महाभारत · अध्याय 6.68
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.68.1
स्तवं वै ब्रह्मसंयुक्तं शृणु कृष्णस्य भारत ।
ब्रह्मर्षिभिश्च देवैश्च यः पुरा कथितो भुवि ॥ ६.६८.१ ॥
हे भारता, ब्रह्मसंयुक्त अशा कृष्णाचे ते स्तवन ऐक; जे पूर्वी पृथ्वीवर ब्रह्मर्षी आणि देवांनी सांगितले होते.
6.68.2
साध्यानामपि देवानां देवदेवेश्वरः प्रभुः ।
लोकभावनभावज्ञ इति त्वां नारदोऽब्रवीत् ॥ ६.६८.२ ॥
साध्य देवांचाही, देवांचा देव, ईश्वर आणि प्रभू, लोकपालनाचा भाव जाणणारा — असे नारदाने तुझ्याविषयी सांगितले.
6.68.3
भूतं भव्यं भविष्यच्च मार्कण्डेयोऽभ्युवाच ह ।
यज्ञं त्वां चैव यज्ञानां तपश्च तपसामपि ॥ ६.६८.३ ॥
भूत, भव्य, भविष्य — मार्कंडेयाने निश्चितपणे सांगितले: तूच यज्ञ, यज्ञांमध्येही; तूच तप, तपांमध्येही.
6.68.4
देवानामपि देवं च त्वामाह भगवान्भृगुः ।
पुराणां चैव परमं विष्णो रूपं तवेति च ॥ ६.६८.४ ॥
भगवान भृगूने तुला देवांचाही देव म्हटले; पुराणांचे परम रूपही तुझेच आहे — हे विष्णो, ते तुझेच रूप.
6.68.5
वासुदेवो वसूनां त्वं शक्रं स्थापयिता तथा ।
देवदेवोऽसि देवानामिति द्वैपायनोऽब्रवीत् ॥ ६.६८.५ ॥
वसूंमध्ये तू वासुदेव आहेस; इंद्राची स्थापना करणाराही तूच; तू देवांचा देव आहेस — असे द्वैपायनाने (व्यासाने) सांगितले.
6.68.6
पूर्वे प्रजानिसर्गे च दक्षमाहुः प्रजापतिम् ।
स्रष्टारं सर्वभूतानामङ्गिरास्त्वां तथाऽब्रवीत् ॥ ६.६८.६ ॥
सुरुवातीला, प्रजासृष्टीच्या वेळी दक्षाला प्रजापती म्हटले गेले; सर्व भूतांचा निर्माता म्हणून अंगिरसानेही तुला असेच म्हटले.
6.68.7
अव्यक्तं ते शरीरोत्थं व्यक्तं ते मनसि स्थितम् ।
देवास्त्वत्संभवाश्चैव देवलस्त्वसितोऽब्रवीत् ॥ ६.६८.७ ॥
तुझे शरीर अव्यक्तातून उत्पन्न झाले आहे, आणि तुझे व्यक्त रूप मनात स्थित आहे. देव तुझ्यापासूनच उत्पन्न झाले, असे देवल आणि असित यांनी सांगितले.
6.68.8
शिरसा ते दिव्यं व्याप्तं बाहुभ्यां पृथिवी तथा ।
जठरं ते त्रयो लोकाः पुरुषोऽसि सनातनः ॥ ६.६८.८ ॥
तुझ्या मस्तकाने दिव्य लोक व्याप्त आहे, बाहूंनी पृथ्वी व्याप्त आहे. तुझ्या उदरात तिन्ही लोक आहेत. तू सनातन पुरुष आहेस.
6.68.9
एवं त्वामभिजानन्ति तपसा भाविता नराः ।
आत्मदर्शनतृप्तानामृषीणां चासि सत्तमः ॥ ६.६८.९ ॥
अशा प्रकारे तपाने शुद्ध झालेले लोक तुला ओळखतात. आत्मदर्शनाने तृप्त झालेल्या ऋषींमध्ये तू श्रेष्ठ आहेस.
6.68.10
राजर्षीणामुदाराणामाहवेष्वनिवर्तिनाम् ।
सर्वधर्मप्रधानानां त्वं गतिर्मधुसूदन ॥ ६.६८.१० ॥
उदार राजर्षींची, युद्धात मागे न हटणाऱ्यांची, सर्व धर्मांत प्रमुख असलेल्यांची गती तूच आहेस, हे मधुसूदना.
6.68.11
इति नित्यं योगविर्द्भिर्भगवान्पुरुषोत्तमः ।
सनत्कुमारप्रमुखैः स्तूयतेऽभ्यर्च्यते हरिः ॥ ६.६८.११ ॥
अशा प्रकारे योग जाणणारे सनत्कुमार इत्यादींकडून भगवान पुरुषोत्तम हरी नित्य स्तुत्य व पूजित होतात.
6.68.12
एष ते विस्तरस्तात संक्षेपश्च प्रकीर्तितः ।
केशवस्य यथा तत्त्वं सुप्रीतो भज केशवम् ॥ ६.६८.१२ ॥
वत्सा, केशवाचा विस्तार आणि संक्षेप दोन्ही तुला सांगितले. केशवाचे तत्त्व यथार्थपणे जाणून, प्रसन्न होऊन केशवाची भक्ती कर.
6.68.13
पुण्यं श्रुत्वैतदाख्यानं महाराज सुतस्तव ।
केशवं बहुमेने स पाण्डवांश्च महारथान् ॥ ६.६८.१३ ॥
महाराज, ही पुण्यकथा ऐकून आपल्या पुत्राने केशवाला आणि महारथी पांडवांना फार मान दिला.
6.68.14
तमब्रवीन्महाराज भीष्मः शान्तनवः पुनः ।
माहात्म्यं ते श्रुतं राजन्केशवस्य महात्कमनः ॥ ६.६८.१४ ॥
महाराज, शंतनूचे पुत्र भीष्म त्याला पुन्हा म्हणाले: राजा, महात्मा केशवाचे माहात्म्य तुम्ही ऐकले आहे.
6.68.15
नरस्य च यथातत्त्वं यन्मां त्वं पृच्छसे नृप ।
यदर्थं नृषु संभूतौ नरानारायणावृषी ॥ ६.६८.१५ ॥
नृपती, तुम्ही मला विचारत असलेले नराचे यथार्थ स्वरूप, आणि नर-नारायण ऋषी मनुष्यांमध्ये कोणत्या हेतूने जन्मले, ते ऐका.
6.68.16
अवध्यौ च यथा वीरौ संयुगेष्वपराजितौ ।
यथा च पाण्डवा राजन्नवध्या युधि कस्यचित् ॥ ६.६८.१६ ॥
ही दोन्ही वीर जसे युद्धांत अवध्य आणि अपराजित आहेत, तसेच राजा, पांडव सुद्धा युद्धात कोणाकडूनही मारले जाणार नाहीत.
6.68.17
प्रीतिमान्हि दृढं कृष्णः पाण्डवेषु यशस्विषु ।
तस्माद्ब्रवीमि राजेन्द्र शमो भवतु पाण्डवैः ॥ ६.६८.१७ ॥
यशस्वी पांडवांवर कृष्णाचे दृढ प्रेम आहे; म्हणून, राजेंद्रा, पांडवांशी शांतता होवो असे मी सांगतो.
6.68.18
पृथिवीं भुङ्क्ष्व सहितो भ्रातृभिर्बलिभिर्वशी ।
नरानारायणौ देवाववज्ञाय नशिष्यसि ॥ ६.६८.१८ ॥
बलवान बंधूंसह संयमाने पृथ्वीचा उपभोग घ्या; नर आणि नारायण या दोन देवांचा अवमान केलात तर तुमचा नाश होईल.
6.68.19
एवमुक्त्वा तव पिता तूष्णीमासीद्विशांपते ।
व्यसर्जयच्च राजानं शयनं च विवेश ह ॥ ६.६८.१९ ॥
असे बोलून आपले वडील, हे प्रजापते, मौन राहिले. राजाला निरोप देऊन ते शयनगृहात गेले.
6.68.20
राजा च शिबिरं प्रायात्प्रणिपत्य महात्मने ।
शिश्ये च शयने शुभ्रे रात्रिं तां भरतर्षभ ॥ ६.६८.२० ॥
राजा महात्म्याला वंदन करून आपल्या शिबिरात गेला. हे भरतर्षभा, त्या रात्री तो शुभ्र शय्येवर झोपला.