મહાભારત · અધ્યાય 6.40
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.40.1
अभयं सत्वसंशुद्धिर्ज्ञानयोगव्यवस्थितिः ।
दानं दमश्च यज्ञश्च स्वाध्यायस्तप आर्जवम् ॥ ६.४०.१ ॥
નિર્ભયતા, અંતઃકરણની શુદ્ધિ, જ્ઞાનયોગમાં સ્થિરતા, દાન, ઇન્દ્રિયનિગ્રહ, યજ્ઞ, સ્વાધ્યાય, તપ અને સરળતા.
6.40.2
अहिंसा सत्यमक्रोधस्त्यागः शान्तिरपैशुनम् ।
दया भूतेष्वलोलुत्वं मार्दवं ह्रीरचापलम् ॥ ६.४०.२ ॥
અહિંસા, સત્ય, ક્રોધનો અભાવ, ત્યાગ, શાંતિ, ચાડી ન કરવી, પ્રાણીઓ પર દયા, લોભનો અભાવ, મૃદુતા, લજ્જા અને ચંચળતાનો અભાવ.
6.40.3
तेजः क्षमा धृतिः शौचमद्रोहो नातिमानिता ।
भवन्ति संपदं दैवीमभिजातस्य भारत ॥ ६.४०.३ ॥
તેજ, ક્ષમા, ધૃતિ, શૌચ, દ્રોહનો અભાવ અને અતિમાનનો અભાવ — હે ભારત, આ જન્મથી પ્રાપ્ત થયેલા માણસની દૈવી સંપદા છે.
6.40.4
दम्भो दर्पोऽभिमानश्च क्रोधः पारुष्यमेव च ।
अज्ञानं चाभिजातस्य पार्थ संपदमासुरीम् ॥ ६.४०.४ ॥
દંભ, દર્પ, અભિમાન, ક્રોધ, કઠોરતા અને અજ્ઞાન — હે પાર્થ, આ જન્મથી પ્રાપ્ત થયેલા માણસની આસુરી સંપદા છે.
6.40.5
दैवी संपद्विमोक्षाय निबन्धायासुरी मता ।
मा शुचः संपदं दैवीमभिजातोऽसि पाण्डव ॥ ६.४०.५ ॥
દૈવી સંપદા મોક્ષ માટે અને આસુરી સંપદા બંધન માટે માનવામાં આવી છે. હે પાંડવ, શોક ન કર — તું દૈવી સંપદા સાથે જન્મ્યો છે.
6.40.6
द्वौ भूतसर्गौ लोकेऽस्मिन्दैव आसुर एव च ।
दैवो विस्तरशः प्रोक्त आसुरं पार्थ मे शृणु ॥ ६.४०.६ ॥
આ લોકમાં પ્રાણીઓની સૃષ્ટિ બે પ્રકારની છે — દૈવી અને આસુરી. દૈવીનું વિસ્તારથી વર્ણન થયું; હે પાર્થ, આસુરીને મારી પાસેથી સાંભળ.
6.40.7
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च जना न विदुरासुराः ।
न शौचं नापि चाचारो न सत्यं तेषु विद्यते ॥ ६.४०.७ ॥
આસુરી લોકો પ્રવૃત્તિ અને નિવૃત્તિને જાણતા નથી; તેમનામાં શૌચ, આચાર કે સત્ય જોવા મળતાં નથી.
6.40.8
असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम् ।
अपरस्परसंभूतं किमन्यत्कामहैतुकम् ॥ ६.४०.८ ॥
આ જગત અસત્ય, આધારહીન, ઈશ્વરહીન, પરસ્પરથી ઉત્પન્ન થયેલું છે એમ તેઓ કહે છે; આથી વધુ શું? આ કામથી જ થયેલું છે.
6.40.9
एतां दृष्टिमवष्टभ्य नष्टात्मानोऽल्पबुद्धयः ।
प्रभवन्त्युग्रकर्माणः क्षयाय जगतोऽहिताः ॥ ६.४०.९ ॥
આ દૃષ્ટિને વળગીને નષ્ટાત્મા, અલ્પબુદ્ધિ, ઉગ્રકર્મી, જગતનું અહિત કરનારા લોકો જગતના ક્ષય માટે પ્રબળ થાય છે.
6.40.10
काममाश्रित्य दुष्पूरं दम्भमानमदान्विताः ।
मोहाद्गृहीत्वाऽसद्ग्राहान्प्रवर्तन्तेऽशुचिव्रताः ॥ ६.४०.१० ॥
દુષ્પૂર કામનો આશ્રય લઈને, દંભ, માન અને મદથી યુક્ત, મોહથી અસત્ ગ્રહો ધરીને, અશુચિવ્રતી લોકો પ્રવૃત્ત થાય છે.
6.40.11
चिन्तामपरिमेयां च प्रलयान्तामुपाश्रिताः ।
कामोपभोगपरमा एतावदिति निश्चिताः ॥ ६.४०.११ ॥
અપરિમિત ચિંતાનો આશ્રય લઈને, મૃત્યુ સુધી ટકતી એ ચિંતામાં, કામોપભોગને જ પરમ માનીને, "આટલું જ" એવો નિશ્ચય કરે છે.
6.40.12
आशापाशशतैर्बद्धाः कामक्रोधपरायणाः ।
ईहन्तो कामभोगार्थमन्यायेनार्थसंचयान् ॥ ६.४०.१२ ॥
આશાના સેંકડો પાશોથી બંધાયેલા, કામ-ક્રોધમાં લીન, કામભોગ માટે અન્યાયથી ધનસંચયના પ્રયાસ કરનારા.
6.40.13
इदमद्य मया लब्धमिमं प्राप्स्ये मनोरथम् ।
इदमस्तीदमपि मे भविष्यति पुनर्धनम् ॥ ६.४०.१३ ॥
આજે આ મને મળ્યું; આ મનોરથ પણ હું પ્રાપ્ત કરીશ. આ મારી પાસે છે, અને ફરી આ ધન પણ મારું થશે.
6.40.14
असौ मया हतः शत्रुर्हनिष्ये चापरानपि ।
ईश्वरोऽहमहं भोगी सिद्धोऽहं बलवान्सुखी ॥ ६.४०.१४ ॥
તે શત્રુ મારા દ્વારા હણાયો; બીજાઓને પણ હું હણીશ. હું ઈશ્વર છું, હું ભોગી છું, હું સિદ્ધ છું, હું બલવાન છું, હું સુખી છું.
6.40.15
आढ्योऽभिजनवानस्मि कोऽन्योस्ति सदृशो मया ।
यक्ष्ये दास्यामि मोदिष्य इत्यज्ञानविमोहिताः ॥ ६.४०.१५ ॥
હું ધનવાન અને ઉચ્ચ કુળનો છું; મારા જેવો બીજો કોણ છે? હું યજ્ઞ કરીશ, દાન આપીશ, આનંદ કરીશ — એમ અજ્ઞાનથી મોહિત થયેલા.
6.40.16
अनेकचित्तविभ्रान्त मोहजालसमावृताः ।
प्रसक्ताः कामभोगेषु पतन्ति नरकेऽशुचौ ॥ ६.४०.१६ ॥
અનેક ચિત્તોથી ભ્રાંત, મોહજાળથી ઘેરાયેલા, કામભોગોમાં આસક્ત લોકો અશુદ્ધ નરકમાં પડે છે.
6.40.17
आत्मसंभाविताः स्तब्धा धनमानमदान्विताः ।
यजन्ते नामयज्ञैस्ते दम्भेनाविधिपूर्वकम् ॥ ६.४०.१७ ॥
આત્મગૌરવથી ભરેલા, ઘમંડી, ધન અને માનના મદથી યુક્ત તેઓ માત્ર નામના યજ્ઞ કરે છે — દંભથી, વિધિપૂર્વક નહીં.
6.40.18
अहङ्कारं बलं दर्पं कामं क्रोधं च संश्रिताः ।
मामत्मपरदेहेषु प्रद्विषन्तोऽभ्यसूयकाः ॥ ६.४०.१८ ॥
અહંકાર, બળ, દર્પ, કામ અને ક્રોધનો આશ્રય લીધેલા; પોતાના અને બીજાઓના દેહમાં રહેલા મારા પ્રત્યે દ્વેષ કરનારા અને ઈર્ષ્યા રાખનારા.
6.40.19
तानहं द्विषतः क्रूरान्संसारेषु नराधमान् ।
क्षिपाम्यजस्रमशुभानासुरीष्वेव योनिषु ॥ ६.४०.१९ ॥
તે દ્વેષી, ક્રૂર અને સંસારના અધમ મનુષ્યોને હું નિરંતર અશુભ આસુરી યોનિઓમાં જ નાખું છું.
6.40.20
आसुरीं योनिमापन्ना मूढा जन्मनिजन्मनि ।
मामप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्यधमां गतिम् ॥ ६.४०.२० ॥
આસુરી યોનિમાં પ્રવેશેલા મૂઢ લોકો, હે કૌન્તેય, જન્મોજન્મ મને પ્રાપ્ત કર્યા વિના પછી અધમ ગતિએ જાય છે.
6.40.21
त्रिविधं नरकस्येदं द्वारं नाशनमात्मनः ।
कामः क्रोधस्तथा लोभस्तस्मादेतत्रयं त्यजेत् ॥ ६.४०.२१ ॥
નરકના આ ત્રિવિધ દ્વાર આત્માનો નાશ કરનારા છે — કામ, ક્રોધ અને લોભ. તેથી આ ત્રણેને ત્યજવા જોઈએ.
6.40.22
एतैर्विमुक्तः कौन्तेय तमोद्वारैस्त्रिभिर्नरः ।
आचरत्यात्मनः श्रेयस्ततो याति परां गतिम् ॥ ६.४०.२२ ॥
હે કૌન્તેય, આ ત્રણ તમોદ્વારોથી મુક્ત થયેલો મનુષ્ય પોતાના કલ્યાણનું આચરણ કરે છે; પછી તે પરમ ગતિ પામે છે.
6.40.23
यः शास्त्रविधिमुत्सृज्य वर्तते कामकारतः ।
न स सिद्धिमवाप्नोति न सुखं न परां गतिम् ॥ ६.४०.२३ ॥
જે શાસ્ત્રવિધિ છોડીને કામના અનુસાર વર્તે છે, તે સિદ્ધિ પામતો નથી, સુખ પામતો નથી, પરમ ગતિ પણ પામતો નથી.
6.40.24
तस्माच्छास्त्रं प्रमाणं ते कार्याकार्यव्यवस्थितौ ।
ज्ञात्वा शास्त्रविधानोक्तं कर्म कर्तुमिहार्हसि ॥ ६.४०.२४ ॥
તેથી કર્તવ્ય શું અને અકર્તવ્ય શું એ નક્કી કરવામાં શાસ્ત્ર જ તારું પ્રમાણ છે. શાસ્ત્રવિધાનમાં કહેલું કર્મ જાણીને અહીં તે જ તારે કરવું જોઈએ.