મહાભારત · અધ્યાય 6.55
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.55.1
ततोऽपराह्णभूयिष्ठे तस्मिन्नहनि भारत ।
रथनागाश्वपत्तीनां सादिनां च महाक्षये ॥ ६.५५.१ ॥
ત્યારે હે ભરત, તે દિવસનો મોટો ભાગ બપોર પછી, રથ, હાથી, ઘોડા, પાયદળ અને ઘોડેસવારોના મહાસંહારમાં વીત્યો.
6.55.2
द्रोणपुत्रेण शल्येन कृपेण च महात्मना ।
समसज्जत पाञ्चाल्यस्त्रिभिरैतैर्महारथैः ॥ ६.५५.२ ॥
દ્રોણપુત્ર, શલ્ય અને મહાત્મા કૃપ સાથે પાંચાલનો વારસ આ ત્રણ મહારથીઓ સામે ભીડાયો.
6.55.3
स लोकविदितानश्वान्निजघान महाबलः ।
द्रौणेः पाञ्चालदायादः शितैर्दशभिराशुगैः ॥ ६.५५.३ ॥
તે મહાબળવાન પાંચાલ વારસે દ્રોણપુત્રના વિશ્વવિખ્યાત ઘોડાઓને દસ તીક્ષ્ણ, વેગવાન બાણોથી મારી નાખ્યા.
6.55.4
ततः शल्यरथं तूर्णमास्थाय हतवाहनः ।
द्रौणिः पाञ्चालदायादमभ्यवर्षदथेषुभिः ॥ ६.५५.४ ॥
પછી વાહન હણાયેલો દ્રોણપુત્ર ઝડપથી શલ્યના રથે ચઢ્યો અને પાંચાલ વારસ પર બાણોની વર્ષા કરી.
6.55.5
धृष्टद्युम्नं तु संयुक्तं द्रौणिना वीक्ष्य भारत ।
सौभद्रोऽभ्यपतत्तूर्णं विकिरन्निशिताञ्शरान् ॥ ६.५५.५ ॥
હે ભરત, દ્રોણપુત્ર સાથે ભીડાયેલા ધૃષ્ટદ્યુમ્નને જોઈ સૌભદ્રે તીક્ષ્ણ બાણો વેરતાં ઝડપથી ધસી આવ્યો.
6.55.6
स शल्यं प़ञ्चविंशत्या कृपं च नवभिः शरैः ।
अश्वत्थामानमष्टाभिर्विव्याध पुरुषर्षभः ॥ ६.५५.६ ॥
તે પુરુષશ્રેષ્ઠે શલ્યને પચીસ, કૃપને નવ અને અશ્વત્થામાને આઠ બાણોથી વીંધ્યા.
6.55.7
आर्जुनिं तु ततस्तूर्णं द्रौणिर्विव्याध पत्रिणा ।
शल्योऽथ दशभिश्चैव कृपश्च निशितैस्त्रिभिः ॥ ६.५५.७ ॥
પછી દ્રોણપુત્રે તરત જ અર્જુનપુત્રને એક બાણથી વીંધ્યો. શલ્યે દસ વડે અને કૃપે તીક્ષ્ણ ત્રણ વડે તેને વીંધ્યો.
6.55.8
लक्ष्मणस्तव पौत्रस्तु सौभद्रं समवस्थितम् ।
अभ्यवर्तत संहृष्टस्ततो युद्धमवर्तत ॥ ६.५५.८ ॥
તમારા પૌત્ર લક્ષ્મણ હર્ષભેર સામે ઊભેલા સુભદ્રાપુત્ર તરફ આગળ વધ્યા; ત્યારે યુદ્ધ શરૂ થયું.
6.55.9
दौर्योधनिः सुसंक्रुद्धः सौभद्रं परवीरहा ।
विव्याध समरे राजंस्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ६.५५.९ ॥
દુર્યોધનના પુત્રે અતિ ક્રોધે ભરાઈને શત્રુવીરોનો સંહારક સુભદ્રાપુત્રને યુદ્ધમાં વીંધ્યો; હે રાજન, તે અદ્ભુત જેવું થયું.
6.55.10
अभिमन्युः सुसंक्रुद्धो भ्रातरं भरतर्षभ ।
शरैः पञ्चाशतै राजन्क्षिप्रहस्तोऽभ्यविध्यत ॥ ६.५५.१० ॥
અભિમન્યુ અતિ ક્રોધે ભરાઈને, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, પોતાના ભાઈને પચાસ બાણોથી વીંધવા લાગ્યો; હે રાજન, ઝડપી હાથવાળા તેણે પ્રહાર કર્યો.
6.55.11
लक्ष्मणोऽपि पुनस्तस्य धनुश्चिच्छेद पत्रिणा ।
मुष्टिदेशे महाराज ततस्ते चुक्रुशुर्जनाः ॥ ६.५५.११ ॥
લક્ષ્મણે ફરી તેનું ધનુષ્ય બાણ વડે મૂઠના ભાગે કાપી નાખ્યું; હે મહારાજ, ત્યારે લોકો પોકારી ઉઠ્યા.
6.55.12
तद्विहाय धनुश्छिन्नं सौभद्रं परवीरहा ।
अन्यदादत्तवांश्चित्रं कार्मुकं वेगवत्तरम् ॥ ६.५५.१२ ॥
તે તૂટેલું ધનુષ્ય છોડીને શત્રુવીરોનો સંહારક સુભદ્રાપુત્ર બીજું ચમકતું, અતિ વેગવાન ધનુષ્ય લઈ લીધું.
6.55.13
तौ तत्र समरे युक्तौ कृतप्रतिकृतैषिणौ ।
अन्योन्यं विशिस्वैस्तीक्ष्णैर्जघ्नतुः पुरुषर्षभौ ॥ ६.५५.१३ ॥
એ યુદ્ધમાં લાગેલા એ બંને, એકબીજા પર વળતો પ્રહાર કરવા ઇચ્છતા, તીક્ષ્ણ બાણોથી એકબીજાને ઘાયલ કર્યા; તેઓ માણસોમાં વૃષભ સમાન વીર હતા.
6.55.14
ततो दुर्योधनो राज दृष्ट्वा पुत्रं महारथम् ।
पीडितं तव पौत्रेण प्रायात्तत्र प्रजेश्वरः ॥ ६.५५.१४ ॥
ત્યારે રાજા દુર્યોધને, તમારા પૌત્ર દ્વારા પીડિત થયેલા પોતાના મહારથી પુત્રને જોઈને, ત્યાં પ્રયાણ કર્યું; તે પ્રજાઓનો સ્વામી હતો.
6.55.15
सन्निवृत्ते तव सुते सर्व एव जनाधिपाः ।
आर्जुनिं रथवंशेन समन्तात्पर्यवारयन् ॥ ६.५५.१५ ॥
તમારો પુત્ર પાછો ફર્યા પછી, સર્વ રાજાઓએ રથોની હારથી અર્જુનપુત્રને ચારે બાજુથી ઘેરી લીધો.
6.55.16
स तैः परिवृतः शूरैः शूरो युधि सुदुर्जयैः ।
न स्म प्रव्यथते राजन्कृष्णतुल्यपराक्रमः ॥ ६.५५.१६ ॥
હે રાજન્! તે દુર્જય વીરોથી ઘેરાયેલો હોવા છતાં, કૃષ્ણ સમાન પરાક્રમી તે શૂરવીર યુદ્ધમાં જરાય ડગ્યો નહીં.
6.55.17
सौभद्रमथ संसक्तं दृष्ट्वा तत्र धनंजयः ।
अभिदुद्राव वेगेन त्रातुकामः स्वमात्मजम् ॥ ६.५५.१७ ॥
ત્યાં સૌભદ્રને ફસાયેલો જોઈને ધનંજયે, પોતાના પુત્રની રક્ષા કરવાની ઇચ્છાથી, વેગપૂર્વક તેની તરફ ધસી ગયો.
6.55.18
ततः सरथनागाश्वा भीष्मद्रोणपुरोगमाः ।
अभ्यवर्तन्त राजानः सहिताः सव्यसाचिनम् ॥ ६.५५.१८ ॥
ત્યારે રથો, હાથીઓ અને ઘોડાઓ સાથે, ભીષ્મ અને દ્રોણની આગેવાનીમાં, રાજાઓ એકસાથે સવ્યસાચી અર્જુન તરફ આગળ વધ્યા.
6.55.19
उद्वूतं सहसा भौमं नागाश्वरथपत्तिभिः ।
दिवाकररथं प्राप्य रजस्तीव्रमदृश्यत ॥ ६.५५.१९ ॥
હાથી, ઘોડા, રથ અને પાયદળથી અચાનક ઊઠેલી ભૂમિની ધૂળ સૂર્યરથ સુધી પહોંચી ઘનતાપૂર્વક દેખાઈ.
6.55.20
तानि नागसहस्राणि भूमिपालशतानि च ।
तस्य बाणपथं प्राप्य नाभ्यवर्तन्त सर्वशः ॥ ६.५५.२० ॥
તે હજારો હાથીઓ અને સેંકડો રાજાઓ તેના બાણના માર્ગમાં પહોંચીને કોઈ પણ રીતે આગળ વધી શક્યા નહિ.
6.55.21
प्रणेदुः सर्वभूतानि बभूवुस्तिमिरा दिशः ।
कुरूणां चानयस्तीव्रः समदृश्यत दारुणः ॥ ६.५५.२१ ॥
સર્વ પ્રાણીઓ ચીસ પાડી ઊઠ્યાં; દિશાઓ અંધારી થઈ ગઈ; કુરુઓ પર તીવ્ર અને ભયંકર સંકટ દેખાયું.
6.55.22
नाप्यन्तरिक्षं न दिशो न भूमिर्न च भास्करः ।
प्रजज्ञे भरतश्रेष्ठ सस्त्रसङ्घैः किरीटिनः ॥ ६.५५.२२ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ! કિરીટધારી અર્જુનના શસ્ત્રસમૂહથી આકાશ, દિશાઓ, ભૂમિ કે સૂર્ય કંઈ પણ દેખાયું નહિ.
6.55.23
सादिता रथनागाश्च हताश्वा रथिनो रणे ।
विप्रद्रुतरथाः केचिद्दृश्यन्ते रथयूथपाः ॥ ६.५५.२३ ॥
યુદ્ધમાં રથ અને હાથી નષ્ટ થયા; ઘોડા મરાતાં રથીઓ પડ્યા; કેટલાક રથયૂથપતિ રથ વિખરાઈ ભાગતા દેખાય છે.
6.55.24
विरथा रथिनश्चान्ये धावमानाः समन्ततः ।
तत्रतत्रैव दृश्यन्ते सायुधाः साङ्गदैर्भुजैः ॥ ६.५५.२४ ॥
રથ ગુમાવેલા બીજા રથીઓ પણ ચારે તરફ દોડતા જ્યાં ત્યાં દેખાય છે; શસ્ત્રો સહિત અને બાજુબંધોથી શોભતા તેમના હાથ દેખાય છે.
6.55.25
हयारोहा हयांस्त्यक्त्वा गजारोहाश्च दन्तिनः ।
अर्जुनस्य भयाद्राजन्समन्ताद्विप्रदुद्रुवुः ॥ ६.५५.२५ ॥
ઘોડેસવારો ઘોડાઓને છોડીને અને હાથીસવારો તથા હાથીયોદ્ધાઓ, હે રાજન, અર્જુનના ભયથી ચારેબાજુ ભાગી ગયા.
6.55.26
रथेभ्यश्च गजेभ्यश्च हयेभ्यश्च नराधिपाः ।
पतिताः पात्यमानाश्च दृश्यन्तेऽर्जुनसायकैः ॥ ६.५५.२६ ॥
રથ, હાથી અને ઘોડાઓ પરથી પડેલા અને પાડવામાં આવતા નરાધિપો અર્જુનના બાણોથી દેખાતા હતા.
6.55.27
सगदानुद्यतान्बाहून्सखङ्गांश्च विशांपते ।
सप्रासांश्च सतूणीरान्सशरान्सशरासनान् ॥ ६.५५.२७ ॥
હે પ્રજાપતિ, ગદા સાથે ઉઠાવેલા બાહુઓ, તલવારો સાથે, ભાલાઓ સાથે, ભાથા સાથે, બાણો સાથે, ધનુષ્યો સાથે.
6.55.28
साङ्कुशाकन्सपताकांश्च तत्रतत्रार्जुनो नृणाम् ।
निचकर्त शरैरुग्रै रौद्रं वपुरधारयत् ॥ ६.५५.२८ ॥
અંકુશો અને ધ્વજાઓ સાથે, ત્યાં ત્યાં, અર્જુને ઉગ્ર બાણોથી માણસોને કાપી નાખ્યા; તેનું રૂપ ભયંકર બન્યું.
6.55.29
परिघाणां प्रदीप्तानां मुद्गराणां च मारिष ।
प्रासानां भिन्दिपालानां निस्त्रिशानां च संयुगे ॥ ६.५५.२९ ॥
હે મારિષ, પ્રજ્વલિત પરિઘો, મુદ્ગરો, પ્રાસો, ભિંદિપાલો અને નિસ્ત્રિંશો સાથેના યુદ્ધમાં.
6.55.30
परश्वथानां पीक्ष्णानां तोमराणां च भारत ।
वर्मणां चापविद्धानां काञ्चनानां च भूमिप ॥ ६.५५.३० ॥
હે ભારત, તીક્ષ્ણ પરશુઓ અને તોમરો, અને પડી ગયેલાં સોનાનાં બખ્તરો; હે ભૂમિપતિ.
6.55.31
ध्वजानां चर्मणां चैव व्यजनानां च सर्वशः ।
छत्राणां हेमदण्डानां तोमराणां च भारत ॥ ६.५५.३१ ॥
હે ભારત, ધ્વજો, ઢાલો, પંખાઓ, સોનેરી દાંડીવાળાં છત્રો અને તોમરો ચારેબાજુ વિખરાયેલાં હતાં.
6.55.32
प्रतोदानां च योक्राणां कशानां चैव मारिष ।
राशयः स्मात्र दृश्यन्ते विनिकीर्णा रणक्षितौ ॥ ६.५५.३२ ॥
હે માનનીય, અહીં રણભૂમિ પર અંકુશ, ઝૂંસરી અને ચાબુકોના ઢગલા વિખરાયેલા દેખાય છે.
6.55.33
नासीत्तत्र पुमान्कश्चित्तव सैन्यस्य भारत ।
योऽर्जुनं समरे शूरं प्रत्युद्यायात्कथंचन ॥ ६.५५.३३ ॥
હે ભારત, તારા સૈન્યમાં યુદ્ધમાં શૂરવીર અર્જુન સામે કોઈ પણ રીતે આગળ આવે એવો કોઈ પુરુષ ત્યાં નહોતો.
6.55.34
यो यो हि समरे पार्थं प्रत्युद्याति विशांपते ।
स सङ्ख्ये विशिखैस्तीक्ष्णैः परलोकाय नीयते ॥ ६.५५.३४ ॥
હે પ્રજાપતિ, યુદ્ધમાં જે કોઈ પાર્થની સામે આગળ આવે છે, તે તીક્ષ્ણ બાણોથી પરલોક મોકલાય છે.
6.55.35
तेषु विद्रवमाणेषु तव योधेषु सर्वशः ।
अर्जुनो वासुदेवश्च दध्मतुर्वारिजोत्तमौ ॥ ६.५५.३५ ॥
તારા યોદ્ધાઓ ચારેબાજુ ભાગતા હતા ત્યારે અર્જુન અને વાસુદેવે બે ઉત્તમ શંખ ફૂંક્યા.
6.55.36
तत्पभग्नं बलं दृष्ट्वा पिता देवव्रतस्तव ।
अब्रवीत्समरे शूरं भारद्वाजं स्मयन्निव ॥ ६.५५.३६ ॥
તારી સેના ભાંગેલી જોઈને તારા પિતા દેવવ્રતે હસતાં હસતાં યુદ્ધમાં શૂરવીર ભારદ્વાજને કહ્યું.
6.55.37
एष पाण्डुसुतो वीर कृष्णेन सहितो बली ।
तथा करोति सैन्यानि यथा कुर्याद्धऩञ्जयः ॥ ६.५५.३७ ॥
કૃષ્ણ સાથેનો આ બળવાન વીર પાંડુપુત્ર ધનંજય (અર્જુન) કરે તેમ સૈન્યોને આ રીતે કરી રહ્યો છે.
6.55.38
न ह्येष समरे शक्यो विजेतुं हि कथंचन ।
यथास्य दृश्यते रूप कालान्तकयमोपमम् ॥ ६.५५.३८ ॥
યુદ્ધમાં આને કોઈ રીતે જીતવો શક્ય નથી; એનું રૂપ કાળ, અંતક અને યમ જેવું દેખાય છે.
6.55.39
न निवर्तयितुं चापि शक्येयं महती चमूः ।
अन्योन्यप्रेया पश्य द्रवतीयं वरूथिनी ॥ ६.५५.३९ ॥
આ મહાન સેનાને પાછી વાળવી પણ શક્ય નથી; જુઓ, એકબીજાને પ્રિય આ સેના ભાગી રહી છે.
6.55.40
एष चास्तं गिरिश्रेष्ठं भानुमान्प्रतिपद्यते ।
चक्षूंषि सर्वलोकस्य संहरन्निव सर्वथा ॥ ६.५५.४० ॥
આ ભાનુમાન (સૂર્ય) ગિરિશ્રેષ્ઠ તરફ અસ્ત પામી રહ્યો છે, જાણે સર્વ લોકની આંખો સંપૂર્ણપણે હરી લેતો હોય.
6.55.41
तत्रावहारं संप्राप्तं मन्येऽहं पुरुषर्षभ ।
श्रान्ता भीताश्च नो योधा न योत्स्यन्ति कथंचन ॥ ६.५५.४१ ॥
હે પુરુષર્ષભ! હવે યુદ્ધ અટકાવવાનો સમય આવ્યો છે એમ હું માનું છું; આપણા યોદ્ધાઓ થાકેલા અને ભયભીત છે, તેઓ કોઈ રીતે લડશે નહીં.
6.55.42
एवमुक्त्वा ततो भीष्मो द्रोणमाचार्यसत्तमम् ।
अवहारमथो चक्रे तावकानां महारथः ॥ ६.५५.४२ ॥
આમ કહીને મહારથી ભીષ્મે આચાર્યશ્રેષ્ઠ દ્રોણને કહ્યું, અને પછી તમારા સૈનિકોને પાછા હટાવ્યા.
6.55.43
ततः सरथनागाश्वा जंय प्राप्य समोपकाः ।
पाञ्चालाः पाण्डवाश्चैव प्रणेदुश्च पुनः पुनः ॥ ६.५५.४३ ॥
ત્યારે રથ, હાથી અને ઘોડાઓ સહિત વિજય મેળવીને પાંચાલો અને પાંડવો સેવકો સાથે વારંવાર ગર્જના કરવા લાગ્યા.
6.55.44
प्रययुः शिबिरायैव धनञ्जयपुरस्कृताः ।
वादित्रघोषैः संहृष्टा प्रणद्यन्तो महारथाः ॥ ६.५५.४४ ॥
ધનંજયને આગળ રાખીને, વાદ્યોના ઘોષ સાથે હર્ષથી ગર્જતા મહારથીઓ છાવણી તરફ ગયા.
6.55.45
ततोऽवहारः सैन्यानां तव तेषां च भारत ।
अस्तं गच्छति सूर्येऽभूत्सन्ध्याकाले च वर्तति ॥ ६.५५.४५ ॥
પછી હે ભારત, સૂર્ય આથમતો હતો ત્યારે સંધ્યાકાળે તારી અને તેમની સેનાઓ પાછી ફરી.