మహాభారతం · అధ్యాయం 6.43
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.43.1
गीता सुगीता कर्तव्या किमन्यैः शास्त्रसंग्रहैः ।
या स्वयं पद्मनाभस्य सुखपद्माद्विनिःसृता ॥ ६.४३.१ ॥
గీతను చక్కగా పఠించడమే చాలును; ఇతర శాస్త్ర సంగ్రహాలతో పనేమి? అది స్వయంగా పద్మనాభుని సుందర పద్మముఖం నుండి వెలువడింది.
6.43.2
सर्वशास्त्रमयी गीता सर्वदेवमयो हरिः ।
सर्वतीर्थमयी गङ्गा सर्वदेवमयो मनुः ॥ ६.४३.२ ॥
గీత సర్వ శాస్త్రమయము; హరి సర్వదేవమయుడు; గంగ సర్వతీర్థమయి; మనువు సర్వదేవమయుడు.
6.43.3
गीता गङ्गा च गायत्री गोविन्देति हृदि स्थिते ।
चतुर्गकारसंयुक्ते पुनर्जन्म न विद्यते ॥ ६.४३.३ ॥
హృదయంలో గీత, గంగ, గాయత్రి, నాలుగు 'గ' అక్షరాలతో కూడిన 'గోవింద' నామం నిలిచి ఉన్నప్పుడు పునర్జన్మ ఉండదు.
6.43.4
षट्शतानि सविंशानि श्लोकानां प्राह केशवः ।
अर्जुनः सप्तपञ्चाशत्सप्तषष्टिं तु सञ्जयः ॥ ६.४३.४ ॥
కేశవుడు ఆరువందల ఇరవై శ్లోకాలు చెప్పాడు; అర్జునుడు ఏబది ఏడు; సంజయుడు అరవై ఏడు.
6.43.5
धृतराष्ट्रः श्लोकमेकं गीताया मानमुच्यते ।
भारतामृतसर्वस्वगीताया मथितस्य च।
सारमुद्धृत्य कृष्णेन अर्जुनस्य मुखे हुतम् ॥ ६.४३.५ ॥
ధృతరాష్ట్రుడు ఒక శ్లోకాన్నే గీతకు ప్రమాణంగా పేర్కొంటాడు. భారతామృతసర్వస్వమైన గీతను మథించి, దాని సారాన్ని కృష్ణుడు తీసి అర్జునుని ముఖంలో ఉంచాడు.
6.43.6
ततो धनंजयं दृष्ट्वा बाणगाण्डीवधारिणम् ।
पुनरेव महानादं व्यसृजन्त महारथाःक ॥ ६.४३.६ ॥
తరువాత బాణాలను, గాండీవాన్ని ధరించిన ధనంజయుని చూసి, మహారథులు మళ్లీ గొప్ప గర్జన చేశారు.
6.43.7
पाण्डवाः सोमकाश्चैव ये चैषामनुयायिनः ।
दध्मुश्च मुदिताः शङ्खान्वीराः सागरसंभवान् ॥ ६.४३.७ ॥
పాండవులు, సోమకులు, వారిని అనుసరించే వీరులు ఆనందంతో సముద్రజన్య శంఖాలను ఊదారు.
6.43.8
ततो भेर्यश्च पेश्यश्च क्रकचा गोविषाणिकाः ।
सहसैवाभ्यहन्यन्त ततः शब्दो महानभूत् ॥ ६.४३.८ ॥
అనంతరం భేరులు, పణవాలు, క్రకచాలు, గోవిషాణికలు ఒక్కసారిగా మోగించబడ్డాయి; అప్పుడు మహా ధ్వని పుట్టింది.
6.43.9
तथा देवाः सगन्धर्वाः पितरश्च जनाधिप ।
सिद्धचारणसङ्घाश्च समीयुस्ते दिदृक्षया ॥ ६.४३.९ ॥
అలాగే, ఓ రాజా, గంధర్వులతో దేవతలు, పితృదేవతలు, సిద్ధ-చారణ సమూహాలు చూడాలనే కోరికతో అక్కడ కలిశారు.
6.43.10
ऋषयश्च महाभागाः पुरस्कृत्य शतक्रतुम् ।
समीयुस्तत्र सहिता द्रुष्टुं तद्वैशसं महत् ॥ ६.४३.१० ॥
మహాభాగ్యులైన ఋషులు శతక్రతువు ఇంద్రుడిని ముందుంచుకొని, ఆ మహా సంహారాన్ని చూడటానికి అక్కడ కలిసి వచ్చారు.
6.43.11
ते सेने स्तिमिते सञ्जे वीक्षमाणे परस्परम् ।
गङ्गायमुनयोर्वेगो यथैवैत्य परस्परम् ॥ ६.४३.११ ॥
ఆ రెండు సేనలు యుద్ధ-వ్యూహంలో నిశ్చలంగా నిలిచి ఒకదానినొకటి చూస్తూ ఉన్నాయి, గంగా యమునల ప్రవాహాలు ఒకదానికొకటి కలిసినట్లు.
6.43.12
एवं प्रवत्ते ते सेने निःशब्दे जनसंसदि ।
चित्रे पट इवालेख्ये दर्शनीयतरे शुभे ॥ ६.४३.१२ ॥
ఇలా ఆ రెండు సేనలు మనుషుల సభలో శబ్దం లేకుండా నిలిచాయి; చిత్రపటంపై చిత్రించినట్లు, అత్యంత చూడదగినవిగా, శుభంగా.
6.43.13
ततो युधिष्ठिरो दृष्ट्वा युद्धाय समवस्थिते ।
ते सेने सागरप्रख्ये मुहुः प्रज्वलिते नृप ॥ ६.४३.१३ ॥
అప్పుడు యుధిష్ఠిరుడు యుద్ధానికి సిద్ధంగా నిలిచిన ఆ రెండు సేనలను చూశాడు; అవి సముద్రాల వంటివి, ఓ రాజా, మళ్లీ మళ్లీ ప్రకాశిస్తూ ఉన్నాయి.
6.43.14
विमुच्य कवचं वीरो निक्षिप्य च वरायुधम् ।
अवरुह्य रथात्क्षिप्रं पद्म्यामेव कृताञ्जलिः ॥ ६.४३.१४ ॥
వీరుడు కవచాన్ని విడిచి, శ్రేష్ఠమైన ఆయుధాలను ఉంచి, వేగంగా రథం దిగి, చేతులు జోడించి కాలినడకనే నడిచాడు.
6.43.15
पितामहमभिप्रेक्ष्य धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
वाग्यतः प्रययौ धीरः प्राङ्भुखो रिपुवाहिनीम् ॥ ६.४३.१५ ॥
పితామహుని చూసి ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు, మౌనంగా, ధీరంగా, తూర్పు ముఖంగా శత్రు సేన వైపు వెళ్లాడు.
6.43.16
तं प्रयान्तमभिप्रेभ्य कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः ।
अवतीर्य रथात्तूर्णं भ्रातृभिः सहितोऽन्वयात् ॥ ६.४३.१६ ॥
అతడు వెళ్లడం చూసి కుంతీపుత్రుడు ధనంజయుడు వేగంగా రథం దిగి, సోదరులతో కలిసి అతని వెంట నడిచాడు.
6.43.17
वासुदेवश्च भगवान्पृष्ठतोऽनुजगाम तम् ।
तथा मुख्याश्च राजानस्तच्चित्ता जग्मुरुत्सुकाः ॥ ६.४३.१७ ॥
భగవంతుడు వాసుదేవుడు కూడా అతని వెనుక నడిచాడు; అలాగే ప్రధాన రాజులు కూడా అతనిపైనే మనసు నిలిపి ఆతురతతో వెళ్లారు.
6.43.18
किं ते व्यवसितं राजन्यदस्मानपहाय वै ।
प्रद्म्यामेव प्रयातोऽसि प्राङ्मुखो रिपुवाहिनीम् ॥ ६.४३.१८ ॥
ఓ రాజా, మమ్మల్ని విడిచి నీవు కాలినడకనే తూర్పు ముఖంగా శత్రు సేన వైపు వెళ్లడం ఏ నిర్ణయంతో?
6.43.19
क्व गमिष्यसि राजेन्द्र निक्षिप्तकवचायुधः ।
दंशितेष्वरिसैन्येषु भ्रातॄनुत्सृज्य पार्थिव ॥ ६.४३.१९ ॥
రాజేంద్రా, కవచాన్ని ఆయుధాలను విడిచిపెట్టి, కవచధారులైన శత్రుసేనల మధ్య, రాజా, సోదరులను విడిచి నీవు ఎక్కడికి వెళ్తావు?
6.43.20
एवं गते त्वयि ज्येष्ठे मम भ्रातरि भारत ।
भीमे दुनोति हृदयं ब्रूहि गन्ता भवान्क्व नु ॥ ६.४३.२० ॥
భారతా, నా జ్యేష్ఠ సోదరా, నీవు ఇలా వెళ్లగా భీముని కొరకు నా హృదయం బాధపడుతోంది. చెప్పు, నీవు ఎక్కడికి వెళ్తున్నావు?
6.43.21
अस्मिन्रणसमूहे वै वर्तमाने महाभये ।
उत्सृज्य क्व नु गन्तासि शत्रूनभिमुखो नृप ॥ ६.४३.२१ ॥
ఈ రణసమూహంలో, మహాభయం నెలకొని ఉండగా, రాజా, శత్రువులకు అభిముఖంగా ఉండి దానిని విడిచి నీవు ఎక్కడికి వెళ్తావు?
6.43.22
एवमाभाष्यमाणोऽपि भ्रातृभिः कुरुनन्दनः ।
नोवाच वाग्यतः किंचिद्गच्छत्येव युधिष्ठिरः ॥ ६.४३.२२ ॥
సోదరులు ఇలా పిలిచినా, కురునందనుడు యుధిష్ఠిరుడు వాక్కును నిగ్రహించుకుని ఏమీ మాట్లాడక ముందుకు వెళ్లాడు.
6.43.23
तानुवाच महाप्राज्ञो वासुदेवो महामनाः ।
अभिप्रायोऽस्य विज्ञातो मयेति प्रहसन्निव ॥ ६.४३.२३ ॥
మహాప్రాజ్ఞుడు, మహామనస్కుడైన వాసుదేవుడు వారితో అన్నాడు, "ఇతని అభిప్రాయాన్ని నేను గ్రహించాను" అని నవ్వుతున్నట్లుగా.
6.43.24
एष भीष्मं तथा द्रोणं गौतमं शल्यमेव च ।
अनुमान्य गुरून्सर्वान्योत्स्यते पार्थिवोऽरिभिः ॥ ६.४३.२४ ॥
ఈ రాజు భీష్ముడు, ద్రోణుడు, గౌతముడు, శల్యుడు మరియు అందరు గురువుల అనుమతి పొంది శత్రువులతో యుద్ధం చేస్తాడు.
6.43.25
श्रूयते हि पुराकल्पे गुरूनननुमान्य यः ।
युध्यते स भवेद्व्यक्तमपध्यातो महत्तरैः ॥ ६.४३.२५ ॥
పూర్వకాలంలో గురువుల అనుమతి లేకుండా యుద్ధం చేసేవాడు పెద్దలచేత శపించబడతాడని వింటున్నాము.
6.43.26
अनुमान्य यथाशास्त्रं यस्तु युध्येन्महत्तरैः ।
ध्रुवस्तस्य जयो युद्धे भवेदिति मतिर्मम ॥ ६.४३.२६ ॥
శాస్త్రానుసారం పెద్దల అనుమతి పొంది యుద్ధం చేసేవానికి యుద్ధంలో విజయం నిశ్చయమని నా అభిప్రాయం.
6.43.27
एवं ब्रुवति कृष्णेऽत्र धार्तराष्ट्रचमूं प्रति ।
हाहाकारो महानासीन्निःशब्दास्त्वपरेऽभवन् ॥ ६.४३.२७ ॥
కృష్ణుడు ఇలా చెబుతుండగా ధృతరాష్ట్రుని కుమారుల సైన్యం వైపు గొప్ప హాహాకారం చెలరేగింది; ఇతరులు మౌనంగా ఉండిపోయారు.
6.43.28
दृष्ट्वा युधिष्ठिरं दूराद्धार्तराष्ट्रस्य सैनिकाः ।
मिथः संकथयांचक्रुरेषो हि कुलपांसनः ॥ ६.४३.२८ ॥
దూరం నుండి యుధిష్ఠిరుని చూసి ధృతరాష్ట్రుని కుమారుని సైనికులు ఒకరితో ఒకరు మాట్లాడుకున్నారు: "ఇతడే కులాన్ని కళంకపరచేవాడు."
6.43.29
व्यक्तं भीत इवाभ्येति राजासौ भीष्ममन्तिकम् ।
युधिष्ठिरः ससोदर्यः शरणार्थं प्रयाचकः ॥ ६.४३.२९ ॥
భయపడినట్లు స్పష్టంగా రాజు యుధిష్ఠిరుడు తన సోదరులతో కలిసి శరణు కోరుతూ భీష్మునికి సమీపంగా వస్తున్నాడు.
6.43.30
धनञ्जये कथं नाथे पाण्डवे च वृकोदरे ।
नकुले सहदेवे च भीतिरभ्येति पाण्डवम् ॥ ६.४३.३० ॥
ధనంజయుడు, పాండవుడు, వృకోదరుడు, నకులుడు, సహదేవుడు రక్షకులుగా ఉండగా పాండవునికి భయం ఎలా వచ్చింది?
6.43.31
न नूनं क्षत्रियकुले जातः संप्रथिते भुवि ।
यथाऽस्य हृदयं भीतमल्पसत्वस्य संयुगे ॥ ६.४३.३१ ॥
భూమిపై ప్రసిద్ధమైన క్షత్రియ వంశంలో నిశ్చయంగా ఎవరూ ఇలా జన్మించలేదు, యుద్ధంలో ఇతని హృదయం ఇంతగా భయపడి అల్పసత్త్వం కలిగినది.
6.43.32
ततस्ते सैनिकाः सर्वे प्रशंसन्ति स्म कौरवान् ।
हृष्टाः सुमनसो भूत्वा चेलानि दुधुवुश्च ह ॥ ६.४३.३२ ॥
అప్పుడు ఆ సైనికులంతా కౌరవులను ప్రశంసించారు; సంతోషంతో, ప్రసన్నమనస్కులై వస్త్రాలను ఊపారు.
6.43.33
व्यनिन्दंश्च तथा सर्वे योधास्तव विशांपते ।
युधिष्ठिरं ससोदर्यं सहितं केशवनेन हि ॥ ६.४३.३३ ॥
ప్రభూ, నీ యోధులందరూ యుధిష్ఠిరుణ్ణి, అతని సోదరులతో కలిసి, కేశవునితో కూడా, నిందించారు.
6.43.34
ततस्तत्कौरवं सैन्यं धिक्वृत्वा तु युधिष्ठिरम् ।
निःशब्दमभवत्तूर्णं पुनरेव विशांपते ॥ ६.४३.३४ ॥
ప్రభూ, యుధిష్ఠిరుణ్ణి ధిక్కరించిన తర్వాత ఆ కౌరవ సేన వెంటనే మళ్ళీ నిశ్శబ్దమైంది.
6.43.35
किं नु वक्ष्याति राजाऽसौ किं भीष्मः प्रतिवक्ष्यति ।
किं भीमः समरश्लाघी किं नु कृष्णार्जुनाविति ॥ ६.४३.३५ ॥
"ఆ రాజు ఏమంటాడు? భీష్ముడు ఏమి సమాధానం చెబుతాడు? యుద్ధంలో గర్వించే భీముడు ఏమంటాడు? కృష్ణార్జునులు ఏమంటారు?" అని (అనుకుంటూ).
6.43.36
विवक्षितं किमस्येति संशयः सुमहानभूत् ।
उभयो सेनयो राजन्युधिष्ठिरकृते तदा ॥ ६.४३.३६ ॥
"ఇతడు చెప్పదలచినది ఏమిటి?" అని మహా సందేహం కలిగింది. ప్రభూ, అప్పుడు యుధిష్ఠిరుని కారణంగా రెండు సేనలలోనూ అది గొప్ప సందేహంగా ఉంది.
6.43.37
सोऽवगाह्य चमूं शत्रोः शरशक्तिसमाकुलाम् ।
भीष्ममेवाभ्यात्तूर्णं भ्रातृभिः परिवारितः ॥ ६.४३.३७ ॥
అతడు బాణాలు, శక్తులతో నిండిన శత్రుసేనలో ప్రవేశించి, సోదరులతో చుట్టుముట్టబడి వెంటనే భీష్ముని సమీపించాడు.
6.43.38
तमुवाच ततः पादौ कारभ्यां पीड्य पाण्डवः ।
भीष्मं शान्तनवं राजा युद्धाय समुपस्थितम् ॥ ६.४३.३८ ॥
అప్పుడు పాండవ రాజు రెండు చేతులతో అతని పాదాలను ఒత్తి, యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్న శంతనుని కుమారుడు భీష్ముడితో ఇలా అన్నాడు.
6.43.39
आमन्त्रये त्वां दुर्धर्ष त्वया योत्स्यामहे सह ।
अनजानीहि मां तात आशिषश्च प्रयोजय ॥ ६.४३.३९ ॥
ఓ దుర్ధర్షుడా, నీ అనుమతి కోరుతున్నాను; నీతో కలిసి పోరాడతాము. ప్రియుడా, నన్ను అనుమతించి ఆశీర్వదించు.
6.43.40
यद्येवं नाभिगच्छेथा युधि मां पृथिवीपते ।
शपेयं त्वां महाराज परीभावाय भारत ॥ ६.४३.४० ॥
నీవు ఇలా యుద్ధంలో నన్ను సమీపించకపోయి ఉంటే, భూపతీ, నిన్ను శపించేవాడిని; మహారాజా, నీ ఓటమి కోసం, ఓ భారతా.
6.43.41
प्रीतोऽहं पुत्र युध्यस्व जयमाप्नुहि पाण्डव ।
यत्तेऽभिलषितं चान्यत्तदवाप्नुहि संयुगे ॥ ६.४३.४१ ॥
కుమారా, నేను సంతోషించాను; యుద్ధం చెయ్యి, పాండవా, విజయం పొందు. నీ కోరికైనది, ఇంకా ఏదైనా సరే, యుద్ధంలో పొందు.
6.43.42
व्रियतां च वरः पार्थ किमस्मत्तोऽभिकाङ्क्षसि ।
एवं गते महाराज न तवास्ति पराजयः ॥ ६.४३.४२ ॥
పార్థా, వరాన్ని ఎంచుకో; మా నుండి నీవు ఏమి కోరుతున్నావు? మహారాజా, ఇలా జరిగిన తర్వాత నీకు ఓటమి లేదు.
6.43.43
अर्थस्य पुरुषो दासो दासस्त्वर्थो न कस्यचित् ।
इति सत्यं महाराज बद्धोऽस्म्यर्थेन कौरवैः ॥ ६.४३.४३ ॥
మనిషి ధనానికి దాసుడు; దాసుడే, ధనం ఎవరికీ దాసుడు కాదు. ఓ మహారాజా, ఇది సత్యం; కౌరవుల ధనంతో నేను బంధింపబడ్డాను.
6.43.44
अतस्त्वां क्लीबवद्वाक्यं ब्रवीमि कुरुनन्दन ।
भृतोऽस्त्म्यर्थेन कौरव्य युद्धादन्यत्किमिच्छसि ॥ ६.४३.४४ ॥
కాబట్టి, ఓ కురునందనా, నేను నీతో పిరికివాడిలా మాట్లాడుతున్నాను. ఓ కౌరవ్యా, నేను ధనంతో పోషించబడినవాడను; యుద్ధం తప్ప నీవు ఇంకేమి కోరుతున్నావు?
6.43.45
मन्त्रयस्व महाबाहो हितैषी मम नित्यशः ।
युध्यस्व कौरवस्यार्थे ममैष सततं वरः ॥ ६.४३.४५ ॥
ఓ మహాబాహో, నా హితాన్ని ఎల్లప్పుడూ కోరేవాడా, సలహా ఇవ్వు. కౌరవుని కోసం యుద్ధం చేయి—ఇదే నా నిత్య వరం.
6.43.46
राजन्किमत्र साह्यं ते करोमि कुरुनन्दन ।
कामं योत्स्ये परस्यार्थे ब्रूहि यत्ते विवक्षितम् ॥ ६.४३.४६ ॥
ఓ రాజా, ఇక్కడ నేను నీకు ఏ సహాయం చేయాలి, ఓ కురునందనా? ఇతరుల కోసం నేను ఇష్టపూర్వకంగా యుద్ధం చేస్తాను; నీ మనసులో ఉన్నది చెప్పు.
6.43.47
कथं जयेयं संग्रामे भवन्तमपराजितम् ।
एतन्मे मन्त्रय हितं यदि श्रेयः प्रपश्यसि ॥ ६.४३.४७ ॥
యుద్ధంలో నీలాంటి జయించలేనివానిని నేను ఎలా జయించగలను? నీకు శ్రేయస్సు కనిపిస్తే, ఈ హితాన్ని నాకు ఉపదేశించు.
6.43.48
नैनं पश्यामि कौन्तेय यो मां युध्यन्तमाहवे ।
विजयेत पुमान्कश्तित्साक्षादपि शतक्रतुः ॥ ६.४३.४८ ॥
ఓ కౌంతేయా, యుద్ధంలో నాతో పోరాడుతూ నన్ను జయించగల ఏ మనిషినీ నేను చూడను—సాక్షాత్తు ఇంద్రుడైనా కాదు.
6.43.49
हन्त पृच्छामि तस्मात्त्वां पितामह नमोस्तु ते ।
वधोपायं ब्रवीहि त्वमात्मनः समरे परैः ॥ ६.४३.४९ ॥
అయ్యో, అందుకే పితామహా, నేను మిమ్మల్ని అడుగుతున్నాను; మీకు నమస్కారం. యుద్ధంలో శత్రువులు మనల్ని చంపే ఉపాయాన్ని మీరే చెప్పండి.
6.43.50
न स्म तं तात पश्यामि समरे यो जयेत माम् ।
न तावन्मृत्युकालोऽपि पुनरागमनं कुरु ॥ ६.४३.५० ॥
ప్రియ వత్సా, యుద్ధంలో నన్ను జయించగల వారెవరూ నాకు కనబడటం లేదు. ఇంకా నా మరణకాలం కూడా రాలేదు; మళ్ళీ రా.
6.43.51
ततो युधिष्ठिरो वाक्यं भीष्मस्य कुरुनन्दन ।
शिरसा प्रतिजग्राह भूयस्तमभिवाद्य च ॥ ६.४३.५१ ॥
అప్పుడు కురునందనా, యుధిష్ఠిరుడు భీష్ముని మాటలను తల వంచి అంగీకరించాడు; మళ్ళీ ఆయనకు నమస్కరించాడు.
6.43.52
प्रायात्पुनर्महाबाहुराचार्यस्य रथं प्रति ।
पश्यतां सर्वसैन्यानां मध्येन भ्रातृभिः सह ॥ ६.४३.५२ ॥
మహాబాహువు మళ్ళీ ఆచార్యుని రథం వైపు వెళ్ళాడు; అన్ని సేనలు చూస్తుండగా, మధ్య మార్గంలో, సోదరులతో కలిసి.
6.43.53
स द्रोणमभिवाद्याथ कृत्वं चाभिप्रदक्षिणम् ।
उवाच राजा दुर्धर्षमात्मनिःश्रेयसं वचः ॥ ६.४३.५३ ॥
ఆ రాజు ద్రోణుని నమస్కరించి, తరువాత ప్రదక్షిణం చేసి, ఆ దుర్ధర్షునితో తన క్షేమం గురించిన మాటలు చెప్పాడు.
6.43.54
आमन्त्रये त्वां भगवन्योत्स्ये विगितकल्मषः ।
कथं जये रिपून्सर्वाननुज्ञातस्त्वया द्विज ॥ ६.४३.५४ ॥
భగవాన్, మీ నుండి సెలవు తీసుకుంటున్నాను; పాపరహితుడనై పోరాడుతాను. ద్విజుడా, మీ అనుమతితో నేను శత్రువులందరినీ ఎలా జయించగలను?
6.43.55
यदि मां नाभिगच्छेथा युद्धाय कृतनिश्चयः ।
शपेयं त्वां महाराज परीभावाय सर्वशः ॥ ६.४३.५५ ॥
మహారాజా, నీవు యుద్ధానికి నిశ్చయించుకొని నా వద్దకు రాకపోతే, పూర్తి పరాజయాన్ని నీకు శపించి ఉండేవాడిని.
6.43.56
तद्युधिष्ठिर तुष्टोऽस्मि पूजितश्च त्वयाऽनघ ।
अनुजानामि युध्यस्व विजयं समवाप्नुहि ॥ ६.४३.५६ ॥
కాబట్టి యుధిష్ఠిరా, పాపరహితుడా, నేను సంతుష్టుడనయ్యాను; నీవు నన్ను గౌరవించావు. నీకు అనుమతి ఇస్తున్నాను — యుద్ధం చేసి విజయాన్ని పొందు.
6.43.57
करवाणि च ते कामं ब्रूहि त्वमभिकाङ्क्षितम् ।
एवं गते महाराज युद्धादन्यत्किमिच्छसि ॥ ६.४३.५७ ॥
నీ కోరికను నెరవేరుస్తాను; నీవు కోరినది చెప్పు. మహారాజా, ఇలా జరిగిన తర్వాత, యుద్ధం తప్ప మరేమి కోరుతావు?
6.43.58
अर्थस्य पुरुषो दासो दासस्त्वर्थो न कस्यचित् ।
इति सत्यं महाराज बद्धोऽस्म्यर्थेन कौरवैःक ॥ ६.४३.५८ ॥
మనిషి ధనానికి దాసుడు; ధనం ఎవరికీ దాసుడు కాదు — ఇదే సత్యం, మహారాజా. నేను ధనంతో కౌరవులకు బంధింపబడ్డాను.
6.43.59
ब्रवीम्येतत्क्लीबवत्त्वां युद्धादन्यत्किमिच्छसि ।
योत्स्येऽहं कौरवस्यार्थे तवाशास्यो जयो मया ॥ ६.४३.५९ ॥
నేను నీతో ఇది చెబుతున్నాను, నీవు పిరికివాడిలా — యుద్ధం తప్ప నీవు మరేమి కోరుతావు? కౌరవుల కోసం నేను యుద్ధం చేస్తాను; నా నుండి నీ విజయాన్ని ఆశించు.
6.43.60
जयमाशास्स्व मे ब्रह्मन्मन्त्रयस्व च मद्धितम् ।
युध्यस्व कौरवस्यार्थे वर एष वृतो मया ॥ ६.४३.६० ॥
బ్రాహ్మణుడా, నాకు విజయాన్ని ఆశీర్వదించు; నా హితాన్ని గురించి సలహా ఇవ్వు. కౌరవుల కోసం యుద్ధం చేయి — ఇదే నేను కోరిన వరం.
6.43.61
ध्रुवस्ते विजयो राजन्यस्य मन्त्री हरिस्तव ।
अहं त्वामभिजानामि रणे शत्रून्विजेष्यसि ॥ ६.४३.६१ ॥
రాజా, నీకు విజయం నిశ్చయం; నీ మంత్రి హరి (కృష్ణుడు). నేను నిన్ను ఎరుగుదును; యుద్ధంలో నీవు శత్రువులను జయిస్తావు.
6.43.62
यतो धर्मस्ततः कृष्णो यतः कृष्णस्ततो जयः ।
युध्यस्व गच्छ कौन्तेय पृच्छ मां किं ब्रवीमि ते ॥ ६.४३.६२ ॥
ఎక్కడ ధర్మం ఉంటుందో అక్కడ కృష్ణుడు; ఎక్కడ కృష్ణుడు ఉంటాడో అక్కడ జయం. కౌంతేయా, యుద్ధం చేయి, ముందుకు సాగు. నీకు ఏమి చెప్పాలో నన్ను అడుగు.
6.43.63
पृच्छामि त्वां द्विजश्रेष्ठ श्रृणु यन्मेऽभिकाङ्क्षितम् ।
कथं जयेयं संग्रामे भवन्तमपराजितम् ॥ ६.४३.६३ ॥
ద్విజశ్రేష్ఠా, నిన్ను అడుగుతున్నాను; నా కోరిక విను. యుద్ధంలో ఓడించలేని నిన్ను నేను ఎలా జయించగలను?
6.43.64
न तेऽस्ति विजयस्तावद्यावद्युद्ध्याम्यहं रणे ।
ममाशु निधने राजन्यतस्व सह सदरैः ॥ ६.४३.६४ ॥
నేను యుద్ధంలో పోరాడుతున్నంతకాలం నీకు విజయం ఉండదు. రాజా, నా మరణం త్వరగా సంభవిస్తే, అప్పుడు నీవు సోదరులతో కలిసి విజయం పొందుతావు.
6.43.65
हन्त तस्मान्महाबाहो वधोपायं वदात्मनः ।
आचार्य प्रणिपत्यैष पृच्छामि त्वां नमोऽस्तु ते ॥ ६.४३.६५ ॥
కాబట్టి, మహాబాహూ, నిన్ను చంపే ఉపాయాన్ని చెప్పు. ఆచార్యునికి ప్రణమిల్లి నిన్ను అడుగుతున్నాను; నీకు నమస్కారం.
6.43.66
न शत्रुं तात पश्यामि यो मां हन्याद्रथे स्थितम् ।
युध्यमानं सुसंरब्धं शरवर्षौघवर्षिणम् ॥ ६.४३.६६ ॥
ప్రియ పుత్రా, రథంపై నిలిచి తీవ్ర కోపంతో యుద్ధం చేస్తూ బాణవర్షాల ప్రవాహాన్ని కురిపించే నన్ను చంపగల శత్రువును నేను చూడటం లేదు.
6.43.67
ऋते प्रायगतं रजन्न्यस्तशस्त्रमचेतनम् ।
हन्यान्मां युधि योधानां सत्यमेतद्ब्रवीमि ते । ॥ ६.४३.६७ ॥
ఓ రాజా, ప్రాణం పోయే స్థితిలో ఉన్నవాడు, ఆయుధాలు విడిచినవాడు, స్పృహ లేనివాడు తప్ప యుద్ధంలో యోధులలో ఎవరూ నన్ను చంపలేరు; ఇది నిజంగా నీకు చెబుతున్నాను.
6.43.68
शस्त्रं चाहं रणे जह्यां श्रुत्वा तु महदप्रियम् ।
श्रद्धेपवाक्यात्पुरुषादेतत्सत्यं ब्रवीति ते ॥ ६.४३.६८ ॥
ఒక మనిషి నుండి ఈ మహా అప్రియమైన మాట విన్నప్పుడే నేను యుద్ధంలో ఆయుధాన్ని విడుస్తాను; శ్రద్ధకు యోగ్యమైన మాటల ఆధారంగా ఒక మనిషి నీకు ఇది నిజంగా చెబుతున్నాడు.
6.43.69
एतच्छ्रुत्वा महाराज भारद्वाजस्य धीमतः ।
अनुमान्य तमाचार्यं प्रायाच्छारद्वतं प्रति ॥ ६.४३.६९ ॥
మహారాజా, జ్ఞానియైన భారద్వాజుని (ద్రోణుని) ఈ మాట విని, ఆ ఆచార్యుని అనుమతి తీసుకొని, శారద్వతుని (కృపుని) వైపు వెళ్ళాడు.
6.43.70
सोऽभिवाद्य कृपं राजा कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् ।
उवाच दुर्धर्षतमं वाक्यं वाक्यविदां वरः ॥ ६.४३.७० ॥
ఆ రాజు కృపునికి నమస్కరించి, ఆయనకు ప్రదక్షిణం చేసి, మాటలు చెప్పగలవారిలో శ్రేష్ఠుడై, అజేయమైన ఆ మాటను పలికాడు.
6.43.71
अनुमानये त्वां योत्स्येऽहं गुरो विगतकल्मषः ।
जयेयं च रिपून्सर्वाननुज्ञातस्त्वयाऽनघ ॥ ६.४३.७१ ॥
గురువా, నీ అనుమతిని కోరుతున్నాను; పాపరహితుడనై నేను యుద్ధం చేస్తాను. ఓ నిష్కళంకుడా, నీ అనుజ్ఞతో నేను శత్రువులందరినీ జయిస్తాను.
6.43.72
यदि मां नाभिगच्छेथा युद्धाय कृतनिश्चयः ।
शपेयं त्वां महाराज परीभावाय सर्वशः ॥ ६.४३.७२ ॥
యుద్ధానికి నిశ్చయించుకొని నీవు నా దగ్గరకు రాకపోతే, మహారాజా, నిన్ను అన్ని విధాలుగా ఓటమి పాలవ్వమని శపించేవాడిని.
6.43.73
अर्थस्य पुरुषो दासो दासस्त्वर्थो न कस्यचित् ।
इति सत्यं महाराज बद्धोऽस्म्यर्थेन कौरवैः । ॥ ६.४३.७३ ॥
మనిషి ధనానికి దాసుడు; ధనం ఎవరికీ దాసుడు కాదు. మహారాజా, ఇది నిజం; కౌరవుల ధనంతో నేను బంధించబడ్డాను.
6.43.74
तेषामर्थे महाराज योद्धव्यमिति मे मतिः ।
अतस्त्वां क्लीबवद्ब्रूयांयुद्धादन्यत्किमिच्छसि ॥ ६.४३.७४ ॥
మహారాజా, వారి కొరకే యుద్ధం చేయాలి అని నా అభిప్రాయం. అందుకే నపుంసకునితో మాట్లాడినట్లు చెబుతున్నాను — యుద్ధం కాక నీవు ఇంకేం కోరుతావు?
6.43.75
हन्त पृच्छामि ते तस्मादाचार्य श्रृणु मे वचः ।
इत्युक्त्वा व्यथितो राजा नोवाच गतचेतनः ॥ ६.४३.७५ ॥
అయ్యో, నిన్ను అడుగుతున్నాను — కాబట్టి ఆచార్యా, నా మాట వినండి. ఇలా చెప్పి బాధపడిన రాజు చైతన్యం కోల్పోయి మాట్లాడలేదు.
6.43.76
तं गौतमः प्रत्युवाच विज्ञायास्य विवक्षितम् ।
अवध्योऽहं महीपाल यद्ध्यस्व जयमाप्नुहि ॥ ६.४३.७६ ॥
అతని అభిప్రాయాన్ని గ్రహించి గౌతముడు (కృపుడు) అతనికి సమాధానమిచ్చాడు — మహీపాలా, నేను అవధ్యుడను; యుద్ధం చేసి విజయాన్ని పొందు.
6.43.77
प्रीतस्तेऽभिगमेनाहं जयं तव नराधिप ।
आशासिष्ये सदोत्थाय सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ६.४३.७७ ॥
నరాధిపా, నీ రాకతో నేను సంతోషించాను; లేచి ఎల్లప్పుడూ నీ విజయాన్ని ఆశీర్వదిస్తాను. ఇది నిజం, నీతో ఇదే చెబుతున్నాను.
6.43.78
एतच्छ्रुत्वा महाराज गौतमस्य विशांपते ।
अनुमान्य कृपं राजा प्रययौ येन मद्रराट् ॥ ६.४३.७८ ॥
మహారాజా, ప్రజాపతీ, గౌతముని ఈ మాట విని కృపుని వీడ్కోలు తీసుకొని రాజు మద్ర రాజు ఉన్న చోటికి వెళ్లాడు.
6.43.79
स शल्यमभिवाद्याथ कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम् ।
उवाच राजा दुर्धर्षमात्मनिःश्रेयसं वचः ॥ ६.४३.७९ ॥
అతడు శల్యునికి నమస్కరించి, ప్రదక్షిణం చేసి, ఆ దుర్ధర్షునితో తన శ్రేయస్సు కోరి రాజు ఈ మాట పలికాడు.
6.43.80
अनुमानये त्वां दुर्धर्ष योत्स्ये विगतकल्मषः ।
जयेयं नु परान्राजन्ननुज्ञातस्त्वया रिपून् ॥ ६.४३.८० ॥
ఓ దుర్ధర్షా, నిన్ను అనుమతి కోరుతున్నాను. పాపం లేకుండా నేను యుద్ధం చేస్తాను. రాజా, నీ అనుమతితో శత్రువులను జయిస్తాను.
6.43.81
यदि मां नाधिगच्छेथा युद्धाय कृतनिश्चयः ।
शपेयं त्वां महाराज परीभावाय वै रणे ॥ ६.४३.८१ ॥
నువ్వు యుద్ధానికి నిశ్చయించుకుని నన్ను వెతకకపోతే, మహారాజా, యుద్ధంలో ఓటమికై నిన్ను శపించేవాడిని.
6.43.82
तुष्टोऽस्मि पूजितश्चास्मि यत्काङ्क्षसि तदस्तु ते ।
अनुजानामि चैव त्वां युध्यस्व जयमाप्नुहि ॥ ६.४३.८२ ॥
నేను సంతోషించాను, గౌరవించబడ్డాను. నువ్వు కోరినది నీకు కలుగుగాక. నిన్ను అనుమతిస్తున్నాను. యుద్ధం చెయ్యి, విజయాన్ని పొందు.
6.43.83
ब्रूहि चैष परं वीर केनार्थः किं ददामि ते ।
एवं गते महाराज युद्धादन्यत्किमिच्छसि ॥ ६.४३.८३ ॥
వీరా, చెప్పు, ఇంకేమైనా ఉందా? నీకు ఏమి ఇవ్వాలి? ఇలా ఉన్నప్పుడు, మహారాజా, యుద్ధం తప్ప ఇంకేమి కోరుతున్నావు?
6.43.84
अर्थस्य पुरुषो दासो दासस्त्वर्थो न कस्यचित् ।
इति सत्यं महाराज बद्धोस्म्यर्थेन कौरवैः ॥ ६.४३.८४ ॥
మనిషి ధనానికి దాసుడు; ధనం ఎవరికీ దాసుడు కాదు. ఇదే సత్యం, మహారాజా; నేను కౌరవుల ధనంతో బంధించబడ్డాను.
6.43.85
करिष्यामि हि ते कामं भागिनेय यथेप्सितम् ।
ब्रवीम्यतः क्लीबवत्त्वां युद्धादन्यत्किमिच्छसि ॥ ६.४३.८५ ॥
మేనల్లుడా, నీ కోరిక ప్రకారం నేను తప్పక చేస్తాను. అయినా చెబుతున్నాను — యుద్ధం తప్ప నువ్వు ఇంకేమి కోరుతున్నావు? ఇది నపుంసకుడిలా ఉంది.
6.43.86
मन्त्रयस्व महाराज नित्यं मद्धितमुत्तमम् ।
कामं युद्ध्य परस्यार्थे वरमेतं वृणोम्यहम् ॥ ६.४३.८६ ॥
మహారాజా, ఎల్లప్పుడూ నా మేలు కోరే ఉత్తమ సలహా ఇవ్వు. నీ ఇష్టం వచ్చినట్లు ఇతరుల కోసం యుద్ధం చేయి — ఇదే వరంగా నేను కోరుకుంటున్నాను.
6.43.87
किमत्र ब्रूहि साह्यं ते करोमि नृपसत्तम ।
कामं योत्स्ये परस्यार्थे बद्धोऽस्म्यर्थेन कौरवैः ॥ ६.४३.८७ ॥
నృపశ్రేష్ఠా, ఇక్కడ నీకు ఏ సహాయం కావాలో చెప్పు — చేస్తాను. ఇతరుల కోసం ఇష్టంగా యుద్ధం చేస్తాను; ధనం కారణంగా నేను కౌరవులచే బంధించబడ్డాను.
6.43.88
स एव मे वरः शल्य उद्योगे यस्त्वया कृतः ।
सूतपुत्रस्य संग्रामे कार्यस्तेजोवधस्त्वया ॥ ६.४३.८८ ॥
శల్యా, ఉద్యోగంలో నువ్వు చేసిన ఆ వాగ్దానమే నాకు వరం — యుద్ధంలో సూతపుత్రుని తేజస్సును నువ్వు నాశనం చేయాలి.
6.43.89
संपत्स्यत्येष ते कामः कुन्तीपुत्र यथेप्सितम् ।
गच्छ युध्यस्व विस्रब्धः प्रतिजाने वचस्तव ॥ ६.४३.८९ ॥
కుంతీపుత్రా, నీ ఈ కోరిక నువ్వు కోరినట్లే నెరవేరుతుంది. వెళ్ళు — నమ్మకంతో యుద్ధం చేయి; నీ మాటను నెరవేరుస్తానని ప్రతిజ్ఞ చేస్తున్నాను.
6.43.90
अनुमान्याथ कौन्तेयो मातुलं मद्रकेश्वरम् ।
निर्जगाम महासैन्याद्भ्रतृभिः परिवारितः ॥ ६.४३.९० ॥
అప్పుడు కౌంతేయుడు తన మేనమామ, మద్రదేశాధిపతిని అనుమతి అడిగి, సోదరులతో చుట్టుముట్టబడి ఆ మహాసైన్యం నుండి బయలుదేరాడు.
6.43.91
वासुदेवस्तु राधेयमाहवेऽभिजगाम वै ।
तत एनमुवाचेदं पाण्डवार्थे गदाग्रजः ॥ ६.४३.९१ ॥
వాసుదేవుడు యుద్ధంలో రాధేయుడి వద్దకు వెళ్ళాడు. అప్పుడు గదుని అన్న పాండవుల కోసం అతనితో ఇలా అన్నాడు.
6.43.92
श्रुतं मे कर्ण भीष्मस्य द्वोषात्किल न योत्स्यसे ।
अस्मान्वरय राधेय यावद्भीष्मो न हन्यते ॥ ६.४३.९२ ॥
కర్ణా, భీష్ముడిపై ద్వేషంతో నువ్వు పోరాడవని విన్నాను. రాధేయా, భీష్ముడు చంపబడేవరకు మమ్మల్ని ఎంచుకో.
6.43.93
हते तु भीष्मे राधेय पुनरेष्यसि संयुगम् ।
धार्तराष्ट्रस्य साहाय्यं यदि पश्यसि चेत्समम् ॥ ६.४३.९३ ॥
భీష్ముడు చంపబడిన తర్వాత, రాధేయా, నువ్వు మళ్లీ యుద్ధానికి వస్తావు. ధృతరాష్ట్రుడి కొడుకుకు సహాయం సరైనదని నువ్వు భావిస్తే.
6.43.94
न विप्रियं करिष्यामि धार्तराष्ट्रस्य केशव ।
त्यक्तप्राणं हि मां विद्धि दुर्योधनहितैषिणम् ॥ ६.४३.९४ ॥
కేశవా, ధృతరాష్ట్రుడి కొడుకుకు నేను అప్రియం చేయను. ప్రాణాన్ని త్యజించి దుర్యోధనుని హితాన్ని కోరేవాడిగా నన్ను తెలుసుకో.
6.43.95
तच्छ्रुत्वा वचनं कृष्णः संन्यवर्तत भारत ।
युधिष्ठिरपुरोगैश्च पाण्डवैः सह संगतः ॥ ६.४३.९५ ॥
భారతా, ఆ మాటను విని కృష్ణుడు వెనక్కి తిరిగాడు. యుధిష్ఠిరుడు ముందున్న పాండవులతో కలిసాడు.
6.43.96
अथ सैन्यस्य मध्ये तु प्राक्रोशत्पाण्डवाग्रजः ।
योऽस्मान्वृणोति तमहं वरये साह्यकारणात् ॥ ६.४३.९६ ॥
అప్పుడు సైన్యం మధ్యలో పాండవుల అన్న గట్టిగా అరిచాడు: మమ్మల్ని ఎంచుకునేవాడిని సహాయం కోసం నేను ఎంచుకుంటాను.
6.43.97
अथ तान्समभिप्रेक्ष्य युयुत्सुरिदमब्रवीत् ।
प्रीतात्मा धर्मराजानं कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ॥ ६.४३.९७ ॥
అప్పుడు వారిని చూసి యుయుత్సుడు సంతోషించిన మనసుతో ధర్మరాజు, కుంతీపుత్రుడు యుధిష్ఠిరునితో ఇలా అన్నాడు.
6.43.98
अहं योत्स्यामि भवतः संयुगे धृतराष्ट्रजान् ।
युष्मदर्थं महाराज यदि मां वृणुषेऽनघ ॥ ६.४३.९८ ॥
మహారాజా, నిర్దోషుడా, నన్ను నీవు ఎన్నుకుంటే, నీ కోసం యుద్ధంలో ధృతరాష్ట్రుని కుమారులతో నేను పోరాడుతాను.
6.43.99
एह्येहि सर्वे योत्स्यामस्तव भ्रातॄनपण्डितान् ।
युयुत्सो वासुदेवश्च वयं च ब्रूम सर्वशः ॥ ६.४३.९९ ॥
రండి, రండి, మనమందరం నీ మూర్ఖులైన సోదరులతో పోరాడదాం. ఓ యుయుత్సుడా, వాసుదేవుడు మరియు మేమందరం ఇదే అంటున్నాము.
6.43.100
वृणोमि त्वां महाबाहो युध्यस्व मम कारणात् ।
त्वयि पिण्डश्च तन्तुश्च धृतराष्ट्रस्य दृश्यते ॥ ६.४३.१०० ॥
మహాబాహూ, నిన్నే నేను ఎన్నుకుంటున్నాను. నా కోసం యుద్ధం చెయ్యి; నీలో ధృతరాష్ట్రుని పిండం, వంశతంతువు కనిపిస్తున్నాయి.
6.43.101
भजस्वास्मान्राजपुत्र भजमानान्महाद्युते ।
न भविष्यति दुर्बुद्धिर्धार्तराष्ट्रोऽत्यमर्षणः ॥ ६.४३.१०१ ॥
రాజకుమారా, మహాతేజస్వీ, నిన్ను కోరే మాతో చేరు. దుర్బుద్ధి, అతి కోపం గల ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు అలా జరగనివ్వడు.
6.43.102
ततो युयुत्सुः कौरव्यान्परित्यज्य सुतांस्तव ।
जगाम पाण्डुपुत्राणां सेनां विश्राव्य दुन्दुभिं ॥ ६.४३.१०२ ॥
అప్పుడు యుయుత్సుడు కౌరవులైన నీ కుమారులను విడిచి, దుందుభి మోగించి ప్రకటించి పాండుపుత్రుల సేనలోకి వెళ్ళాడు.
6.43.103
ततो युधिष्ठिरो राजा संप्रहृष्टःक सहानुजः ।
जग्राह कवचं भूयो दीप्तिमत्कनकोञ्ज्वलम् ॥ ६.४३.१०३ ॥
అప్పుడు రాజు యుధిష్ఠిరుడు అమితానందంతో, తన తమ్ముళ్ళతో కలిసి, ప్రకాశవంతమైన బంగారంతో మెరిసే కవచాన్ని మళ్ళీ ధరించాడు.
6.43.104
प्रत्यपद्यन्त ते सर्वे स्वरथान्पुरुषर्षभाः ।
ततो व्यूहं यथापूर्वं प्रत्यव्यूहन्त ते पुनः ॥ ६.४३.१०४ ॥
ఆ నరశ్రేష్ఠులందరూ తమ తమ రథాలను మళ్ళీ ఎక్కారు; తరువాత పూర్వంలాగే వ్యూహాన్ని మళ్ళీ ఏర్పరిచారు.
6.43.105
अवादयन्दुन्दुभींश्च शतशश्चैव पुष्करान् ।
सिंहनादांश्च विविधान्विनेदुः पुरुषर्षभाः ॥ ६.४३.१०५ ॥
ఆ నరశ్రేష్ఠులు వందలాది దుందుభులను, పుష్కరాలను మ్రోగించారు; అనేక విధాలైన సింహనాదాలు చేశారు.
6.43.106
रथस्थान्पुरुषव्याघ्रान्पाण्डवान्प्रेक्ष्य पार्थिवाः ।
धृष्टद्युम्नादयः सर्वे पुनर्जहृषिरे तदा ॥ ६.४३.१०६ ॥
రథాలపై నిలిచిన పాండవ నరసింహులను చూసి, ధృష్టద్యుమ్నుడు మొదలైన రాజులందరూ అప్పుడు మళ్ళీ ఆనందించారు.
6.43.107
गौरवं पाण्डुपुत्राणां मान्यान्मानयतां च तान् ।
दृष्ट्वा महीक्षितस्तत्र पूजयांचक्रिरे भृशम् ॥ ६.४३.१०७ ॥
పాండుపుత్రుల గౌరవాన్ని, గౌరవించదగిన వారిని గౌరవించేవారిని చూసి, అక్కడి రాజులు వారిని అమితంగా సత్కరించారు.
6.43.108
सौहृदं च कृपां चैव प्राप्तकालं महात्मनाम् ।
दयां च ज्ञातिषु परां कथयांचक्रिरे नृपाः ॥ ६.४३.१०८ ॥
మహాత్ముల సమయోచితమైన స్నేహాన్ని, కరుణను, బంధువుల పట్ల గొప్ప దయను రాజులు అక్కడ వ్యక్తపరిచారు.
6.43.109
साधुसाध्विति सर्वत्र निश्चेरुः स्तुतिसंहिताः ।
वाचः पुण्याः कीर्तिमतां मनोहृदयहर्षणाः ॥ ६.४३.१०९ ॥
"సాధు, సాధు" అంటూ అన్నిచోట్ల స్తుతితో కూడిన పవిత్ర పలుకులు వ్యాపించాయి; అవి కీర్తిమంతుల మనసులను హృదయాలను ఆనందింపజేశాయి.
6.43.110
म्लेच्छाश्चार्याश्च ये तत्र ददृशुः शुश्रुवुस्तथा ।
वृत्तं तत्पाण्डुपुत्राणां रुरुदुस्ते सगद्गदाः ॥ ६.४३.११० ॥
అక్కడ చూసిన, విన్న మ్లేచ్ఛులు మరియు ఆర్యులు పాండుపుత్రుల ఆ వృత్తాంతానికి గద్గద స్వరంతో ఏడ్చారు.
6.43.111
ततो जघ्नुर्महाभेरीः शतशश्च सहस्रशः ।
शङ्खांश्च गोक्षीरनिभान्दध्मुर्हृष्टा मनस्विनः ॥ ६.४३.१११ ॥
అప్పుడు సంతోషించిన మనస్వులు వందలు వేలుగా మహాభేరులను మోగించారు; ఆవుపాలవంటి శంఖాలను ఊదారు.