మహాభారతం · అధ్యాయం 6.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.20.1
सूर्योदये सञ्जय के नु पूर्वं ।
युयुत्सवो हृष्यमाणा इवासन्।
मामका वा भीष्मनेत्राः समीपे ।
पाण्डवा वा भीमनेत्रास्तदानीम् ॥ ६.२०.१ ॥
సంజయా, సూర్యోదయ సమయంలో మొదట యుద్ధాన్ని కోరినవారు ఆనందంగా ఉన్నారా? భీష్ముడిని నాయకుడిగా కలిగిన నా వారా, లేక భీముడిని నాయకుడిగా కలిగిన పాండవులా, ఆ సమయంలో దగ్గరగా ఉన్నారా?
6.20.2
केषां जघन्यौ समसूर्यौ सवायू ।
केषां सेनां श्वापदाश्चाभषन्त ।
केषां यूनां मुखवर्णाः प्रसन्नाः ।
सर्वं ह्येतद्ब्रूहि तत्त्वं यथावत् ॥ ६.२०.२ ॥
ఎవరి వెనుక భాగాలు సూర్యునితో సమానమైన తేజస్సుతో, గాలితో కలిసి ఉన్నాయి? ఎవరి సేనలో క్రూర జంతువులు అరిచాయి? ఎవరి యువకుల ముఖాలు ప్రసన్నంగా ఉన్నాయి? ఇవన్నీ ఉన్నది ఉన్నట్టు చెప్పు.
6.20.3
उभे सेने तुल्यमिवोपयाते ।
उभे व्यूहे हृष्टरूपे नरेन्द्र।
उभे चित्रे वनराजिप्रकाशे ।
तथैवोभे नागरथाश्वपूर्णे ॥ ६.२०.३ ॥
ఓ నరేంద్రా, రెండు సేనలు సమానంగా దగ్గరకు వచ్చినట్లు ఉన్నాయి. రెండు వ్యూహాలు సంతోషకరమైన రూపంలో ఉన్నాయి. రెండూ అడవి వరుసల్లా మెరుస్తూ విచిత్రంగా ఉన్నాయి; అలాగే రెండూ ఏనుగులు, రథాలు, గుర్రాలతో నిండి ఉన్నాయి.
6.20.4
उभे सेने बृहत्यौ भीमरूपे ।
तथैवोभे भारत दुर्विषह्ये ।
तथैवोभे स्वर्गजयाय सृष्टे ।
तथैवोभे सत्पुरुषोपजुष्टे ॥ ६.२०.४ ॥
రెండు సేనలూ విశాలంగా, భయంకర రూపంతో ఉన్నాయి. ఓ భరతవంశజా, అలాగే రెండూ ఎదుర్కోలేనివిగా ఉన్నాయి. అలాగే రెండూ స్వర్గవిజయం కోసం సృష్టించబడినవి; అలాగే రెండూ సత్పురుషులు సేవించేవిగా ఉన్నాయి.
6.20.5
पश्चान्मुखाः कुरवो धार्तराष्ट्राः ।
स्थिताः पार्थाः प्राङ्मुखा योत्स्यमानाः ।
दैत्येन्द्रसेनेव च कौरवाणां ।
देवेन्द्रसेनेव च पाण्डवानाम् ॥ ६.२०.५ ॥
ధృతరాష్ట్రుని కుమారులైన కౌరవులు పడమర ముఖంగా నిలిచారు; పృథ కుమారులైన పాండవులు తూర్పు ముఖంగా యుద్ధానికి సిద్ధంగా నిలిచారు. కౌరవుల సేన దైత్యరాజు సేనలా ఉంది; పాండవుల సేన దేవేంద్రుని సేనలా ఉంది.
6.20.6
शीतो वायुः पृष्ठतः पाण्डवानां ।
धार्तराष्ट्राञ्श्वापदा व्याहरन्त ।
गजेन्द्राणां मदगन्धांश्च तीव्रा-
न्न सेहिरे तव पुत्रस्य नागाः ॥ ६.२०.६ ॥
పాండవుల వైపు నుండి వెనుక నుండి చల్లని గాలి వీచింది; క్రూర మృగాలు ధార్తరాష్ట్రులపై గర్జించాయి. నీ కుమారుని ఏనుగులు గజేంద్రుల తీవ్రమైన మదగంధాన్ని భరించలేకపోయాయి.
6.20.7
दुर्योधनो हस्तिनं पद्मवर्णं ।
सुवर्णकक्षं जालवन्तं प्रभिन्नम् ।
समास्थितो मध्यगतः कुरूणां ।
संस्तूयमानो बन्दिभिर्मागधैश्च ॥ ६.२०.७ ॥
దుర్యోధనుడు పద్మ వర్ణంలో ఉన్న, బంగారు జీను కట్టిన, వలలాంటి అలంకారాలు కలిగిన, మదించిన ఏనుగు మీద అధిరోహించి ఉన్నాడు. కురువుల మధ్య ఉండి బందులు, మాగధులచే స్తుతించబడుతున్నాడు.
6.20.8
चन्द्रप्रभं श्वेतमथातपत्रं ।
सौवर्णस्रग्भ्राजति चोत्तमाङ्गे ।
तं सर्वतः शकुनिः पार्वतीयैः ।
सार्धं गान्धारैर्याति गान्धारराजः ॥ ६.२०.८ ॥
చంద్రుని వలె ప్రకాశించే తెల్లని గొడుగు అతని తలపై మెరుస్తూ ఉంది; బంగారు మాల దానిపై ప్రకాశించింది. అతని చుట్టూ గాంధారరాజు శకుని పర్వతవాసులు, గాంధారులతో కలిసి వెళ్తున్నాడు.
6.20.9
भीष्मोऽग्रतः सर्वसैन्यस्य वृद्धः ।
श्वेतच्छत्रः श्वेतधनुः सखङ्गः ।
श्वेतोष्णीषः पाण्डुरेण ध्वजेन ।
श्वेतैरश्वैः श्वेतशैलप्रकाशैः ॥ ६.२०.९ ॥
సమస్త సైన్యానికి ముందు వృద్ధుడైన భీష్ముడు ఉన్నాడు; అతని గొడుగు తెల్లనిది, విల్లు తెల్లనిది, ఖడ్గం చేతిలో; తలపాగా తెల్లనిది, ధ్వజం పాలిపోయిన వర్ణం; అతని గుర్రాలు తెల్లని పర్వతాల వలె ప్రకాశించాయి.
6.20.10
तस्य सैन्ये धार्तराष्ट्राश्च सर्वे ।
बाह्लीकानामेकदेशः शलश्च।
ये चाम्बष्ठाः क्षत्रिया ये च सिन्धो-
स्तथा सौवीराः पञ्चनदाश्च शूराः ॥ ६.२०.१० ॥
అతని సైన్యంలో ధృతరాష్ట్రుని కుమారులందరూ, బాహ్లీకులలో ఒక భాగం, శల్యుడు, అంబష్ఠ క్షత్రియులు, సింధు ప్రాంతీయులు, సౌవీరులు, శూరులైన పంచనదవాసులు ఉన్నారు.
6.20.11
शोणैर्हयै रुक्मरथो महात्मा ।
द्रोणो धनुष्पाणिरदीनसत्वः ।
आप्तो गुरुः प्रथितः सर्वराज्ञां ।
पश्चाच्चमूमिन्द्र इवाभियाति ॥ ६.२०.११ ॥
ఎర్రని గుర్రాలు పూన్చిన బంగారు రథంలో, చేతిలో విల్లుతో, అచంచల ధైర్యంగల మహాత్ముడు ద్రోణుడు, సర్వరాజులకు నమ్మకస్థుడైన, ప్రసిద్ధుడైన గురువు, ఇంద్రునిలా సైన్యం వెనుక నుండి ముందుకు సాగుతున్నాడు.
6.20.12
वार्धक्षत्रिः सर्वसैन्यस्य मध्ये ।
भूरिश्रवाः पुरुमित्रो जयश्च।
साल्वा मत्स्याः केकयाश्चेति सर्वे ।
गजानीकैर्भ्रातरो योत्स्यमानाः ॥ ६.२०.१२ ॥
సమస్త సైన్యం మధ్యలో వార్ధక్షత్రి (జయద్రథుడు), భూరిశ్రవుడు, పురుమిత్రుడు, జయుడు, అలాగే సాల్వులు, మత్స్యులు, కేకయులు — వీరంతా ఏనుగుల సేనలతో యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు.
6.20.13
शारद्वतश्चोत्तरधूर्महात्मा ।
महेष्वासो गौतमश्चित्रयोधी।
शकैः किरातैर्यवनैः पह्लवैश्च ।
सार्धं चमूमुत्तरतोऽभियाति ॥ ६.२०.१३ ॥
శారద్వతుడు (కృపుడు) — ఉత్తర అగ్రభాగంలోని మహాత్ముడు, గొప్ప విలుకాడు గౌతముడు, అనేక యుద్ధ నైపుణ్యాలున్న వీరుడు — శకులు, కిరాతులు, యవనులు, పహ్లవులతో కలిసి ఉత్తరం వైపు నుండి సైన్యాన్ని ముందుకు నడిపిస్తున్నారు.
6.20.14
महारथैर्वष्णिभोजैः सुगुप्तं ।
सुराष्ट्रकैर्विदितैरात्तशस्त्रैः ।
बृहद्बलं कृतवर्माभिगुप्तं ।
बलं त्वदीयं दक्षिणेनाभियाति ॥ ६.२०.१४ ॥
మహారథులైన వృష్ణులు, భోజులచే బాగుగా రక్షింపబడి, ప్రసిద్ధులైన ఆయుధధారులగు సురాష్ట్రకులతో, కృతవర్మచే సంరక్షింపబడిన మీ మహాసేన దక్షిణం నుండి ముందుకు సాగుతోంది.
6.20.15
संशप्तकानामयुतं रथानां ।
मृत्युर्जयो वार्जुनस्येति सृष्टाः।
येनार्जुनस्तेन राजन्कृतास्त्राः ।
प्रयातारस्ते त्रिगर्ताश्च शूराः ॥ ६.२०.१५ ॥
'అర్జునుని జయించువాడు మృత్యువును జయించును' అని ప్రతిజ్ఞ చేసిన సంశప్తకుల పదివేల రథాలు; ఓ రాజా, ఎవరి చేత అర్జునుడు ఓడింపబడునో వానితో, అస్త్రవిద్యలో నిపుణులైన మీ త్రిగర్త వీరులు కూడా ముందుకు సాగుతున్నారు.
6.20.16
साग्रं शतसहस्रं तु नागानां तव भारत ।
नागेनागे रथशतं शतमश्वा रथेरथे ॥ ६.२०.१६ ॥
ఓ భారతా, మీ ఏనుగులు లక్షకు పైగా ఉన్నాయి. ప్రతి ఏనుగుతో వంద రథాలు, ప్రతి రథంతో వంద గుర్రాలు ఉన్నాయి.
6.20.17
अश्वेऽश्वे दश धानुष्का धानुष्के शत चर्मिणः ।
एवं व्यूढान्यनीकानि भीष्मेण तव भारत ॥ ६.२०.१७ ॥
ప్రతి గుర్రంతో పది మంది విలుకాండ్రు, ప్రతి విలుకాడితో వంద మంది డాలు ధరించేవారు ఉన్నారు. ఓ భారతా, ఈ విధంగా భీష్ముడు మీ సేనా విభాగాలను వ్యూహంగా నిలిపాడు.
6.20.18
संव्यूह्य मानुषं व्यूहं दैवं गान्धर्वमासुरम् ।
दिवसेदिवसे प्राप्ते भीष्मः शान्तनवोऽग्रणीः ॥ ६.२०.१८ ॥
మానుష, దైవ, గాంధర్వ, ఆసుర వ్యూహాలను రచించి, ప్రతి రోజు యుద్ధదినం వచ్చినప్పుడు శంతనుని కుమారుడు భీష్ముడు అగ్రనాయకుడిగా ఉన్నాడు.
6.20.19
महारथौघविपुलः समुद्र इव घोषवान् ।
भीष्मेण धार्तराष्ट्राणां व्यूहः प्रत्यङ्मुखो युधि ॥ ६.२०.१९ ॥
మహారథుల సమూహాలతో విశాలమై, సముద్రంలా గర్జిస్తున్న భీష్ముడు రచించిన ధార్తరాష్ట్రుల వ్యూహం యుద్ధంలో పశ్చిమాభిముఖంగా ఉంది.
6.20.20
अनन्तरूपा ध्वजिनी नरेन्द्र ।
भीमा त्वदीया न तु पाण्डवानाम्।
तां चैव मन्ये बृहतीं दुष्प्रघर्षां ।
यस्या नेता केशवश्चार्जुनश्च ॥ ६.२०.२० ॥
సంజయుడు ఇలా అన్నాడు: ఓ నరేంద్రా, నీ సైన్యం అనంతరూపాలు కలిగి భయంకరమైనది; పాండవులది అలా కాదు. కేశవుడు, అర్జునుడు నాయకులుగా ఉన్న ఆ సైన్యమే విశాలమైనదిగా, ఎదుర్కొనశక్యం కానిదిగా నేను భావిస్తాను.