महाभारत · अध्याय 6.55
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.55.1
ततोऽपराह्णभूयिष्ठे तस्मिन्नहनि भारत ।
रथनागाश्वपत्तीनां सादिनां च महाक्षये ॥ ६.५५.१ ॥
तेव्हा हे भारता, त्या दिवसाचा बहुतांश भाग दुपारनंतर, रथ, हत्ती, घोडे, पायदळ आणि घोडेस्वार यांच्या महासंहारात गेला.
6.55.2
द्रोणपुत्रेण शल्येन कृपेण च महात्मना ।
समसज्जत पाञ्चाल्यस्त्रिभिरैतैर्महारथैः ॥ ६.५५.२ ॥
द्रोणपुत्र, शल्य आणि महात्मा कृप यांच्याशी पांचाल वारसदार या तिन्ही महारथींशी भिडला.
6.55.3
स लोकविदितानश्वान्निजघान महाबलः ।
द्रौणेः पाञ्चालदायादः शितैर्दशभिराशुगैः ॥ ६.५५.३ ॥
त्या महाबलवान पांचाल वारसदाराने द्रोणपुत्राचे जगप्रसिद्ध घोडे दहा तीक्ष्ण, वेगवान बाणांनी ठार केले.
6.55.4
ततः शल्यरथं तूर्णमास्थाय हतवाहनः ।
द्रौणिः पाञ्चालदायादमभ्यवर्षदथेषुभिः ॥ ६.५५.४ ॥
मग वाहन मारले गेलेला द्रोणपुत्र लवकर शल्याच्या रथावर चढला आणि पांचाल वारसदारावर बाणांचा वर्षाव केला.
6.55.5
धृष्टद्युम्नं तु संयुक्तं द्रौणिना वीक्ष्य भारत ।
सौभद्रोऽभ्यपतत्तूर्णं विकिरन्निशिताञ्शरान् ॥ ६.५५.५ ॥
हे भारता, द्रोणपुत्राशी भिडलेल्या धृष्टद्युम्नाला पाहून सौभद्राने तीक्ष्ण बाण विखरत वेगाने धाव घेतली.
6.55.6
स शल्यं प़ञ्चविंशत्या कृपं च नवभिः शरैः ।
अश्वत्थामानमष्टाभिर्विव्याध पुरुषर्षभः ॥ ६.५५.६ ॥
त्या पुरुषश्रेष्ठाने शल्याला पंचवीस, कृपाला नऊ आणि अश्वत्थाम्याला आठ बाणांनी विद्ध केले.
6.55.7
आर्जुनिं तु ततस्तूर्णं द्रौणिर्विव्याध पत्रिणा ।
शल्योऽथ दशभिश्चैव कृपश्च निशितैस्त्रिभिः ॥ ६.५५.७ ॥
नंतर द्रोणपुत्राने अर्जुनपुत्राला तत्काळ एका बाणाने विद्ध केले. शल्याने दहा आणि कृपाने तीक्ष्ण तीन बाणांनी त्याला विद्ध केले.
6.55.8
लक्ष्मणस्तव पौत्रस्तु सौभद्रं समवस्थितम् ।
अभ्यवर्तत संहृष्टस्ततो युद्धमवर्तत ॥ ६.५५.८ ॥
तुमचा नातू लक्ष्मण आनंदाने समोर उभ्या असलेल्या सुभद्रापुत्राकडे पुढे सरसावला; नंतर युद्ध सुरू झाले.
6.55.9
दौर्योधनिः सुसंक्रुद्धः सौभद्रं परवीरहा ।
विव्याध समरे राजंस्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ६.५५.९ ॥
दुर्योधनाच्या पुत्राने अत्यंत क्रुद्ध होऊन शत्रुवीरांचा संहारक असलेल्या सुभद्रापुत्राला युद्धात विद्ध केले; हे राजन्, ते अद्भुतासारखे झाले.
6.55.10
अभिमन्युः सुसंक्रुद्धो भ्रातरं भरतर्षभ ।
शरैः पञ्चाशतै राजन्क्षिप्रहस्तोऽभ्यविध्यत ॥ ६.५५.१० ॥
अभिमन्यू अत्यंत क्रुद्ध होऊन, हे भरतश्रेष्ठा, आपल्या भावाला पन्नास बाणांनी विद्ध करू लागला; हे राजन्, चपळ हातांच्या त्याने प्रतिहल्ला केला.
6.55.11
लक्ष्मणोऽपि पुनस्तस्य धनुश्चिच्छेद पत्रिणा ।
मुष्टिदेशे महाराज ततस्ते चुक्रुशुर्जनाः ॥ ६.५५.११ ॥
लक्ष्मणाने पुन्हा त्याचे धनुष्य बाणाने मुठीच्या जागी तोडले; हे महाराजा, तेव्हा लोक ओरडू लागले.
6.55.12
तद्विहाय धनुश्छिन्नं सौभद्रं परवीरहा ।
अन्यदादत्तवांश्चित्रं कार्मुकं वेगवत्तरम् ॥ ६.५५.१२ ॥
ते तुटलेले धनुष्य टाकून शत्रुवीरांचा संहारक सुभद्रापुत्र दुसरे तेजस्वी, अतिवेगवान धनुष्य घेता झाला.
6.55.13
तौ तत्र समरे युक्तौ कृतप्रतिकृतैषिणौ ।
अन्योन्यं विशिस्वैस्तीक्ष्णैर्जघ्नतुः पुरुषर्षभौ ॥ ६.५५.१३ ॥
त्या युद्धात गुंतलेल्या त्या दोघांनी, एकमेकांवर प्रत्युत्तर देण्याची इच्छा धरून, तीक्ष्ण बाणांनी एकमेकांवर प्रहार केले; ते मनुष्यांमधील वृषभच होते.
6.55.14
ततो दुर्योधनो राज दृष्ट्वा पुत्रं महारथम् ।
पीडितं तव पौत्रेण प्रायात्तत्र प्रजेश्वरः ॥ ६.५५.१४ ॥
तेव्हा राजा दुर्योधनाने, तुमच्या नातवाने पीडित झालेल्या आपल्या महारथी पुत्राला पाहून, तिकडे धाव घेतली; तो प्रजांचा स्वामी होता.
6.55.15
सन्निवृत्ते तव सुते सर्व एव जनाधिपाः ।
आर्जुनिं रथवंशेन समन्तात्पर्यवारयन् ॥ ६.५५.१५ ॥
तुमचा पुत्र परतल्यावर सर्व राजांनी रथांच्या रांगेने अर्जुनपुत्राला चारी बाजूंनी वेढले.
6.55.16
स तैः परिवृतः शूरैः शूरो युधि सुदुर्जयैः ।
न स्म प्रव्यथते राजन्कृष्णतुल्यपराक्रमः ॥ ६.५५.१६ ॥
हे राजा! त्या दुर्जय वीरांनी वेढलेला असूनही, कृष्णाइतका पराक्रमी तो शूर युद्धात तसूभरही डगमगला नाही.
6.55.17
सौभद्रमथ संसक्तं दृष्ट्वा तत्र धनंजयः ।
अभिदुद्राव वेगेन त्रातुकामः स्वमात्मजम् ॥ ६.५५.१७ ॥
तेथे सौभद्राला अडकलेले पाहून धनंजयाने, आपल्या पुत्राचे रक्षण करण्याच्या इच्छेने, वेगाने त्याच्याकडे धाव घेतली.
6.55.18
ततः सरथनागाश्वा भीष्मद्रोणपुरोगमाः ।
अभ्यवर्तन्त राजानः सहिताः सव्यसाचिनम् ॥ ६.५५.१८ ॥
नंतर रथ, हत्ती व घोडे घेऊन, भीष्म व द्रोण यांच्या नेतृत्वाखाली, राजे एकत्र होऊन सव्यसाची अर्जुनाच्या दिशेने चालून आले.
6.55.19
उद्वूतं सहसा भौमं नागाश्वरथपत्तिभिः ।
दिवाकररथं प्राप्य रजस्तीव्रमदृश्यत ॥ ६.५५.१९ ॥
हत्ती, घोडे, रथ आणि पायदळ यांमुळे अचानक उठलेली भूमीची धूळ सूर्याच्या रथापर्यंत पोहोचून दाट दिसू लागली.
6.55.20
तानि नागसहस्राणि भूमिपालशतानि च ।
तस्य बाणपथं प्राप्य नाभ्यवर्तन्त सर्वशः ॥ ६.५५.२० ॥
ते हजारो हत्ती आणि शेकडो राजे त्याच्या बाणांच्या टप्प्यात पोहोचले, पण कोणत्याही प्रकारे पुढे सरकले नाहीत.
6.55.21
प्रणेदुः सर्वभूतानि बभूवुस्तिमिरा दिशः ।
कुरूणां चानयस्तीव्रः समदृश्यत दारुणः ॥ ६.५५.२१ ॥
सर्व प्राणी ओरडले; दिशा अंधारल्या; कौरवांवर तीव्र आणि भयंकर संकट दिसू लागले.
6.55.22
नाप्यन्तरिक्षं न दिशो न भूमिर्न च भास्करः ।
प्रजज्ञे भरतश्रेष्ठ सस्त्रसङ्घैः किरीटिनः ॥ ६.५५.२२ ॥
हे भरतश्रेष्ठा! किरीटधारी अर्जुनाच्या शस्त्रसमूहांमुळे आकाश, दिशा, भूमी किंवा सूर्यही दिसेना.
6.55.23
सादिता रथनागाश्च हताश्वा रथिनो रणे ।
विप्रद्रुतरथाः केचिद्दृश्यन्ते रथयूथपाः ॥ ६.५५.२३ ॥
युद्धात रथ आणि हत्ती नष्ट झाले; घोडे मारले गेल्याने रथी पडले; काही रथयूथपती रथ विखुरून पळताना दिसत आहेत.
6.55.24
विरथा रथिनश्चान्ये धावमानाः समन्ततः ।
तत्रतत्रैव दृश्यन्ते सायुधाः साङ्गदैर्भुजैः ॥ ६.५५.२४ ॥
रथ गमावलेले इतर रथीही चहूकडे धावताना ठिकठिकाणी दिसत आहेत; शस्त्रांसह आणि बाजूबंदांनी सजलेले त्यांचे बाहू दिसतात.
6.55.25
हयारोहा हयांस्त्यक्त्वा गजारोहाश्च दन्तिनः ।
अर्जुनस्य भयाद्राजन्समन्ताद्विप्रदुद्रुवुः ॥ ६.५५.२५ ॥
घोडेस्वार घोडे सोडून आणि हत्तीस्वार व हत्तियोद्धे, हे राजा, अर्जुनाच्या भयाने सर्व दिशांना पळून गेले.
6.55.26
रथेभ्यश्च गजेभ्यश्च हयेभ्यश्च नराधिपाः ।
पतिताः पात्यमानाश्च दृश्यन्तेऽर्जुनसायकैः ॥ ६.५५.२६ ॥
रथ, हत्ती आणि घोडे यांवरून पडलेले आणि पाडले जाणारे नरपती अर्जुनाच्या बाणांनी दिसत होते.
6.55.27
सगदानुद्यतान्बाहून्सखङ्गांश्च विशांपते ।
सप्रासांश्च सतूणीरान्सशरान्सशरासनान् ॥ ६.५५.२७ ॥
हे प्रजापती, गदांसह उचललेले बाहू, तलवारींसह, भाल्यांसह, भात्यांसह, बाणांसह, धनुष्यांसह.
6.55.28
साङ्कुशाकन्सपताकांश्च तत्रतत्रार्जुनो नृणाम् ।
निचकर्त शरैरुग्रै रौद्रं वपुरधारयत् ॥ ६.५५.२८ ॥
अंकुश व ध्वजांसह, इथेतिथे, अर्जुनाने भयंकर बाणांनी माणसांना कापले; त्याचे रूप भयानक झाले.
6.55.29
परिघाणां प्रदीप्तानां मुद्गराणां च मारिष ।
प्रासानां भिन्दिपालानां निस्त्रिशानां च संयुगे ॥ ६.५५.२९ ॥
हे मारिष, प्रज्वलित परिघ, मुद्गर, प्रास, भिंदिपाल आणि निस्त्रिंश यांच्या युद्धात.
6.55.30
परश्वथानां पीक्ष्णानां तोमराणां च भारत ।
वर्मणां चापविद्धानां काञ्चनानां च भूमिप ॥ ६.५५.३० ॥
हे भारत, तीक्ष्ण परशू व तोमर, आणि पाडलेले सोन्याचे चिलखत; हे भूमिपती.
6.55.31
ध्वजानां चर्मणां चैव व्यजनानां च सर्वशः ।
छत्राणां हेमदण्डानां तोमराणां च भारत ॥ ६.५५.३१ ॥
हे भरता, ध्वज, ढाली, वाजने, सोनेरी दांड्याची छत्रे आणि तोमर सर्वत्र विखुरलेले होते.
6.55.32
प्रतोदानां च योक्राणां कशानां चैव मारिष ।
राशयः स्मात्र दृश्यन्ते विनिकीर्णा रणक्षितौ ॥ ६.५५.३२ ॥
हे माननीया, येथे रणभूमीवर अंकुश, जू आणि चाबकांचे ढीग विखुरलेले दिसत आहेत.
6.55.33
नासीत्तत्र पुमान्कश्चित्तव सैन्यस्य भारत ।
योऽर्जुनं समरे शूरं प्रत्युद्यायात्कथंचन ॥ ६.५५.३३ ॥
हे भरता, तुझ्या सैन्यात युद्धात शूर अर्जुनासमोर कोणत्याही प्रकारे पुढे जाणारा असा एकही पुरुष तेथे नव्हता.
6.55.34
यो यो हि समरे पार्थं प्रत्युद्याति विशांपते ।
स सङ्ख्ये विशिखैस्तीक्ष्णैः परलोकाय नीयते ॥ ६.५५.३४ ॥
हे प्रजापते, युद्धात जो कोणीही पार्थासमोर पुढे जातो, तो तीक्ष्ण बाणांनी परलोकाला पाठवला जातो.
6.55.35
तेषु विद्रवमाणेषु तव योधेषु सर्वशः ।
अर्जुनो वासुदेवश्च दध्मतुर्वारिजोत्तमौ ॥ ६.५५.३५ ॥
तुझे योद्धे सर्वत्र पळत असताना अर्जुन आणि वासुदेव यांनी दोन उत्तम शंख फुंकले.
6.55.36
तत्पभग्नं बलं दृष्ट्वा पिता देवव्रतस्तव ।
अब्रवीत्समरे शूरं भारद्वाजं स्मयन्निव ॥ ६.५५.३६ ॥
तुझे सैन्य मोडलेले पाहून तुझे पिता देवव्रत हसत हसत युद्धात शूर भारद्वाजांना म्हणाले.
6.55.37
एष पाण्डुसुतो वीर कृष्णेन सहितो बली ।
तथा करोति सैन्यानि यथा कुर्याद्धऩञ्जयः ॥ ६.५५.३७ ॥
कृष्णासह हा बलवान वीर पाण्डुपुत्र धनंजय (अर्जुन) करील तसेच सैन्यांना करत आहे.
6.55.38
न ह्येष समरे शक्यो विजेतुं हि कथंचन ।
यथास्य दृश्यते रूप कालान्तकयमोपमम् ॥ ६.५५.३८ ॥
युद्धात याला कोणत्याही प्रकारे जिंकणे शक्य नाही; याचे रूप काळ, अंतक आणि यमासारखे दिसते.
6.55.39
न निवर्तयितुं चापि शक्येयं महती चमूः ।
अन्योन्यप्रेया पश्य द्रवतीयं वरूथिनी ॥ ६.५५.३९ ॥
ही प्रचंड सेना परत फिरवणेही शक्य नाही; पाहा, परस्परांना प्रिय असलेली ही सेना पळत आहे.
6.55.40
एष चास्तं गिरिश्रेष्ठं भानुमान्प्रतिपद्यते ।
चक्षूंषि सर्वलोकस्य संहरन्निव सर्वथा ॥ ६.५५.४० ॥
हा तेजस्वी सूर्य गिरिश्रेष्ठाकडे अस्ताला जात आहे, जणू सर्व लोकांचे डोळे पूर्णपणे हरण करत आहे.
6.55.41
तत्रावहारं संप्राप्तं मन्येऽहं पुरुषर्षभ ।
श्रान्ता भीताश्च नो योधा न योत्स्यन्ति कथंचन ॥ ६.५५.४१ ॥
हे पुरुषर्षभा! आता युद्ध थांबवण्याची वेळ आली आहे असे मला वाटते; आमचे योद्धे थकले आणि घाबरले आहेत, ते कोणत्याही प्रकारे लढणार नाहीत.
6.55.42
एवमुक्त्वा ततो भीष्मो द्रोणमाचार्यसत्तमम् ।
अवहारमथो चक्रे तावकानां महारथः ॥ ६.५५.४२ ॥
असे बोलून महारथी भीष्मांनी आचार्यश्रेष्ठ द्रोणांना सांगितले, आणि मग तुमच्या सैन्याला माघार घ्यायला लावली.
6.55.43
ततः सरथनागाश्वा जंय प्राप्य समोपकाः ।
पाञ्चालाः पाण्डवाश्चैव प्रणेदुश्च पुनः पुनः ॥ ६.५५.४३ ॥
नंतर रथ, हत्ती आणि घोड्यांसह विजय मिळवलेले पांचाल आणि पांडव सेवकांसह वारंवार गर्जना करू लागले.
6.55.44
प्रययुः शिबिरायैव धनञ्जयपुरस्कृताः ।
वादित्रघोषैः संहृष्टा प्रणद्यन्तो महारथाः ॥ ६.५५.४४ ॥
धनंजयाला पुढे ठेवून, वाद्यांच्या घोषात आनंदाने गर्जना करत महारथी छावणीकडे गेले.
6.55.45
ततोऽवहारः सैन्यानां तव तेषां च भारत ।
अस्तं गच्छति सूर्येऽभूत्सन्ध्याकाले च वर्तति ॥ ६.५५.४५ ॥
नंतर हे भारता, सूर्य मावळत असताना संध्याकाळी तुझ्या आणि त्यांच्या सैन्यांनी माघार घेतली.