાજન, જેના હાથે અર્જુન પરાજિત થશે તેની સાથે, અસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ આપના ત્રિગર્ત શૂરવીરો પણ આગળ વધે છે.
6.20.16
साग्रं शतसहस्रं तु नागानां तव भारत ।
नागेनागे रथशतं शतमश्वा रथेरथे ॥ ६.२०.१६ ॥
હે ભારત, આપના હાથીઓ એક લાખથી પણ વધુ છે. દરેક હાથી સાથે સો રથ અને દરેક રથ સાથે સો ઘોડા છે.
6.20.17
अश्वेऽश्वे दश धानुष्का धानुष्के शत चर्मिणः ।
एवं व्यूढान्यनीकानि भीष्मेण तव भारत ॥ ६.२०.१७ ॥
દરેક ઘોડા સાથે દસ ધનુર્ધર, અને દરેક ધનુર્ધર સાથે સો ઢાલધારી. હે ભારત, આ રીતે ભીષ્મે આપની સેનાની ટુકડીઓને વ્યૂહમાં ગોઠવી છે.
6.20.18
संव्यूह्य मानुषं व्यूहं दैवं गान्धर्वमासुरम् ।
दिवसेदिवसे प्राप्ते भीष्मः शान्तनवोऽग्रणीः ॥ ६.२०.१८ ॥
માનુષ, દૈવ, ગાંધર્વ અને આસુર વ્યૂહોની રચના કરીને, દરરોજ યુદ્ધનો દિવસ આવતો ત્યારે શાંતનુનો પુત્ર ભીષ્મ અગ્રણી હતો.
6.20.19
महारथौघविपुलः समुद्र इव घोषवान् ।
भीष्मेण धार्तराष्ट्राणां व्यूहः प्रत्यङ्मुखो युधि ॥ ६.२०.१९ ॥
મહારથીઓના સમૂહોથી વિશાળ, સમુદ્રની જેમ ગર્જતો, ભીષ્મે રચેલો ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોનો વ્યૂહ યુદ્ધમાં પશ્ચિમાભિમુખ છે.
6.20.20
अनन्तरूपा ध्वजिनी नरेन्द्र ।
भीमा त्वदीया न तु पाण्डवानाम्।
तां चैव मन्ये बृहतीं दुष्प्रघर्षां ।
यस्या नेता केशवश्चार्जुनश्च ॥ ६.२०.२० ॥
સંજય બોલ્યો: હે નરેન્દ્ર, આપની સેના અનંત રૂપોવાળી અને ભયંકર છે, પરંતુ પાંડવોની એવી નથી. જેના નેતા કેશવ અને અર્જુન છે, તેને જ હું વિશાળ અને દુર્ધર્ષ માનું છું.