મહાભારત · અધ્યાય 6.69
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.69.1
व्युषितायां तु शर्वर्यामुदिते च दिवाकरे ।
उभे सेने महाराज युद्धायैव समीयतुः ॥ ६.६९.१ ॥
હે મહારાજ, રાત્રિ વીતી ગયા પછી અને સૂર્ય ઉગ્યો ત્યારે બંને સેનાઓ યુદ્ધ માટે ભેગી થઈ.
6.69.2
अभ्यधावन्त संक्रुद्धाः परस्परजिगीषवः ।
ते सर्वे सहिता युद्धे समालोक्य परस्परम् ॥ ६.६९.२ ॥
ક્રોધે ભરાઈ એકબીજાને જીતવાની ઇચ્છાવાળા તેઓ સૌ યુદ્ધમાં એકબીજાને જોઈને સાથે ધસી ગયા.
6.69.3
पाण्डवा धार्तराष्ट्राश्च राजन्दर्मन्त्रिते तव ।
व्यूहौ च व्यूह्य संरब्धाः संप्रहृष्टाः प्रहारिणः ॥ ६.६९.३ ॥
હે રાજન, તમારી મંત્રણાથી પાંડવો અને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોએ પોતપોતાના વ્યૂહ રચ્યા; ક્રોધિત અને અત્યંત હર્ષિત થઈ તેઓ પ્રહાર કરવા તૈયાર હતા.
6.69.4
अरक्षन्मकरव्यूहं भीष्मो राजन्समन्ततः ।
तथैव पाण्डवा राजन्नरक्षन्व्यूहमात्मनः ॥ ६.६९.४ ॥
હે રાજન, ભીષ્મે મકર વ્યૂહનું ચારે બાજુથી રક્ષણ કર્યું; એ જ રીતે હે રાજન, પાંડવોએ પણ પોતાના વ્યૂહનું રક્ષણ કર્યું.
6.69.5
अजातशत्रुः शत्रूणां मनांसि समकम्पयत् ।
श्येनवद्व्यूह्य तं व्यूहं धौम्यस्य वचनात्स्वयम् ॥ ६.६९.५ ॥
શત્રુરહિત અજાતશત્રુ યુધિષ્ઠિરે શત્રુઓનાં મન ધ્રુજાવી દીધાં; ધૌમ્યના વચનથી તેમણે પોતે જ તે વ્યૂહ બાજ પક્ષીની જેમ રચ્યો.
6.69.6
स हि तस्य सुविज्ञात अग्निचित्येषु भारत ।
मकरस्तु महाव्यूहस्तव पुत्रस्य धीमतः ॥ ६.६९.६ ॥
હે ભારત, તે અગ્નિચયન વિધિઓમાં સુપ્રસિદ્ધ હતો; અને તમારા બુદ્ધિમાન પુત્રનો મહાવ્યૂહ મકર હતો.
6.69.7
स्वयं सर्वेण सैन्येन द्रोणेनानुमतस्तदा ।
यथाव्यूहं शान्तनवः सोऽन्ववर्तत तत्पुनः ॥ ६.६९.७ ॥
ત્યારે દ્રોણની અનુમતિથી, સમગ્ર સૈન્ય સાથે પોતે શંતનુનો પુત્ર ફરી વ્યૂહ પ્રમાણે આગળ વધ્યો.
6.69.8
स निर्ययौ महाराज पिता देवव्रतस्तव ।
महता रथवंशेन संवृतो रथिनां वरः ॥ ६.६९.८ ॥
હે મહારાજ, તમારા પિતા દેવવ્રત (ભીષ્મ) બહાર નીકળ્યા; રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ તેઓ મોટા રથસમૂહથી ઘેરાયેલા હતા.
6.69.9
इतरेतरमन्वीयुर्यथाभागमवस्थिताः ।
रथिनः पत्तयश्चैव दन्तिनः सादिनस्तथा ॥ ६.६९.९ ॥
એકબીજાને અનુસરીને, પોતપોતાના સ્થાન પ્રમાણે ઊભા રહેલા રથીઓ, પાયદળ, હાથી-સવારો અને ઘોડેસવારો પણ એ જ રીતે.
6.69.10
तान्दृष्ट्वाऽभ्युद्यतान्सङ्ख्ये पाण्डवा हि यशस्विनः ।
श्येनव्यूहेन संव्यूह्य समनह्यन्त संयुगे ॥ ६.६९.१० ॥
યુદ્ધમાં તેમને આગળ વધતા જોઈને, યશસ્વી પાંડવોએ શ્યેનવ્યૂહમાં સૈન્ય ગોઠવીને યુદ્ધ માટે કવચ ધારણ કર્યા.
6.69.11
अशोभत मुखे तस्य भीमसेनो महाबलः ।
नेत्रे शिखण्डी दुर्धर्षो धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ॥ ६.६९.११ ॥
તેના મુખ પર મહાબલી ભીમસેન શોભ્યા; બે નેત્રોની જગ્યાએ દુર્ધર્ષ શિખંડી અને પૃષતનો પુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ન શોભ્યા.
6.69.12
शीर्षे तस्याभवद्वीरः सात्यकिः सत्यविक्रमः ।
विधुन्वन्गाण्डिवं पार्थो ग्रीवायामभवत्तदा ॥ ६.६९.१२ ॥
તેના મસ્તકે સત્યપરાક્રમી વીર સાત્યકિ હતા; અને ગ્રીવાએ ગાંડીવ હલાવતા પાર્થ (અર્જુન) ત્યારે હતા.
6.69.13
अक्षौहिण्या समं तत्र वामपक्षोऽभवत्तदा ।
महात्मा द्रुपदः श्रीमान्सह पुत्रेण संयुगे ॥ ६.६९.१३ ॥
ત્યારે ત્યાં એક અક્ષૌહિણી સેના સાથે ડાબો પક્ષ થયો. મહાત્મા અને શ્રીમાન દ્રુપદ પુત્ર સાથે યુદ્ધમાં હતા.
6.69.14
दक्षिणश्चाभवत्पक्षः कैकेयोऽक्षौहिणीपतिः ।
पृष्ठतो द्रौपदेयाश्च सौभद्रश्चापि वीर्यवान् ॥ ६.६९.१४ ॥
જમણો પક્ષ એક અક્ષૌહિણીનો અધિપતિ કૈકેય હતો. પાછળ દ્રૌપદીના પુત્રો અને વીર્યવાન સૌભદ્ર હતા.
6.69.15
पृष्ठे समभवच्छ्रीमान्स्वयं राजा युधिष्ठिरःक ।
भ्रातृभ्यां सहितो वीरो यमाभ्यां चारुविक्रमः ॥ ६.६९.१५ ॥
પાછળ સ્વયં શ્રીમાન રાજા યુધિષ્ઠિર હતા. બે ભાઈઓ અને યમના બે પુત્રો સાથે, સુંદર પરાક્રમી વીર.
6.69.16
प्रविश्य तु रणे भीमो मकरं मुखतस्तदा ।
भीष्ममासाद्य संग्रामे च्छादयामास सायकैः ॥ ६.६९.१६ ॥
ત્યારે યુદ્ધમાં આગળથી મકર વ્યૂહમાં પ્રવેશીને ભીમે ભીષ્મની પાસે પહોંચી બાણોથી તેમને ઢાંકી દીધા.
6.69.17
ततो भीष्मो महास्राणि पातयामास भारत ।
मोहयन्पाण्डुपुत्राणां व्यूढं सैन्यं महाहवे ॥ ६.६९.१७ ॥
ત્યારે હે ભારત, ભીષ્મે મહાસ્ત્રો વરસાવ્યા. મહાયુદ્ધમાં વ્યૂહરચનામાં ઊભેલી પાંડુપુત્રોની સેનાને મોહિત કરી.
6.69.18
संमुह्यति तदा सैन्ये त्वरमाणो धनंजयः ।
भीष्मं शरसहस्रेण विव्याध रणमूर्धनि ॥ ६.६९.१८ ॥
ત્યારે સેના મોહિત થતાં, ઉતાવળા થયેલા ધનંજયે યુદ્ધના અગ્રભાગમાં ભીષ્મને હજાર બાણોથી વીંધ્યા.
6.69.19
प्रतिसंवार्य चास्राणि भीष्ममुक्तानि संयुगे ।
स्वेनानीकेन हृष्टेन युद्धाय समुपस्थितः ॥ ६.६९.१९ ॥
યુદ્ધમાં ભીષ્મે છોડેલાં અસ્ત્રોને નિવારીને, હર્ષિત પોતાની સેના સાથે તે યુદ્ધ માટે તૈયાર ઊભો રહ્યો.
6.69.20
ततो दुर्योधनो राजा भारज्वाजमभाषत ।
पूर्वं दृष्ट्वा वधं घोरं बलस्य बलिनां वरः ॥ ६.६९.२० ॥
ત્યારે બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ રાજા દુર્યોધને ભારદ્વાજને કહ્યું; તેણે અગાઉ સેનાનો ભયંકર સંહાર જોયો હતો.
6.69.21
भ्रातॄणां च वधं युद्धे स्मरमाणो महारथः ।
आचार्यः सततं हि त्वं हितकामो ममानघ ॥ ६.६९.२१ ॥
હે નિષ્પાપ! યુદ્ધમાં ભાઈઓના વધને યાદ કરીને, હે મહારથી, તમે સદા મારું હિત ઇચ્છનારા આચાર્ય છો.
6.69.22
वयं हि त्वां समाश्रित्य भीष्मं चैव पितामहम् ।
देवानपि रणे जेतुं प्रार्थयामो न संशयः ॥ ६.६९.२२ ॥
તમને અને પિતામહ ભીષ્મને આશ્રય કરીને, યુદ્ધમાં દેવોને પણ જીતવાની અમે ઇચ્છા રાખીએ છીએ; એમાં શંકા નથી.
6.69.23
किमु पाण्डुसुताकन्युद्धे हीनवीर्यपराक्रमान् ।
स तथा कुरु भद्रं ते यथा वध्यन्ति पाण्डवाः ॥ ६.६९.२३ ॥
યુદ્ધમાં પાંડુપુત્રો વીર્ય અને પરાક્રમમાં હીન છે; તેથી તમારું કલ્યાણ થાઓ, પાંડવો વધાય એ રીતે કરો.
6.69.24
एवमुक्तस्ततो द्रोणस्तव पुत्रेण मारिष ।
तत्र संप्रेक्ष्य राजनं संक्रुद्ध इव निश्चसन् ॥ ६.६९.२४ ॥
હે માનનીય! તમારા પુત્રે એમ કહેતાં, દ્રોણ રાજા તરફ જોઈ, જાણે ક્રોધિત થઈને નિસાસા નાખવા લાગ્યા.
6.69.25
बालिशस्त्वं न जानीषे पाण्डवानां पराक्रमम् ।
न शक्या हि यथा जेतुं पाण्डवा हि महाबलाः ॥ ६.६९.२५ ॥
તું મૂર્ખ છે, પાંડવોનો પરાક્રમ તું જાણતો નથી. પાંડવો મહાબળવાન છે; તેમને જીતવા સહેલા નથી.
6.69.26
यथाबलं यथावीर्यं कर्म कुर्यामहं हि ते ।
इत्युक्तवा ते सुतं राजन्नभ्यपद्यत वाहिनीम् ।
अभिनत्पाण्डवानीकं प्रेक्षमाणस्य सात्यकेः ॥ ६.६९.२६ ॥
'મારા બળ અને વીર્ય અનુસાર હું તારા માટે કર્મ કરીશ' એમ કહીને, હે રાજન, તે તારા પુત્રની સેના તરફ ગયો; સાત્યકિ જોતા રહ્યા ત્યારે તેણે પાંડવસેનાને ભેદી નાખી.
6.69.27
सात्यकिस्तु ततो द्रौणं वारयामात भारत ।
तयोः प्रववृते युद्धं घोररूपं भयावहम् ॥ ६.६९.२७ ॥
ત્યારે સાત્યકિએ દ્રોણપુત્રને રોક્યો, હે ભારત. તે બંને વચ્ચે ભયાનક અને ભય જગાવતું યુદ્ધ શરૂ થયું.
6.69.28
शैनेयं तु रणे क्रुद्धो भारद्वाजः प्रतापावान् ।
अविध्यन्निशितैर्बाणैर्जत्रुदेशे हसन्निव ॥ ६.६९.२८ ॥
પરંતુ યુદ્ધમાં ક્રોધિત, પ્રતાપી ભારદ્વાજે (દ્રોણે) શૈનેયને (સાત્યકિને) તીક્ષ્ણ બાણોથી જત્રુપ્રદેશમાં વીંધ્યો, જાણે હસતો હોય તેમ.
6.69.29
भीमसेनस्ततः क्रुद्धो भारद्वाजमविध्यत ।
संरक्षन्सात्यकिं राजन्द्रोणाच्छस्त्रभृतां वरात् ॥ ६.६९.२९ ॥
ત્યારે ક્રોધિત ભીમસેને ભારદ્વાજને વીંધ્યો, હે રાજન; સાત્યકિનું રક્ષણ કરતા, શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણથી.
6.69.30
ततो द्रोणश्च भीष्मश्च तथा शल्यश्च मारिष ।
भीमसेनं रणे क्रुद्धाश्छादयांचक्रिरे शरैः ॥ ६.६९.३० ॥
ત્યારે દ્રોણ, ભીષ્મ અને શલ્યે પણ, હે મારિષ, રણમાં ક્રોધિત થઈ ભીમસેનને બાણોથી ઢાંકી દીધો.
6.69.31
तत्राभिमन्युः संक्रुद्धो द्रौपदेयाश्च मारिष ।
विव्यधुर्निशितैर्बैणैः सर्वांस्तानुद्यतायुधान् ॥ ६.६९.३१ ॥
ત્યાં ક્રોધિત અભિમન્યુ અને દ્રૌપદીના પુત્રોએ, હે માનનીય, શસ્ત્રો ઉગામેલા તે સૌને તીક્ષ્ણ બાણોથી વીંધ્યા.
6.69.32
द्रोणभीष्मौ तु संक्रुद्धावापतन्तौ महाबलौ ।
प्रत्युद्ययौ शिखण्डी तु महेष्वासो महाहवे ॥ ६.६९.३२ ॥
પરંતુ ક્રોધિત અને મહાબળવાન દ્રોણ અને ભીષ્મ ધસી આવતાં, મહાધનુર્ધર શિખંડી મહાયુદ્ધમાં તેમની સામે આગળ વધ્યો.
6.69.33
प्रगृह्य बलवद्वीरो धनुर्जलदनिःश्वनम् ।
अभ्यवर्षच्छरैस्तूर्णं छादयानो दिवाकरम् ॥ ६.६९.३३ ॥
વીરે મેઘગર્જના જેવો અવાજ કરતું ધનુષ્ય બળપૂર્વક ઉઠાવ્યું અને ઝડપથી બાણોની વર્ષા કરીને સૂર્યને ઢાંકી દીધો.
6.69.34
शिखण्डिनं समासाद्य भरतानां पितामहः ।
अवर्जयत संग्रामं स्त्रीत्वं तस्यानुसंस्मरन् ॥ ६.६९.३४ ॥
શિખંડીનો સામનો કરીને ભરતવંશના પિતામહે તેના સ્ત્રીત્વને યાદ કરીને યુદ્ધ ટાળ્યું.
6.69.35
ततो द्रोणो महाराज अभ्यद्रवत तं रणे ।
रक्षमाणस्तदा भीष्मं तव पुत्रेण चोदितः ॥ ६.६९.३५ ॥
ત્યારે, હે મહારાજ, ભીષ્મની રક્ષા કરતા, તમારા પુત્રથી પ્રેરાયેલા દ્રોણ યુદ્ધમાં તેની તરફ દોડ્યા.
6.69.36
शिखण्डी तु समासाद्य द्रोणं शस्त्रभृतां वरम् ।
अवर्जयत संत्रस्तो युगान्ताग्निमिवोल्बणम् ॥ ६.६९.३६ ॥
પરંતુ શિખંડી શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણનો સામનો કરીને, યુગાંતની ભયંકર અગ્નિ જેવા તેમને જોઈ ભયભીત થઈ પાછો ખસી ગયો.
6.69.37
ततो बलेन महता पुत्रस्तव विशांपते ।
जुगोप भीष्ममासाद्य प्रार्थयानो महद्यशः ॥ ६.६९.३७ ॥
ત્યારે, હે પ્રજાપતિ, તમારા પુત્રે મોટા સૈન્ય સાથે ભીષ્મ પાસે પહોંચી તેમની રક્ષા કરી; મહાન યશની કામના કરતા.
6.69.38
तथैव पाण्डवा राजन्पुरुस्कृत्य धनञ्जयम् ।
भीष्ममेवाभ्यवर्तन्त जये कृत्वा दृढां मतिम् ॥ ६.६९.३८ ॥
એ જ પ્રમાણે, હે રાજન્, પાંડવોએ ધનંજયને આગળ રાખી, વિજય માટે દૃઢ નિશ્ચય કરીને ભીષ્મ તરફ જ આગળ વધ્યા.
6.69.39
तद्युद्धमभवद्धोरं देवानां दानवैरिव ।
जयमाकाङ्क्षतां सङ्क्ष्ये यशश्च सुमहाद्भुतम् ॥ ६.६९.३९ ॥
તે યુદ્ધ દેવતાઓ અને દાનવો વચ્ચેના યુદ્ધ જેવું ભયંકર બન્યું; યુદ્ધમાં વિજય અને અતિ અદ્ભુત યશ બંને પક્ષ ઇચ્છતા હતા.