মহাভারত · অধ্যায় 6.33
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.33.1
इदं तु ते गुह्यतमं प्रवक्ष्याम्यनसूयवे ।
ज्ञानं विज्ञानसहितं यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात् ॥ ६.३३.१ ॥
অসূয়াহীন তোমাকে আমি এই অতি গোপন জ্ঞান, বিজ্ঞানসহ, বলব; যা জানলে তুমি অশুভ থেকে মুক্ত হবে।
6.33.2
राजविद्या राजगुह्यं पवित्रमिदमुत्तमम् ।
प्रत्यक्षावगमं धर्म्यं सुसुखं कर्तुमव्ययम् ॥ ६.३३.२ ॥
এটি রাজবিদ্যা, রাজগুহ্য, পবিত্র ও সর্বোত্তম; প্রত্যক্ষভাবে উপলব্ধিযোগ্য, ধর্মসম্মত, অতি সুখে আচরণীয় ও অবিনাশী।
6.33.3
अश्रद्दधानां पुरुषा धर्मस्यास्य परंतप ।
अप्राप्य मां निवर्तन्ते मृत्युसंसारवर्त्मनि ॥ ६.३३.३ ॥
হে পরন্তপ, যারা এই ধর্মে শ্রদ্ধাহীন, তারা আমাকে লাভ না করে মৃত্যু ও সংসারের পথে ফিরে আসে।
6.33.4
मया ततमिदं सर्वं जगदव्यक्तमूर्तिना ।
मत्स्थानि सर्वभूतानि न चाहं तेष्ववस्थितःक ॥ ६.३३.४ ॥
অব্যক্ত রূপ আমার দ্বারা এই সমস্ত জগৎ ব্যাপ্ত; সমস্ত ভূত আমাতে অবস্থিত, কিন্তু আমি তাদের মধ্যে অবস্থিত নই।
6.33.5
न च मत्स्थानि भूतानि पश्य मे योगमैश्वरम् ।
भूतभृन्न च भूतस्थो ममात्मा भूतभावनः ॥ ६.३३.५ ॥
ভূতসমূহ আমাতে অবস্থিত নয়—আমার ঐশ্বর যোগ দেখো। ভূতদের ধারণকারী ও ভাবনাকারী আমার আত্মা ভূতে অবস্থিত নয়।
6.33.6
यथाऽऽकाशस्थितो नित्यं वायुः सर्वत्रगो महान् ।
तथा सर्वाणि भूतानि मत्स्थानीत्युपधारय ॥ ६.३३.६ ॥
সর্বত্রগামী মহান বায়ু যেমন সর্বদা আকাশে অবস্থিত, তেমনি সমস্ত ভূত আমাতে অবস্থিত—এরূপ জানো।
6.33.7
सर्वभूतानि कौन्तेय प्रकृतिं यान्ति मामिकाम् ।
कल्पक्षये पुनस्तानि कल्पादौ विसृजाम्यहम् ॥ ६.३३.७ ॥
হে কৌন্তেয়! কল্পক্ষয়ে সমস্ত ভূতগণ আমার প্রকৃতিতে লীন হয়; কল্পের আদিতে আমি তাদের পুনরায় সৃষ্টি করি।
6.33.8
प्रकृतिं स्वामवष्टभ्य विसृजामि पुनः पुनः ।
भूतग्राममिमं कृत्स्नमवशं प्रकृतेर्वशात् ॥ ६.३३.८ ॥
নিজ প্রকৃতিকে আশ্রয় করে আমি এই সমগ্র ভূতসমূহকে বারবার সৃষ্টি করি; তা প্রকৃতির বশে অসহায়ভাবে অবস্থান করে।
6.33.9
न च मां तानि कर्माणि निबध्नन्ति धनंजय ।
उदासीनवदासीनमसक्तं तेषु कर्मसु ॥ ६.३३.९ ॥
হে ধনঞ্জয়! সেই কর্মসমূহ আমাকে আবদ্ধ করে না; সেই কর্মে অনাসক্ত হয়ে উদাসীনের মতো আমি অবস্থান করি।
6.33.10
मयाऽऽध्यक्षेण प्रकृतिः सूयते सचराचरम् ।
हेतुनाऽनेन कौन्तेय जगद्विपरिवर्तते ॥ ६.३३.१० ॥
আমার অধ্যক্ষতায় প্রকৃতি চরাচর প্রসব করে; হে কৌন্তেয়! এই হেতুতে জগৎ আবর্তিত হয়।
6.33.11
अवजानन्ति मां मूढा मानुषीं तनुमाश्रितम् ।
परं भावमजानन्तो मम भूतमहेश्वरम् ॥ ६.३३.११ ॥
মানব দেহধারী আমাকে মূঢ়েরা অবজ্ঞা করে; ভূতগণের মহেশ্বর আমার পরম স্বরূপ তারা জানে না।
6.33.12
मोघाशा मोघकर्माणो मोघज्ञाना विचेतसः ।
राक्षसीमासुरीं चैव प्रकृतिं मोहिनीं श्रिताः ॥ ६.३३.१२ ॥
ব্যর্থ আশা, ব্যর্থ কর্ম ও ব্যর্থ জ্ঞানসম্পন্ন, বিভ্রান্তচিত্ত ব্যক্তিরা রাক্ষসী ও আসুরী মোহিনী প্রকৃতির আশ্রয় নেয়।
6.33.13
महात्मानस्तु मां पार्थ दैवीं प्रकृतिमाश्रिताः ।
भजन्त्यनन्यमनसो ज्ञात्वा भूतादिमव्ययम् ॥ ६.३३.१३ ॥
হে পার্থ, যে মহাত্মারা দৈবী প্রকৃতির আশ্রয় নিয়েছেন, তাঁরা অনন্যমনে আমাকে ভজনা করেন, জেনে যে আমি ভূতসমূহের আদি ও অব্যয়।
6.33.14
सततं कीर्तयन्तो मां यतन्तश्च दृढव्रताः ।
नमस्यन्तश्च मां भक्त्या नित्ययुक्ता उपासते ॥ ६.३३.१४ ॥
তাঁরা সতত আমার কীর্তন করে, দৃঢ়ব্রতী হয়ে যত্ন করে, ভক্তিতে আমাকে প্রণাম করে এবং নিত্যযুক্ত হয়ে উপাসনা করেন।
6.33.15
ज्ञानयज्ञेन चाप्यन्ते यजन्तो मामुपासते ।
एकत्वेन पृथक्त्कवेन बहुधा विश्वतोमुम् ॥ ६.३३.१५ ॥
আবার কেউ কেউ জ্ঞানযজ্ঞের দ্বারা যজন করে আমার উপাসনা করেন; একত্বে, পৃথকত্বে, বহুরূপে, সর্বমুখ আমাকে তাঁরা উপাসনা করেন।
6.33.16
अहं क्रतुरहं यज्ञः स्वधाऽहमहमौषधम् ।
मन्त्रोऽहमहमेवाज्यमहमग्निरहं हुतम् ॥ ६.३३.१६ ॥
আমিই ক্রতু, আমিই যজ্ঞ, আমিই স্বধা, আমিই ঔষধি; আমিই মন্ত্র, আমিই ঘৃত, আমিই অগ্নি, আমিই আহুতি।
6.33.17
पिताऽहमस्य जगतो माता धाता पितामहः ।
वेद्यं पवित्रमोंकार ऋक् साम यजुरेव च ॥ ६.३३.१७ ॥
আমিই এই জগতের পিতা, মাতা, ধাতা ও পিতামহ; আমিই বেদ্য, পবিত্র, ওঁকার, ঋক্, সাম ও যজু।
6.33.18
गतिर्भर्ता प्रभुः साक्षी निवासः शरणं सुहृत् ।
प्रभवः प्रलयः स्थानं निधानं बीजमव्ययम् ॥ ६.३३.१८ ॥
আমিই গতি, ভর্তা, প্রভু, সাক্ষী, নিবাস, শরণ, সুহৃদ; আমিই উদ্ভব, প্রলয়, স্থান, নিধান এবং অব্যয় বীজ।
6.33.19
तपाम्यहमहं वर्षं निगृह्णाम्युत्सृजामि च ।
अमृतं चैव मृत्युश्च सदसच्चाहमर्जुन ॥ ६.३३.१९ ॥
আমিই তাপ দিই; আমিই বৃষ্টিকে রোধ করি ও মুক্ত করি। হে অর্জুন, অমৃত ও মৃত্যু, সৎ ও অসৎও আমিই।
6.33.20
त्रैविद्या मां सोमपाः पूतपापा ।
यज्ञेरिष्ट्वा स्वर्गतिं प्रार्थयन्ते।
ते पुण्यमासाद्य सुरेन्द्रलोक-
मश्रन्ति दिव्यान्दिवि देवभोगान् ॥ ६.३३.२० ॥
ত্রিবেদজ্ঞ, সোমপায়ী, পাপমুক্ত মানুষেরা যজ্ঞের দ্বারা আমাকে পূজা করে স্বর্গগতি প্রার্থনা করে। তারা পুণ্য লাভ করে ইন্দ্রলোকে পৌঁছে স্বর্গে দিব্য দেবভোগ উপভোগ করে।
6.33.21
ते तं भुक्त्वा स्वर्गलोकं विशालं ।
क्षीणो पुण्ये पर्त्यलोकं विशन्ति।
एवं त्रयीधर्ममनुप्रपन्ना ।
गतागतं कामकामा लभन्ते ॥ ६.३३.२१ ॥
তারা সেই বিশাল স্বর্গলোক ভোগ করে, পুণ্য ক্ষয় হলে মর্ত্যলোকে প্রবেশ করে। এভাবে ত্রয়ীধর্ম অনুসরণ করে কামনাকামীরা গমনাগমন লাভ করে।
6.33.22
अनन्याश्चिन्तयन्तो मां ये जनाः पर्युपासते ।
तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमं वहाम्यहम् ॥ ६.३३.२२ ॥
অনন্য চিত্তে আমাকে চিন্তা করে যারা আমার উপাসনা করে, সর্বদা যুক্ত সেই মানুষদের যোগক্ষেম আমি বহন করি।
6.33.23
येऽप्यन्यदेवताभक्ता यजन्ते श्रद्धयान्विताः ।
तेऽपि मामेव कौन्तेय यजन्त्यविधिपूर्वकम् ॥ ६.३३.२३ ॥
শ্রদ্ধাযুক্ত হয়ে যারা অন্য দেবতার ভক্ত হয়ে যজ্ঞ করে, হে কৌন্তেয়, তারাও বিধিহীনভাবে হলেও আমাকেই পূজা করে।
6.33.24
अहं हि सर्वयज्ञानां भोक्ता च प्रभुरेव च ।
न तु मामभिजानन्ति तत्त्वेनातश्च्यवन्ति ते ॥ ६.३३.२४ ॥
আমিই সকল যজ্ঞের ভোক্তা ও প্রভু। কিন্তু তারা আমাকে তত্ত্বত জানে না, তাই তারা পতিত হয়।
6.33.25
यान्ति देवव्रता देवान्पितॄन्यान्ति पितृव्रताः ।
भूतानि यान्ति भूतेज्या यान्ति मद्याजिनोपि माम् ॥ ६.३३.२५ ॥
দেবব্রতীরা দেবতাদের কাছে যায়, পিতৃব্রতীরা পিতৃদের কাছে যায়, ভূতপূজকেরা ভূতদের কাছে যায়; আমার যজনকারীরাও আমার কাছেই যায়।
6.33.26
पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति ।
तदहं भक्त्युपहृतमश्नामि प्रयतात्मनः ॥ ६.३३.२६ ॥
যে ভক্তিভরে আমাকে পত্র, পুষ্প, ফল, জল নিবেদন করে, শুদ্ধচিত্ত সেই ভক্তের ভক্তিতে নিবেদিত সেই অর্ঘ্য আমি গ্রহণ করি।
6.33.27
यत्करोषि यदश्रासि यज्जुहोषि ददासि यत् ।
यत्तपस्यसि कौन्तेय तत्कुरुष्व मदर्पणम् ॥ ६.३३.२७ ॥
হে কৌন্তেয়, তুমি যা কর, যা খাও, যা হোম কর, যা দান কর, যা তপস্যা কর, তা আমাকে অর্পণ হিসেবে কর।
6.33.28
शुभाशुभफलैरेवं मोक्ष्यसे कर्मबन्धनैः ।
संन्यासयोगयुक्तात्मा विमुक्तो मामुपैष्यसि ॥ ६.३३.२८ ॥
এইভাবে শুভ-অশুভ ফলপ্রদ কর্মবন্ধন থেকে তুমি মুক্ত হবে; সন্ন্যাসযোগে যুক্তাত্মা হয়ে, বিমুক্ত হয়ে তুমি আমাকে লাভ করবে।
6.33.29
समोऽहं सर्वभूतेषु न मे द्वेष्योऽस्ति न प्रियः ।
ये भजन्ति तु मां भक्त्या मयि ते तेषु चाप्यहम् ॥ ६.३३.२९ ॥
আমি সর্বভূতের প্রতি সমান; আমার কাছে কেউ দ্বেষ্য নেই, কেউ প্রিয়ও নেই। কিন্তু যারা ভক্তিভরে আমাকে ভজনা করে, তারা আমাতে থাকে, আর আমিও তাদের মধ্যে থাকি।
6.33.30
अपि चेत्सुदुराचारो भजते मामनन्यभाक् ।
साधुरेव स मन्तव्यः सम्यग्व्यवसितो हि सः ॥ ६.३३.३० ॥
অতি দুরাচারী ব্যক্তিও যদি অনন্যভাবে আমাকে ভজনা করে, তাকে সাধুই মনে করা উচিত, কারণ সে ভালোভাবে সংকল্প স্থির করেছে।
6.33.31
क्षिप्रं भवति धर्मात्मा शश्वच्छान्तिं निगच्छति ।
कौन्तेय प्रतिजानीहि न मे भक्तः प्रणश्यति । ॥ ६.३३.३१ ॥
সে শীঘ্রই ধর্মাত্মা হয় এবং চিরকালের শান্তি লাভ করে। হে কৌন্তেয়, নিশ্চিতভাবে জেনে রাখো যে আমার ভক্ত বিনষ্ট হয় না।
6.33.32
मां हि पार्थ व्यपाश्रित्य येऽपि स्युः पापयोनयः ।
स्त्रियो वैश्यास्तथा शूद्रास्तेऽपि यान्ति परां गतिं ॥ ६.३३.३२ ॥
হে পার্থ, পাপযোনিতে জন্মালেও, নারী, বৈশ্য ও শূদ্ররাও যারা আমাকে আশ্রয় করে, তারাও পরম গতি লাভ করে।
6.33.33
किं पुनर्ब्राह्मणाः पुण्या भक्ता राजर्षयस्तथा ।
अनित्यमसुखं लोकमिमं प्राप्य भजस्व माम् ॥ ६.३३.३३ ॥
তবে পবিত্র ব্রাহ্মণ ও আমার ভক্ত রাজর্ষিদের কথা আর কী বলব! এই অনিত্য ও দুঃখময় জগৎ লাভ করে তুমি আমাকেই ভজনা করো।
6.33.34
मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु ।
मामेवैष्यसि युक्त्वैवमात्मानं मत्परायणः ॥ ६.३३.३४ ॥
আমাতে মন রাখো, আমার ভক্ত হও, আমার যজন করো, আমাকে প্রণাম করো। এভাবে নিজের আত্মাকে আমার সঙ্গে যুক্ত করে, আমাকেই পরম আশ্রয় জেনে তুমি নিশ্চয়ই আমাকেই লাভ করবে।