ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 6.50
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.50.1
कृतेऽवहारे सैन्यानां प्रथमे भरतर्षभ ।
भीष्मे च युद्धसंरब्धे हृष्टे दुर्योधने तथा ॥ ६.५०.१ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਦੀ ਲੜਾਈ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਕੇ ਫ਼ੌਜਾਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟੀਆਂ ਤਾਂ, ਭੀਸ਼ਮ ਯੁੱਧ-ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਖ਼ੁਸ਼ ਸੀ।
6.50.2
धर्मराजस्ततस्तूर्णमभिगम्य जनार्दनम् ।
भ्रातृभिः सहितः सर्वैः सर्वैश्चैव जनेश्वरैः ॥ ६.५०.२ ॥
ਫਿਰ ਧਰਮਰਾਜ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਜਨਾਰਦਨ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ।
6.50.3
शुचा परमया युक्तश्चिन्तयानः पराजयम् ।
वार्ष्णेयमब्रवीद्रजान्दृष्ट्वा भीष्मस्य विक्रमम् ॥ ६.५०.३ ॥
ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਹਾਰ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ, ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਦਾ ਬਲ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵਾਰਸ਼ਣੇਯ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
6.50.4
कृष्ण पश्य महेष्वासं भीष्मं भीमपराक्रमम् ।
शरैर्दहन्तं सैन्यं मे ग्रीष्मे कक्षमिवानलम् ॥ ६.५०.४ ॥
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਵੇਖ, ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ, ਭਿਆਨਕ ਬਲ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਸਾੜ ਰਿਹਾ ਹੈ।
6.50.5
कथमेनं महात्मानं शक्ष्यामः प्रतिवीक्षितुम् ।
लेलिह्यमानं सैन्यं मे हविष्मन्तमिवानलम् ॥ ६.५०.५ ॥
ਇਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖ ਸਕਾਂਗੇ? ਹਵਨ-ਸਮੱਗਰੀ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਮੇਰੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਚੱਟ ਰਹੇ ਇਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ।
6.50.6
एतं हि पुरुषव्याघ्रं धनुष्मन्तं महाबलम् ।
दृष्ट्वा विप्रद्रुर्त सैन्यं समरे मार्गणाहतम् ॥ ६.५०.६ ॥
ਇਸ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘ੍ਰ, ਧਨੁਖਧਾਰੀ, ਮਹਾਬਲੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੀ ਫ਼ੌਜ ਖਿੱਲਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਈ।
6.50.7
शक्यो जेतुं यमः क्रुद्धो वज्रपाणिश्च संयुगे ।
वरुणः पाशभृद्वापि कुबेरो वा गदाधरः ॥ ६.५०.७ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਯਮ, ਵਜ੍ਰਪਾਣੀ ਇੰਦਰ, ਪਾਸ਼ਧਾਰੀ ਵਰੁਣ ਜਾਂ ਗਦਾਧਾਰੀ ਕੁਬੇਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
6.50.8
न तु भीष्मो महाजेताः शक्यो जेतुं महाबलः ।
सोऽहमेवं गते मग्नो भीष्मागाधजलेऽप्लुवे ॥ ६.५०.८ ॥
ਪਰ ਮਹਾਵਿਜੇਤਾ, ਮਹਾਬਲੀ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਅਥਾਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਬੇੜੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ।
6.50.9
आत्मनो बुद्धिदौर्बल्याद्भीष्ममासाद्य केशव ।
वनं यात्सामि वार्ष्णेय श्रेयो मे तत्र जीवितुम् ॥ ६.५०.९ ॥
ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਕਾਰਨ ਭੀਸ਼ਮ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਹੇ ਵਾਰਸ਼ਣੇਯ, ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਉੱਥੇ ਜੀਉਣਾ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਭਲਾ ਹੈ।
6.50.10
न त्वेतान्पृथिवीपालान्दातुं भीष्माय मृत्यवे ।
क्षपयिष्यति सेनां मे कृष्ण भीष्मो महास्त्रवित् ॥ ६.५०.१० ॥
ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਾਲਕ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਵਰਗੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਮਹਾਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਭੀਸ਼ਮ ਮੇਰੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦੇਣਗੇ।
6.50.11
यथाऽनलं प्रज्वलितं पतङ्गाः समभिद्रुताः ।
विनाशायोपगच्छन्ति तथा मे सनिको जनः ॥ ६.५०.११ ॥
ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵੱਲ ਪਤੰਗੇ ਦੌੜ ਕੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੇਰੀ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਲੋਕ ਵਿਨਾਸ਼ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
6.50.12
क्षयं नीतोऽस्मि वार्ष्णेय राज्यहेतोः पराक्रमी ।
भ्रातश्चैव मे वीराः कर्शिताः शरपीडिताः ॥ ६.५०.१२ ॥
ਹੇ ਵਾਰਸ਼ਣੇਯ, ਰਾਜ ਲਈ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੈਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਵੱਲ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵੀਰ ਭਰਾ ਵੀ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
6.50.13
मत्कृते भ्रातृहार्देन राज्याद्भ्रष्टास्तथा सुखात् ।
जीवितं बहुमन्येऽहं जीवितं ह्यद्य दुर्लभम् ॥ ६.५०.१३ ॥
ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਭਰਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰਾਜ ਅਤੇ ਸੁਖ ਤੋਂ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋਏ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਜੀਵਨ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ।
6.50.14
जीवितस्य च शेषेण तपस्तप्स्यामि दुश्चरम् ।
न घातयिष्यामि रणे मित्राणीमानि केशव ॥ ६.५०.१४ ॥
ਜੀਵਨ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰਾਂਗਾ; ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਰਣ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਰਵਾਵਾਂਗਾ ਨਹੀਂ।
6.50.15
रथान्मे बहुसाहस्रान्दिव्यैरस्त्रैर्महाबलः ।
घातयत्यनिशं भीष्मः प्रवराणां प्रहारिणाम् ॥ ६.५०.१५ ॥
ਮਹਾਬਲੀ ਭੀਸ਼ਮ ਦਿੱਬ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਥਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪ੍ਰਹਾਰਕਾਂ ਨਾਲ।
6.50.16
किं नु कृत्वा हितं मे स्याद्ब्रूहि माधव माचिरम् ।
मध्यस्थमिव पश्यामि समरे सव्यसाचिनम् ॥ ६.५०.१६ ॥
ਹੇ ਮਾਧਵ, ਮੇਰੇ ਭਲੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਦੇਰ ਨਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸ। ਰਣ ਵਿੱਚ ਸਵ੍ਯਸਾਚੀ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮਾਨੋ ਨਿਰਪੱਖ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।
6.50.17
एको भीमः परं शक्त्या युध्यत्येव महाभुजः ।
केवलं बाहुवीर्येण क्षत्रधर्ममनुस्मरन् ॥ ६.५०.१७ ॥
ਮਹਾਬਾਹੂ ਭੀਮ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਪੂਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਲੜ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਖੱਤਰੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ।
6.50.18
गदया वीरघातिन्या यथोत्साहं महामनाः ।
करोत्यसुकरं कर्म रथाश्वनरपङ्क्तिषु ॥ ६.५०.१८ ॥
ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀ ਗਦਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਹਾਮਨਾ ਭੀਮ ਰਥਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸੰਭਵ ਕਰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
6.50.19
नालमेष क्षयं कर्तुं परसैन्यस्य मारिष ।
आर्जवेनैव युद्धेन वीर वर्षशतैरपि ॥ ६.५०.१९ ॥
ਹੇ ਮਾਣਯੋਗ, ਇਹ ਇਕੱਲਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸੈਨਾ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ; ਹੇ ਵੀਰ, ਸਿੱਧੀ ਲੜਾਈ ਨਾਲ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ।
6.50.20
एकोऽस्त्रवित्सखा तेऽयं सोऽप्यस्मान्समुपेक्षते ।
निर्दह्यमानान्भीष्मेण द्रोणेन च महात्मना ॥ ६.५०.२० ॥
ਅਸਤਰ ਵਿਦਿਆ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਤੇਰਾ ਇਹ ਇਕੱਲਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਭੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਦ੍ਰੋਣ ਦੁਆਰਾ ਸੜ ਰਹੇ ਸਾਡੀ ਇਹ ਅਣਦੇਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
6.50.21
दिव्यान्यस्त्राणि भीष्मस्य द्रोणस्य च महात्मनः ।
धक्ष्यन्ति क्षत्रियान्सर्वान्प्रयुक्तानि पुनः पुनः ॥ ६.५०.२१ ॥
ਭੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਦਿਵ ਅਸਤਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚਲਾਏ ਜਾ ਕੇ ਸਾਰੇ ਖੱਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਣਗੇ।
6.50.22
कृष्ण भीष्मः सुसंरब्धः सहितः सर्वपार्थिवैः ।
क्षपयिष्यति नो नूनं यादृशोऽस्य पराक्रमः ॥ ६.५०.२२ ॥
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਭੀਸ਼ਮ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸਾਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਨਾਸ਼ ਕਰੇਗਾ; ਉਸਦਾ ਪਰਾਕਰਮ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।
6.50.23
स त्वं पश्य महाभाग योगेश्वर महारथम् ।
भीष्मं यः शमयेत्संख्ये दावाग्निं जलदो यथा ॥ ६.५०.२३ ॥
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਹੇ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ, ਉਸ ਮਹਾਰਥੀ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਵੇਖੋ; ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਜੰਗਲੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਬੁਝਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
6.50.24
तव प्रसादाद्गोविन्द पाण्डवा निहतद्विषः ।
स्वराज्यमनुसंप्राप्ता मोदिष्यन्ते सबान्धवाः ॥ ६.५०.२४ ॥
ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਾਂਡਵ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸਨੇਹੀਆਂ ਸਮੇਤ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਣਗੇ।
6.50.25
एवमुक्त्वा ततः पार्थो ध्यान्नास्ते महामनाः ।
चिरमन्तर्मना भूत्वा शोकोपहतचेतनः ॥ ६.५०.२५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾਮਨਾ ਪਾਰਥ ਦੇਰ ਤੱਕ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਨਾ ਰਹੇ; ਅੰਦਰੋਂ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਚੇਤਨਾ ਵਿਹਲੀ ਹੋਈ।
6.50.26
शोकार्तं तमथो ज्ञात्वा दुःखोपहतचेतसम् ।
अब्रवीत्तत्र गोविन्दो हर्षयन्सर्वपाण्डवान् ॥ ६.५०.२६ ॥
ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਉਸਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।
6.50.27
माशुचो भरतश्रेष्ट न त्वं शोचितुमर्हसि ।
यस्य ते भ्रातरः शूराः सर्वलोकेषु धन्विनःक ॥ ६.५०.२७ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸੋਕ ਨਾ ਕਰੋ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੋਗ ਕਰਨਾ ਸ਼ੋਭਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਭਰਾ ਸੂਰਮੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਹਨ।
6.50.28
अहं च प्रियकृद्राजन्सात्यकिश्च महायशाः ।
विराटद्रुपदौ चेमौ धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ॥ ६.५०.२८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ, ਮਹਾਯਸ਼ਸ੍ਵੀ ਸਾਤਿਅਕੀ, ਇਹ ਵਿਰਾਟ ਅਤੇ ਦ੍ਰੁਪਦ, ਅਤੇ ਪਾਰਸ਼ਤ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ — ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਤੇਰਾ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਾਂ।
6.50.29
तथैव सबलाश्चेमे राजानो राजसत्तम ।
त्वत्प्रसादं प्रतीक्षन्ते त्वद्भक्ताश्च विशांपते ॥ ६.५०.२९ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੈਨਾ ਸਹਿਤ ਇਹ ਰਾਜੇ, ਹੇ ਰਾਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ; ਤੇਰੇ ਭਗਤ ਵੀ ਏਦਾਂ ਹੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ।
6.50.30
एष ते पार्षतो नित्यं हितकामः प्रिये रतः ।
सैनापत्यमनुप्राप्तो धृष्टद्युम्नो महाबलः ॥ ६.५०.३० ॥
ਤੇਰਾ ਇਹ ਪਾਰਸ਼ਤ, ਜੋ ਸਦਾ ਤੇਰਾ ਹਿੱਤ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਰਮਦਾ ਹੈ, ਮਹਾਬਲੀ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਪਦ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ।
6.50.31
शिखण्डी च महाबाहो भीष्मस्य निधनं किल ।
एतच्छ्रुत्वा ततो धर्मो धृष्टद्युम्नं महारथम् ।
अब्रवीत्समितौ तस्यां वासुदेवस्य श्रृण्वतः ॥ ६.५०.३१ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਵੀ ਭੀਸ਼ਮ ਦੀ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਫਿਰ ਧਰਮ ਨੇ ਉਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ, ਮਹਾਰਥੀ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
6.50.32
धृष्टद्युम्न निबोधेदं यत्त्वां वक्ष्यामि मारिष ।
नातिक्रम्यं भवेत्तच्च वचनं मम भाषितम् ॥ ६.५०.३२ ॥
ਹੇ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ, ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਾਂਗਾ ਉਹ ਸੁਣ, ਹੇ ਮਾਰਿਸ਼। ਮੇਰਾ ਕਿਹਾ ਇਹ ਬਚਨ ਟਾਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
6.50.33
भवान्सेनापतिर्मह्यं वासुदेवेन संमितः ।
कार्तिकेयो यथा नित्यं देवानामभवत्पुरा ॥ ६.५०.३३ ॥
ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਹੈਂ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਸੀ।
6.50.34
तथा त्वमपि पाण्डूनां सेनानीः पुरुषर्षभ ।
स त्वं पुरुषशार्दूल विक्रम्य जहि कौरवान् ॥ ६.५०.३४ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਵੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲਦ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਕੌਰਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ।
6.50.35
अहं च तेऽनुयास्यामि भीमः कृष्णश्च मारिष ।
माद्रीपुत्रौ च सहितौ द्रौपदेयाश्च दंशिताः ॥ ६.५०.३५ ॥
ਮੈਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਾਂਗਾ, ਭੀਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੀ, ਹੇ ਮਾਰਿਸ਼, ਮਾਦਰੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਇਕੱਠੇ, ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ।
6.50.36
ये चान्ये पृथिवीपालाः प्रधानाः पुरुषर्षभ ।
तत उद्धर्षयन्सर्वान्धृष्टद्युम्नोऽभ्यभाषत ॥ ६.५०.३६ ॥
ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਭੂਪਾਲ, ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲਦ, ਫਿਰ ਸਭ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
6.50.37
अहं द्रोणान्तकः पार्थ विहितः शम्भुना पुरा ।
रणे भीष्मं कृपं द्रोणं तथा शल्यं जयद्रथम् ॥ ६.५०.३७ ॥
ਮੈਂ ਦ੍ਰੋਣ ਦਾ ਅੰਤਕ ਹਾਂ, ਹੇ ਪਾਰਥ। ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸੇ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਰਣ ਵਿੱਚ ਭੀਸ਼ਮ, ਕ੍ਰਿਪ, ਦ੍ਰੋਣ, ਸ਼ਲ੍ਯ ਅਤੇ ਜਯਦ੍ਰਥ ਨੂੰ ਵੀ (ਮੈਂ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਾਂਗਾ)।
6.50.38
सर्वानद्य रणे दृप्तान्प्रतियोत्स्यामि पार्थिव ।
अथोत्क्रुष्टं महेष्वासैः पाण्डवैर्युद्धदुर्मदैः ॥ ६.५०.३८ ॥
ਅੱਜ ਰਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਹੰਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਮੈਂ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਤਦ ਯੁੱਧਮਦ ਨਾਲ ਮਤਵਾਲੇ ਮਹਾਧਨੁਰਧਰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਗਰਜਨਾ ਕੀਤੀ।
6.50.39
समुद्यते पार्थिवेन्द्रे पार्षते शत्रुसूदने ।
तमब्रवीत्ततः पार्थः पार्षतं पृतनापतिम् ॥ ६.५०.३९ ॥
ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਪਾਰਸ਼ਤ (ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ) ਜਦੋਂ ਉੱਠਿਆ, ਤਦ ਪਾਰਥ ਨੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਪਾਰਸ਼ਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
6.50.40
व्यूहः क्रौञ्चारुणो नाम सर्वशत्रुनिबर्हणः ।
यं बृहस्पतिरिन्द्राय तदा देवासुरेऽब्रवीत् ॥ ६.५०.४० ॥
ਇਹ ਕ੍ਰੌਂਚਾਰੁਣ ਨਾਮਕ ਵਿਊਹ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਾਸੁਰ ਯੁੱਧ ਵੇਲੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਇਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।
6.50.41
तं यथावत्प्रतिव्यूहं परानीकविनाशनम् ।
अदृष्टपूर्वं राजानः पश्यन्तु कुरुभिः सह ॥ ६.५०.४१ ॥
ਵੈਰੀ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਵਿਊਹ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਰਾਜੇ ਕੌਰਵਾਂ ਨਾਲ ਯਥਾਵਤ ਵੇਖਣ।
6.50.42
यथोक्तः स नृदेवेन विष्णुर्वज्रभृता यथा ।
प्रभाते सर्वसैन्यानामग्रे चक्रे धनञ्जयम् ॥ ६.५०.४२ ॥
ਨ੍ਰਿਦੇਵ (ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ) ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਾਂਗ, ਸਵੇਰੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਧਨੰਜਯ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ।
6.50.43
आदित्यपथगः केतुस्तस्याद्भुतमनोरमः ।
शासनात्पुरुहूतस्य निर्मितो विश्वकर्मणा ॥ ६.५०.४३ ॥
ਉਸ ਦਾ ਝੰਡਾ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਸੀ; ਇੰਦਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।
6.50.44
इन्द्रायुधसवर्णाभिः पताकाभिरलङ्कृतः ।
आकाशग इवाकाशे गन्धर्वनगरोपमः ॥ ६.५०.४४ ॥
ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਵਰਗੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਾਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗੰਧਰਵਨਗਰ ਵਰਗਾ ਉਹ ਦਿਸਦਾ ਸੀ।
6.50.45
नृत्यमान इवाभाति रथचर्यासु मारिष ।
तेन रत्नवता पार्थः स च गाण्डीवधन्वना ॥ ६.५०.४५ ॥
ਹੇ ਮਾਰਿਸ਼, ਰੱਥ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨੱਚਦਾ ਹੋਇਆ ਜਿਹਾ ਸ਼ੋਭਦਾ ਸੀ; ਉਸ ਰਤਨਜੜਤ ਰੱਥ ਵਿੱਚ ਪਾਰਥ, ਅਤੇ ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਲਾ ਉਹ।
6.50.46
बभूव परमोपेतः सुमेरुरिव भानुना ।
शिरोभूद्द्रुपदो राजा महत्या सेनया वृतः ॥ ६.५०.४६ ॥
ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਸੁਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਉਹ ਪਰਮ ਵੈਭਵ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਰਾਜਾ ਦਰੁਪਦ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਸਨ।
6.50.47
कुन्तिभोजश्च चैद्यश्च चक्षुर्भ्यां तौ जनेश्वरौ ।
दाशार्णकाः प्रभद्राश्च दाशेरकगणैः सह ॥ ६.५०.४७ ॥
ਕੁੰਤਿਭੋਜ ਅਤੇ ਚੈਦ੍ਯ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜਨੇਸ਼ਵਰ, ਅੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰੇ; ਦਾਸ਼ਾਰਣਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਦ੍ਰ ਦਾਸ਼ੇਰਕ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ।
6.50.48
अनूपकाः किराताश्च ग्रीवायां भरतर्षभ ।
पटच्चरैश्च पौण्ड्रैश्च राजन्पौरवकैस्तथा ॥ ६.५०.४८ ॥
ਹੇ ਭਰਤਰਿਸ਼ਭ, ਗਰਦਨ ਦੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਨੂਪਕ ਅਤੇ ਕਿਰਾਤ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਟੱਛਰ ਅਤੇ ਪੌਂਡ੍ਰ ਅਤੇ ਪੌਰਵਕ ਵੀ।
6.50.49
निषादैः सहितश्चापि पृष्ठमासीद्युधिष्ठिरः ।
पक्षौ तु भीमसेनश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ॥ ६.५०.४९ ॥
ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਸਮੇਤ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਪਿੱਛੇ ਸੀ; ਦੋਹਾਂ ਪੰਖਾਂ ਉੱਤੇ ਭੀਮਸੇਨ ਅਤੇ ਪਾਰਸ਼ਤ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਸਨ।
6.50.50
द्रौपदेयाभिमन्युश्च सात्यकिश्च महारथः ।
पिशाचा दारदाश्चैव पुण्ड्राः कुण्डीविषैः सह ॥ ६.५०.५० ॥
ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਭਿਮੰਨਯੂ ਅਤੇ ਮਹਾਰਥੀ ਸਾਤਿਅਕੀ; ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ, ਦਾਰਦਾਂ, ਪੁੰਡਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁੰਡੀਵਿਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ।
6.50.51
मारुता धेनुकाश्चैव तंगमाः परतंगणाः ।
बाह्लिकास्तित्तिराश्चैव चोलाः पाण्ड्याश्च भारत ॥ ६.५०.५१ ॥
ਮਾਰੁਤ, ਧੇਨੁਕ, ਤੰਗਮ ਅਤੇ ਪਰਤੰਗਣ, ਬਾਹਲੀਕ ਅਤੇ ਤਿੱਤਿਰ; ਹੇ ਭਾਰਤ, ਚੋਲ ਅਤੇ ਪਾਂਡਿਆ।
6.50.52
एते जनपदा राजन्दक्षिणं पक्षमाश्रिताः ।
अग्निवेशास्तुद्दुण्डाश्च मालवा दानभारयः ॥ ६.५०.५२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਜਨਪਦ ਸੱਜੇ ਪੰਖ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਸਥਿਤ ਸਨ — ਅਗਨੀਵੇਸ਼, ਤੁੱਦੁੰਡ, ਮਾਲਵ ਅਤੇ ਦਾਨਭਾਰੀ।
6.50.53
शबरा उद्भसाश्चैव वत्साश्च सह नाकुलैः ।
नकुलः सहदेवश्च वामं पक्षं समाश्रिताः ॥ ६.५०.५३ ॥
ਸ਼ਬਰ, ਉੱਦਭਸ ਅਤੇ ਵਤਸ ਨਾਕੁਲਾਂ ਸਮੇਤ; ਨਕੁਲ ਅਤੇ ਸਹਦੇਵ ਖੱਬੇ ਪੰਖ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਸਨ।
6.50.54
रथानामयुतं पक्षौ शिरस्तु नियुतं तथा ।
पृष्ठमर्बुदमेवासीत्सहस्रामि च विंशतिः ॥ ६.५०.५४ ॥
ਦੋਹਾਂ ਪੰਖਾਂ ਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਰਥ; ਸਿਰ ਤੇ ਨਿਯੁਤ; ਪਿੱਛੇ ਅਰਬੁਦ ਅਤੇ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਨ।
6.50.55
ग्रीवायां नियुतं चापि सहस्रामि च सप्ततिः ।
पक्षकोटिप्रपक्षेषु पक्षान्तेषु च वारणाः ॥ ६.५०.५५ ॥
ਗਰਦਨਾਂ ਉੱਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਸੱਤਰ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀ ਸਨ; ਖੰਭਾਂ, ਉਪ-ਖੰਭਾਂ ਅਤੇ ਖੰਭਾਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਹਾਥੀ ਸਨ।
6.50.56
जग्मुः परिवृता राजंश्चलन्त इव पर्वताः ।
जघनं पालयामास विराटः सह केकयैः ॥ ६.५०.५६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਤੁਰਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧੇ; ਵਿਰਾਟ ਨੇ ਕੇਕਯਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।
6.50.57
काशिराजश्च शैब्यश्च रथानामयुतैस्त्रिभिः ।
एवमेनं महाव्यूहं व्यूह्य भारत पाण्डवाः ॥ ६.५०.५७ ॥
ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਸ਼ੈਬ੍ਯ ਤਿੰਨ ਅਯੁਤ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸਨ; ਹੇ ਭਾਰਤ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਇਹ ਮਹਾਵਿਊਹ ਰਚਿਆ।
6.50.58
सूर्योधयं त इच्छतः स्थिता युद्धाय दंशिताः ।
तेषामादित्यवर्मानि विमलानि महान्ति च ।
श्वेतच्छत्राण्यशोभन्त वारणेषु रथेषु च ॥ ६.५०.५८ ॥
ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਯੁੱਧ ਲਈ ਬਸਤਰ ਪਹਿਨ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਨਿਰਮਲ ਵੱਡੇ ਕਵਚ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਛਤਰ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਸੋਭਿਤ ਹੋਏ।