महाभारत · अध्याय 6.70
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.70.1
अकरोत्तुमुलं युद्धं भीष्मः शान्तनवस्तदा ।
भीमसेनभयादिच्छन्पुत्रांस्तारयितुं तव ॥ ६.७०.१ ॥
तेव्हा शंतनूचा पुत्र भीष्म भीमसेनाच्या भयाने तुमच्या पुत्रांना वाचवण्याच्या इच्छेने भयंकर युद्ध करू लागला.
6.70.2
पूर्वाह्णे तन्महारौद्रं राज्ञां युद्धमवर्तत ।
कुरूणां पाण्डवानां च मुख्यशूरविनाशनम् ॥ ६.७०.२ ॥
पूर्वाह्नी राजांचे ते अत्यंत भयंकर युद्ध सुरू झाले; कौरव आणि पांडव यांच्या प्रमुख वीरांचा नाश करणारे ते युद्ध होते.
6.70.3
तस्मिन्नाकुलसंग्रामे वर्तमाने महाभये ।
अभवत्तुमुलः शब्दः संस्पृशन्गगनं महत् ॥ ६.७०.३ ॥
त्या गोंधळलेल्या युद्धात, महाभयात, आकाशाला भिडणारा भयंकर आवाज उठला.
6.70.4
नदद्भिश्च महानागैर्हेषमाणैश्च वाजिभिः ।
भेरीशङ्खनिनादैश्च तुमुलं समपद्यत ॥ ६.७०.४ ॥
गर्जणाऱ्या महाहत्तींनी, खिंकाळणाऱ्या घोड्यांनी, भेरी आणि शंखांच्या नादांनी ते युद्ध अत्यंत कोलाहलमय झाले.
6.70.5
युयुत्सवस्ते विक्रान्ता विजयाय महाबलाःक ।
अन्योन्यमभिगर्जन्तो गोष्ठिष्विव महर्षभाः ॥ ६.७०.५ ॥
युद्धोत्सुक, पराक्रमी आणि महाबली वीर विजयासाठी एकमेकांवर गर्जत होते, जसे गोठ्यातील महावृषभ.
6.70.6
शिरासं पात्यमानानां समरे निशितैः शरैः ।
अश्यवृष्टिरिवाकाशे बभूव भरतर्षभ ॥ ६.७०.६ ॥
युद्धात तीक्ष्ण बाणांनी पाडल्या जाणाऱ्या वीरांची मस्तके, हे भरतश्रेष्ठा, आकाशात बाणवर्षावासारखी झाली.
6.70.7
कुण्डलोष्णीषधारीणि जातरूपोज्ज्वलानि च ।
पतितानि स्म दृश्यन्ते शिरांसि भरतर्षभ ॥ ६.७०.७ ॥
कुंडले व पगड्या धारण केलेली, सोन्यासारखी तेजस्वी मस्तके पडलेली दिसत होती, हे भरतर्षभा.
6.70.8
विशिखोन्मथितैर्गात्रैर्बाहुभिश्च सकार्मुकैः ।
सहस्ताभरणैश्चान्यैरभवच्छादिता मही ॥ ६.७०.८ ॥
बाणांनी चिरडलेली शरीरे, धनुष्यांसह बाहू, हात व अलंकार यांनी पृथ्वी आच्छादली गेली.
6.70.9
कवचोपहितैर्गात्रैर्हस्तैश्च समलङ्कृतैः ।
मुखैश्च चन्द्रसंकाशै रक्तान्तनयनैः शुभैः ॥ ६.७०.९ ॥
कवच धारण केलेली शरीरे, अलंकृत हात, चंद्रासारखी मुखे, लाल कडा असलेले सुंदर डोळे.
6.70.10
गजवाजिमनुष्याणां सर्वगात्रैश्च भूपते ।
आसीत्सर्वा समास्तीर्णा मुहूर्तेन वसुंधराः ॥ ६.७०.१० ॥
हत्ती, घोडे आणि माणसांच्या सर्व शरीरांनी, हे राजा, क्षणार्धात सारी पृथ्वी आच्छादली गेली.
6.70.11
रजोमेघैश्च तुमुलैः शस्त्रविद्युत्प्रकाशिभिः ।
आयुधानां च निर्घोषः स्तनयित्नुसमोऽभवत् ॥ ६.७०.११ ॥
धुळीच्या मेघांनी व शस्त्रांच्या विजांच्या प्रकाशाने भयंकर झालेल्या युद्धात, आयुधांचा निनाद मेघगर्जनेसारखा झाला.
6.70.12
स संप्रहारस्तुमुलःक कटुकः शोणितोदकः ।
प्रावर्तत कुरूणां च पाण्डवानां च भारत ॥ ६.७०.१२ ॥
हे भरता, कौरव व पांडव यांच्यात रक्तच पाण्यासारखे वाहणारे ते भयंकर, कठोर, तुमुल युद्ध सुरू झाले.
6.70.13
तस्मिन्महाभये घोरे तुमुले रोमहर्षणे ।
ववृषुः शरवर्षाणि क्षत्रिया युद्धदुर्मदाः ॥ ६.७०.१३ ॥
त्या महाभयंकर, भीषण, कोलाहलपूर्ण आणि रोमांचक युद्धात युद्धमदाने उन्मत्त झालेले क्षत्रिय बाणांचा वर्षाव करू लागले.
6.70.14
आक्रोशन्कुञ्जरास्तत्र शरवर्षप्रतापिताः ।
तावकानां परेषां च संयुगे भरतर्षभ ॥ ६.७०.१४ ॥
तेथे बाणांच्या वर्षावाने पीडित हत्ती आक्रोश करू लागले; हे भरतर्षभा, त्या युद्धात तुमच्या आणि शत्रूंच्या हत्तींचे.
6.70.15
संरब्धानां च वीराणां धीराणाममितौजसाम् ।
धनुर्ज्यातलशब्देन न प्राज्ञायत किंचन ॥ ६.७०.१५ ॥
क्रुद्ध वीर, धीर आणि अमित तेजस्वी योद्ध्यांच्या धनुष्याच्या प्रत्यंचेच्या आवाजामुळे काहीही समजत नव्हते.
6.70.16
उत्थितेषु कबन्धेषु सर्वतः शोमितोदके ।
समरे पर्यधावन्त नृपा रिपुवधोद्यताः ॥ ६.७०.१६ ॥
रक्ताच्या पाण्यात सर्वत्र धड उभी राहिलेली असताना शत्रुवधास उद्यत झालेले राजे त्या युद्धात धावत होते.
6.70.17
शरशक्तिगदाभिस्ते खङ्गैश्चामिततेजसः ।
निजघ्नुः समरेऽन्योन्यं शूराः परिघबाहवः ॥ ६.७०.१७ ॥
अमित तेजस्वी, परिघासारखे बाहू असलेल्या शूरांनी बाण, शक्ती, गदा आणि खड्गांनी त्या युद्धात एकमेकांना ठार केले.
6.70.18
बभ्रमुः कुञ्जराश्चात्र शरैर्विद्धा निरङ्कुशाः ।
अश्वाश्च पर्यधावन्त हतारोहा दिशो दश ॥ ६.७०.१८ ॥
येथे बाणांनी विद्ध झालेले, अंकुशरहित हत्ती भ्रमू लागले; आरोहक मारले गेलेले घोडे दहा दिशांना धावले.
6.70.19
उत्पत्य निपतन्त्यन्ये शरघातप्रपीडिताः ।
तावकानां परेषां च योधा भरतसत्तम ॥ ६.७०.१९ ॥
बाणांच्या प्रहाराने पीडित झालेले इतर योद्धे उड्या मारून पडत आहेत, तुमच्या पक्षाचे असोत वा शत्रूंचे, हे भरतश्रेष्ठा.
6.70.20
वाहानामुत्तमाङ्गानां कार्मुकाणां च भारत ।
गदानां परिघाणां च हस्तानां चोरुभिः सह ॥ ६.७०.२० ॥
हे भारता, तेथे घोडे, मस्तके, धनुष्ये, गदा, परिघ, हात आणि मांड्या यांचे ढीग दिसत होते.
6.70.21
पादानां भूषणानां च केयूराणां च सङ्घशः ।
राशयस्तत्र दृश्यन्ते भीष्मभीमसमागमे ॥ ६.७०.२१ ॥
भीष्म आणि भीम यांच्या त्या युद्धात पाय, अलंकार आणि बाजूबंद यांचे ढीग गटागटाने दिसत होते.
6.70.22
अश्वानां कुञ्जराणां च रथानां चानिवर्तिनाम् ।
सङ्घाताः स्म प्रदृश्यन्ते तत्रतत्र विशांपते ॥ ६.७०.२२ ॥
हे नरपती, तिथे-तिथे घोडे, हत्ती आणि मागे न फिरणारे रथ यांचे समूह दिसत होते.
6.70.23
गदाभिरसिभिः प्रासैर्बाणैश्च नतपर्वभिः ।
जघ्नुः परस्पर तत्र क्षत्रियाः काल आगते ॥ ६.७०.२३ ॥
काळ आल्यावर तेथे क्षत्रिय गदा, तलवारी, भाले आणि वाकलेल्या पेरांच्या बाणांनी एकमेकांवर प्रहार करू लागले.
6.70.24
अपरे बाहुभिर्वीरा नियुद्धकुशला युधि ।
बहुधा समसञ्जन्त आयसैः परिघैरिव ॥ ६.७०.२४ ॥
युद्धात मल्लयुद्धात निपुण असलेले इतर वीर आपल्या बाहूंनी लोखंडी परिघांनी आदळावे तसे अनेक प्रकारे भिडले.
6.70.25
मुष्टिभिर्जानुभिश्चैव तलैश्चैव विशांपते ।
अन्योन्यं जघ्रिरे वीरास्तावकाः पाण्डवैः सह ॥ ६.७०.२५ ॥
हे प्रजापते, तुमचे वीर पांडवांसह मुठींनी, गुडघ्यांनी आणि तळव्यांनी एकमेकांवर प्रहार करू लागले.
6.70.26
पतितैः पात्यमानैश्च विचेष्टद्भिश्च भूतले ।
घोरमायोधनं जज्ञे तत्रतत्र जनेश्वर ॥ ६.७०.२६ ॥
हे जनेश्वरा, जमिनीवर पडलेल्या, पाडल्या जाणाऱ्या आणि तडफडणाऱ्या योद्ध्यांमुळे तिथे तिथे भयानक रणभूमी निर्माण झाली.
6.70.27
विरथा रथिनश्चात्र निस्त्रिंशवरधारिणःक ।
अन्योन्यमभिधावन्तः परस्परवधैषिणः ॥ ६.७०.२७ ॥
येथे रथहीन आणि रथी योद्धे उत्तम तलवारी धारण करून, एकमेकांचा वध करण्याच्या इच्छेने धावू लागले.
6.70.28
ततो दुर्योधनो राजा कलिङ्गैर्बहुभिर्वृतः ।
पुरस्कृत्य रणे भीष्मं पाण्डवानभ्यवर्तत ॥ ६.७०.२८ ॥
नंतर अनेक कलिंग योद्ध्यांनी वेढलेला राजा दुर्योधन, भीष्मांना पुढे करून रणांगणात पांडवांवर चालून गेला.
6.70.29
तथैव पाण्डवाः सर्वे परिवार्य वृकोदरम् ।
भीष्ममभ्यद्रवन्क्रुद्धास्ततो युद्धमवर्तत ॥ ६.७०.२९ ॥
त्याचप्रमाणे सर्व पांडवांनी वृकोदराला वेढून, क्रोधाने भीष्मांवर धाव घेतली; तेव्हा युद्ध सुरू झाले.