మహాభారతం · అధ్యాయం 6.55
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.55.1
ततोऽपराह्णभूयिष्ठे तस्मिन्नहनि भारत ।
रथनागाश्वपत्तीनां सादिनां च महाक्षये ॥ ६.५५.१ ॥
అప్పుడు ఓ భరతా, ఆ రోజులో ఎక్కువ భాగం మధ్యాహ్నం తర్వాత, రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, కాల్బలం, అశ్వికుల మహావినాశంలో గడిచింది.
6.55.2
द्रोणपुत्रेण शल्येन कृपेण च महात्मना ।
समसज्जत पाञ्चाल्यस्त्रिभिरैतैर्महारथैः ॥ ६.५५.२ ॥
ద్రోణుని కుమారుడు, శల్యుడు, మహాత్ముడైన కృపుడు, ఈ ముగ్గురు మహారథులతో పాంచాల వారసుడు తలపడ్డాడు.
6.55.3
स लोकविदितानश्वान्निजघान महाबलः ।
द्रौणेः पाञ्चालदायादः शितैर्दशभिराशुगैः ॥ ६.५५.३ ॥
ఆ మహాబలుడైన పాంచాల వారసుడు ద్రోణ కుమారుని లోకప్రసిద్ధ గుర్రాలను పది పదునైన వేగపు బాణాలతో చంపాడు.
6.55.4
ततः शल्यरथं तूर्णमास्थाय हतवाहनः ।
द्रौणिः पाञ्चालदायादमभ्यवर्षदथेषुभिः ॥ ६.५५.४ ॥
అప్పుడు వాహనం నశించిన ద్రోణుని కుమారుడు త్వరగా శల్యుని రథం ఎక్కి పాంచాల వారసునిపై బాణాలవర్షం కురిపించాడు.
6.55.5
धृष्टद्युम्नं तु संयुक्तं द्रौणिना वीक्ष्य भारत ।
सौभद्रोऽभ्यपतत्तूर्णं विकिरन्निशिताञ्शरान् ॥ ६.५५.५ ॥
ఓ భరతా, ద్రోణుని కుమారునితో పోరాడుతున్న ధృష్టద్యుమ్నుని చూసి సౌభద్రుడు పదునైన బాణాలు చల్లుతూ వేగంగా దూకాడు.
6.55.6
स शल्यं प़ञ्चविंशत्या कृपं च नवभिः शरैः ।
अश्वत्थामानमष्टाभिर्विव्याध पुरुषर्षभः ॥ ६.५५.६ ॥
ఆ పురుషశ్రేష్ఠుడు శల్యుని ఇరవై ఐదు బాణాలతో, కృపుని తొమ్మిది బాణాలతో, అశ్వత్థామను ఎనిమిది బాణాలతో గుచ్చాడు.
6.55.7
आर्जुनिं तु ततस्तूर्णं द्रौणिर्विव्याध पत्रिणा ।
शल्योऽथ दशभिश्चैव कृपश्च निशितैस्त्रिभिः ॥ ६.५५.७ ॥
తరువాత ద్రోణుని కుమారుడు అర్జునుని కుమారుడిని వెంటనే ఒక బాణంతో కొట్టాడు. శల్యుడు పది బాణాలతో, కృపుడు మూడు తీక్ష్ణ బాణాలతో అతడిని కొట్టారు.
6.55.8
लक्ष्मणस्तव पौत्रस्तु सौभद्रं समवस्थितम् ।
अभ्यवर्तत संहृष्टस्ततो युद्धमवर्तत ॥ ६.५५.८ ॥
మీ మనుమడు లక్ష్మణుడు సంతోషంగా ఎదురుగా నిలిచి ఉన్న సుభద్రా కుమారుడి వైపు ముందుకు సాగాడు; అప్పుడు యుద్ధం మొదలైంది.
6.55.9
दौर्योधनिः सुसंक्रुद्धः सौभद्रं परवीरहा ।
विव्याध समरे राजंस्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ६.५५.९ ॥
దుర్యోధనుని కుమారుడు అత్యంత కోపంతో, శత్రువీరులను సంహరించేవాడైన సుభద్రా కుమారుడిని యుద్ధంలో కొట్టాడు; ఓ రాజా, అది అద్భుతంగా అనిపించింది.
6.55.10
अभिमन्युः सुसंक्रुद्धो भ्रातरं भरतर्षभ ।
शरैः पञ्चाशतै राजन्क्षिप्रहस्तोऽभ्यविध्यत ॥ ६.५५.१० ॥
అభిమన్యుడు అత్యంత కోపంతో, భరత శ్రేష్ఠా, తన సోదరుడిని యాభై బాణాలతో కొట్టాడు; ఓ రాజా, వేగమైన చేతులు గల అతడు ప్రతిదాడి చేశాడు.
6.55.11
लक्ष्मणोऽपि पुनस्तस्य धनुश्चिच्छेद पत्रिणा ।
मुष्टिदेशे महाराज ततस्ते चुक्रुशुर्जनाः ॥ ६.५५.११ ॥
లక్ష్మణుడు కూడా మళ్ళీ అతని విల్లును బాణంతో పిడి దగ్గర తెగగొట్టాడు; మహారాజా, అప్పుడు జనులు కేకలు వేశారు.
6.55.12
तद्विहाय धनुश्छिन्नं सौभद्रं परवीरहा ।
अन्यदादत्तवांश्चित्रं कार्मुकं वेगवत्तरम् ॥ ६.५५.१२ ॥
ఆ తెగిపోయిన విల్లును వదిలి, శత్రువీరులను సంహరించేవాడైన సుభద్రా కుమారుడు మరొక ప్రకాశవంతమైన, వేగవంతమైన విల్లును చేపట్టాడు.
6.55.13
तौ तत्र समरे युक्तौ कृतप्रतिकृतैषिणौ ।
अन्योन्यं विशिस्वैस्तीक्ष्णैर्जघ्नतुः पुरुषर्षभौ ॥ ६.५५.१३ ॥
ఆ యుద్ధంలో నిమగ్నమైన ఆ ఇద్దరు, ఒకరిపై ఒకరు ప్రతీకారం తీర్చుకోవాలని కోరుతూ, పదునైన బాణాలతో ఒకరినొకరు కొట్టుకున్నారు; వారు పురుషులలో వృషభాల వంటి వీరులు.
6.55.14
ततो दुर्योधनो राज दृष्ट्वा पुत्रं महारथम् ।
पीडितं तव पौत्रेण प्रायात्तत्र प्रजेश्वरः ॥ ६.५५.१४ ॥
అప్పుడు రాజు దుర్యోధనుడు, నీ మనవడి చేత బాధింపబడిన తన మహారథి కుమారుడిని చూసి, అక్కడికి వెళ్ళాడు; అతడు ప్రజాపతి.
6.55.15
सन्निवृत्ते तव सुते सर्व एव जनाधिपाः ।
आर्जुनिं रथवंशेन समन्तात्पर्यवारयन् ॥ ६.५५.१५ ॥
నీ కుమారుడు తిరిగి వెళ్ళిన తర్వాత, రాజులందరూ రథాల వరుసతో అర్జునుని కుమారుడిని నలువైపులా చుట్టుముట్టారు.
6.55.16
स तैः परिवृतः शूरैः शूरो युधि सुदुर्जयैः ।
न स्म प्रव्यथते राजन्कृष्णतुल्यपराक्रमः ॥ ६.५५.१६ ॥
ఓ రాజా! ఎదుర్కోవడానికి కష్టమైన ఆ వీరులచే చుట్టుముట్టబడినా, కృష్ణునితో సమానమైన పరాక్రమం గల ఆ శూరుడు యుద్ధంలో ఏమాత్రం చలించలేదు.
6.55.17
सौभद्रमथ संसक्तं दृष्ट्वा तत्र धनंजयः ।
अभिदुद्राव वेगेन त्रातुकामः स्वमात्मजम् ॥ ६.५५.१७ ॥
అక్కడ సౌభద్రుడు చిక్కుకుపోయి ఉండటం చూసి, ధనంజయుడు తన కుమారుడిని రక్షించాలని కోరి, వేగంగా అటువైపు దూసుకెళ్ళాడు.
6.55.18
ततः सरथनागाश्वा भीष्मद्रोणपुरोगमाः ।
अभ्यवर्तन्त राजानः सहिताः सव्यसाचिनम् ॥ ६.५५.१८ ॥
అప్పుడు రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలతో, భీష్ముడు మరియు ద్రోణుడు ముందుండగా, రాజులు కలిసికట్టుగా సవ్యసాచి అర్జునుడి వైపు ముందుకు సాగారు.
6.55.19
उद्वूतं सहसा भौमं नागाश्वरथपत्तिभिः ।
दिवाकररथं प्राप्य रजस्तीव्रमदृश्यत ॥ ६.५५.१९ ॥
ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు, కాలిబలం వల్ల అకస్మాత్తుగా లేచిన భూమి ధూళి సూర్యరథం వరకు వ్యాపించి దట్టంగా కనిపించింది.
6.55.20
तानि नागसहस्राणि भूमिपालशतानि च ।
तस्य बाणपथं प्राप्य नाभ्यवर्तन्त सर्वशः ॥ ६.५५.२० ॥
ఆ వేల ఏనుగులు, వందల రాజులు అతని బాణపథం చేరినప్పుడు ఏ విధంగానూ ముందుకు సాగలేకపోయారు.
6.55.21
प्रणेदुः सर्वभूतानि बभूवुस्तिमिरा दिशः ।
कुरूणां चानयस्तीव्रः समदृश्यत दारुणः ॥ ६.५५.२१ ॥
సర్వ ప్రాణులు ఆర్తనాదాలు చేశాయి; దిక్కులు చీకటయ్యాయి; కురువులకు తీవ్రమైన భయంకర విపత్తు కనిపించింది.
6.55.22
नाप्यन्तरिक्षं न दिशो न भूमिर्न च भास्करः ।
प्रजज्ञे भरतश्रेष्ठ सस्त्रसङ्घैः किरीटिनः ॥ ६.५५.२२ ॥
భరతశ్రేష్ఠా! కిరీటధారి అర్జునుని అస్త్రసమూహాల వల్ల ఆకాశం, దిక్కులు, భూమి, సూర్యుడు ఎవీ కనిపించలేదు.
6.55.23
सादिता रथनागाश्च हताश्वा रथिनो रणे ।
विप्रद्रुतरथाः केचिद्दृश्यन्ते रथयूथपाः ॥ ६.५५.२३ ॥
యుద్ధంలో రథాలు, ఏనుగులు నాశనమయ్యాయి; గుర్రాలు చచ్చిన రథికులు కూలారు; కొందరు రథయూథపతులు రథాలు చెదిరి పారిపోతూ కనిపిస్తున్నారు.
6.55.24
विरथा रथिनश्चान्ये धावमानाः समन्ततः ।
तत्रतत्रैव दृश्यन्ते सायुधाः साङ्गदैर्भुजैः ॥ ६.५५.२४ ॥
రథం కోల్పోయిన ఇతర రథికులు నాలుగు వైపులా పరుగెత్తుతూ చోటచోటా కనిపిస్తున్నారు; ఆయుధాలతో, భుజకీర్తులతో ఉన్న వారి చేతులు కనిపిస్తున్నాయి.
6.55.25
हयारोहा हयांस्त्यक्त्वा गजारोहाश्च दन्तिनः ।
अर्जुनस्य भयाद्राजन्समन्ताद्विप्रदुद्रुवुः ॥ ६.५५.२५ ॥
గుర్రపు సైనికులు గుర్రాలను విడిచిపెట్టి, ఏనుగు సైనికులు మరియు ఏనుగు యోధులు, ఓ రాజా, అర్జునుని భయంతో నాలుగు దిక్కులా పారిపోయారు.
6.55.26
रथेभ्यश्च गजेभ्यश्च हयेभ्यश्च नराधिपाः ।
पतिताः पात्यमानाश्च दृश्यन्तेऽर्जुनसायकैः ॥ ६.५५.२६ ॥
రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాల నుండి పడినవారు, పడగొట్టబడుతున్న రాజులు అర్జునుని బాణాలతో కనిపించారు.
6.55.27
सगदानुद्यतान्बाहून्सखङ्गांश्च विशांपते ।
सप्रासांश्च सतूणीरान्सशरान्सशरासनान् ॥ ६.५५.२७ ॥
ఓ ప్రజాధిపతీ, గదలతో పైకెత్తిన బాహువులు, ఖడ్గాలతో, ఈటెలతో, అమ్ములపొదులతో, బాణాలతో, ధనుస్సులతో.
6.55.28
साङ्कुशाकन्सपताकांश्च तत्रतत्रार्जुनो नृणाम् ।
निचकर्त शरैरुग्रै रौद्रं वपुरधारयत् ॥ ६.५५.२८ ॥
అంకుశాలతో, పతాకాలతో, అక్కడక్కడ, అర్జునుడు మనుషులను భయంకరమైన బాణాలతో నరికివేశాడు; అతని రూపం భయంకరంగా మారింది.
6.55.29
परिघाणां प्रदीप्तानां मुद्गराणां च मारिष ।
प्रासानां भिन्दिपालानां निस्त्रिशानां च संयुगे ॥ ६.५५.२९ ॥
ఓ మారిష, ప్రకాశించే ఇనుప గదలు, గదలు, ఈటెలు, భింది పాలాలు, ఖడ్గాలతో యుద్ధంలో.
6.55.30
परश्वथानां पीक्ष्णानां तोमराणां च भारत ।
वर्मणां चापविद्धानां काञ्चनानां च भूमिप ॥ ६.५५.३० ॥
ఓ భారతా, పదునైన గండ్రగొడ్డళ్లు, తోమరాలు, మరియు పడగొట్టబడిన బంగారు కవచాలు; ఓ భూపతీ.
6.55.31
ध्वजानां चर्मणां चैव व्यजनानां च सर्वशः ।
छत्राणां हेमदण्डानां तोमराणां च भारत ॥ ६.५५.३१ ॥
భరతా, ధ్వజాలు, డాళ్లు, వింజామరలు, బంగారు దండాల గొడుగులు, తోమరాలు అన్నీ అన్నివైపులా చెల్లాచెదరుగా పడి ఉన్నాయి.
6.55.32
प्रतोदानां च योक्राणां कशानां चैव मारिष ।
राशयः स्मात्र दृश्यन्ते विनिकीर्णा रणक्षितौ ॥ ६.५५.३२ ॥
మారిషా, ఇక్కడ యుద్ధభూమిలో అంకుశాలు, కాడలు, కొరడాల రాశులు చెల్లాచెదరుగా కనిపిస్తున్నాయి.
6.55.33
नासीत्तत्र पुमान्कश्चित्तव सैन्यस्य भारत ।
योऽर्जुनं समरे शूरं प्रत्युद्यायात्कथंचन ॥ ६.५५.३३ ॥
భరతా, నీ సైన్యంలో యుద్ధంలో శూరుడైన అర్జునుని ఏ విధంగానైనా ఎదుర్కొని ముందుకు వెళ్ళగల వాడు ఎవడూ అక్కడ లేడు.
6.55.34
यो यो हि समरे पार्थं प्रत्युद्याति विशांपते ।
स सङ्ख्ये विशिखैस्तीक्ष्णैः परलोकाय नीयते ॥ ६.५५.३४ ॥
విశంపతీ, యుద్ధంలో పార్థుని ఎదిరించి ముందుకు వచ్చిన వాడెవడైనా, అతడు వాడి బాణాలతో పరలోకానికి పంపబడతాడు.
6.55.35
तेषु विद्रवमाणेषु तव योधेषु सर्वशः ।
अर्जुनो वासुदेवश्च दध्मतुर्वारिजोत्तमौ ॥ ६.५५.३५ ॥
నీ యోధులు అన్నివైపులా పారిపోతుండగా, అర్జునుడు, వాసుదేవుడు ఇద్దరూ ఉత్తమమైన శంఖాలను ఊదారు.
6.55.36
तत्पभग्नं बलं दृष्ट्वा पिता देवव्रतस्तव ।
अब्रवीत्समरे शूरं भारद्वाजं स्मयन्निव ॥ ६.५५.३६ ॥
నీ సైన్యం ఛిన్నాభిన్నమైనదని చూసిన నీ తండ్రి దేవవ్రతుడు, యుద్ధంలో శూరుడైన భారద్వాజునితో చిరునవ్వుతో అన్నాడు.
6.55.37
एष पाण्डुसुतो वीर कृष्णेन सहितो बली ।
तथा करोति सैन्यानि यथा कुर्याद्धऩञ्जयः ॥ ६.५५.३७ ॥
కృష్ణునితో కూడిన ఈ పాండుపుత్రుడు వీరుడు, బలవంతుడు; ధనంజయుడు (అర్జునుడు) చేసినట్లే సైన్యాలను ఇలా చేస్తున్నాడు.
6.55.38
न ह्येष समरे शक्यो विजेतुं हि कथंचन ।
यथास्य दृश्यते रूप कालान्तकयमोपमम् ॥ ६.५५.३८ ॥
యుద్ధంలో ఇతడిని ఏ విధంగానూ జయించడం సాధ్యం కాదు; ఇతని రూపం కాలుడు, అంతకుడు, యముడు వంటిదిగా కనిపిస్తోంది.
6.55.39
न निवर्तयितुं चापि शक्येयं महती चमूः ।
अन्योन्यप्रेया पश्य द्रवतीयं वरूथिनी ॥ ६.५५.३९ ॥
ఈ మహాసైన్యాన్ని వెనక్కి మళ్లించడం కూడా సాధ్యం కాదు; చూడు, ఒకరికొకరు ప్రియమైన ఈ సేన పారిపోతోంది.
6.55.40
एष चास्तं गिरिश्रेष्ठं भानुमान्प्रतिपद्यते ।
चक्षूंषि सर्वलोकस्य संहरन्निव सर्वथा ॥ ६.५५.४० ॥
ఇదిగో, తేజోమయుడైన సూర్యుడు పర్వతశ్రేష్ఠం వైపు అస్తమిస్తున్నాడు; సర్వలోకాల కళ్ళను పూర్తిగా ఉపసంహరించుకుంటున్నట్లు.
6.55.41
तत्रावहारं संप्राप्तं मन्येऽहं पुरुषर्षभ ।
श्रान्ता भीताश्च नो योधा न योत्स्यन्ति कथंचन ॥ ६.५५.४१ ॥
పురుషర్షభా! ఇప్పుడు యుద్ధం విరమించే సమయం వచ్చిందని నేను భావిస్తున్నాను; మన యోధులు అలసి భయపడి ఉన్నారు, వారు ఏ విధంగానూ పోరాడరు.
6.55.42
एवमुक्त्वा ततो भीष्मो द्रोणमाचार्यसत्तमम् ।
अवहारमथो चक्रे तावकानां महारथः ॥ ६.५५.४२ ॥
ఇలా చెప్పి, మహారథుడైన భీష్ముడు ఆచార్యోత్తముడైన ద్రోణునితో కలిసి, మీ సైనికులను వెనక్కి మళ్లించాడు.
6.55.43
ततः सरथनागाश्वा जंय प्राप्य समोपकाः ।
पाञ्चालाः पाण्डवाश्चैव प्रणेदुश्च पुनः पुनः ॥ ६.५५.४३ ॥
అప్పుడు రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలతో విజయం పొందిన పాంచాలులు, పాండవులు తమ అనుచరులతో కలిసి మళ్ళీ మళ్ళీ గర్జించారు.
6.55.44
प्रययुः शिबिरायैव धनञ्जयपुरस्कृताः ।
वादित्रघोषैः संहृष्टा प्रणद्यन्तो महारथाः ॥ ६.५५.४४ ॥
ధనంజయుడిని ముందుంచుకుని, వాద్యాల ధ్వనితో సంతోషంగా గర్జిస్తూ మహారథులు శిబిరం వైపు వెళ్ళారు.
6.55.45
ततोऽवहारः सैन्यानां तव तेषां च भारत ।
अस्तं गच्छति सूर्येऽभूत्सन्ध्याकाले च वर्तति ॥ ६.५५.४५ ॥
అప్పుడు ఓ భారతా, సూర్యుడు అస్తమిస్తుండగా, సంధ్యాకాలంలో నీ సైన్యాలు, వారి సైన్యాలు వెనక్కు మళ్ళాయి.