महाभारत · अध्याय 6.33
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.33.1
इदं तु ते गुह्यतमं प्रवक्ष्याम्यनसूयवे ।
ज्ञानं विज्ञानसहितं यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात् ॥ ६.३३.१ ॥
असूया नसलेल्या तुला मी हे अत्यंत गुह्य ज्ञान, विज्ञानासह सांगेन; जे जाणून तू अशुभापासून मुक्त होशील.
6.33.2
राजविद्या राजगुह्यं पवित्रमिदमुत्तमम् ।
प्रत्यक्षावगमं धर्म्यं सुसुखं कर्तुमव्ययम् ॥ ६.३३.२ ॥
ही राजविद्या, राजगुह्य, पवित्र आणि सर्वोत्तम आहे; प्रत्यक्ष अनुभवास येणारी, धर्मानुकूल, अत्यंत सुखाने आचरता येणारी आणि अविनाशी आहे.
6.33.3
अश्रद्दधानां पुरुषा धर्मस्यास्य परंतप ।
अप्राप्य मां निवर्तन्ते मृत्युसंसारवर्त्मनि ॥ ६.३३.३ ॥
हे परंतपा, जे पुरुष या धर्मावर श्रद्धा ठेवत नाहीत ते मला न मिळवता मृत्यू आणि संसाराच्या मार्गाकडे परत फिरतात.
6.33.4
मया ततमिदं सर्वं जगदव्यक्तमूर्तिना ।
मत्स्थानि सर्वभूतानि न चाहं तेष्ववस्थितःक ॥ ६.३३.४ ॥
अव्यक्त रूप असलेल्या माझ्याने हे संपूर्ण जग व्यापलेले आहे; सर्व प्राणी माझ्यात स्थित आहेत, परंतु मी त्यांच्यात स्थित नाही.
6.33.5
न च मत्स्थानि भूतानि पश्य मे योगमैश्वरम् ।
भूतभृन्न च भूतस्थो ममात्मा भूतभावनः ॥ ६.३३.५ ॥
प्राणी माझ्यात स्थित नाहीत—माझा ईश्वरी योग पाहा. प्राण्यांना धारण करणारा आणि उत्पन्न करणारा माझा आत्मा प्राण्यांमध्ये स्थित नाही.
6.33.6
यथाऽऽकाशस्थितो नित्यं वायुः सर्वत्रगो महान् ।
तथा सर्वाणि भूतानि मत्स्थानीत्युपधारय ॥ ६.३३.६ ॥
सर्वत्र संचार करणारा महान वायू जसा नेहमी आकाशात स्थित असतो, तसे सर्व प्राणी माझ्यात स्थित आहेत असे समजून घे.
6.33.7
सर्वभूतानि कौन्तेय प्रकृतिं यान्ति मामिकाम् ।
कल्पक्षये पुनस्तानि कल्पादौ विसृजाम्यहम् ॥ ६.३३.७ ॥
हे कौंतेया! कल्पाच्या शेवटी सर्व भूते माझ्या प्रकृतीत लीन होतात; कल्पाच्या आरंभी मी त्यांना पुन्हा निर्माण करतो.
6.33.8
प्रकृतिं स्वामवष्टभ्य विसृजामि पुनः पुनः ।
भूतग्राममिमं कृत्स्नमवशं प्रकृतेर्वशात् ॥ ६.३३.८ ॥
माझ्या स्वतःच्या प्रकृतीचा आधार घेऊन मी या संपूर्ण भूतसमूहाला वारंवार निर्माण करतो; तो प्रकृतीच्या वशतेमुळे असहाय्य आहे.
6.33.9
न च मां तानि कर्माणि निबध्नन्ति धनंजय ।
उदासीनवदासीनमसक्तं तेषु कर्मसु ॥ ६.३३.९ ॥
हे धनंजया! ती कर्मे मला बांधत नाहीत; त्या कर्मांमध्ये अनासक्त राहून उदासीनाप्रमाणे मी स्थित असतो.
6.33.10
मयाऽऽध्यक्षेण प्रकृतिः सूयते सचराचरम् ।
हेतुनाऽनेन कौन्तेय जगद्विपरिवर्तते ॥ ६.३३.१० ॥
माझ्या अध्यक्षतेखाली प्रकृती चराचराला जन्म देते; हे कौंतेया! या कारणामुळे जग फिरत राहते.
6.33.11
अवजानन्ति मां मूढा मानुषीं तनुमाश्रितम् ।
परं भावमजानन्तो मम भूतमहेश्वरम् ॥ ६.३३.११ ॥
मानवी देह धारण केलेल्या माझा मूर्ख लोक तिरस्कार करतात; भूतांचा महेश्वर असलेला माझा परम भाव ते जाणत नाहीत.
6.33.12
मोघाशा मोघकर्माणो मोघज्ञाना विचेतसः ।
राक्षसीमासुरीं चैव प्रकृतिं मोहिनीं श्रिताः ॥ ६.३३.१२ ॥
व्यर्थ आशा, व्यर्थ कर्मे आणि व्यर्थ ज्ञान असलेले, विचलित मनाचे लोक राक्षसी आणि आसुरी मोहिनी प्रकृतीचा आश्रय घेतात.
6.33.13
महात्मानस्तु मां पार्थ दैवीं प्रकृतिमाश्रिताः ।
भजन्त्यनन्यमनसो ज्ञात्वा भूतादिमव्ययम् ॥ ६.३३.१३ ॥
हे पार्था, दैवी प्रकृतीचा आश्रय घेतलेले महात्मे अनन्य मनाने माझी भक्ती करतात, मी भूतांचा आदि व अविनाशी आहे हे जाणून.
6.33.14
सततं कीर्तयन्तो मां यतन्तश्च दृढव्रताः ।
नमस्यन्तश्च मां भक्त्या नित्ययुक्ता उपासते ॥ ६.३३.१४ ॥
ते सतत माझे कीर्तन करतात, दृढव्रती होऊन प्रयत्न करतात, भक्तीने मला नमन करतात आणि नित्ययुक्त होऊन माझी उपासना करतात.
6.33.15
ज्ञानयज्ञेन चाप्यन्ते यजन्तो मामुपासते ।
एकत्वेन पृथक्त्कवेन बहुधा विश्वतोमुम् ॥ ६.३३.१५ ॥
काही लोक ज्ञानयज्ञाने यजन करीत माझी उपासना करतात; एकत्वाने, पृथकत्वाने, अनेक प्रकारे, सर्वतोमुख अशा मला ते भजतात.
6.33.16
अहं क्रतुरहं यज्ञः स्वधाऽहमहमौषधम् ।
मन्त्रोऽहमहमेवाज्यमहमग्निरहं हुतम् ॥ ६.३३.१६ ॥
मीच क्रतू, मीच यज्ञ, मीच स्वधा, मीच औषध; मीच मंत्र, मीच तूप, मीच अग्नी आणि मीच हुत.
6.33.17
पिताऽहमस्य जगतो माता धाता पितामहः ।
वेद्यं पवित्रमोंकार ऋक् साम यजुरेव च ॥ ६.३३.१७ ॥
मीच या जगाचा पिता, माता, धाता, पितामह आहे; मीच वेद्य, पवित्र, ओंकार, ऋक्, साम आणि यजुः आहे.
6.33.18
गतिर्भर्ता प्रभुः साक्षी निवासः शरणं सुहृत् ।
प्रभवः प्रलयः स्थानं निधानं बीजमव्ययम् ॥ ६.३३.१८ ॥
मीच गती, भर्ता, प्रभू, साक्षी, निवास, शरण, सुहृद आहे; मीच उत्पत्ती, प्रलय, स्थान, निधान आणि अविनाशी बीज आहे.
6.33.19
तपाम्यहमहं वर्षं निगृह्णाम्युत्सृजामि च ।
अमृतं चैव मृत्युश्च सदसच्चाहमर्जुन ॥ ६.३३.१९ ॥
मीच उष्णता देतो; मीच पावसाला रोखतो आणि सोडतो. हे अर्जुना, अमृत आणि मृत्यू, सत् आणि असत् हेही मीच.
6.33.20
त्रैविद्या मां सोमपाः पूतपापा ।
यज्ञेरिष्ट्वा स्वर्गतिं प्रार्थयन्ते।
ते पुण्यमासाद्य सुरेन्द्रलोक-
मश्रन्ति दिव्यान्दिवि देवभोगान् ॥ ६.३३.२० ॥
तिन्ही वेद जाणणारे, सोम पिणारे, पापमुक्त लोक यज्ञांद्वारे माझी पूजा करून स्वर्गगतीची प्रार्थना करतात. ते पुण्य मिळवून इंद्रलोकी पोहोचतात आणि स्वर्गात दिव्य देवभोगांचा उपभोग घेतात.
6.33.21
ते तं भुक्त्वा स्वर्गलोकं विशालं ।
क्षीणो पुण्ये पर्त्यलोकं विशन्ति।
एवं त्रयीधर्ममनुप्रपन्ना ।
गतागतं कामकामा लभन्ते ॥ ६.३३.२१ ॥
ते ते विशाल स्वर्गलोक उपभोगून, पुण्य संपल्यावर मर्त्यलोकात प्रवेश करतात. अशा प्रकारे त्रयीधर्माचे अनुसरण करणारे, कामनांची इच्छा करणारे येणे-जाणे प्राप्त करतात.
6.33.22
अनन्याश्चिन्तयन्तो मां ये जनाः पर्युपासते ।
तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमं वहाम्यहम् ॥ ६.३३.२२ ॥
अनन्य भावाने माझे चिंतन करीत जे लोक माझी उपासना करतात, नित्य युक्त अशा त्यांचा योगक्षेम मी वाहतो.
6.33.23
येऽप्यन्यदेवताभक्ता यजन्ते श्रद्धयान्विताः ।
तेऽपि मामेव कौन्तेय यजन्त्यविधिपूर्वकम् ॥ ६.३३.२३ ॥
श्रद्धेने युक्त होऊन जे इतर देवतांचे भक्त होऊन यजन करतात, हे कौंतेया, तेही विधिपूर्वक नसले तरी मलाच पूजतात.
6.33.24
अहं हि सर्वयज्ञानां भोक्ता च प्रभुरेव च ।
न तु मामभिजानन्ति तत्त्वेनातश्च्यवन्ति ते ॥ ६.३३.२४ ॥
सर्व यज्ञांचा भोक्ता आणि प्रभू मीच आहे. परंतु ते मला तत्त्वतः जाणत नाहीत, म्हणून ते ढळतात.
6.33.25
यान्ति देवव्रता देवान्पितॄन्यान्ति पितृव्रताः ।
भूतानि यान्ति भूतेज्या यान्ति मद्याजिनोपि माम् ॥ ६.३३.२५ ॥
देवव्रत देवांकडे जातात, पितृव्रत पितरांकडे जातात, भूतपूजक भूतांकडे जातात; आणि माझे यजन करणारे मलाच येतात.
6.33.26
पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति ।
तदहं भक्त्युपहृतमश्नामि प्रयतात्मनः ॥ ६.३३.२६ ॥
जो मला भक्तीने पान, फूल, फळ, पाणी अर्पण करतो, त्या शुद्धचित्त भक्ताने भक्तीने दिलेले मी स्वीकारतो.
6.33.27
यत्करोषि यदश्रासि यज्जुहोषि ददासि यत् ।
यत्तपस्यसि कौन्तेय तत्कुरुष्व मदर्पणम् ॥ ६.३३.२७ ॥
हे कौन्तेया, तू जे करतोस, जे खातोस, जे हवन करतोस, जे दान देतोस, जे तप करतोस, ते माझ्या अर्पणासाठी कर.
6.33.28
शुभाशुभफलैरेवं मोक्ष्यसे कर्मबन्धनैः ।
संन्यासयोगयुक्तात्मा विमुक्तो मामुपैष्यसि ॥ ६.३३.२८ ॥
अशा प्रकारे शुभ-अशुभ फळे देणाऱ्या कर्मबंधनांतून तू मुक्त होशील; संन्यासयोगाने युक्त आत्मा होऊन, विमुक्त होऊन तू मलाच प्राप्त होशील.
6.33.29
समोऽहं सर्वभूतेषु न मे द्वेष्योऽस्ति न प्रियः ।
ये भजन्ति तु मां भक्त्या मयि ते तेषु चाप्यहम् ॥ ६.३३.२९ ॥
मी सर्व भूतांच्या ठायी सम आहे; माझ्यासाठी कोणी द्वेष्य नाही, प्रियही नाही. पण जे भक्तीने माझे भजन करतात ते माझ्यात आहेत आणि मीही त्यांच्यात आहे.
6.33.30
अपि चेत्सुदुराचारो भजते मामनन्यभाक् ।
साधुरेव स मन्तव्यः सम्यग्व्यवसितो हि सः ॥ ६.३३.३० ॥
अत्यंत दुराचारी असलेला माणूसही अनन्य भावाने माझे भजन करत असेल, तर त्याला साधूच मानले पाहिजे; कारण तो योग्य निश्चयाने स्थिर झाला आहे.
6.33.31
क्षिप्रं भवति धर्मात्मा शश्वच्छान्तिं निगच्छति ।
कौन्तेय प्रतिजानीहि न मे भक्तः प्रणश्यति । ॥ ६.३३.३१ ॥
तो लवकरच धर्मात्मा होतो आणि सदैव शांती प्राप्त करतो. हे कौंतेया, माझा भक्त नष्ट होत नाही हे निश्चित जाण.
6.33.32
मां हि पार्थ व्यपाश्रित्य येऽपि स्युः पापयोनयः ।
स्त्रियो वैश्यास्तथा शूद्रास्तेऽपि यान्ति परां गतिं ॥ ६.३३.३२ ॥
हे पार्था, पापयोनीत जन्मलेले असले तरी, स्त्रिया, वैश्य आणि शूद्रही जे मला शरण येतात ते परम गती पावतात.
6.33.33
किं पुनर्ब्राह्मणाः पुण्या भक्ता राजर्षयस्तथा ।
अनित्यमसुखं लोकमिमं प्राप्य भजस्व माम् ॥ ६.३३.३३ ॥
मग पवित्र ब्राह्मण आणि माझे भक्त राजर्षी यांच्याविषयी काय सांगावे! या अनित्य आणि दुःखमय जगात जन्म घेऊन तू माझीच भक्ती कर.
6.33.34
मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु ।
मामेवैष्यसि युक्त्वैवमात्मानं मत्परायणः ॥ ६.३३.३४ ॥
माझ्यात मन ठेव, माझा भक्त हो, माझे यजन कर, मला नमस्कार कर. अशा रीतीने आपला आत्मा माझ्याशी युक्त करून, मलाच परम आश्रय मानून तू निश्चितच मलाच प्राप्त होशील.