ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 6.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.20.1
सूर्योदये सञ्जय के नु पूर्वं ।
युयुत्सवो हृष्यमाणा इवासन्।
मामका वा भीष्मनेत्राः समीपे ।
पाण्डवा वा भीमनेत्रास्तदानीम् ॥ ६.२०.१ ॥
ਸੰਜਯ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਣ ਵੇਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਖੁਸ਼ ਸਨ? ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਨੇਤਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮੇਰੇ ਲੋਕ, ਜਾਂ ਭੀਮ ਨੂੰ ਨੇਤਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਾਂਡਵ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਨੇੜੇ ਸਨ?
6.20.2
केषां जघन्यौ समसूर्यौ सवायू ।
केषां सेनां श्वापदाश्चाभषन्त ।
केषां यूनां मुखवर्णाः प्रसन्नाः ।
सर्वं ह्येतद्ब्रूहि तत्त्वं यथावत् ॥ ६.२०.२ ॥
ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਅਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਸਨ? ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਜਾਨਵਰ ਗਰਜੇ? ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸਨ? ਇਹ ਸਭ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਦੱਸ।
6.20.3
उभे सेने तुल्यमिवोपयाते ।
उभे व्यूहे हृष्टरूपे नरेन्द्र।
उभे चित्रे वनराजिप्रकाशे ।
तथैवोभे नागरथाश्वपूर्णे ॥ ६.२०.३ ॥
ਹੇ ਨਰੇਂਦਰ, ਦੋਵੇਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬਰਾਬਰ ਨੇੜੇ ਆ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ ਵਿਊਹ ਖ਼ੁਸ਼ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ, ਜੰਗਲੀ ਕਤਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਸਨ; ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਹਾਥੀਆਂ, ਰਥਾਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਸਨ।
6.20.4
उभे सेने बृहत्यौ भीमरूपे ।
तथैवोभे भारत दुर्विषह्ये ।
तथैवोभे स्वर्गजयाय सृष्टे ।
तथैवोभे सत्पुरुषोपजुष्टे ॥ ६.२०.४ ॥
ਦੋਵੇਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਔਖੀਆਂ ਸਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਸਵਰਗ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ; ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।
6.20.5
पश्चान्मुखाः कुरवो धार्तराष्ट्राः ।
स्थिताः पार्थाः प्राङ्मुखा योत्स्यमानाः ।
दैत्येन्द्रसेनेव च कौरवाणां ।
देवेन्द्रसेनेव च पाण्डवानाम् ॥ ६.२०.५ ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੌਰਵ ਪੱਛਮ-ਮੁਖੀ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ; ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪਾਂਡਵ ਪੂਰਬ-ਮੁਖੀ, ਲੜਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ। ਕੌਰਵਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੈਂਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵਰਗੀ, ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵਰਗੀ ਸੀ।
6.20.6
शीतो वायुः पृष्ठतः पाण्डवानां ।
धार्तराष्ट्राञ्श्वापदा व्याहरन्त ।
गजेन्द्राणां मदगन्धांश्च तीव्रा-
न्न सेहिरे तव पुत्रस्य नागाः ॥ ६.२०.६ ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਵਗੀ; ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਦਹਾੜੇ। ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਹਾਥੀ ਗਜੇਂਦਰਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਮਦ-ਗੰਧ ਨਾ ਸਹਿ ਸਕੇ।
6.20.7
दुर्योधनो हस्तिनं पद्मवर्णं ।
सुवर्णकक्षं जालवन्तं प्रभिन्नम् ।
समास्थितो मध्यगतः कुरूणां ।
संस्तूयमानो बन्दिभिर्मागधैश्च ॥ ६.२०.७ ॥
ਦੁਰਯੋਧਨ ਕਮਲ-ਰੰਗੇ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਕਾਠੀ ਵਾਲੇ, ਜਾਲੀਦਾਰ ਸਜਾਵਟ ਵਾਲੇ, ਮਦਮਸਤ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਸੀ। ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੈਠਾ ਉਹ ਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਗਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਡਿਆਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
6.20.8
चन्द्रप्रभं श्वेतमथातपत्रं ।
सौवर्णस्रग्भ्राजति चोत्तमाङ्गे ।
तं सर्वतः शकुनिः पार्वतीयैः ।
सार्धं गान्धारैर्याति गान्धारराजः ॥ ६.२०.८ ॥
ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਚਿੱਟਾ ਛੱਤਰ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਲਿਸ਼ਕ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਭ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਗਾਂਧਾਰਰਾਜ ਸ਼ਕੁਨੀ ਪਹਾੜੀ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਗਾਂਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
6.20.9
भीष्मोऽग्रतः सर्वसैन्यस्य वृद्धः ।
श्वेतच्छत्रः श्वेतधनुः सखङ्गः ।
श्वेतोष्णीषः पाण्डुरेण ध्वजेन ।
श्वेतैरश्वैः श्वेतशैलप्रकाशैः ॥ ६.२०.९ ॥
ਸਾਰੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਅੱਗੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਭੀਸ਼ਮ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਛੱਤਰ ਚਿੱਟਾ, ਧਨੁਸ਼ ਚਿੱਟਾ, ਤਲਵਾਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ; ਪੱਗ ਚਿੱਟੀ, ਝੰਡਾ ਪੀਲਾ-ਚਿੱਟਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘੋੜੇ ਚਿੱਟੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ।
6.20.10
तस्य सैन्ये धार्तराष्ट्राश्च सर्वे ।
बाह्लीकानामेकदेशः शलश्च।
ये चाम्बष्ठाः क्षत्रिया ये च सिन्धो-
स्तथा सौवीराः पञ्चनदाश्च शूराः ॥ ६.२०.१० ॥
ਉਸਦੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਬਾਹਲੀਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਸ਼ਲ, ਅੰਬਸ਼ਠ ਕਸ਼ਤਰੀ, ਸਿੰਧ ਦੇ ਲੋਕ, ਸੌਵੀਰ ਅਤੇ ਸੂਰਮੇ ਪੰਚਨਦ ਵਾਸੀ ਸਨ।
6.20.11
शोणैर्हयै रुक्मरथो महात्मा ।
द्रोणो धनुष्पाणिरदीनसत्वः ।
आप्तो गुरुः प्रथितः सर्वराज्ञां ।
पश्चाच्चमूमिन्द्र इवाभियाति ॥ ६.२०.११ ॥
ਲਾਲ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰਥ ਵਾਲੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਫੜੇ, ਅਡੋਲ ਹਿੰਮਤ ਵਾਲੇ ਮਹਾਤਮਾ ਦ੍ਰੋਣ, ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੁਰੂ, ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਸੈਨਾ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ।
6.20.12
वार्धक्षत्रिः सर्वसैन्यस्य मध्ये ।
भूरिश्रवाः पुरुमित्रो जयश्च।
साल्वा मत्स्याः केकयाश्चेति सर्वे ।
गजानीकैर्भ्रातरो योत्स्यमानाः ॥ ६.२०.१२ ॥
ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਰਧਕਸ਼ਤ੍ਰੀ (ਜਯਦ੍ਰਥ), ਭੂਰਿਸ਼ਰਵਾ, ਪੁਰੁਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਜਯ, ਅਤੇ ਸਾਲਵ, ਮਤਸ੍ਯ ਤੇ ਕੇਕਯ — ਸਾਰੇ ਭਰਾ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੁਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ।
6.20.13
शारद्वतश्चोत्तरधूर्महात्मा ।
महेष्वासो गौतमश्चित्रयोधी।
शकैः किरातैर्यवनैः पह्लवैश्च ।
सार्धं चमूमुत्तरतोऽभियाति ॥ ६.२०.१३ ॥
ਸ਼ਾਰਦ੍ਵਤ (ਕ੍ਰਿਪ) ਉੱਤਰ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਮਹਾਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਗੌਤਮ ਅਤੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਯੋਧਾ — ਸ਼ਕ, ਕਿਰਾਤ, ਯਵਨ ਤੇ ਪਹਲਵਾਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
6.20.14
महारथैर्वष्णिभोजैः सुगुप्तं ।
सुराष्ट्रकैर्विदितैरात्तशस्त्रैः ।
बृहद्बलं कृतवर्माभिगुप्तं ।
बलं त्वदीयं दक्षिणेनाभियाति ॥ ६.२०.१४ ॥
ਮਹਾਰਥੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਭੋਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀ ਸੁਰਾਸ਼ਟ੍ਰਕਾਂ ਸਹਿਤ, ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀ ਗਈ ਤੁਹਾਡੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੈਨਾ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ।
6.20.15
संशप्तकानामयुतं रथानां ।
मृत्युर्जयो वार्जुनस्येति सृष्टाः।
येनार्जुनस्तेन राजन्कृतास्त्राः ।
प्रयातारस्ते त्रिगर्ताश्च शूराः ॥ ६.२०.१५ ॥
'ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤੇਗਾ' ਇਹ ਪ੍ਰਣ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸੰਸ਼ਪਤਕਾਂ ਦੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਰਥ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਅਰਜੁਨ ਹਾਰੇਗਾ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਸਤ੍ਰ ਵਿੱਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੁਹਾਡੇ ਤ੍ਰਿਗਰਤ ਸੂਰਮੇ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ।
6.20.16
साग्रं शतसहस्रं तु नागानां तव भारत ।
नागेनागे रथशतं शतमश्वा रथेरथे ॥ ६.२०.१६ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤੁਹਾਡੇ ਹਾਥੀ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹਨ। ਹਰ ਹਾਥੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੌ ਰਥ ਅਤੇ ਹਰ ਰਥ ਦੇ ਨਾਲ ਸੌ ਘੋੜੇ ਹਨ।
6.20.17
अश्वेऽश्वे दश धानुष्का धानुष्के शत चर्मिणः ।
एवं व्यूढान्यनीकानि भीष्मेण तव भारत ॥ ६.२०.१७ ॥
ਹਰ ਘੋੜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਦਸ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ, ਅਤੇ ਹਰ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੌ ਢਾਲ-ਧਾਰੀ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸੈਨਾ ਦੀਆਂ ਟੁਕੜੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਊਹ ਵਿੱਚ ਸਜਾਇਆ ਹੈ।
6.20.18
संव्यूह्य मानुषं व्यूहं दैवं गान्धर्वमासुरम् ।
दिवसेदिवसे प्राप्ते भीष्मः शान्तनवोऽग्रणीः ॥ ६.२०.१८ ॥
ਮਾਨੁਸ਼, ਦੈਵ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਆਸੁਰ ਵਿਊਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਯੁੱਧ ਦਾ ਦਿਨ ਆਉਣ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭੀਸ਼ਮ ਹੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਸੀ।
6.20.19
महारथौघविपुलः समुद्र इव घोषवान् ।
भीष्मेण धार्तराष्ट्राणां व्यूहः प्रत्यङ्मुखो युधि ॥ ६.२०.१९ ॥
ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਗਰਜਦਾ, ਭੀਸ਼ਮ ਦਾ ਰਚਿਆ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਵਿਊਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮ-ਮੁਖੀ ਹੈ।
6.20.20
अनन्तरूपा ध्वजिनी नरेन्द्र ।
भीमा त्वदीया न तु पाण्डवानाम्।
तां चैव मन्ये बृहतीं दुष्प्रघर्षां ।
यस्या नेता केशवश्चार्जुनश्च ॥ ६.२०.२० ॥
ਸੰਜਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨਰੇਂਦਰ, ਤੁਹਾਡੀ ਸੈਨਾ ਅਨੰਤ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਦੇ ਨੇਤਾ ਕੇਸ਼ਵ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਹਨ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਦੁਰਧਰਸ਼ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।