ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 6.40
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.40.1
अभयं सत्वसंशुद्धिर्ज्ञानयोगव्यवस्थितिः ।
दानं दमश्च यज्ञश्च स्वाध्यायस्तप आर्जवम् ॥ ६.४०.१ ॥
ਨਿਰਭੈਤਾ, ਅੰਤਹਕਰਣ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ, ਗਿਆਨਯੋਗ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸਥਿਤੀ, ਦਾਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਜਮ, ਯੱਗ, ਸਵਾਧਿਆਏ, ਤਪ ਅਤੇ ਸਰਲਤਾ।
6.40.2
अहिंसा सत्यमक्रोधस्त्यागः शान्तिरपैशुनम् ।
दया भूतेष्वलोलुत्वं मार्दवं ह्रीरचापलम् ॥ ६.४०.२ ॥
ਅਹਿੰਸਾ, ਸੱਚ, ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਅਭਾਵ, ਤਿਆਗ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਚੁਗਲੀ ਨਾ ਕਰਨੀ, ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ, ਲੋਭ ਦਾ ਅਭਾਵ, ਕੋਮਲਤਾ, ਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਚੰਚਲਤਾ ਦਾ ਅਭਾਵ।
6.40.3
तेजः क्षमा धृतिः शौचमद्रोहो नातिमानिता ।
भवन्ति संपदं दैवीमभिजातस्य भारत ॥ ६.४०.३ ॥
ਤੇਜ, ਖਿਮਾ, ਧੀਰਜ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਦ੍ਰੋਹ ਦਾ ਅਭਾਵ ਅਤੇ ਅਤਿ ਹੰਕਾਰ ਦਾ ਅਭਾਵ — ਹੇ ਭਾਰਤ, ਇਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਦੈਵੀ ਸੰਪਦਾਵਾਂ ਹਨ।
6.40.4
दम्भो दर्पोऽभिमानश्च क्रोधः पारुष्यमेव च ।
अज्ञानं चाभिजातस्य पार्थ संपदमासुरीम् ॥ ६.४०.४ ॥
ਦੰਭ, ਦਰਪ, ਹੰਕਾਰ, ਕ੍ਰੋਧ, ਕਠੋਰਤਾ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨ — ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਆਸੁਰੀ ਸੰਪਦਾਵਾਂ ਹਨ।
6.40.5
दैवी संपद्विमोक्षाय निबन्धायासुरी मता ।
मा शुचः संपदं दैवीमभिजातोऽसि पाण्डव ॥ ६.४०.५ ॥
ਦੈਵੀ ਸੰਪਦਾ ਮੋਖ ਲਈ ਅਤੇ ਆਸੁਰੀ ਸੰਪਦਾ ਬੰਧਨ ਲਈ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਸ਼ੋਕ ਨਾ ਕਰ — ਤੂੰ ਦੈਵੀ ਸੰਪਦਾ ਨਾਲ ਜਨਮਿਆ ਹੈਂ।
6.40.6
द्वौ भूतसर्गौ लोकेऽस्मिन्दैव आसुर एव च ।
दैवो विस्तरशः प्रोक्त आसुरं पार्थ मे शृणु ॥ ६.४०.६ ॥
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਹੈ — ਦੈਵੀ ਅਤੇ ਆਸੁਰੀ। ਦੈਵੀ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਹੇ ਪਾਰਥ, ਆਸੁਰੀ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣ।
6.40.7
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च जना न विदुरासुराः ।
न शौचं नापि चाचारो न सत्यं तेषु विद्यते ॥ ६.४०.७ ॥
ਆਸੁਰੀ ਲੋਕ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਨਿਵ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੌਚ, ਆਚਾਰ ਜਾਂ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
6.40.8
असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम् ।
अपरस्परसंभूतं किमन्यत्कामहैतुकम् ॥ ६.४०.८ ॥
ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਜਗਤ ਝੂਠਾ, ਬੇਆਧਾਰ, ਰੱਬ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀ? ਇਹ ਕਾਮਨਾ ਤੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
6.40.9
एतां दृष्टिमवष्टभ्य नष्टात्मानोऽल्पबुद्धयः ।
प्रभवन्त्युग्रकर्माणः क्षयाय जगतोऽहिताः ॥ ६.४०.९ ॥
ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਨਸ਼ਟ ਆਤਮਾ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਕਰੂਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਜਗਤ ਦਾ ਅਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਗਤ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਪ੍ਰਬਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
6.40.10
काममाश्रित्य दुष्पूरं दम्भमानमदान्विताः ।
मोहाद्गृहीत्वाऽसद्ग्राहान्प्रवर्तन्तेऽशुचिव्रताः ॥ ६.४०.१० ॥
ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਕਾਮਨਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਦੰਭ, ਮਾਨ ਤੇ ਮਦ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਝੂਠੇ ਖਿਆਲ ਫੜ ਕੇ, ਅਸ਼ੁੱਧ ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
6.40.11
चिन्तामपरिमेयां च प्रलयान्तामुपाश्रिताः ।
कामोपभोगपरमा एतावदिति निश्चिताः ॥ ६.४०.११ ॥
ਅਪਰਿਮਿਤ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਪ੍ਰਲੈ ਤੱਕ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ, ਕਾਮ-ਭੋਗ ਨੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਮੰਨ ਕੇ, "ਬੱਸ ਇੰਨਾ ਹੀ" ਇਹ ਪੱਕਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
6.40.12
आशापाशशतैर्बद्धाः कामक्रोधपरायणाः ।
ईहन्तो कामभोगार्थमन्यायेनार्थसंचयान् ॥ ६.४०.१२ ॥
ਆਸ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਫੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ, ਕਾਮ-ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਕਾਮ-ਭੋਗ ਲਈ ਅਨਿਆਏ ਨਾਲ ਧਨ ਜੋੜਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।
6.40.13
इदमद्य मया लब्धमिमं प्राप्स्ये मनोरथम् ।
इदमस्तीदमपि मे भविष्यति पुनर्धनम् ॥ ६.४०.१३ ॥
ਅੱਜ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲ ਗਿਆ; ਇਹ ਮਨੋਰਥ ਵੀ ਮੈਂ ਪਾਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਧਨ ਵੀ ਮੇਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।
6.40.14
असौ मया हतः शत्रुर्हनिष्ये चापरानपि ।
ईश्वरोऽहमहं भोगी सिद्धोऽहं बलवान्सुखी ॥ ६.४०.१४ ॥
ਉਹ ਵੈਰੀ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਮਾਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਈਸ਼ਵਰ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਭੋਗੀ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸਿੱਧ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਬਲਵਾਨ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸੁਖੀ ਹਾਂ।
6.40.15
आढ्योऽभिजनवानस्मि कोऽन्योस्ति सदृशो मया ।
यक्ष्ये दास्यामि मोदिष्य इत्यज्ञानविमोहिताः ॥ ६.४०.१५ ॥
ਮੈਂ ਧਨਵਾਨ ਅਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਮੈਂ ਯੱਗ ਕਰਾਂਗਾ, ਦਾਨ ਦਿਆਂਗਾ, ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਵਾਂਗਾ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮੋਹੇ ਹੋਏ।
6.40.16
अनेकचित्तविभ्रान्त मोहजालसमावृताः ।
प्रसक्ताः कामभोगेषु पतन्ति नरकेऽशुचौ ॥ ६.४०.१६ ॥
ਅਨੇਕਾਂ ਚਿੱਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਮੇ ਹੋਏ, ਮੋਹ-ਜਾਲ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਕਾਮ-ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਅਪਵਿੱਤਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ।
6.40.17
आत्मसंभाविताः स्तब्धा धनमानमदान्विताः ।
यजन्ते नामयज्ञैस्ते दम्भेनाविधिपूर्वकम् ॥ ६.४०.१७ ॥
ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਹੰਕਾਰੀ, ਧਨ ਤੇ ਮਾਣ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਲੋਕ ਕੇਵਲ ਨਾਮ ਦੇ ਯੱਗ ਕਰਦੇ ਹਨ — ਦੰਭ ਨਾਲ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ।
6.40.18
अहङ्कारं बलं दर्पं कामं क्रोधं च संश्रिताः ।
मामत्मपरदेहेषु प्रद्विषन्तोऽभ्यसूयकाः ॥ ६.४०.१८ ॥
ਹੰਕਾਰ, ਬਲ, ਦਰਪ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ; ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਮੈਨੂੰ ਵੈਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।
6.40.19
तानहं द्विषतः क्रूरान्संसारेषु नराधमान् ।
क्षिपाम्यजस्रमशुभानासुरीष्वेव योनिषु ॥ ६.४०.१९ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੈਰੀ, ਕ੍ਰੂਰ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨੀਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਲਗਾਤਾਰ ਅਸ਼ੁਭ ਆਸੁਰੀ ਜੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੁੱਟਦਾ ਹਾਂ।
6.40.20
आसुरीं योनिमापन्ना मूढा जन्मनिजन्मनि ।
मामप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्यधमां गतिम् ॥ ६.४०.२० ॥
ਆਸੁਰੀ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਪਏ ਮੂਰਖ ਲੋਕ, ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਜਨਮ-ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਪਾਏ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਫਿਰ ਨੀਚ ਗਤੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
6.40.21
त्रिविधं नरकस्येदं द्वारं नाशनमात्मनः ।
कामः क्रोधस्तथा लोभस्तस्मादेतत्रयं त्यजेत् ॥ ६.४०.२१ ॥
ਨਰਕ ਦੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਆਤਮਾ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ — ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਲੋਭ। ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
6.40.22
एतैर्विमुक्तः कौन्तेय तमोद्वारैस्त्रिभिर्नरः ।
आचरत्यात्मनः श्रेयस्ततो याति परां गतिम् ॥ ६.४०.२२ ॥
ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਤਮੋ-ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਲਿਆਣ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
6.40.23
यः शास्त्रविधिमुत्सृज्य वर्तते कामकारतः ।
न स सिद्धिमवाप्नोति न सुखं न परां गतिम् ॥ ६.४०.२३ ॥
ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਾਮਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਸਿੱਧੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਸੁਖ, ਨਾ ਪਰਮ ਗਤੀ।
6.40.24
तस्माच्छास्त्रं प्रमाणं ते कार्याकार्यव्यवस्थितौ ।
ज्ञात्वा शास्त्रविधानोक्तं कर्म कर्तुमिहार्हसि ॥ ६.४०.२४ ॥
ਇਸ ਲਈ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਤਰ ਹੀ ਤੇਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ। ਸ਼ਾਸਤਰ-ਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਇੱਥੇ ਉਹੀ ਤੈਨੂੰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।