మహాభారతం · అధ్యాయం 6.46
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.46.1
राजञ्शतसहस्राणि तत्रतत्र पदातिनाम् ।
निर्मर्यादं प्रयुद्धानि तत्ते वक्ष्यामि भारत ॥ ६.४६.१ ॥
రాజా! అక్కడక్కడ వందల వేల కాల్బలులు హద్దులేకుండా పోరాడారు. భారతా, దానిని నీకు చెబుతాను.
6.46.2
न पुत्रः पितरं जज्ञे पिता वा पुत्रमौरसम् ।
न भ्राता भ्रातरं तत्र स्वस्त्रीयं न च मातुलः ॥ ६.४६.२ ॥
అక్కడ కొడుకు తండ్రిని, తండ్రి తన స్వంత కొడుకును గుర్తించలేదు; సోదరుడు సోదరుని, మేనల్లుడు మేనమామను గుర్తించలేదు.
6.46.3
न मातुलं च स्वस्रीयो न सखायं सखा तथा ।
आविष्टा इव युध्यन्ते पाण्डवाः कुरुभिः सह ॥ ६.४६.३ ॥
మేనల్లుడు మేనమామను, మిత్రుడు మిత్రుడిని గుర్తించలేదు; పాండవులు ఆవేశంతో కురువులతో పోరాడారు.
6.46.4
रथानीकं नरव्याघ्राः केचिदभ्यपतन्रथैः ।
अभज्यन्त युगैरेव युगानि भरतर्षभ ॥ ६.४६.४ ॥
భరతశ్రేష్ఠా! కొందరు నరశ్రేష్ఠులు రథాలతో రథసేనపై దాడి చేశారు; కాడలతో కాడలు విరిగిపోయాయి.
6.46.5
रथेषाश्च रतेषाभिः कूरा रथकूबरैः ।
संगतैः सहिताः केचित्परस्परजिघांसवः ॥ ६.४६.५ ॥
రథాల దండాలు, ఇరుసులు రథాలతో ఢీకొన్నాయి; కొందరు క్రూరులు ఒకరినొకరు చంపాలనే కోరికతో కలిసి పోరాడారు.
6.46.6
न शेकुश्चलितुं केचित्सन्निपत्य रथा रथैः ।
प्रभिन्नास्तु महाकायाः सन्निपत्य गजा गजैः ॥ ६.४६.६ ॥
కొన్ని రథాలు ఒకదానికొకటి ఢీకొని కదల్లేకపోయాయి; మహాకాయ గజాలు గజాలతో ఢీకొని చీలిపోయాయి.
6.46.7
बहुधा दारयन्क्रुद्धा विषाणैरितरेतरम् ।
सतोरणपताकैश्च वारणा वरवारणैः ॥ ६.४६.७ ॥
కోపంతో ఉన్న ఏనుగులు తమ దంతాలతో ఒకదానినొకటి అనేక విధాలుగా చీల్చాయి; తోరణాలు, పతాకాలతో అలంకరించిన ఏనుగులు శ్రేష్ఠమైన ఏనుగులతో తలపడ్డాయి.
6.46.8
अभिसृत्य महाराज वेगवद्भिर्महागजैः ।
दन्तैरभिहतास्तत्र चुक्रुशुः परमातुराः ॥ ६.४६.८ ॥
మహారాజా, వేగంగా దూసుకువచ్చిన మహా ఏనుగుల దంతాలతో గాయపడి అక్కడ అవి తీవ్ర వేదనతో అరిచాయి.
6.46.9
अभिनीताश्च शिक्षाभिस्तोत्राङ्कुशसमाहताः ।
अप्रभिन्नाः प्रभिन्नानां संमुखाभिमुखा ययुः ॥ ६.४६.९ ॥
శిక్షణతో నడిపించబడి, అంకుశాలు, తోట్టెలతో ప్రేరేపించబడిన మదంలేని ఏనుగులు మదించిన ఏనుగులకు ఎదురుగా ముందుకు సాగాయి.
6.46.10
प्रभिन्नैरपि संसक्ताः केचित्तत्र महागजाः ।
क्रौञ्चवन्निनदं कृत्वा दुद्रुवुः सर्वतो दिशम् ॥ ६.४६.१० ॥
అక్కడ మదించిన ఏనుగులతో పోరాడిన కొన్ని మహా ఏనుగులు, క్రౌంచ పక్షిలా అరుస్తూ అన్ని దిక్కుల్లోకి పారిపోయాయి.
6.46.11
सम्यक्प्रणीता नागाश्च प्रभिन्नकरटामुखाः ।
ऋषितोमरनाराचैर्निर्विद्धा वरवारणाः ॥ ६.४६.११ ॥
చక్కగా నడిపించబడిన ఏనుగులు, మదం కారుతున్న కపోలాలతో, ఋషులు, తోమరాలు, నారాచాలతో గుచ్చబడిన ఉత్తమ ఏనుగులు.
6.46.12
प्रणेदुर्भिन्नमर्माणो निपेतुश्च गतासवः ।
प्राद्रवन्त दिशः केचिन्नदन्तो भैरवान्रवान् ॥ ६.४६.१२ ॥
మర్మస్థానాలు చీలిన అవి గర్జించి, ప్రాణం పోయి పడిపోయాయి; కొన్ని భయంకర ధ్వనులు చేస్తూ దిక్కులకు పారిపోయాయి.
6.46.13
गजानां पादरक्षास्तु व्यूढोरस्काः प्रहारिणः ।
ऋष्टिभिश्च धनुर्भिश्च विमलैश्च परश्वथैः ॥ ६.४६.१३ ॥
ఏనుగుల పాదరక్షకులు, విశాల వక్షస్థలం గల ప్రహారులు, ఈటెలు, విల్లులు, మెరిసే గొడ్డళ్లతో.
6.46.14
गदाभिर्मुसलैश्चैव भिन्दिपालैः सतोमरैः ।
आयसैः परिघैश्चैव निस्तिरंशैर्विमलै शितैः । ॥ ६.४६.१४ ॥
గదలు, ముసలాలు, భిండిపాలాలు, తోమరాలు, ఇనుప పరిఘలు, మెరిసే పదునైన ఖడ్గాలతో.
6.46.15
प्रगृहीतैः सुसंरब्धा द्रवमाणास्ततस्ततः ।
व्यदृश्यन्त महाराज परस्परजिघांसवः ॥ ६.४६.१५ ॥
పట్టుకున్న ఆయుధాలతో, అత్యంత కోపంతో ఇటు అటు పరిగెడుతూ, మహారాజా, పరస్పరం చంపాలనుకునేవారిగా వారు కనిపించారు.
6.46.16
राजमानाश्च निस्त्रिंशाः संसिक्ता नरशोणितैः ।
प्रत्यदृश्यन्त शूराणामन्योन्यमभिधावताम् ॥ ६.४६.१६ ॥
మనుష్యుల రక్తంతో తడిసి మెరిసే ఖడ్గాలు, వీరులు ఒకరిపై ఒకరు పరుగెత్తుతున్నప్పుడు కనిపించాయి.
6.46.17
अवक्षिप्तावधूतानामसीनां वीरबाहुभिः ।
संजज्ञे तुमुलः शब्दः पततां परमर्मसु ॥ ६.४६.१७ ॥
వీరుల భుజాలచే విసరబడి ఊగిన ఖడ్గాలు శత్రువుల మర్మస్థానాలపై పడినప్పుడు భీకర శబ్దం పుట్టింది.
6.46.18
गदामुसलरुग्णानां भिन्नानां च वरासिभिः ।
दन्तिदन्तावभिन्नानां मृदितानां च दन्तिभिः ॥ ६.४६.१८ ॥
గదలు, ముసలాలచే నలిగినవారు, ఉత్తమ ఖడ్గాలచే చీలినవారు, ఏనుగు దంతాలచే చీల్చబడినవారు, ఏనుగులచే తొక్కబడినవారు.
6.46.19
तत्र तत्र नरौघाणां क्रोशतामितरेतरम् ।
शुश्रुवुर्दारुणा वाचः प्रेतानामिव भारत ॥ ६.४६.१९ ॥
అక్కడక్కడ మనుష్యసమూహాలు ఒకరినొకరు పిలుస్తూ అరచిన భయంకర స్వరాలు వినిపించాయి; ప్రేతాల స్వరాల వలె, ఓ భారతా.
6.46.20
हयैरपि हयारोहाश्चामरापीडधारिभिः ।
हंसैरिव महावेगैरन्योन्यमभिविद्रुताः ॥ ६.४६.२० ॥
చామరాలు, శిరోభూషణాలు ధరించిన అశ్వారోహులు తమ గుర్రాలతో, హంసల వలె మహావేగంతో ఒకరినొకరు ఎదుర్కొని దూకారు.
6.46.21
तैर्विमुक्ता महाप्रासा जाम्बूनदविभूषणाः ।
आशुगा विमलास्तीक्ष्णाः संपेतुर्भुजगोपमाः ॥ ६.४६.२१ ॥
వారు విసిరిన బంగారు అలంకరణలతో కూడిన, వేగంగా దూసుకువచ్చే, నిర్మలమైన, పదునైన మహా ప్రాసాలు సర్పాల వలె పడ్డాయి.
6.46.22
अश्वैरग्न्यजवैः केचिदाप्लुत्य महतो रथात् ।
शिरांस्याददिरे वीरा रथिनामश्वसादिनः ॥ ६.४६.२२ ॥
కొందరు వీరులు అగ్నివలె వేగంగల గుర్రాలతో, పెద్ద రథం నుండి దూకి, రథికుల శిరస్సులను, అశ్వారోహుల శిరస్సులను పట్టుకున్నారు.
6.46.23
बहूनपि हयारोहान्भल्लैः सन्नतपर्वभिः ।
रथी जघान संप्राप्य बाणगोचरमागतान् ॥ ६.४६.२३ ॥
రథికుడు బాణపరిధిలోకి వచ్చిన అనేక అశ్వారోహులను కూడా, వంగిన పర్వాలు గల భల్లాలతో కొట్టి చంపాడు.
6.46.24
नवमेघप्रतीकाशाश्चाक्षिप्य तुरगान्गजाः ।
पादैरेव विमृद्गन्ति मत्ताः कनकभूषणाः ॥ ६.४६.२४ ॥
కొత్త మేఘాల వంటి, బంగారు అలంకరణలు గల మదించిన ఏనుగులు గుర్రాలను విసిరివేసి, తమ పాదాలతోనే తొక్కి నలిపాయి.
6.46.25
पाठ्यमानेषु कुम्भेषु पार्श्वेष्वपि च वारणाः ।
प्रासैर्विनिहताः केचिद्विनेदुः परमातुराः ॥ ६.४६.२५ ॥
కుంభస్థలాలపై, ప్రక్కలపై కొట్టబడిన ఏనుగుల్లో కొన్ని ఈటెలతో గాయపడి, అత్యంత బాధతో అరిచాయి.
6.46.26
साश्वारोहान्हयान्कांश्चिदुन्मथ्य वरवारणाः ।
सहसा चिक्षिपुस्तत्र संकुले भैरवे सति ॥ ६.४६.२६ ॥
శ్రేష్ఠ గజాలు కొన్ని గుర్రాలను వాటి రౌతులతో సహా పైకెత్తి, ఆ భయంకరమైన గందరగోళంలో అకస్మాత్తుగా విసిరాయి.
6.46.27
साश्वारोहान्विषाणाग्रैरुत्क्षिप्य तुरगान्गजाः ।
रथौघानभिमृद्गन्तः सध्वजानभिचक्रमुः ॥ ६.४६.२७ ॥
గజాలు తమ దంతాగ్రాలతో రౌతులతో సహా గుర్రాలను పైకెత్తి, రథసమూహాలను తొక్కుతూ, ధ్వజాలతో సహా ముందుకు దూసుకుపోయాయి.
6.46.28
पुंस्त्वादतिमदत्वाच्च केचित्तत्र महागजाः ।
साश्वारोहान्हयाञ्जघ्नुः करैः सचरणैस्तथा ॥ ६.४६.२८ ॥
పౌరుషం, అతి మదం వల్ల అక్కడ కొన్ని మహాగజాలు రౌతులతో సహా గుర్రాలను తొండాలతో, కాళ్లతో కొట్టాయి.
6.46.29
अश्वारोहैश्च समरे हस्तिसादिभिरेव च ।
प्रतिमानेषु गात्रेषु पार्श्वष्वभि च वारणान् ।
आशुगा विमलास्तीक्ष्णाः संपेतुर्भुजगोपमाः ॥ ६.४६.२९ ॥
యుద్ధంలో అశ్వారోహులు, గజారోహులు ప్రయోగించిన వేగమైన, నిర్మలమైన, పదునైన బాణాలు పాముల్లా గజాల శరీరాలపై, పార్శ్వాలపై పడ్డాయి.
6.46.30
नराश्वकायान्निर्भिद्य लौहानि कवचानि च ।
निपेतुर्विमलाः शक्त्यो वीरबाहुभिरर्पिताः ॥ ६.४६.३० ॥
వీరుల బాహువులచే ప్రయోగించబడిన నిర్మలమైన శక్తులు నరుల, అశ్వాల శరీరాలను, ఇనుప కవచాలను చీల్చి పడ్డాయి.
6.46.31
महोल्ककाप्रतिमा घोरास्तत्र तत्र विशांपते ।
द्वीपिचर्मावनद्धैश्च व्याघ्रचर्मच्छदैरपि ॥ ६.४६.३१ ॥
ఓ రాజా, అక్కడక్కడ పెద్ద ఉల్కల వంటి భయంకరమైన ఆయుధాలు ఉన్నాయి; అవి చిరుతపులి చర్మంతో కట్టబడి, పులి చర్మంతో కప్పబడి ఉన్నాయి.
6.46.32
विकोशैर्विमलैः खङ्गैरभिजध्नुः परान्रणे ।
अभिप्लुतमभिक्रुद्धमेकपार्श्वावदारितम् ॥ ६.४६.३२ ॥
ఒరల నుండి తీసిన మెరిసే కత్తులతో వారు యుద్ధంలో శత్రువులను కొట్టారు; దూకి వచ్చి ఆగ్రహంతో ఉన్నవాడు ఒక పక్కకు చీల్చబడ్డాడు.
6.46.33
विदर्शयन्तः संपेतुः खङ्गचर्मपरश्वथैः ।
केचिदाक्षिप्य करिणः साश्वानपि रथान्करैः ॥ ६.४६.३३ ॥
ఖడ్గాలు, డాళ్లు, గొడ్డళ్లతో తమను చూపుతూ వారు దూకారు; కొందరు ఏనుగులను, గుర్రాలతో సహా రథాలను చేతులతో లాగి ఎత్తారు.
6.46.34
विकर्षन्तो दिशः सर्वाः संपेतुः सर्वशब्दगाः ।
शङ्कुभिर्दारिताः केचित्संभिन्नाश्च परश्वथैः ॥ ६.४६.३४ ॥
అన్ని దిక్కులకు లాగబడుతూ వారు పడిపోయారు; అన్ని వైపులా అరుపులు మిన్నంటాయి; కొందరు కొయ్య మేకులతో గుచ్చబడ్డారు, కొందరు గొడ్డళ్లతో నరకబడ్డారు.
6.46.35
हस्तिभिर्मृदिताः केचित्क्षुण्णाश्चान्ये तुरंगमैः ।
रथनेमिनिकृत्ताश्च निकृत्ताश्च परश्वथैः ॥ ६.४६.३५ ॥
కొందరు ఏనుగులచే తొక్కబడ్డారు, ఇతరులు గుర్రాలచే నలిగిపోయారు; రథచక్రాల అంచులతో నరకబడ్డారు, గొడ్డళ్లతోనూ నరకబడ్డారు.
6.46.36
व्याक्रोशन्त नरा राजंस्तत्रतत्र स्म बान्धवान् ।
पुत्रानन्ये पितॄनन्ये भ्रातॄंश्च सह बन्धुभिः ॥ ६.४६.३६ ॥
ఓ రాజా, అక్కడక్కడ మనుషులు తమ బంధువులను పిలుస్తూ ఏడ్చారు; కొందరు కుమారులను, కొందరు తండ్రులను, కొందరు సోదరులను బంధువులతో కలిపి పిలిచారు.
6.46.37
मातुलान्भागिनेयांश्च परानपि च संयुगे ।
विकीर्णान्त्राः सुबहवो भग्नसक्थाश्च भारत ॥ ६.४६.३७ ॥
భరతవంశీయుడా, యుద్ధంలో మేనమామలు, మేనల్లుళ్లు, ఇతరులు కూడా — పేగులు చెల్లాచెదురై, తొడలు విరిగి అనేకులు పడిపోయారు.
6.46.38
बाहुभिश्चापरे छिन्नैः पार्श्वेषु च विदारिताः ।
क्रन्दन्तः समदृश्यन्त तृषिता जीवितेप्सवः ॥ ६.४६.३८ ॥
చేతులు తెగిపోయి, ప్రక్కలు చీలిపోయిన ఇతరులు అరుస్తూ కనిపించారు — దాహంతో, బ్రతకాలనే కోరికతో.
6.46.39
तृषापरिगताः केचिदल्पसत्वा विशांपते ।
भूमौ निपतिताः सङ्ख्ये मृगयांचक्रिरे जलम् ॥ ६.४६.३९ ॥
ఓ రాజా, దాహంతో కుంగిపోయి, బలహీనులైన కొందరు యుద్ధభూమిలో నేలపై పడి నీటి కోసం వెతికారు.
6.46.40
रुधिरौघपरिक्लिन्नाः क्लिश्यमानाश्च भारत ।
व्यनिन्दन्भृशमात्मानं तव पुत्रांश्च संगतान् ॥ ६.४६.४० ॥
భరతవంశీయుడా, రక్తప్రవాహాల్లో తడిసి బాధపడుతున్నవారు తమను, ఇక్కడ చేరిన మీ కుమారులను ఎంతో నిందించారు.
6.46.41
अपरे क्षत्रिकयाः शूराः कृतवैराः परस्परम् ।
नैव शस्त्रं विमुञ्चन्ति नैव क्रन्दन्ति मारिष ।
तर्जयन्ति च संहृष्टास्तत्रतत्र परस्परम् ॥ ६.४६.४१ ॥
శత్రుత్వం పెంచుకున్న ఇతర వీర క్షత్రియులు, ఓ మారిష, ఆయుధాలను వదలలేదు, అరవనూ లేదు; ఆనందంతో ఇటు అటు ఒకరినొకరు బెదిరించారు.
6.46.42
आदश्य दशनैश्चापि क्रोधात्स्वरदनच्छदम् ।
भ्रुकुटीकुटिलैर्वक्रैः प्रेक्षन्ति च परस्परम् ॥ ६.४६.४२ ॥
కోపంతో తమ పెదవులను పళ్లతో కొరుకుతూ, వంకర కనుబొమలతో వక్రదృష్టితో ఒకరినొకరు చూశారు.
6.46.43
अपरे क्लिश्यमानास्तु शरार्ता व्रणपीडिताः ।
निष्कूजाः समपद्यन्त दृढसत्वा महाबलाः ॥ ६.४६.४३ ॥
ఇతరులు, బాణాలచే బాధితులై గాయాలతో వేదనపడుతూ, దృఢ సత్త్వం కలిగిన మహాబలులు శబ్దం చేయకుండా ఉండిపోయారు.
6.46.44
अन्ये च विरथाः शूरा रथमन्यस्य संयुगे ।
प्रार्थयाना निपतिताः संक्षुण्णा वरवारणैः ।
अशोभन्त महाराज सपुष्पा इव किंशुकाः ॥ ६.४६.४४ ॥
ఇతర శూరులు, రథాలు లేనివారై, యుద్ధంలో వేరొకరి రథాన్ని కోరుతూ, శ్రేష్ఠ ఏనుగులచే నలిగి పడిపోయారు; మహారాజా, వారు పూలతో కూడిన కింశుక వృక్షాల వలె ప్రకాశించారు.
6.46.45
संबभूवुरनीकेषु बहवो भैरवस्वनाः ।
वर्तमाने महाभीमे तस्मिन्वीरवरक्षये ॥ ६.४६.४५ ॥
సైన్యాలలో అనేక భయంకర శబ్దాలు ఉదయించాయి; ఆ అత్యంత భయానకమైన, శ్రేష్ఠ వీరుల నాశనం జరుగుతుండగా.
6.46.46
निजघान पिता पुत्रं पुत्रश्च पितरं रणे ।
स्वस्त्रीयो मातुलं चापि स्वस्रीयं चापि मातुलः ॥ ६.४६.४६ ॥
తండ్రి కొడుకును, కొడుకు తండ్రిని యుద్ధంలో చంపాడు; మేనల్లుడు మేనమామను, మేనమామ మేనల్లుడిని కూడా చంపాడు.
6.46.47
सखा सखायं च तथा संबन्धी बान्धवं तथा ।
एवं युयुधिरे तत्र कुरवः पाण्डवैः सह ॥ ६.४६.४७ ॥
మిత్రుడు మిత్రుడిని, బంధువు బంధువును అలాగే చంపారు; ఈ విధంగా అక్కడ కురువులు పాండవులతో పోరాడారు.
6.46.48
वर्तमाने तथा तस्मिन्निर्मर्यादे भयानके ।
भीष्ममासाद्य पार्थानां वाहिनी समकम्पत ॥ ६.४६.४८ ॥
ఆ హద్దులు లేని, భయానకమైన యుద్ధం ఈ విధంగా జరుగుతుండగా, భీష్ముని చేరి పార్థుల సైన్యం వణికిపోయింది.
6.46.49
केतुना पञ्चतारेण तालेन भारतर्षभ ।
राजतेन महाबाहुरुच्छ्रितेन महारथे ।
बभौ भीष्मस्तदा राजंश्चन्द्रमा इव मेरुणा ॥ ६.४६.४९ ॥
భారతర్షభా, ఆ మహారథుడు మహాబాహువైన భీష్ముడి ఐదు నక్షత్రాల తాడిచెట్టు గుర్తు గల వెండి ధ్వజం ఎత్తుగా ఎగిరింది. రాజా, అప్పుడు భీష్ముడు మేరువుతో కూడిన చంద్రునిలా ప్రకాశించాడు.