महाभारत · अध्याय 6.48
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.48.1
एवं श्वेते महेष्वासे प्राप्ते शल्यरथं प्रति ।
कुरवः पाण्डवेयाश्च किमकुर्वत सञ्जय ॥ ६.४८.१ ॥
संजया, महाधनुर्धर श्वेत शल्याच्या रथासमोर आल्यावर कौरव आणि पांडवांनी काय केले?
6.48.2
भीष्मः शान्तनवः किं वा तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ।
राजञ्शतसहस्राणि ततः क्षत्रियपुङ्गवाः ॥ ६.४८.२ ॥
किंवा शंतनुपुत्र भीष्मांनी काय केले? विचारणाऱ्या मला ते सांग. हे राजा, तेव्हा शेकडो हजारो श्रेष्ठ क्षत्रिय काय करत होते?
6.48.3
श्वेतं सेनापतिं शूरं पुरस्कृत्य महारथाः ।
राज्ञो बलं दर्शयन्तस्तव पुत्रस्य भारत ॥ ६.४८.३ ॥
हे भारता, महारथींनी शूर श्वेताला सेनापती करून पुढे ठेवले आणि तुमच्या पुत्र राजाचे सैन्य दाखवत (पुढे सरसावले).
6.48.4
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य त्रातुमैच्छन्महारथाः ।
अभ्यवर्तन्त भीष्मस्य रथं हेमपरिष्कृतम् ॥ ६.४८.४ ॥
शिखंडीला पुढे करून महारथींनी (भीष्मांचे) रक्षण करू इच्छिले; सोन्याने सजलेल्या भीष्मांच्या रथाकडे ते धावून गेले.
6.48.5
जिघांसन्तं युधांश्रेष्ठं तदासीत्तुमुलं महत् ।
तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि महावैशसमच्युत ॥ ६.४८.५ ॥
हे अच्युता, वीरश्रेष्ठाला मारण्याच्या इच्छेने ते मोठे तुंबळ युद्ध झाले. तो महासंहार मी तुला पूर्णपणे सांगेन.
6.48.6
तावकानां परेषां च यथा युद्धमवर्तत ।
तत्राकरोद्रथोपस्थाञ्शून्याञ्शान्तनवो बहून् ॥ ६.४८.६ ॥
तुमच्या सैन्यांत आणि शत्रूंत जसे युद्ध झाले, तेथे शंतनुपुत्राने अनेक रथांचे सारथ्यस्थान रिकामे केले.
6.48.7
तत्राद्भुतं महच्चक्रे शरैरार्च्छद्रथोत्तमान् ।
समावृणोच्छरैरर्कमर्कतुल्यप्रतापवान् ॥ ६.४८.७ ॥
तेथे त्याने अद्भुत आणि महान कर्म केले. बाणांनी उत्तम रथांवर प्रहार केला; सूर्यासारख्या प्रतापाने बाणांनी सूर्यालाच झाकून टाकले.
6.48.8
नुदन्समन्तात्समरे रविरुद्यन्यथा तमः ।
तेनाजौ प्रेषिता राजञ्शराः शतसहस्रशः ॥ ६.४८.८ ॥
उगवता सूर्य जसा चहूबाजूंनी अंधार दूर करतो, तसे त्याने युद्धात चारही बाजूंनी हटवत, हे राजा, त्याने सोडलेले बाण शेकडो हजारोंनी गेले.
6.48.9
क्षत्रियान्तकराः सङ्ख्ये महावेगा महाबलाः ।
शिरांसि पातयामासुर्वीराणां शतशो रणे ॥ ६.४८.९ ॥
युद्धात क्षत्रियांचा अंत करणारे, महावेग व महाबल असलेले बाण रणांगणात शेकडो वीरांची शिरे पाडू लागले.
6.48.10
गजान्कण्टकसन्नाहान्वज्रेणेव शिलोच्चयान् ।
रथा रथेषु संसक्ता व्यदृश्यन्त विशांपते ॥ ६.४८.१० ॥
काटेरी कवच घातलेले हत्ती वज्राने फोडलेल्या शिलांच्या ढिगांसारखे दिसले; रथ रथांशी गुंतलेले दिसू लागले, हे प्रजापती.
6.48.11
एके रथं पर्यवहंस्तुरगाः सतुरंगमम् ।
युवानं निहतं वीरं लम्बमानं सकार्मुकम् ॥ ६.४८.११ ॥
काही घोड्यांनी रथ आपल्या घोड्यांसह ओढून नेला; मारलेला तरुण वीर धनुष्यासह लोंबकळत होता.
6.48.12
उदीर्णाश्च हया राजन्वहनक्तस्तत्रतत्र ह ।
बद्धस्वङ्गनिषङ्गाश्च विध्वस्तशिरसो हताः ॥ ६.४८.१२ ॥
हे राजा, उन्मत्त झालेले घोडे इकडेतिकडे रथ वाहून नेत होते; त्यांचे अवयव व भाते बांधलेले होते; डोकी फुटून ते मारले गेले.
6.48.13
शतशः पतिता भूमौ वीरशय्यासु शेरते ।
परस्पेरण धावन्तः पतिताः पुनरुत्थिताः ॥ ६.४८.१३ ॥
शेकडो लोक जमिनीवर पडून वीरशय्येवर निजले आहेत. एकमेकांकडे धावत पडले आणि पुन्हा उठले.
6.48.14
उत्थाय च प्रधावन्तो द्वन्द्वयुद्धमवाप्नुवन् ।
पीडिताः पुनरन्योन्यं लुठन्तो रणमूर्धनि ॥ ६.४८.१४ ॥
उठून धावत जाऊन त्यांनी द्वंद्वयुद्ध केले. पीडित होऊन पुन्हा एकमेकांवर लोळत रणभूमीच्या अग्रभागी पडले.
6.48.15
सचापाः सनिषङ्गाश्च जातरूपपरिष्कृताः ।
विस्रब्धहतवीराश्च शतशः परिपीडिताः ॥ ६.४८.१५ ॥
धनुष्य व तरकसांसह, सोन्याने सजलेले, निश्चिंत असताना मारले गेलेले वीर; शेकडो लोक अत्यंत पीडित झाले.
6.48.16
तेनतेनाभ्यधावन्त विसृजन्तश्च भारत ।
मत्तो गजः पर्यवर्तद्धयांश्च हतसादिनः ॥ ६.४८.१६ ॥
इकडे-तिकडे त्यांनी धाव घेतली, हे भारता, फेकत. मदमत्त हत्ती वळला आणि स्वार मारले गेलेले घोडेही वळले.
6.48.17
सरथा रथिनश्चापि विमृद्गन्तः समन्ततः ।
स्यान्दनादपतत्कश्चिन्निहतोऽन्येन सायकैः ॥ ६.४८.१७ ॥
रथांसह रथी सर्वत्र चिरडत फिरले. कोणी रथावरून पडला, दुसऱ्याच्या बाणांनी मारला गेला.
6.48.18
हतसारथिरप्युच्चैः पपात काष्ठवद्रथः ।
युध्यमानस्य संग्रामे व्यूढे रजसि चोत्थिते ॥ ६.४८.१८ ॥
सारथी मारला गेला तरी रथ मोठ्याने लाकडासारखा पडला. युद्धात लढणाऱ्याचा, व्यूहात धूळ उठली असता.
6.48.19
धनुःकूजितविज्ञानं तत्रासीत्प्रतियुद्ध्यतः ।
गात्रस्पर्शेन योधानां व्यज्ञास्त परिपन्थिनम् ॥ ६.४८.१९ ॥
तेथे धनुष्याच्या टणत्काराने ओळख पटत होती; एकमेकांशी लढणारे योद्धे शरीरस्पर्शाने शत्रूला ओळखत.
6.48.20
युद्ध्यमानं शरै राजन्सिञ्जिनीध्वजिनीरवात् ।
अन्योन्यं वीरसंशब्दो नाश्रूयत भटैः कृतः ॥ ६.४८.२० ॥
हे राजा, बाणांनी युद्ध करत असताना धनुष्याची दोरी आणि ध्वजांच्या आवाजामुळे योद्ध्यांनी एकमेकांना केलेली वीरांची गर्जना ऐकू येत नव्हती.
6.48.21
शब्दायमाने संग्रामे पटहे कर्णदारिणि ।
युध्यमानस्य संग्रामे कुर्वतः पौरुषं स्वकम् ॥ ६.४८.२१ ॥
युद्धात कानठाणाऱ्या पटहांचा आवाज घुमत होता; लढणारे वीर आपापले पौरुष दाखवत होते.
6.48.22
नाश्रौषं नामगोत्राणि कीर्तनं च परस्परम् ।
भीष्मचापच्युतैर्बाणैरार्तानां युध्यतां मृधे ॥ ६.४८.२२ ॥
भीष्माच्या धनुष्यातून सुटलेल्या बाणांनी पीडित होऊन लढणाऱ्या योद्ध्यांची नावे, गोत्रे आणि एकमेकांना केलेल्या घोषणा मी ऐकल्या नाहीत.
6.48.23
परस्परेषां वीराणां मनांसि समकम्पयन् ।
तस्मिन्नत्याकुले युद्धे दारुणे रोमहर्षणे ॥ ६.४८.२३ ॥
त्या अत्यंत गोंधळलेल्या, भयानक आणि रोमांच उभे करणाऱ्या युद्धात वीरांची मने एकाच वेळी थरथरली.
6.48.24
पिता पुत्रं च समरे नाभिजानाति कश्चन ।
चक्रे भग्ने युगे च्छिन्ने एकधुर्ये हये हतः ॥ ६.४८.२४ ॥
युद्धात कोणीही पिता पुत्राला ओळखत नव्हता. चाक तुटले, जू तुटले आणि एकाच जोखडाला जुंपलेला घोडा मारला गेला तेव्हा…
6.48.25
आक्षिप्तः स्यन्दनाद्वीरः समारथिरजिह्मगैः ।
एवं च समरे सर्वे वीराश्च विरथीकृताः ॥ ६.४८.२५ ॥
सरळ जाणाऱ्या बाणांनी रथावरून पाडलेला तो वीर सारथ्यासह; अशा प्रकारे युद्धात सर्व वीर रथहीन केले गेले.
6.48.26
तेन तेन स्म दृश्यन्ते धावमानाः समंततः ।
गजो हतः शिरश्छिन्नं मर्म भिन्नं हयो हतः ॥ ६.४८.२६ ॥
इकडे तिकडे धावणारे सर्वत्र दिसत होते; हत्ती मारला गेला, मस्तक छिन्न झाले, मर्मस्थान भेदले, घोडा मारला गेला.
6.48.27
अहतः कोपि नैवासीद्भीष्मे नघ्नति शात्रवान् ।
श्वेतः कुरूणामकरोत्क्षयं तस्मिन्महाहवे ॥ ६.४८.२७ ॥
भीष्म शत्रूंवर प्रहार करत असताना कोणीही अक्षत राहिला नाही; त्या महायुद्धात श्वेत (भीष्म) याने कुरूंचा नाश केला.
6.48.28
राजपुत्रान्रथोदारानवधीच्छतसङ्घशः ।
चिच्छेद रथिनां बाणैः शिरांसि भरतर्षभ ॥ ६.४८.२८ ॥
भीष्माने शेकडो श्रेष्ठ रथी राजपुत्रांना ठार केले; बाणांनी रथींची मस्तके छाटली, हे भरतश्रेष्ठा.
6.48.29
साङ्गदा बाहवश्चैव धनूंषि च समंततः ।
रथेषां रथचक्राणि तूणीराणि युगानि च ॥ ६.४८.२९ ॥
बाजूबंदांसह बाहू, आणि धनुष्येही सर्वत्र; रथांचे ईषादंड, रथचक्रे, भाते आणि जूही.
6.48.30
छत्राणि च महार्हाणि पताकाश्च विशांपते ।
हयैघाश्च रथौघाश्च नरौघाश्चैव भारत ॥ ६.४८.३० ॥
मौल्यवान छत्रे आणि ध्वजाही, हे प्रजापते; घोड्यांचे थवे, रथांचे थवे आणि माणसांचे थवेही, हे भारता.
6.48.31
वारणाः शतशश्चैव हताः श्वेतेन भारत ।
वयं श्वेतभयाद्भीता विहाय रथसत्तमम् ॥ ६.४८.३१ ॥
हे भारता, श्वेताने (भीष्माने) शेकडो हत्ती मारले गेले. श्वेताच्या भीतीने घाबरून आम्ही श्रेष्ठ रथ सोडून दिला.
6.48.32
अपयातास्तथा पश्चाद्विभुं पश्याम धृष्णवः ।
शरपातमतिक्रम्य कुरवः कुरुनन्दन ॥ ६.४८.३२ ॥
तसेच मागे सरून, धाडसी आम्ही त्या महापराक्रमी वीराला पाहिले. हे कुरुनंदना, कौरव बाणांच्या टप्प्याच्या पलीकडे (दूर) उभे राहिले.
6.48.33
भीष्मं शान्तनवं युद्धे स्थिताः पश्याम सर्वशः ।
अदीनो दीनसमये भीष्मोऽस्माकं महाहवे ॥ ६.४८.३३ ॥
युद्धात उभे असलेल्या आम्ही सर्वत्र शंतनूचा पुत्र भीष्माला पाहिले. संकटाच्या काळातही अविचल असलेले भीष्म आमच्या (पक्षात) महायुद्धात (उभे होते).
6.48.34
एकस्तस्थौ नरव्याघ्रो गिरिर्मेरुरिवाचलः ।
आददान इव प्राणान्सविता शिशिरात्यये ॥ ६.४८.३४ ॥
एकटा तो नरव्याघ्र मेरू पर्वताप्रमाणे अचल उभा राहिला, शिशिराच्या शेवटी सूर्य प्राण घेत असल्यासारखा.
6.48.35
गभस्तिभिरिवादित्यस्तस्थौ शरमरीचिमान् ।
स मुमोच महेष्वासः शरसङ्घाननेकशः ॥ ६.४८.३५ ॥
किरणांनी सूर्यासारखा बाणरूपी किरणांनी तेजस्वी तो उभा राहिला. त्या महाधनुर्धराने अनेक प्रकारे बाणांचे समूह सोडले.
6.48.36
निघ्नन्नमित्रान्समरे वज्रपाणिरिवासुरान् ।
ते वध्यमाना भीष्मेण प्रजहुस्तं महाबलम् ॥ ६.४८.३६ ॥
युद्धात शत्रूंना मारणारा वज्रपाणी (इंद्र) असुरांना मारावे तसे. भीष्माकडून मारले जाताना ते त्या महाबलवानापासून पळाले.
6.48.37
स्वयूथादिव ते यूथान्मुक्तं भूमिषु दारुणम् ।
तमेवमुपलक्ष्यैको हृष्टः पुष्टः परंतप ॥ ६.४८.३७ ॥
आपल्या कळपातून भूमीवर सोडलेल्या भयंकर पशुकळपांप्रमाणे ते पांगले. त्याला असे पाहून एकटा तो हर्षित व बलवान झाला, हे परंतप.
6.48.38
दुर्योधनप्रिये युक्तः पाण्डवान्परिशोचयन् ।
जीवितं दुस्त्यजं त्यक्त्वा भयं च सुमहाहवे ॥ ६.४८.३८ ॥
दुर्योधनाला प्रिय असलेल्या कार्यात गुंतलेला, पांडवांसाठी शोक करणारा, सोडण्यास कठीण जीवन व भय सोडून, त्या महायुद्धात (तो पुढे सरसावला).
6.48.39
पातयामास सैन्यानि पाण्डवानां विशांपते ।
प्रहरन्तमनीकानि पिता देवव्रतस्तव ॥ ६.४८.३९ ॥
त्याने पांडवांची सैन्ये पाडली. हे राजा, सैन्यतुकड्यांवर प्रहार करणारे तुमचे पिता देवव्रत (त्यांना पाडत होते).
6.48.40
दृष्ट्वा सेनापतिं भीष्मस्त्वरितः श्वेतमभ्ययात् ।
स भीष्मं शरजालेन महता समवाकिरत् ॥ ६.४८.४० ॥
सेनापतीला पाहून भीष्म तातडीने श्वेताकडे गेले. त्याने भीष्मांना बाणांच्या मोठ्या जाळ्याने झाकून टाकले.
6.48.41
श्वेतं चापि तथा भीष्मः शरौघैः समवाकिरत् ।
तौ वृषाविव नर्दन्तौ मत्ताविव महाद्विपौ ॥ ६.४८.४१ ॥
भीष्मांनीही तसेच श्वेताला बाणांच्या प्रवाहांनी झाकले. ते दोघे गर्जणाऱ्या वृषभांप्रमाणे, मदोन्मत्त महागजांप्रमाणे (भिडले).
6.48.42
व्याघ्राविव सुसंरब्धावन्योन्यमभिजघ्नतुः ।
अस्त्रैरस्त्राणि संवार्य ततस्तौ पुरुषर्षभौ ॥ ६.४८.४२ ॥
वाघांप्रमाणे अत्यंत संतप्त होऊन ते दोघे एकमेकांवर प्रहार करते झाले. मग अस्त्रांनी अस्त्रे अडवत ते दोन पुरुषश्रेष्ठ (लढले).
6.48.43
भीष्मः श्वेतश्च युयुधे परस्परवधैषिणौ ।
एकाह्ना निर्दहेद्भीष्मः पाम्डवानामनीकिनीम् ॥ ६.४८.४३ ॥
भीष्म आणि श्वेत एकमेकांना मारण्याच्या इच्छेने लढले. भीष्माने एकाच दिवसात पांडवांची सेना जाळून टाकली असती.
6.48.44
शरैः परमसंक्रुद्धो यदि श्वेतो न पालयेत् ।
पितामहं ततो दृष्ट्वा श्वेतो विमुखीकृतम् ॥ ६.४८.४४ ॥
श्वेत अत्यंत संतापून बाणांनी पितामहांचे रक्षण करत नसता, तर पितामह परतलेले पाहून श्वेत...
6.48.45
प्रहर्षं पाण्डवा जग्मुः पुत्रस्ते विमनाभवत् ।
ततो दुर्योधनः क्रुद्धः पार्थिवैः परिवारितः ॥ ६.४८.४५ ॥
पांडव आनंदित झाले; तुमचा पुत्र खिन्न झाला. तेव्हा संतप्त दुर्योधन राजांनी वेढलेला...
6.48.46
ससैन्यः पाण्डवानीकमभ्यद्रवत संयुगे ।
दुर्मुखः कृतवर्मा च कृपः शल्यो विशांपतिःक ॥ ६.४८.४६ ॥
सैन्यासह युद्धात पांडवसेनेवर चाल केली. दुर्मुख, कृतवर्मा, कृप, शल्य आणि राजा...
6.48.47
भीष्मं जुगुपुरासाद्य तव पुत्रेण नोदिताः ।
दृष्ट्वा तु पार्थिवैः सर्वैर्दुर्योधनपुरोगमैः ॥ ६.४८.४७ ॥
तुमच्या पुत्राने प्रेरित होऊन ते भीष्मांजवळ जाऊन त्यांचे रक्षण करू लागले. दुर्योधनाच्या नेतृत्वाखालील सर्व राजांनी पाहून...
6.48.48
पाण्डवानामनीकानि वध्यमानानि संयुगे ।
श्वेतो गाङ्गेयमुत्सृज्य तव पुत्रस्य वाहिनीम् ॥ ६.४८.४८ ॥
युद्धात पांडवांची सेना मारली जात होती. श्वेताने गांगेयाला सोडून तुमच्या पुत्राच्या सेनेकडे...
6.48.49
नाशयामास वेगेन वायुर्वृक्षानिवौजसा ।
द्रावयित्वा चमूं राजन्वैराटिः क्रोधमूर्च्छितः ॥ ६.४८.४९ ॥
राजा, वारा वेगाने वृक्ष उखडून टाकतो, तसे क्रोधाने मूर्च्छित झालेल्या विराटपुत्राने सैन्याला पळवून नष्ट केले.
6.48.50
आपतत्सहसा भूयो यत्र भीष्मो व्यवस्थितः ।
तौ तत्रोपगतौ राजञ्शरदीप्तौ महाबलौ ॥ ६.४८.५० ॥
पुन्हा अचानक ते दोघे जिथे भीष्म उभे होते तिकडे धावले; राजा, बाणांनी तेजस्वी ते महाबली तिथे पोहोचले.
6.48.51
अयुध्येतां महात्मानौ यथोभौ वृत्रवासवौ ।
अन्योन्यं तु महाराज परस्परवधैषिणौ ॥ ६.४८.५१ ॥
वृत्र आणि वासवासारखे ते दोन महात्मे लढले; महाराजा, एकमेकांच्या वधाची इच्छा धरून ते भिडले.
6.48.52
निगृह्य कार्मुकं श्वेतो भीष्मं विव्याध सप्तभिः ।
पराक्रमं ततस्तस्य पराक्रम्य पराक्रमी ॥ ६.४८.५२ ॥
धनुष्य धरून श्वेताने भीष्मांना सात बाणांनी भेदले; मग त्या पराक्रमीने आपल्या पराक्रमाने त्यांच्या पराक्रमाला रोखले.
6.48.53
तरसा वारयामास मत्तो मत्तमिव द्विपम् ।
श्वेतः शान्तनवं भूयः शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ ६.४८.५३ ॥
मत्त झालेला हत्ती दुसऱ्या मत्त हत्तीला अडवतो, तसे श्वेताने वेगाने शंतनूपुत्राला अडवले; पुन्हा वाकलेल्या पेरांच्या बाणांनी त्यांना भेदले.
6.48.54
विव्याध प़ञ्चविंशत्या तदद्भुतमिवाभवत् ।
तं प्रत्यविध्यद्दशभिर्भीष्मः शान्तनवस्तदा ॥ ६.४८.५४ ॥
त्याने पंचवीस बाणांनी त्यांना भेदले, ते अद्भुत वाटले; तेव्हा शंतनूपुत्र भीष्मांनी दहा बाणांनी त्याला प्रतिप्रहार केला.
6.48.55
स विद्धस्तेन बलवान्नाकम्पत यथाऽचलः ।
वैराटिः समरे क्रुद्धो भृशमायम्य कार्मुकम् ॥ ६.४८.५५ ॥
त्याने विद्ध होऊनही तो बलवान पर्वताप्रमाणे अचल राहिला. युद्धात संतप्त झालेल्या विराटपुत्राने आपले धनुष्य पूर्ण ताणले.
6.48.56
आजघान ततो भीष्मं श्वेतः क्षत्रियनन्दनः ।
संप्रहस्य तत श्वेतः सृक्किणी परिसंलिहन् ॥ ६.४८.५६ ॥
मग क्षत्रियपुत्र श्वेताने भीष्मावर प्रहार केला. नंतर श्वेत हसत आपल्या ओठांचे कोपरे चाटत राहिला.
6.48.57
घनुश्चिच्छेद भीष्मस्य नवभिर्दशधा शरैः ।
संधाय विशिखं चैव शरं लोमप्रवाहिनम् ॥ ६.४८.५७ ॥
नऊ बाणांनी भीष्माचे धनुष्य दहा तुकडे करून तोडले. मग एक बाण लावून पिसांनी वाहणारा बाण सोडला.
6.48.58
उन्ममाथ ततस्तालं ध्वजशीर्षं महात्मनः ।
केतुं निपतितं दृष्ट्वा भीष्मस्य तनयास्तव ॥ ६.४८.५८ ॥
नंतर त्याने महात्म्याच्या ध्वजशिखरावरील ताडचिन्ह उखडून टाकले. भीष्माची ध्वजा पडलेली पाहून तुमचे पुत्र...
6.48.59
हतं भीष्मममन्यन्त श्वेतस्य वशमागतम् ।
पाण्डवाश्चापि संहृष्टा दध्मुः शङ्खान्मुदा युताः ॥ ६.४८.५९ ॥
भीष्म मारला गेला आणि श्वेताच्या वशात आला असे त्यांना वाटले. पांडवही आनंदाने भरून शंख फुंकू लागले.
6.48.60
भीष्मस्य पतितं केतुं दृष्ट्वा तालं महात्मनः ।
ततो दुर्योधनः क्रोधात्स्वमनीकमनोदयत् ॥ ६.४८.६० ॥
महात्म्याचे ताडचिन्ह असलेली भीष्माची ध्वजा पडलेली पाहून दुर्योधनाने संतापून आपले सैन्य पुढे नेले.
6.48.61
यत्ता भीष्मं परीप्सध्वं रक्षमाणाः समंततः ।
मा नः प्रपश्यमानानां श्वेतान्मृत्युमवाप्स्यति ॥ ६.४८.६१ ॥
सावध राहून, सर्व बाजूंनी रक्षण करीत भीष्माचे रक्षण करा; आम्ही पाहत असताना श्वेत त्यांना मृत्यू देऊ नये.
6.48.62
भीष्मः शान्तनवः शूरस्तथा सत्यं ब्रवीमि वः ।
राज्ञस्तु वचनं श्रत्वा त्वरमाणा महारथाः ॥ ६.४८.६२ ॥
शंतनूचा पुत्र शूर भीष्म — हे मी तुम्हाला खरे सांगतो — राजाचे वचन ऐकून त्वरा करणारे महारथी निघाले.
6.48.63
बलेन चतुरङ्गेण गाङ्गेयप्रन्वपालयन् ।
बाह्लीकः कृतवर्मा च शलः शल्यश्च भारत ॥ ६.४८.६३ ॥
चतुरंगी सेनेसह गांगेय भीष्माचे रक्षण करीत बाह्लीक, कृतवर्मा, शल आणि शल्य — हे भारत!
6.48.64
जलसन्धो विकर्णश्च चित्रसेनो विविंशतिः ।
त्वरमाणास्त्वराकाले परिवार्य समंततः ॥ ६.४८.६४ ॥
जलसंध, विकर्ण, चित्रसेन आणि विविंशति — त्वरेच्या त्या काळी सर्व बाजूंनी वेढा घालून त्वरेने निघाले.
6.48.65
शस्त्रवृष्टिं सुतुमुलां श्वेतस्योपर्यपातयन् ।
तान्क्रुद्धो निशितैर्बाणैस्त्वरमाणो महारथः ॥ ६.४८.६५ ॥
त्यांनी श्वेतावर अतिशय भयंकर शस्त्रवृष्टी केली; संतापलेल्या, त्वरा करणाऱ्या महारथीने तीक्ष्ण बाणांनी त्यांना अडवले.
6.48.66
अवारयदमेयात्मा दर्शयन्पाणिलाघवम् ।
स निवार्य तु तान्सर्वान्केसरी कुञ्जराविव ॥ ६.४८.६६ ॥
अमेयात्मा असलेल्या त्या वीराने हातांची चपळाई दाखवून त्यांना अडवले; सिंह जसे दोन हत्तींना अडवतो, तसे त्याने त्या सर्वांना अडवले.
6.48.67
महता शरवर्षेण भीष्मस्य धनुराच्छिनत् ।
ततोऽन्यद्धनुरादाय भीष्मः शान्तनवो युधि ॥ ६.४८.६७ ॥
महान बाणवर्षावाने त्याने भीष्माचे धनुष्य तोडले. मग शंतनूचा पुत्र भीष्म दुसरे धनुष्य घेऊन युद्धात (पुढे राहिला).
6.48.68
श्वेतं विव्याध राजेन्द्र कङ्कपत्रैः शितैः शरैः ।
ततः सेनापतिः क्रुद्धो भीष्मं बहुभिरायसैः ॥ ६.४८.६८ ॥
हे राजेंद्रा! त्याने श्वेताला कंकपत्री तीक्ष्ण बाणांनी भेदले. मग क्रुद्ध सेनापतीने भीष्माला अनेक लोखंडी (बाणांनी) भेदले.
6.48.69
विव्याध समरे राजन्सर्वलोकस्य पश्यतः ।
ततः प्रव्यथितो राजा भीष्मं दृष्ट्वा निवारितम् ॥ ६.४८.६९ ॥
हे राजा! सर्व लोक पाहत असताना त्याने युद्धात (भीष्माला) भेदले. मग भीष्माला अडवलेले पाहून राजा अत्यंत व्यथित झाला.
6.48.70
प्रवीरं सर्वलोकस्य श्वेतेन युधि वै तदा ।
निष्ठानकश्च सुमहांस्तव सैन्यस्य चाभवत् ॥ ६.४८.७० ॥
सर्व लोकांच्या त्या प्रवीराला (भीष्माला) त्या वेळी युद्धात श्वेताने भेदले. आणि तुमच्या सैन्यात अत्यंत मोठा कोलाहल (निष्ठानक) उठला.
6.48.71
तं वीरं वारितं दृष्ट्वा श्वेतेन शरविक्षतम् ।
हतं श्वेतेन मन्यन्ते श्वेतस्य वशमागतम् ॥ ६.४८.७१ ॥
त्या वीराला अडवलेले आणि बाणांनी जखमी झालेले पाहून (लोक) समजतात की तो श्वेताकडून मारला गेला, श्वेताच्या वशात आला आहे.
6.48.72
ततः क्रोधवशं प्राप्तः पिता देवव्रतस्तव ।
ध्वजमुन्मतितं दृष्ट्वा तां च सेनां निवारिताम् ॥ ६.४८.७२ ॥
मग क्रोधाच्या अधीन झालेल्या तुमच्या पित्या देवव्रताने (शत्रूचा) ध्वज छिन्नभिन्न झालेला आणि ती सेना अडवलेली पाहिली.
6.48.73
श्वेतं प्रति महाराज व्यसृजत्प्तायकान्बहून् ।
तानावार्य रणे श्वेतो भीष्मस्य रथिनां वरः ॥ ६.४८.७३ ॥
महाराज, श्वेताने त्यांच्यावर पुष्कळ बाण सोडले. रणांगणात ते अडवून रथिकांमध्ये श्रेष्ठ असलेला श्वेत भीष्मासमोर उभा राहिला.
6.48.74
धनुश्चिच्छेद भल्लेन पुनरेव पितुस्तव ।
उत्सृज्य कार्मुकं राजन्गाङ्गेयः क्रोधमूर्च्छितः ॥ ६.४८.७४ ॥
पुन्हा एका भल्लाने तुमच्या पित्याचे धनुष्य तोडले. राजा, क्रोधाने मूर्च्छित झालेल्या गाङ्गेयाने आपले धनुष्य टाकले.
6.48.75
अन्यत्कार्मुकमादाय विपुलं बलवत्तरम् ।
तत्र संधाय विपुलान्भल्लान्सप्त शिलाशितान् ॥ ६.४८.७५ ॥
दुसरे मोठे आणि अत्यंत बलवान धनुष्य घेऊन, दगडावर धार लावलेले सात मोठे भल्ल त्यावर जोडले.
6.48.76
चतुर्भिश्च जघानाश्वाञ्श्वेतस्य पृतनापतेः ।
ध्वजं द्वाभ्यां तु चिच्छेद सप्तमेन च सारथे ॥ ६.४८.७६ ॥
चार बाणांनी सेनापती श्वेताचे घोडे मारले; दोन बाणांनी त्याचा ध्वज तोडला; सातव्याने, हे सारथी...
6.48.77
शिरश्चिच्छेद भल्लेन संक्रुद्धोऽलघुविक्रमः ।
हताश्वसूतात्सु रथादवप्लुत्य महाबलः ॥ ६.४८.७७ ॥
अत्यंत संतापलेल्या, महान पराक्रमी त्याने एका भल्लाने त्याचे मस्तक तोडले. घोडे आणि सारथी मारले गेल्यावर महाबली (श्वेत) रथातून उडी मारून उतरला.
6.48.78
अमर्षवशमापन्नो व्याकुलः समपद्यत ।
विरथं रथिनां श्रेष्ठं श्वेतं दृष्ट्वा पितामहः ॥ ६.४८.७८ ॥
संतापाच्या अधीन झालेले पितामह, रथिकांमध्ये श्रेष्ठ श्वेताला रथहीन पाहून व्याकूळ झाले.
6.48.79
ताडयामास निशितैः शरसङ्घैः समंततः ।
स ताड्यमानः समरे भीष्मचापच्युतैः शरैः ॥ ६.४८.७९ ॥
तीक्ष्ण बाणांच्या समूहांनी त्याने चहूबाजूंनी प्रहार केला. युद्धात भीष्माच्या धनुष्यातून सुटलेल्या बाणांनी आघात झालेला तो...
6.48.80
स्वरथे धनुरुत्सृज्य शक्तिं जग्राह काञ्चनीम् ।
ततः शक्तिं रणे श्वेतो जग्राहोग्रं महाभयाम् ॥ ६.४८.८० ॥
आपल्या रथावर धनुष्य ठेवून त्याने सुवर्णमय शक्ती घेतली. मग युद्धात श्वेताने ती भयंकर, महाभयानक शक्ती धरली.
6.48.81
कालदण्डोपमां घोरां मृत्योर्जिह्वामेव श्वसन् ।
अब्रवीच्च तदा श्वेतो भीष्मं शान्तनवं रणे ॥ ६.४८.८१ ॥
कालदंडासारखी, मृत्यूच्या जिभेसारखी भयंकर शक्ती धरून श्वास घेत असताना, त्या वेळी श्वेत युद्धात शंतनूपुत्र भीष्माला म्हणाला.
6.48.82
तिष्ठेदानीं सुसंरब्धः पश्य मां पुरुषो भव ।
एवमुक्त्वा महेष्वासो भीष्मं युधि पराक्रमी ॥ ६.४८.८२ ॥
"आता उभा राहा, पूर्ण संतापाने मला पाहा, पुरुष व्हा" असे म्हणून त्या महाधनुर्धर, पराक्रमी वीराने युद्धात भीष्माला (म्हटले).
6.48.83
ततः शक्तिममेयात्मा चिक्षेप भुजगोपमाम् ।
पाण्डवार्थे पराक्रान्तस्तवानर्थं चिकीर्षुकः ॥ ६.४८.८३ ॥
मग अमेय आत्म्याच्या त्याने सर्पासारखी शक्ती फेकली. पांडवांसाठी पराक्रमाने, तुमचे अहित करू इच्छिणारा (तो असे करत होता).
6.48.84
हाहाकारो महानासीत्पुत्राणां ते विशांपते ।
दृष्ट्वा शक्तिं महाघोरां मृत्योर्दण्डसमप्रभाम् ॥ ६.४८.८४ ॥
हे राजा, तुझ्या पुत्रांमध्ये मोठा हाहाकार झाला. मृत्यूच्या दंडासारखी प्रभा असलेली ती महाभयानक शक्ती पाहून.
6.48.85
श्वेतस्य करनिर्मुक्तां निर्मुक्तोरगसन्निभाम् ।
अपतत्सहसा राजन्महोल्केव नभस्तलात् ॥ ६.४८.८५ ॥
हे राजा, श्वेताच्या हातातून सोडलेली, मुक्त झालेल्या सर्पासारखी ती शक्ती अचानक आकाशातून महान उल्केप्रमाणे पडली.
6.48.86
ज्वलन्तीमन्तरिक्षे तां ज्वालाभिरिव संवृताम् ।
असंभ्रान्तस्तदा राजन्पिता देवव्रतस्तव ॥ ६.४८.८६ ॥
आकाशात जळणारी, ज्वालांनी वेढलेली जणू ती शक्ती पाहून, हे राजा, तुमचे पिता देवव्रत तेव्हा विचलित झाले नाहीत.
6.48.87
अष्टभिर्नवभिर्भीष्मः शक्तिं चिच्छेद पत्रिभिः ।
उत्कृष्टहेमविकृतां निकृतां निशितैः शरैः ॥ ६.४८.८७ ॥
भीष्मांनी आठ व नऊ बाणांनी ती शक्ती छेत्तली; ती उत्कृष्ट सोन्याने सजवलेली होती, तीक्ष्ण बाणांनी छेदली गेली.
6.48.88
उच्चुक्रुशुस्ततः सर्वे तावका भरतर्षभ ।
शक्तिं विनिहतां दृष्ट्वा वैराटिः क्रोधमूर्च्छितः ॥ ६.४८.८८ ॥
हे भरतर्षभ, तेव्हा तुमचे सर्व लोक ओरडले; शक्ती नष्ट झालेली पाहून विराटपुत्र क्रोधाने मूर्छित झाला.
6.48.89
कालोपहतचेतास्तु कर्तवक्यं नाभ्यजानत ।
क्रोधसंमूर्च्छितो राजन्वैराटिः प्रहसन्निव ॥ ६.४८.८९ ॥
काळाने उद्ध्वस्त झालेल्या चित्ताने त्याला कर्तव्य समजले नाही; हे राजा, क्रोधाने मूर्च्छित झालेला विराटपुत्र जणू हसत...
6.48.90
गदां जग्राह संहृष्टो भीष्मस्य निधनं प्रति ।
क्रोधेन रक्तनयनो दण्डपाणिरिवान्तकः ॥ ६.४८.९० ॥
भीष्मांच्या मरणासाठी आनंदाने त्याने गदा घेतली; क्रोधाने लाल नेत्र असलेला, हाती दंड धरलेल्या यमाप्रमाणे.
6.48.91
भीष्मं समिदुद्राव जलौघ इव पर्वतम् ।
तस्य वेगमसंवार्यं मत्वा भीष्मः प्रतापवान् ॥ ६.४८.९१ ॥
जलप्रवाह पर्वतावर कोसळावा तसा तो भीष्मावर धावून गेला. त्याचा वेग अनिवार्य आहे असे जाणून प्रतापी भीष्म…
6.48.92
प्रहारविप्रमोक्षार्थं सहसा धरणींगतः ।
श्वेतः क्रोधसमाविष्टो भ्रामयित्वा तु तां गदाम् ॥ ६.४८.९२ ॥
प्रहारातून सुटका करून घेण्यासाठी तो अचानक भूमीवर उतरला. क्रोधाने भरलेल्या श्वेताने ती गदा फिरवून…
6.48.93
रथे भीष्मस्य चिक्षेप यथा देवो धनेश्वरः ।
तया भीष्मनिपातिन्या स रथो भस्मसात्कृतः ॥ ६.४८.९३ ॥
धनेश्वर देवाने फेकावे तसे त्याने भीष्माच्या रथावर ती फेकली. भीष्माला पाडणाऱ्या त्या गदेने तो रथ भस्म झाला.
6.48.94
सध्वजः सह सूतेन साश्वः सयुगबन्धुरः ।
विरथं रथिनां श्रेष्ठं भीष्मं दृष्ट्वा रथोत्तमकाः ॥ ६.४८.९४ ॥
ध्वज, सारथी, घोडे आणि युगबंधासह तो रथ नष्ट झाला. रथिकांमध्ये श्रेष्ठ भीष्म रथहीन झालेले पाहून श्रेष्ठ रथी…
6.48.95
अभ्यधावन्त सहिताः शल्यप्रभृतयो रथाः ।
ततोऽन्यं रथमास्थाय धनुर्विस्फार्य दुर्मनाः ॥ ६.४८.९५ ॥
शल्य आदी रथी एकत्र येऊन धावून गेले. मग खिन्न मनाच्या भीष्माने दुसऱ्या रथावर आरूढ होऊन धनुष्य ताणून…
6.48.96
शनकैरभ्यायाच्छ्वेतं गाङ्गेयः प्रहसन्निव ।
एतस्मिन्नन्तरे भीष्मः शुश्राव विपुलां गिरम् ॥ ६.४८.९६ ॥
गंगापुत्र भीष्म हसल्यासारखे हळूहळू श्वेताकडे चालून गेले. यादरम्यान भीष्माने एक मोठी वाणी ऐकली.
6.48.97
आकाशादीरितां दिव्यामात्मनो हितसंभवाम् ।
भीष्मभीष्म महाबाहो शीघ्रं यत्नं कुरुष्व वै ॥ ६.४८.९७ ॥
आकाशातून उच्चारलेली, दिव्य, स्वतःच्या हितासाठी उत्पन्न झालेली वाणी: हे भीष्मा, भीष्मा, हे महाबाहो, लवकर प्रयत्न कर.
6.48.98
एष ह्यस्य जये कालो निर्दिष्टो विश्वयोनिना ।
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं देवदूतेन भाषितम् ॥ ६.४८.९८ ॥
त्याच्या विजयाचा हा काळ विश्वयोनीने निश्चित केला आहे. देवदूताने सांगितलेले हे वचन ऐकून—
6.48.99
संप्रहृष्टमना भूत्वा वधे तस्य मनो दधे ।
विरथं रथिनां श्रेष्ठं श्वेतं दृष्ट्वा पदातिनम् ॥ ६.४८.९९ ॥
अत्यंत हर्षित मनाने त्याच्या वधाकडे मन लावले. रथींमध्ये श्रेष्ठ श्वेताला रथहीन व पायी पाहून—
6.48.100
सहितास्त्वभ्यवर्तन्त परीप्सन्तो महारथाः ।
सात्यकिर्भीमसेनश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ॥ ६.४८.१०० ॥
महारथी एकत्र येऊन त्याचे रक्षण करण्याच्या इच्छेने पुढे सरसावले—सात्यकी, भीमसेन, धृष्टद्युम्न आणि पार्षत.
6.48.101
कैकेयो धृष्टकेतुश्च अभिमन्युश्च वीर्यवान् ।
एतानापततः सर्वान्द्रोणशल्यकृपैः सह ॥ ६.४८.१०१ ॥
कैकेय, धृष्टकेतू आणि पराक्रमी अभिमन्यू—हे सर्व आक्रमण करीत असताना द्रोण, शल्य आणि कृप यांच्यासह.
6.48.102
अवारयदमेयात्मा वारिवेगानिवाचलः ।
स निरुद्धेषु सर्वेषु पाण्डवेषु महात्मसु ॥ ६.४८.१०२ ॥
अमेयात्मा (भीष्म) पर्वत जलाच्या वेगाला अडवावे तसे त्यांना अडवले. पांडवांचे सर्व महात्मे अडवले गेले असता—
6.48.103
श्वेतः खङ्गमथाकृष्य भीष्मस्य धनुराच्छिनात् ।
तदपास्य धनुश्छिन्नं त्वरमाणः पितामहः ॥ ६.४८.१०३ ॥
श्वेताने तलवार उपसून भीष्माचे धनुष्य तोडले. तेव्हा पितामहांनी तुटलेले धनुष्य टाकून त्वरेने
6.48.104
देवदूतवचः श्रुत्वा वधे तस्य मनो दधे ।
ततः प्रचरमाणस्तु पिता देवव्रतस्तव ॥ ६.४८.१०४ ॥
देवदूताचे बोल ऐकून त्याच्या वधाकडे त्यांनी मन लावले. मग तुमचे पिता देवव्रत
6.48.105
अन्यत्कार्मुकमादाय त्वरमाणो महारथः ।
क्षणेन सज्यमकरोच्छक्रचापसमप्रभम् ॥ ६.४८.१०५ ॥
दुसरे धनुष्य घेऊन त्वरेने त्या महारथ्याने क्षणात इंद्रधनुष्यासारख्या तेजस्वी धनुष्याला प्रत्यंचा चढवली.
6.48.106
पिता ते भरतश्रेष्ठ श्वेतं दृष्ट्वा महारथैः ।
वृतं तं मनुजव्याघ्रैर्भीमसेनपुरोगमैःक ॥ ६.४८.१०६ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, भीमसेनाच्या पुढाकाराने चालणाऱ्या नरव्याघ्र महारथ्यांनी वेढलेल्या श्वेताला तुमच्या पित्याने पाहिले.
6.48.107
अभ्यवर्तत गाङ्गेयः श्वेतं सेनापतिं द्रुतम् ।
आपतन्तं ततो भीष्मो भीमसेनं प्रतापवान् ॥ ६.४८.१०७ ॥
गांगेय सेनापती श्वेताकडे वेगाने चालून गेला. तेव्हा प्रतापी भीष्म भीमसेनावर झेपावत असताना
6.48.108
आजघ्ने विशिखैः षष्ट्या सेनान्यं स महारथः ।
अभिमन्युं च समरे पिता देवव्रतस्तव ॥ ६.४८.१०८ ॥
त्या महारथ्याने साठ बाणांनी सेनापतीला घायाळ केले. युद्धात तुमचे पिता देवव्रत अभिमन्यूवरही
6.48.109
आजघ्ने भरतश्रेष्ठस्त्रिभिः सन्नतपर्वभिः ।
सात्यकिं च शतेनाजौ भरतानां पितामहः ॥ ६.४८.१०९ ॥
भरतश्रेष्ठाने तीन वाकलेल्या टोकांच्या बाणांनी प्रहार केला; युद्धात सात्यकीला शंभर (बाणांनी) — भरतांचे पितामह.
6.48.110
धृष्टद्युम्नं च विंशत्या कैकेयं चापि पञ्चभिः ।
तांश्च सर्वान्महेष्वासान्पिता देवव्रतस्तव ॥ ६.४८.११० ॥
धृष्टद्युम्नाला वीस (बाणांनी) आणि कैकेयाला पाच (बाणांनी); त्या सर्व महान धनुर्धरांना तुमचे पिता देवव्रत (यांनी प्रहार केला).
6.48.111
वारयित्वा शरैर्घोरैः श्वेतमेवाभिदुद्रुवे ।
ततः शरं मृत्युसमं भारसाधनमुत्तमम् ॥ ६.४८.१११ ॥
भयंकर बाणांनी त्यांना अडवून श्वेताकडे धावला; मग मृत्यूसारखा, भार पेलणारा उत्तम बाण (घेतला).
6.48.112
विकृष्य बलवान्भीष्मः समाधत्त दुरासदम् ।
ब्रह्मास्त्रेण सुसंयुक्तं तं शरं लोमवाहिनम् ॥ ६.४८.११२ ॥
बलवान भीष्माने धनुष्य ओढून तो दुर्धर्ष बाण सज्ज केला — ब्रह्मास्त्राने उत्तम जोडलेला, पिसांचा तो बाण.
6.48.113
ददृशुर्देवगन्धर्वाः पिशाचोरगराक्षसाः ।
स तस्य कवचं भित्वा हृदयं चामितौजसः ॥ ६.४८.११३ ॥
देव, गंधर्व, पिशाच, उरग, राक्षस (हे) पाहू लागले. तो बाण अमित तेजस्वीच्या कवचाचा भेद करून हृदयापर्यंत (पोहोचला).
6.48.114
जगाम धरणीं बाणो महाशनिरिव ज्वलन् ।
अस्तं गच्छन्यथाऽऽदित्यः प्रभाप्रादाय सत्वरः ॥ ६.४८.११४ ॥
तो बाण महावज्रासारखा जळत पृथ्वीवर कोसळला — सूर्य अस्ताला जाताना त्वरेने प्रकाश घेऊन जातो तसा.
6.48.115
एवं जीवितमादाय श्वेतदेहाञ्जगाम ह ।
तं भीष्मेण नरव्याघ्रं तथा विनिहतं युधि ॥ ६.४८.११५ ॥
अशा प्रकारे प्राण घेऊन श्वेत देहाचा तो गेला. युद्धात भीष्माने असा मारला गेलेला तो नरव्याघ्र (पाहिला).
6.48.116
प्रपतन्तमपश्याम गिरेः शृङ्गमिव च्युतम् ।
अशोचन्पाण्डवास्तत्र क्षत्रियाश्च महारथाः ॥ ६.४८.११६ ॥
पर्वताच्या शिखरासारखा पडताना आम्ही त्याला पाहिले. तेथे पांडव आणि महारथ क्षत्रिय शोक करू लागले.
6.48.117
प्रहृष्टाश्च सुतास्तुभ्यं कुरवश्चापि सर्वशः ।
ततो दुःशासनो राजञ्श्वेतं दृष्ट्वा निपातितम् ॥ ६.४८.११७ ॥
तुमचे पुत्र आणि सर्व कौरव आनंदित झाले. हे राजा, तेव्हा दुःशासनाने श्वेताला पाडलेला पाहिला.
6.48.118
वादित्रनिनदैर्घोरैर्नृत्यति स्म समंततः ।
तस्मिन्हते महेष्वासे भीष्मेणाहवशोभिना ॥ ६.४८.११८ ॥
भयंकर वाद्यांच्या निनादात तो सर्वत्र नाचू लागला. युद्धात शोभणाऱ्या भीष्माकडून त्या महेष्वासाला मारले गेले तेव्हा.
6.48.119
प्रावेपन्त महेष्वासाः शिखण्डिप्रमुखा रथाः ।
ततो धनंजयो राजन्वार्ष्णेयश्चापि सर्वशः ॥ ६.४८.११९ ॥
शिखंडी प्रमुख महेष्वास रथी कापू लागले. हे राजा, तेव्हा धनंजय आणि वार्ष्णेयही सर्वत्र (कापले).
6.48.120
अवहारं शनैश्चक्रुर्निहते वाहिनीपतौ ।
ततोऽवहारः सैन्यानां तव तेषां च भारत ॥ ६.४८.१२० ॥
सेनापती मारला गेल्यावर त्यांनी हळूहळू माघार घेतली. तेव्हा हे भारता, तुमच्या आणि त्यांच्या सैन्यांनी माघार घेतली.
6.48.121
तावकानां परेषां च नर्दतां च मुहुर्मुहुः ।
पार्था विमनसो भूत्वा न्यवर्तन्त महारथाः ।
चिन्तयन्तो वधं घोरं द्वैरथेन परंतपाः ॥ ६.४८.१२१ ॥
तुमचे आणि शत्रूचे सैनिक वारंवार गर्जना करत असताना, पार्थ आणि महारथी मन खिन्न होऊन मागे फिरले; द्वंद्वयुद्धात होणाऱ्या भयंकर वधाचा विचार करीत, हे शत्रुतापना.