મહાભારત · અધ્યાય 6.50
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.50.1
कृतेऽवहारे सैन्यानां प्रथमे भरतर्षभ ।
भीष्मे च युद्धसंरब्धे हृष्टे दुर्योधने तथा ॥ ६.५०.१ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, પ્રથમ દિવસનું યુદ્ધ પૂરું થઈ સૈન્યો પાછાં ફર્યાં ત્યારે, ભીષ્મ યુદ્ધોત્સાહમાં હતા અને દુર્યોધન હર્ષિત હતો ત્યારે.
6.50.2
धर्मराजस्ततस्तूर्णमभिगम्य जनार्दनम् ।
भ्रातृभिः सहितः सर्वैः सर्वैश्चैव जनेश्वरैः ॥ ६.५०.२ ॥
પછી ધર્મરાજ ઝડપથી જનાર્દન પાસે ગયા, પોતાના ભાઈઓ અને બધા રાજાઓ સાથે.
6.50.3
शुचा परमया युक्तश्चिन्तयानः पराजयम् ।
वार्ष्णेयमब्रवीद्रजान्दृष्ट्वा भीष्मस्य विक्रमम् ॥ ६.५०.३ ॥
અતિશય શોકથી યુક્ત થઈ, પરાજયનો વિચાર કરતાં, રાજાઓને અને ભીષ્મનો પરાક્રમ જોઈને તેમણે વાર્ષ્ણેયને કહ્યું.
6.50.4
कृष्ण पश्य महेष्वासं भीष्मं भीमपराक्रमम् ।
शरैर्दहन्तं सैन्यं मे ग्रीष्मे कक्षमिवानलम् ॥ ६.५०.४ ॥
હે કૃષ્ણ, જુઓ મહાન ધનુર્ધર ભીષ્મને, ભયંકર પરાક્રમીને, જે ઉનાળામાં સૂકા ઘાસને અગ્નિ બાળે તેમ બાણોથી મારા સૈન્યને બાળી રહ્યા છે.
6.50.5
कथमेनं महात्मानं शक्ष्यामः प्रतिवीक्षितुम् ।
लेलिह्यमानं सैन्यं मे हविष्मन्तमिवानलम् ॥ ६.५०.५ ॥
આ મહાત્માને સામે જોવા અમે કેવી રીતે સમર્થ થઈશું? હવિયુક્ત અગ્નિની જેમ મારા સૈન્યને ચાટી જતા આ મહાત્માને.
6.50.6
एतं हि पुरुषव्याघ्रं धनुष्मन्तं महाबलम् ।
दृष्ट्वा विप्रद्रुर्त सैन्यं समरे मार्गणाहतम् ॥ ६.५०.६ ॥
આ નરવ્યાઘ્ર, ધનુર્ધર, મહાબળવાનને જોઈને, યુદ્ધમાં બાણોથી ઘાયલ થયેલું સૈન્ય વિખરાઈને ભાગી ગયું.
6.50.7
शक्यो जेतुं यमः क्रुद्धो वज्रपाणिश्च संयुगे ।
वरुणः पाशभृद्वापि कुबेरो वा गदाधरः ॥ ६.५०.७ ॥
યુદ્ધમાં ક્રોધિત યમ, વજ્રપાણિ ઇન્દ્ર, પાશધારી વરુણ અથવા ગદાધારી કુબેરને જીતવા શક્ય હોઈ શકે.
6.50.8
न तु भीष्मो महाजेताः शक्यो जेतुं महाबलः ।
सोऽहमेवं गते मग्नो भीष्मागाधजलेऽप्लुवे ॥ ६.५०.८ ॥
પરંતુ મહાવિજયી, મહાબળવાન ભીષ્મને જીતવું શક્ય નથી. આ રીતે હું ભીષ્મના અગાધ જળમાં ડૂબી ગયો છું, નાવ વિના.
6.50.9
आत्मनो बुद्धिदौर्बल्याद्भीष्ममासाद्य केशव ।
वनं यात्सामि वार्ष्णेय श्रेयो मे तत्र जीवितुम् ॥ ६.५०.९ ॥
હે કેશવ, મારી બુદ્ધિની નિર્બળતાને કારણે ભીષ્મ પાસે જઈને, હે વાર્ષ્ણેય, હું વનમાં જઈશ; ત્યાં જીવવું એ મારા માટે શ્રેયસ્કર છે.
6.50.10
न त्वेतान्पृथिवीपालान्दातुं भीष्माय मृत्यवे ।
क्षपयिष्यति सेनां मे कृष्ण भीष्मो महास्त्रवित् ॥ ६.५०.१० ॥
પરંતુ આ પૃથ્વીપાલ રાજાઓને મૃત્યુ સમાન ભીષ્મને સોંપવા ન જોઈએ; હે કૃષ્ણ, મહાઅસ્ત્રોના જાણકાર ભીષ્મ મારી સેનાનો નાશ કરી દેશે.
6.50.11
यथाऽनलं प्रज्वलितं पतङ्गाः समभिद्रुताः ।
विनाशायोपगच्छन्ति तथा मे सनिको जनः ॥ ६.५०.११ ॥
સળગતી આગ તરફ પતંગિયાં દોડીને વિનાશ તરફ જાય છે, તેમ મારી સેના સાથેના લોકો વિનાશ તરફ જઈ રહ્યા છે.
6.50.12
क्षयं नीतोऽस्मि वार्ष्णेय राज्यहेतोः पराक्रमी ।
भ्रातश्चैव मे वीराः कर्शिताः शरपीडिताः ॥ ६.५०.१२ ॥
હે વાર્ષ્ણેય, રાજ્ય માટે પરાક્રમી હોવા છતાં હું વિનાશ તરફ લઈ જવાયો છું; અને મારા વીર ભાઈઓ પણ બાણોથી પીડાઈને ક્ષીણ થઈ ગયા છે.
6.50.13
मत्कृते भ्रातृहार्देन राज्याद्भ्रष्टास्तथा सुखात् ।
जीवितं बहुमन्येऽहं जीवितं ह्यद्य दुर्लभम् ॥ ६.५०.१३ ॥
મારા કારણે ભ્રાતૃસ્નેહથી રાજ્ય અને સુખથી ભ્રષ્ટ થયેલા; તેથી હું જીવનને ઘણું મૂલ્યવાન માનું છું, કારણ કે આજે જીવન દુર્લભ છે.
6.50.14
जीवितस्य च शेषेण तपस्तप्स्यामि दुश्चरम् ।
न घातयिष्यामि रणे मित्राणीमानि केशव ॥ ६.५०.१४ ॥
જીવનના બાકી રહેલા ભાગથી હું કઠિન તપ કરીશ; હે કેશવ, યુદ્ધમાં આ મિત્રોનો વધ નહીં કરાવું.
6.50.15
रथान्मे बहुसाहस्रान्दिव्यैरस्त्रैर्महाबलः ।
घातयत्यनिशं भीष्मः प्रवराणां प्रहारिणाम् ॥ ६.५०.१५ ॥
મહાબલી ભીષ્મ દિવ્ય અસ્ત્રોથી મારા હજારો રથોનો સતત નાશ કરી રહ્યા છે, શ્રેષ્ઠ પ્રહારકો સાથે.
6.50.16
किं नु कृत्वा हितं मे स्याद्ब्रूहि माधव माचिरम् ।
मध्यस्थमिव पश्यामि समरे सव्यसाचिनम् ॥ ६.५०.१६ ॥
હે માધવ, મારા હિતમાં શું કરવું? વિલંબ વિના કહે. યુદ્ધમાં સવ્યસાચી અર્જુનને હું જાણે મધ્યસ્થ જોઉં છું.
6.50.17
एको भीमः परं शक्त्या युध्यत्येव महाभुजः ।
केवलं बाहुवीर्येण क्षत्रधर्ममनुस्मरन् ॥ ६.५०.१७ ॥
મહાબાહુ ભીમ એકલા જ પૂરી શક્તિથી યુદ્ધ કરી રહ્યા છે; કેવળ બાહુબળથી, ક્ષત્રિયધર્મનું સ્મરણ કરીને.
6.50.18
गदया वीरघातिन्या यथोत्साहं महामनाः ।
करोत्यसुकरं कर्म रथाश्वनरपङ्क्तिषु ॥ ६.५०.१८ ॥
વીરોનો સંહાર કરતી ગદાથી, પોતાના ઉત્સાહ પ્રમાણે, મહામના ભીમ રથો, ઘોડાઓ અને મનુષ્યોની હરોળોમાં અસાધ્ય કર્મ કરી રહ્યા છે.
6.50.19
नालमेष क्षयं कर्तुं परसैन्यस्य मारिष ।
आर्जवेनैव युद्धेन वीर वर्षशतैरपि ॥ ६.५०.१९ ॥
હે માનનીય, આ એકલો શત્રુસેનાનો નાશ કરવા સમર્થ નથી; હે વીર, સીધા યુદ્ધથી સો વર્ષમાં પણ નહીં.
6.50.20
एकोऽस्त्रवित्सखा तेऽयं सोऽप्यस्मान्समुपेक्षते ।
निर्दह्यमानान्भीष्मेण द्रोणेन च महात्मना ॥ ६.५०.२० ॥
અસ્ત્રવિદ્યા જાણનારો તારો આ એકલો મિત્ર છે; છતાં ભીષ્મ અને મહાત્મા દ્રોણથી બળતા અમારી તે ઉપેક્ષા કરે છે.
6.50.21
दिव्यान्यस्त्राणि भीष्मस्य द्रोणस्य च महात्मनः ।
धक्ष्यन्ति क्षत्रियान्सर्वान्प्रयुक्तानि पुनः पुनः ॥ ६.५०.२१ ॥
ભીષ્મ અને મહાત્મા દ્રોણનાં દિવ્ય અસ્ત્રો વારંવાર પ્રયોજાઈને સર્વ ક્ષત્રિયોને બાળી નાખશે.
6.50.22
कृष्ण भीष्मः सुसंरब्धः सहितः सर्वपार्थिवैः ।
क्षपयिष्यति नो नूनं यादृशोऽस्य पराक्रमः ॥ ६.५०.२२ ॥
હે કૃષ્ણ, અતિ ક્રોધિત ભીષ્મ બધા રાજાઓ સાથે મળીને ચોક્કસ અમારો નાશ કરશે; તેમનો પરાક્રમ એવો જ છે.
6.50.23
स त्वं पश्य महाभाग योगेश्वर महारथम् ।
भीष्मं यः शमयेत्संख्ये दावाग्निं जलदो यथा ॥ ६.५०.२३ ॥
હે મહાભાગ, હે યોગેશ્વર, તે મહારથી ભીષ્મને જુઓ; યુદ્ધમાં જેમ મેઘ દાવાનળને શાંત કરે, તેમ જે તેમને શાંત કરી શકે.
6.50.24
तव प्रसादाद्गोविन्द पाण्डवा निहतद्विषः ।
स्वराज्यमनुसंप्राप्ता मोदिष्यन्ते सबान्धवाः ॥ ६.५०.२४ ॥
હે ગોવિંદ, તારી કૃપાથી પાંડવો શત્રુઓને હણીને પોતાનું સ્વરાજ્ય પાછું મેળવી સ્વજનો સાથે આનંદ પામશે.
6.50.25
एवमुक्त्वा ततः पार्थो ध्यान्नास्ते महामनाः ।
चिरमन्तर्मना भूत्वा शोकोपहतचेतनः ॥ ६.५०.२५ ॥
આ પ્રમાણે કહીને મહામના પાર્થ લાંબા સમય સુધી ધ્યાનમાં સ્થિર રહ્યા નહીં; અંદર ડૂબી જઈને શોકથી આહત ચેતનાવાળા થયા.
6.50.26
शोकार्तं तमथो ज्ञात्वा दुःखोपहतचेतसम् ।
अब्रवीत्तत्र गोविन्दो हर्षयन्सर्वपाण्डवान् ॥ ६.५०.२६ ॥
શોકથી પીડિત અને દુઃખથી વિહ્વળ ચિત્તવાળા તેને જાણીને, ત્યાં જ ગોવિંદે બધા પાંડવોને આનંદ આપતાં કહ્યું.
6.50.27
माशुचो भरतश्रेष्ट न त्वं शोचितुमर्हसि ।
यस्य ते भ्रातरः शूराः सर्वलोकेषु धन्विनःक ॥ ६.५०.२७ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, શોક ન કરો; તમારે શોક કરવો યોગ્ય નથી, કારણ કે તમારા ભાઈઓ શૂરવીર છે અને સર્વ લોકોમાં ધનુર્ધર છે.
6.50.28
अहं च प्रियकृद्राजन्सात्यकिश्च महायशाः ।
विराटद्रुपदौ चेमौ धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ॥ ६.५०.२८ ॥
હે રાજન, હું, મહાયશસ્વી સાત્યકિ, આ વિરાટ અને દ્રુપદ, અને પાર્ષત ધૃષ્ટદ્યુમ્ન — અમે બધા તારું પ્રિય કરનારા છીએ.
6.50.29
तथैव सबलाश्चेमे राजानो राजसत्तम ।
त्वत्प्रसादं प्रतीक्षन्ते त्वद्भक्ताश्च विशांपते ॥ ६.५०.२९ ॥
એ જ પ્રમાણે સેના સહિતના આ રાજાઓ, હે રાજશ્રેષ્ઠ, તારી કૃપાની પ્રતીક્ષા કરે છે; તારા ભક્તો પણ એમ જ, હે પ્રજાપતિ.
6.50.30
एष ते पार्षतो नित्यं हितकामः प्रिये रतः ।
सैनापत्यमनुप्राप्तो धृष्टद्युम्नो महाबलः ॥ ६.५०.३० ॥
તારો આ પાર્ષત, જે સદા તારું હિત ઇચ્છે છે અને તને પ્રિય એવા કાર્યમાં રત રહે છે, તે મહાબલી ધૃષ્ટદ્યુમ્ન સેનાપતિપદ પામ્યો છે.
6.50.31
शिखण्डी च महाबाहो भीष्मस्य निधनं किल ।
एतच्छ्रुत्वा ततो धर्मो धृष्टद्युम्नं महारथम् ।
अब्रवीत्समितौ तस्यां वासुदेवस्य श्रृण्वतः ॥ ६.५०.३१ ॥
હે મહાબાહુ, શિખંડી પણ ભીષ્મના મૃત્યુ વિશે એમ જ કહે છે. આ સાંભળીને પછી ધર્મરાજે તે સભામાં, વાસુદેવ સાંભળતા હતા ત્યારે, મહારથી ધૃષ્ટદ્યુમ્નને કહ્યું.
6.50.32
धृष्टद्युम्न निबोधेदं यत्त्वां वक्ष्यामि मारिष ।
नातिक्रम्यं भवेत्तच्च वचनं मम भाषितम् ॥ ६.५०.३२ ॥
હે ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, હું તને જે કહીશ તે સાંભળ, હે માનનીય. મારું આ કહેલું વચન ઉલ્લંઘાવું ન જોઈએ.
6.50.33
भवान्सेनापतिर्मह्यं वासुदेवेन संमितः ।
कार्तिकेयो यथा नित्यं देवानामभवत्पुरा ॥ ६.५०.३३ ॥
તું મારો સેનાપતિ છે, વાસુદેવ દ્વારા સમાન ગણાયેલો. જેમ પૂર્વે કાર્તિકેય હંમેશા દેવોના સેનાપતિ હતા તેમ.
6.50.34
तथा त्वमपि पाण्डूनां सेनानीः पुरुषर्षभ ।
स त्वं पुरुषशार्दूल विक्रम्य जहि कौरवान् ॥ ६.५०.३४ ॥
તેવી જ રીતે તું પણ પાંડવોનો સેનાપતિ છે, હે પુરુષર્ષભ. તેથી હે પુરુષશાર્દૂલ, પરાક્રમથી આગળ વધીને કૌરવોનો વધ કર.
6.50.35
अहं च तेऽनुयास्यामि भीमः कृष्णश्च मारिष ।
माद्रीपुत्रौ च सहितौ द्रौपदेयाश्च दंशिताः ॥ ६.५०.३५ ॥
હું પણ તારી પાછળ ચાલીશ, ભીમ અને કૃષ્ણ પણ, હે માનનીય, માદ્રીના બે પુત્રો સાથે, અને સજ્જ થયેલા દ્રૌપદીના પુત્રો પણ.
6.50.36
ये चान्ये पृथिवीपालाः प्रधानाः पुरुषर्षभ ।
तत उद्धर्षयन्सर्वान्धृष्टद्युम्नोऽभ्यभाषत ॥ ६.५०.३६ ॥
અને બીજા મુખ્ય ભૂપાલો, હે પુરુષર્ષભ, ત્યારે સૌને ઉત્સાહિત કરતાં ધૃષ્ટદ્યુમ્ને તેમને કહ્યું.
6.50.37
अहं द्रोणान्तकः पार्थ विहितः शम्भुना पुरा ।
रणे भीष्मं कृपं द्रोणं तथा शल्यं जयद्रथम् ॥ ६.५०.३७ ॥
હું દ્રોણનો અંતક છું, હે પાર્થ. પૂર્વે શંભુએ મને આ માટે નિયુક્ત કર્યો હતો. રણમાં ભીષ્મ, કૃપ, દ્રોણ, શલ્ય અને જયદ્રથને પણ (હું સામનો કરીશ).
6.50.38
सर्वानद्य रणे दृप्तान्प्रतियोत्स्यामि पार्थिव ।
अथोत्क्रुष्टं महेष्वासैः पाण्डवैर्युद्धदुर्मदैः ॥ ६.५०.३८ ॥
આજે રણમાં તે સર્વ ગર્વિષ્ઠોનો હું સામનો કરીશ, હે રાજા. ત્યારે યુદ્ધમદથી ઉન્મત્ત મહાધનુર્ધર પાંડવોએ ગર્જના કરી.
6.50.39
समुद्यते पार्थिवेन्द्रे पार्षते शत्रुसूदने ।
तमब्रवीत्ततः पार्थः पार्षतं पृतनापतिम् ॥ ६.५०.३९ ॥
શત્રુસંહારક પાર્ષત (ધૃષ્ટદ્યુમ્ન) ઊભા થયા ત્યારે, પાર્થે સેનાપતિ પાર્ષતને કહ્યું.
6.50.40
व्यूहः क्रौञ्चारुणो नाम सर्वशत्रुनिबर्हणः ।
यं बृहस्पतिरिन्द्राय तदा देवासुरेऽब्रवीत् ॥ ६.५०.४० ॥
આ ક્રૌંચારુણ નામનો વ્યૂહ છે, જે સર્વ શત્રુઓનો સંહાર કરે છે. દેવાસુર યુદ્ધ સમયે બૃહસ્પતિએ તે ઇન્દ્રને કહ્યો હતો.
6.50.41
तं यथावत्प्रतिव्यूहं परानीकविनाशनम् ।
अदृष्टपूर्वं राजानः पश्यन्तु कुरुभिः सह ॥ ६.५०.४१ ॥
શત્રુસેનાનો નાશ કરનાર તે પ્રતિવ્યૂહ, જે પહેલાં ક્યારેય જોવામાં આવ્યો નથી, રાજાઓ કૌરવો સાથે યથાવત જુઓ.
6.50.42
यथोक्तः स नृदेवेन विष्णुर्वज्रभृता यथा ।
प्रभाते सर्वसैन्यानामग्रे चक्रे धनञ्जयम् ॥ ६.५०.४२ ॥
નૃદેવ (યુધિષ્ઠિર) એ કહ્યા પ્રમાણે, વજ્રધારી ઇન્દ્ર સાથે વિષ્ણુની જેમ, પ્રભાતે સર્વ સેનાઓની આગળ ધનંજયને તેણે મૂક્યો.
6.50.43
आदित्यपथगः केतुस्तस्याद्भुतमनोरमः ।
शासनात्पुरुहूतस्य निर्मितो विश्वकर्मणा ॥ ६.५०.४३ ॥
તેનો ધ્વજ સૂર્યમાર્ગે વિચરતો, અદ્ભુત અને મનોહર હતો; ઇન્દ્રની આજ્ઞાથી વિશ્વકર્માએ તેને બનાવ્યો હતો.
6.50.44
इन्द्रायुधसवर्णाभिः पताकाभिरलङ्कृतः ।
आकाशग इवाकाशे गन्धर्वनगरोपमः ॥ ६.५०.४४ ॥
ઇન્દ્રધનુષ સમાન રંગની પતાકાઓથી શણગારેલો, આકાશમાં ચાલનારની જેમ, આકાશમાં ગંધર્વનગર સમાન તે દેખાતો હતો.
6.50.45
नृत्यमान इवाभाति रथचर्यासु मारिष ।
तेन रत्नवता पार्थः स च गाण्डीवधन्वना ॥ ६.५०.४५ ॥
હે મારિષ, રથની ગતિઓમાં તે નૃત્ય કરતું હોય તેમ શોભતું હતું; તે રત્નજડિત રથમાં પાર્થ, અને ગાંડીવ ધનુષ્યધારી તે.
6.50.46
बभूव परमोपेतः सुमेरुरिव भानुना ।
शिरोभूद्द्रुपदो राजा महत्या सेनया वृतः ॥ ६.५०.४६ ॥
સૂર્યથી સુમેરુ પર્વત શોભે તેમ તે પરમ વૈભવથી યુક્ત બન્યો; રાજા દ્રુપદ મહાન સેનાથી ઘેરાયેલા આગળ હતા.
6.50.47
कुन्तिभोजश्च चैद्यश्च चक्षुर्भ्यां तौ जनेश्वरौ ।
दाशार्णकाः प्रभद्राश्च दाशेरकगणैः सह ॥ ६.५०.४७ ॥
કુંતિભોજ અને ચૈદ્ય, તે બે જનેશ્વરો, આંખો સમાન પ્રિય; દાશાર્ણકો અને પ્રભદ્રો દાશેરક ગણો સાથે.
6.50.48
अनूपकाः किराताश्च ग्रीवायां भरतर्षभ ।
पटच्चरैश्च पौण्ड्रैश्च राजन्पौरवकैस्तथा ॥ ६.५०.४८ ॥
હે ભરતર્ષભ, ગળાના ભાગમાં અનૂપકો અને કિરાતો; હે રાજન્, પટચ્ચરો અને પૌંડ્રો તેમજ પૌરવકો પણ.
6.50.49
निषादैः सहितश्चापि पृष्ठमासीद्युधिष्ठिरः ।
पक्षौ तु भीमसेनश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ॥ ६.५०.४९ ॥
નિષાદો સાથે યુધિષ્ઠિર પાછળ હતા; બંને પાંખો પર ભીમસેન અને પાર્ષત ધૃષ્ટદ્યુમ્ન હતા.
6.50.50
द्रौपदेयाभिमन्युश्च सात्यकिश्च महारथः ।
पिशाचा दारदाश्चैव पुण्ड्राः कुण्डीविषैः सह ॥ ६.५०.५० ॥
દ્રૌપદીના પુત્રો, અભિમન્યુ અને મહારથી સાત્યકિ; પિશાચો, દારદો, પુંડ્રો અને કુંડીવિષો સાથે.
6.50.51
मारुता धेनुकाश्चैव तंगमाः परतंगणाः ।
बाह्लिकास्तित्तिराश्चैव चोलाः पाण्ड्याश्च भारत ॥ ६.५०.५१ ॥
મારુતો, ધેનુકો, તંગમો અને પરતંગણો, બાહ્લિકો અને તિત્તિરો; હે ભારત, ચોલો અને પાંડ્યો.
6.50.52
एते जनपदा राजन्दक्षिणं पक्षमाश्रिताः ।
अग्निवेशास्तुद्दुण्डाश्च मालवा दानभारयः ॥ ६.५०.५२ ॥
હે રાજા, આ જનપદો જમણી પાંખનો આશ્રય લઈને રહ્યા હતા — અગ્નિવેશો, તુદ્દુંડો, માલવો અને દાનભારિઓ.
6.50.53
शबरा उद्भसाश्चैव वत्साश्च सह नाकुलैः ।
नकुलः सहदेवश्च वामं पक्षं समाश्रिताः ॥ ६.५०.५३ ॥
શબરો, ઉદ્ભસો અને વત્સો નાકુલો સાથે; નકુલ અને સહદેવ ડાબી પાંખનો આશ્રય લઈને રહ્યા.
6.50.54
रथानामयुतं पक्षौ शिरस्तु नियुतं तथा ।
पृष्ठमर्बुदमेवासीत्सहस्रामि च विंशतिः ॥ ६.५०.५४ ॥
બંને પાંખોમાં દસ હજાર રથ; મસ્તકે નિયુત; પાછળ અર્બુદ અને વીસ હજાર હતા.
6.50.55
ग्रीवायां नियुतं चापि सहस्रामि च सप्ततिः ।
पक्षकोटिप्रपक्षेषु पक्षान्तेषु च वारणाः ॥ ६.५०.५५ ॥
ગરદનો પર દસ હજાર અને સિત્તેર હજાર હાથીઓ હતા; પાંખોમાં, ઉપપાંખોમાં અને પાંખોના છેડે પણ હાથીઓ હતા.
6.50.56
जग्मुः परिवृता राजंश्चलन्त इव पर्वताः ।
जघनं पालयामास विराटः सह केकयैः ॥ ६.५०.५६ ॥
હે રાજન, તેઓ ઘેરાઈને ચાલતા પર્વતો જેવા આગળ વધ્યા; વિરાટે કેકયો સાથે પાછળના ભાગનું રક્ષણ કર્યું.
6.50.57
काशिराजश्च शैब्यश्च रथानामयुतैस्त्रिभिः ।
एवमेनं महाव्यूहं व्यूह्य भारत पाण्डवाः ॥ ६.५०.५७ ॥
કાશીરાજ અને શૈબ્ય ત્રણ અયુત રથો સાથે હતા; હે ભારત, આ રીતે પાંડવોએ આ મહાવ્યૂહ રચ્યો.
6.50.58
सूर्योधयं त इच्छतः स्थिता युद्धाय दंशिताः ।
तेषामादित्यवर्मानि विमलानि महान्ति च ।
श्वेतच्छत्राण्यशोभन्त वारणेषु रथेषु च ॥ ६.५०.५८ ॥
સૂર્યોદયની ઇચ્છાથી તેઓ યુદ્ધ માટે કવચ ધારણ કરીને ઊભા રહ્યા; તેમના સૂર્યવર્ણના નિર્મળ, વિશાળ કવચ અને શ્વેત છત્રો હાથીઓ અને રથો પર શોભ્યાં.