महाभारत · अध्याय 6.69
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.69.1
व्युषितायां तु शर्वर्यामुदिते च दिवाकरे ।
उभे सेने महाराज युद्धायैव समीयतुः ॥ ६.६९.१ ॥
हे महाराज, रात्र सरल्यावर आणि सूर्य उगवल्यावर दोन्ही सेना युद्धासाठी एकत्र आल्या.
6.69.2
अभ्यधावन्त संक्रुद्धाः परस्परजिगीषवः ।
ते सर्वे सहिता युद्धे समालोक्य परस्परम् ॥ ६.६९.२ ॥
संतप्त होऊन एकमेकांना जिंकण्याची इच्छा धरणारे ते सर्व युद्धात एकमेकांना पाहून एकत्र पुढे धावले.
6.69.3
पाण्डवा धार्तराष्ट्राश्च राजन्दर्मन्त्रिते तव ।
व्यूहौ च व्यूह्य संरब्धाः संप्रहृष्टाः प्रहारिणः ॥ ६.६९.३ ॥
हे राजा, तुझ्या मंत्रणेनुसार पांडव आणि धृतराष्ट्राचे पुत्र यांनी आपापले व्यूह रचले; संतप्त आणि अत्यंत हर्षित होऊन ते प्रहार करण्यास सज्ज झाले.
6.69.4
अरक्षन्मकरव्यूहं भीष्मो राजन्समन्ततः ।
तथैव पाण्डवा राजन्नरक्षन्व्यूहमात्मनः ॥ ६.६९.४ ॥
हे राजा, भीष्मांनी मकर व्यूहाचे चहूबाजूंनी रक्षण केले; त्याचप्रमाणे हे राजा, पांडवांनीही आपल्या व्यूहाचे रक्षण केले.
6.69.5
अजातशत्रुः शत्रूणां मनांसि समकम्पयत् ।
श्येनवद्व्यूह्य तं व्यूहं धौम्यस्य वचनात्स्वयम् ॥ ६.६९.५ ॥
शत्रूरहित अजातशत्रू युधिष्ठिराने शत्रूंची मने कंपित केली; धौम्यांच्या वचनानुसार त्याने स्वतः तो व्यूह ससाण्यासारखा रचला.
6.69.6
स हि तस्य सुविज्ञात अग्निचित्येषु भारत ।
मकरस्तु महाव्यूहस्तव पुत्रस्य धीमतः ॥ ६.६९.६ ॥
हे भरता, तो (श्येन व्यूह) अग्निचयन विधींमध्ये चांगला प्रसिद्ध होता; आणि तुझ्या बुद्धिमान पुत्राचा महाव्यूह मकर होता.
6.69.7
स्वयं सर्वेण सैन्येन द्रोणेनानुमतस्तदा ।
यथाव्यूहं शान्तनवः सोऽन्ववर्तत तत्पुनः ॥ ६.६९.७ ॥
तेव्हा द्रोणाच्या अनुमतीने, सर्व सैन्यासह स्वतः शंतनूचा पुत्र पुन्हा व्यूहानुसार पुढे सरसावला.
6.69.8
स निर्ययौ महाराज पिता देवव्रतस्तव ।
महता रथवंशेन संवृतो रथिनां वरः ॥ ६.६९.८ ॥
हे महाराज, तुमचे पिता देवव्रत (भीष्म) बाहेर पडले; रथिकांमध्ये श्रेष्ठ असलेले ते एका मोठ्या रथसमूहाने वेढलेले होते.
6.69.9
इतरेतरमन्वीयुर्यथाभागमवस्थिताः ।
रथिनः पत्तयश्चैव दन्तिनः सादिनस्तथा ॥ ६.६९.९ ॥
एकमेकांच्या मागोमाग, आपापल्या स्थानानुसार उभे राहिलेले रथी, पायदळ, गजारोही आणि अश्वारोहीही तसेच.
6.69.10
तान्दृष्ट्वाऽभ्युद्यतान्सङ्ख्ये पाण्डवा हि यशस्विनः ।
श्येनव्यूहेन संव्यूह्य समनह्यन्त संयुगे ॥ ६.६९.१० ॥
युद्धात त्यांना पुढे येताना पाहून, यशस्वी पांडवांनी श्येनव्यूहात सैन्य रचून युद्धासाठी कवच धारण केले.
6.69.11
अशोभत मुखे तस्य भीमसेनो महाबलः ।
नेत्रे शिखण्डी दुर्धर्षो धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ॥ ६.६९.११ ॥
त्याच्या मुखावर महाबली भीमसेन शोभला; डोळ्यांच्या ठिकाणी दुर्धर्ष शिखंडी आणि पृषताचा पुत्र धृष्टद्युम्न शोभले.
6.69.12
शीर्षे तस्याभवद्वीरः सात्यकिः सत्यविक्रमः ।
विधुन्वन्गाण्डिवं पार्थो ग्रीवायामभवत्तदा ॥ ६.६९.१२ ॥
त्याच्या मस्तकाच्या ठिकाणी सत्यपराक्रमी वीर सात्यकी होता; आणि मानेच्या ठिकाणी गांडीव हलवीत पार्थ (अर्जुन) तेव्हा होता.
6.69.13
अक्षौहिण्या समं तत्र वामपक्षोऽभवत्तदा ।
महात्मा द्रुपदः श्रीमान्सह पुत्रेण संयुगे ॥ ६.६९.१३ ॥
तेव्हा तेथे एक अक्षौहिणी सेनेसह डावा पक्ष झाला. महात्मा आणि श्रीमान द्रुपद पुत्रासह युद्धात होते.
6.69.14
दक्षिणश्चाभवत्पक्षः कैकेयोऽक्षौहिणीपतिः ।
पृष्ठतो द्रौपदेयाश्च सौभद्रश्चापि वीर्यवान् ॥ ६.६९.१४ ॥
उजवा पक्ष एका अक्षौहिणीचा अधिपती कैकेय होता. मागे द्रौपदीचे पुत्र आणि पराक्रमी सौभद्र होते.
6.69.15
पृष्ठे समभवच्छ्रीमान्स्वयं राजा युधिष्ठिरःक ।
भ्रातृभ्यां सहितो वीरो यमाभ्यां चारुविक्रमः ॥ ६.६९.१५ ॥
मागे स्वतः श्रीमान राजा युधिष्ठिर होते. दोन भावांसह आणि यमाच्या दोन पुत्रांसह, सुंदर पराक्रमी वीर.
6.69.16
प्रविश्य तु रणे भीमो मकरं मुखतस्तदा ।
भीष्ममासाद्य संग्रामे च्छादयामास सायकैः ॥ ६.६९.१६ ॥
तेव्हा युद्धात समोरून मकर व्यूहात प्रवेश करून भीमाने भीष्माजवळ जाऊन बाणांनी त्याला झाकले.
6.69.17
ततो भीष्मो महास्राणि पातयामास भारत ।
मोहयन्पाण्डुपुत्राणां व्यूढं सैन्यं महाहवे ॥ ६.६९.१७ ॥
तेव्हा हे भारता, भीष्माने महान अस्त्रे सोडली. महायुद्धात व्यूहरचनेत असलेल्या पांडुपुत्रांच्या सेनेला मोहित केले.
6.69.18
संमुह्यति तदा सैन्ये त्वरमाणो धनंजयः ।
भीष्मं शरसहस्रेण विव्याध रणमूर्धनि ॥ ६.६९.१८ ॥
तेव्हा सेना मोहित होत असताना, त्वरा करणाऱ्या धनंजयाने रणाग्रभागी भीष्माला हजार बाणांनी विंधले.
6.69.19
प्रतिसंवार्य चास्राणि भीष्ममुक्तानि संयुगे ।
स्वेनानीकेन हृष्टेन युद्धाय समुपस्थितः ॥ ६.६९.१९ ॥
युद्धात भीष्माने सोडलेली अस्त्रे निवारून, आनंदित अशा आपल्या सैन्यासह तो युद्धासाठी उभा राहिला.
6.69.20
ततो दुर्योधनो राजा भारज्वाजमभाषत ।
पूर्वं दृष्ट्वा वधं घोरं बलस्य बलिनां वरः ॥ ६.६९.२० ॥
तेव्हा बलवानांत श्रेष्ठ असा राजा दुर्योधन भारद्वाजांना म्हणाला; त्याने पूर्वी सैन्याचा भयंकर संहार पाहिला होता.
6.69.21
भ्रातॄणां च वधं युद्धे स्मरमाणो महारथः ।
आचार्यः सततं हि त्वं हितकामो ममानघ ॥ ६.६९.२१ ॥
हे निष्पाप! युद्धात बंधूंचा वध आठवत, हे महारथा, आपण तर नेहमी माझे हित इच्छिणारे आचार्य आहात.
6.69.22
वयं हि त्वां समाश्रित्य भीष्मं चैव पितामहम् ।
देवानपि रणे जेतुं प्रार्थयामो न संशयः ॥ ६.६९.२२ ॥
आपल्याला आणि पितामह भीष्मांना आश्रय करून, युद्धात देवांनाही जिंकण्याची आम्ही इच्छा करतो; यात शंका नाही.
6.69.23
किमु पाण्डुसुताकन्युद्धे हीनवीर्यपराक्रमान् ।
स तथा कुरु भद्रं ते यथा वध्यन्ति पाण्डवाः ॥ ६.६९.२३ ॥
युद्धात पांडुपुत्र वीर्य व पराक्रमाने हीन आहेत; म्हणून आपले कल्याण असो, पांडव मारले जातील असे करा.
6.69.24
एवमुक्तस्ततो द्रोणस्तव पुत्रेण मारिष ।
तत्र संप्रेक्ष्य राजनं संक्रुद्ध इव निश्चसन् ॥ ६.६९.२४ ॥
हे माननीय! आपल्या पुत्राने असे म्हटल्यावर, द्रोण राजाकडे पाहून, जणू संतापलेले असे उसासे टाकत राहिले.
6.69.25
बालिशस्त्वं न जानीषे पाण्डवानां पराक्रमम् ।
न शक्या हि यथा जेतुं पाण्डवा हि महाबलाः ॥ ६.६९.२५ ॥
तू मूर्ख आहेस, पांडवांचा पराक्रम तुला ठाऊक नाही. पांडव महाबलवान आहेत; त्यांना जिंकणे सोपे नाही.
6.69.26
यथाबलं यथावीर्यं कर्म कुर्यामहं हि ते ।
इत्युक्तवा ते सुतं राजन्नभ्यपद्यत वाहिनीम् ।
अभिनत्पाण्डवानीकं प्रेक्षमाणस्य सात्यकेः ॥ ६.६९.२६ ॥
'माझ्या बलानुसार आणि वीर्यानुसार मी तुझ्यासाठी कर्म करीन' असे बोलून, हे राजा, तो तुझ्या पुत्राच्या सैन्याकडे गेला; सात्यकी पाहत असताना त्याने पांडवसेना भेदली.
6.69.27
सात्यकिस्तु ततो द्रौणं वारयामात भारत ।
तयोः प्रववृते युद्धं घोररूपं भयावहम् ॥ ६.६९.२७ ॥
मग सात्यकीने द्रोणपुत्राला अडवले, हे भारता. त्या दोघांमध्ये भयंकर आणि भय उत्पन्न करणारे युद्ध सुरू झाले.
6.69.28
शैनेयं तु रणे क्रुद्धो भारद्वाजः प्रतापावान् ।
अविध्यन्निशितैर्बाणैर्जत्रुदेशे हसन्निव ॥ ६.६९.२८ ॥
परंतु रणांगणात संतप्त झालेल्या, प्रतापी भारद्वाजाने (द्रोणाने) शैनेयाला (सात्यकीला) तीक्ष्ण बाणांनी जत्रुप्रदेशात विंधले, जणू हसत असल्यासारखे.
6.69.29
भीमसेनस्ततः क्रुद्धो भारद्वाजमविध्यत ।
संरक्षन्सात्यकिं राजन्द्रोणाच्छस्त्रभृतां वरात् ॥ ६.६९.२९ ॥
तेव्हा संतप्त भीमसेनाने भारद्वाजाला विंधले, हे राजा; सात्यकीचे रक्षण करीत, शस्त्रधारकांत श्रेष्ठ अशा द्रोणापासून.
6.69.30
ततो द्रोणश्च भीष्मश्च तथा शल्यश्च मारिष ।
भीमसेनं रणे क्रुद्धाश्छादयांचक्रिरे शरैः ॥ ६.६९.३० ॥
तेव्हा द्रोण, भीष्म आणि शल्य यांनीही, हे मारिष, रणांगणात संतप्त होऊन भीमसेनाला बाणांनी झाकून टाकले.
6.69.31
तत्राभिमन्युः संक्रुद्धो द्रौपदेयाश्च मारिष ।
विव्यधुर्निशितैर्बैणैः सर्वांस्तानुद्यतायुधान् ॥ ६.६९.३१ ॥
तेथे संतप्त अभिमन्यू आणि द्रौपदीचे पुत्र, हे माऱ्या, शस्त्रे उगारलेल्या त्या सर्वांना तीक्ष्ण बाणांनी विंधते झाले.
6.69.32
द्रोणभीष्मौ तु संक्रुद्धावापतन्तौ महाबलौ ।
प्रत्युद्ययौ शिखण्डी तु महेष्वासो महाहवे ॥ ६.६९.३२ ॥
परंतु संतप्त व महाबलवान द्रोण व भीष्म धावून येत असताना, महाधनुर्धर शिखंडी महायुद्धात त्यांच्यापुढे गेला.
6.69.33
प्रगृह्य बलवद्वीरो धनुर्जलदनिःश्वनम् ।
अभ्यवर्षच्छरैस्तूर्णं छादयानो दिवाकरम् ॥ ६.६९.३३ ॥
वीराने मेघगर्जनेसारखा ध्वनी करणारे धनुष्य बळाने उचलले आणि त्वरेने बाणांचा वर्षाव करत सूर्याला झाकून टाकले.
6.69.34
शिखण्डिनं समासाद्य भरतानां पितामहः ।
अवर्जयत संग्रामं स्त्रीत्वं तस्यानुसंस्मरन् ॥ ६.६९.३४ ॥
शिखंडीसमोर आलेल्या भरतवंशाच्या पितामहांनी त्याच्या स्त्रीत्वाचे स्मरण करून युद्ध टाळले.
6.69.35
ततो द्रोणो महाराज अभ्यद्रवत तं रणे ।
रक्षमाणस्तदा भीष्मं तव पुत्रेण चोदितः ॥ ६.६९.३५ ॥
नंतर, हे महाराज, भीष्मांचे रक्षण करत आपल्या पुत्राने प्रेरित केलेले द्रोण युद्धात त्याच्या दिशेने धावले.
6.69.36
शिखण्डी तु समासाद्य द्रोणं शस्त्रभृतां वरम् ।
अवर्जयत संत्रस्तो युगान्ताग्निमिवोल्बणम् ॥ ६.६९.३६ ॥
परंतु शस्त्रधार्‍यांमध्ये श्रेष्ठ द्रोणांसमोर आलेला शिखंडी युगांताच्या भयंकर अग्नीसारख्या त्यांना पाहून घाबरला आणि माघारी फिरला.
6.69.37
ततो बलेन महता पुत्रस्तव विशांपते ।
जुगोप भीष्ममासाद्य प्रार्थयानो महद्यशः ॥ ६.६९.३७ ॥
तेव्हा, हे प्रजापते, आपल्या पुत्राने मोठ्या सैन्यासह भीष्मांजवळ जाऊन त्यांचे रक्षण केले; महान कीर्तीची इच्छा धरून.
6.69.38
तथैव पाण्डवा राजन्पुरुस्कृत्य धनञ्जयम् ।
भीष्ममेवाभ्यवर्तन्त जये कृत्वा दृढां मतिम् ॥ ६.६९.३८ ॥
त्याचप्रमाणे, हे राजा, पांडवांनी धनंजयाला पुढे करून, विजयासाठी दृढ निश्चय करून भीष्मांवरच चाल केली.
6.69.39
तद्युद्धमभवद्धोरं देवानां दानवैरिव ।
जयमाकाङ्क्षतां सङ्क्ष्ये यशश्च सुमहाद्भुतम् ॥ ६.६९.३९ ॥
ते युद्ध देव आणि दानवांमधील युद्धाप्रमाणे भयंकर झाले; युद्धात विजय आणि अत्यंत अद्भुत कीर्ती दोन्ही पक्ष इच्छित होते.