महाभारत · अध्याय 6.76
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.76.1
एवं बहुगुणं सैन्यमेवं बहुविधं परम् ।
व्यूढमेवं यथाशास्त्रममोघं चैव सञ्जय ॥ ६.७६.१ ॥
हे संजया, अशा प्रकारे अनेक गुणांनी युक्त सैन्य, अशा प्रकारे अनेक प्रकारचे श्रेष्ठ सैन्य, शास्त्रानुसार अशा प्रकारे व्यूहात रचलेले आणि अमोघ आहे.
6.76.2
जुष्टमस्माकमत्यन्तमभिकामं च नः सदा ।
प्रहृष्टं व्यसनोपेतं पुरस्ताद्दृष्टविक्रमम् ॥ ६.७६.२ ॥
आमच्याकडून सदैव अत्यंत प्रिय आणि इच्छित, आनंदी, संकटातही सोबत असणारे, ज्याचा पराक्रम पूर्वी पाहिला गेला आहे.
6.76.3
नातिवृद्धमबालं च न कृशं न च पीवरम् ।
लघुवृत्तायतप्रायं सागराकारमव्ययम् ॥ ६.७६.३ ॥
अति वृद्ध नाही, बालकही नाही; कृश नाही, स्थूलही नाही; बहुधा हलके, गोल आणि लांब अवयव असलेले; सागराच्या आकाराचे; अक्षय.
6.76.4
आत्तसन्नाहशस्त्रं च बहुशस्त्रपरिग्रहम् ।
असियुद्धे नियुद्धे च गदायुद्धे च कोविदम् ॥ ६.७६.४ ॥
कवच आणि शस्त्रे धारण केलेला, अनेक शस्त्रे बाळगणारा, तलवार-युद्ध, मल्लयुद्ध आणि गदायुद्धात निपुण.
6.76.5
प्रासर्ष्टितोमरेष्वाजौ परिघेष्वायसेषु च ।
भिण्डिपालेषु शक्तीषु मुसलेषु च सर्वशः ॥ ६.७६.५ ॥
युद्धात प्रास, ऋष्टी, तोमर, लोखंडी परिघ, भिंदिपाल, शक्ती आणि मुसळ—या सर्वांत पूर्णपणे (निपुण).
6.76.6
कम्पनेषु च चापेषु कणपेषु च सर्वशः ।
क्षेणणीयेषु चित्रेषु मुष्टयुद्धेषु च क्षमम् ॥ ६.७६.६ ॥
कंपन, धनुष्य, कणप, क्षेणणीय, विचित्र शस्त्रे आणि मुष्टियुद्ध—यांत सर्वथा समर्थ.
6.76.7
अपरोक्षं च विद्यासु व्यायामे च कृतश्रमम् ।
शस्त्रग्रहणविद्यासु सर्वासु परिनिष्ठितम् ॥ ६.७६.७ ॥
विद्यांमध्ये प्रत्यक्ष निपुण, व्यायामात परिश्रम घेतलेला, शस्त्रग्रहणाच्या सर्व विद्यांमध्ये पूर्णपणे प्रस्थापित.
6.76.8
आरोहे पर्यवस्कन्दे सरणे सान्तरप्लुते ।
सम्यक्प्रहरणे याने व्यपयाने च कोविदम् ॥ ६.७६.८ ॥
चढण्यात, उतरण्यात, पुढे सरण्यात, मध्ये उड्या घेण्यात, योग्य प्रहार करण्यात, वाहन चालवण्यात व मागे हटण्यात कुशल.
6.76.9
नागाश्वरथयानेषु बहुशः सुपरीक्षितम् ।
परीक्ष्य च यथान्यायं वेतनेनोपपादितम् ॥ ६.७६.९ ॥
हत्ती, घोडे व रथ या वाहनांवर अनेक वेळा चांगली परीक्षा घेतलेला; न्यायानुसार परीक्षा करून वेतनासह नेमलेला.
6.76.10
न गोष्ठ्या नोपकारेण न च बन्धुनिमित्ततः ।
न सौहृदबलैर्वापि नाकुलीनपरिग्रहैः ॥ ६.७६.१० ॥
सहवासाने नाही, उपकाराने नाही, नातेसंबंधाच्या कारणाने नाही, मैत्रीच्या बळाने नाही, किंवा अकुलीनांना स्वीकारल्यानेही नाही.
6.76.11
समृद्धजनमार्यं च तुष्टसंबन्धिबान्धवम् ।
कृतोपकारभूयिष्ठं यशस्वि च मनस्वि च ॥ ६.७६.११ ॥
समृद्ध लोकांनी युक्त, आर्य, समाधानी नातलग व बांधव असलेला, पुष्कळ उपकार केलेला, यशस्वी आणि मनस्वी.
6.76.12
स्वजनैस्तु नरैर्मुख्यैर्बहुशो दृष्टकर्मभिः ।
लोकपालोपमैस्तात पालितं लोकविश्रुतम् ॥ ६.७६.१२ ॥
हे तात, आपल्या स्वजनांनी, अनेक वेळा कर्मात सिद्ध झालेल्या मुख्य पुरुषांनी, लोकपालांसमान असलेल्यांनी रक्षिलेले व जगात प्रसिद्ध.
6.76.13
बहुभिः क्षत्रियैर्गुप्तं पृथिव्यां लोकसंमतैः ।
अस्मानभिगतैः कामात्सबलैः सपदानुगैः ॥ ६.७६.१३ ॥
पृथ्वीवर अनेक क्षत्रियांनी रक्षिलेले, लोकमान्य, इच्छेने सैन्य व पायदळ अनुचरांसह आमच्यावर चालून आलेले।
6.76.14
महोदधिमिवापूर्णमापगाभिः समन्ततः ।
अपक्षपक्षिसंकाशै रथैर्नागैश्च संवृतम् ॥ ६.७६.१४ ॥
महासागर जसा सर्व बाजूंनी नद्यांनी भरलेला असतो, तसे पंखहीन पक्ष्यांसारखे रथ व हत्तींनी वेढलेले।
6.76.15
नानायोधजलं भीमं वाहनोर्मितरङ्गिणम् ।
क्षेपण्यसिगदाशक्तिशरप्राससामाकुलम् ॥ ६.७६.१५ ॥
अनेक योद्धे हेच पाणी, भयंकर, वाहनांच्या लाटा असलेले, फेकण्याची शस्त्रे, तलवारी, गदा, शक्ती, बाण व भाल्यांनी खवळलेले।
6.76.16
ध्वजभूषणसंबाधं रत्नपट्टसुसंचितम् ।
परिधावद्भिरश्वैश्च वायुवेगविकम्पितम् ॥ ६.७६.१६ ॥
ध्वज व अलंकारांनी गच्च भरलेले, रत्नपट्ट्यांनी चांगले सजलेले, वाऱ्याच्या वेगाने धावणाऱ्या घोड्यांनी कंपित झालेले।
6.76.17
अपारमिव गर्जन्तं सागरप्रतिमं महत् ।
द्रोणभीष्मासिसंगप्तं गुप्तं च कृतवर्मणा ॥ ६.७६.१७ ॥
अपार असल्यासारखे गर्जणारे, सागरासारखे महान, द्रोण, भीष्म व खड्गाने रक्षिलेले, तसेच कृतवर्म्याने रक्षिलेले।
6.76.18
कृपदुःशासनाभ्यां च जयद्रथमुखैस्तथा ।
भगदत्तविकर्णाभ्यां द्रौणिसौबलबाह्लिकैः ॥ ६.७६.१८ ॥
कृप व दुःशासन यांच्याकडून, जयद्रथ ज्यांत मुख्य आहे अशांकडून, तसेच भगदत्त व विकर्ण यांच्याकडून, आणि द्रौणि, सौबल व बाह्लिक यांच्याकडून.
6.76.19
गुप्तं प्रवीरैर्लौकैश्च सारवद्भिर्महात्मभिः ।
यदहन्यत सैन्यं मे दिष्टमत्र परायणम् ॥ ६.७६.१९ ॥
वीर योद्ध्यांनी आणि सामर्थ्यवान महात्म्यांनी रक्षित असूनही माझे सैन्य नष्ट झाले; येथे हेच दैवाने ठरवलेले अंतिम फल होते.
6.76.20
नैतादृशं समुद्योगं दृष्टवन्तो हि मानुषाः ।
ऋषयो वा महाभागाः पुराणा भुवि सञ्जय ॥ ६.७६.२० ॥
हे संजया! पृथ्वीवरील प्राचीन मानव किंवा महाभाग्यवान ऋषींनीही असा मोठा प्रयत्न कधी पाहिला नव्हता.
6.76.21
ईदृशोऽपि बलौघस्तु संयुक्तः शस्त्रसंपदा ।
वध्यते यत्र संग्रामे किमन्यद्भागधेयतः ॥ ६.७६.२१ ॥
शस्त्रसंपत्तीने युक्त अशी विशाल सेनाही युद्धात मारली जात आहे; नशिबाशिवाय दुसरे काय कारण असू शकते?
6.76.22
विपरीतमिदं सर्वं प्रतिभाति हि सञ्जय ।
यत्रेदृशं बलं घोरं नावधीद्युधि पाण्डवान् ॥ ६.७६.२२ ॥
हे संजया! हे सर्व उलटे भासत आहे; इतक्या भयंकर सेनेलाही युद्धात पांडवांना मारता आले नाही.
6.76.23
पाण्डवार्थाय नियतं देवास्तत्र समागताः ।
युध्यन्ते मामकं सैन्यं यथाऽवध्यत सञ्जय ॥ ६.७६.२३ ॥
हे संजया! पांडवांसाठीच देव तेथे एकत्र होऊन माझ्या सैन्याशी लढत आहेत, म्हणूनच ते मारले गेले.
6.76.24
उक्तोऽपि विदुरेणाहं हितं पथ्यं च नित्यशः ।
न च जग्राह तन्मन्दः पुत्रो दुर्योधनो मम ॥ ६.७६.२४ ॥
विदुराने मला नेहमी हितकारक आणि योग्य उपदेश दिला होता; पण माझ्या मूर्ख पुत्र दुर्योधनाने तो स्वीकारला नाही.
6.76.25
तथ्यां मन्ये मतिं तस्य सर्वज्ञस्य महात्मनः ।
आसीत्तथाऽऽगतं तात येन दृष्टमिदं पुरा ॥ ६.७६.२५ ॥
त्या सर्वज्ञ महात्म्याचे मत खरे होते असे मला वाटते. हे तात, हे असे घडेल हे त्यांनी पूर्वीच पाहिले होते.
6.76.26
अथवा भाव्यमेवं हि संजयैतेन सर्वथा ।
पुरा धात्रा यथा दिष्टं तत्तथा न तदन्यथा ॥ ६.७६.२६ ॥
किंवा हे संजया, हे असेच घडायचे होते. पूर्वी विधात्याने जसे ठरवले होते तसेच घडते; ते वेगळे होत नाही.