ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 6.76
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.76.1
एवं बहुगुणं सैन्यमेवं बहुविधं परम् ।
व्यूढमेवं यथाशास्त्रममोघं चैव सञ्जय ॥ ६.७६.१ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਸੈਨਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੈਨਾ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਊਹ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਗਈ ਅਤੇ ਅਮੋਘ ਹੈ।
6.76.2
जुष्टमस्माकमत्यन्तमभिकामं च नः सदा ।
प्रहृष्टं व्यसनोपेतं पुरस्ताद्दृष्टविक्रमम् ॥ ६.७६.२ ॥
ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਅਤਿਅੰਤ ਪਿਆਰੀ ਅਤੇ ਚਾਹੀ ਗਈ, ਪ੍ਰਸੰਨ, ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਰਾਕਰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
6.76.3
नातिवृद्धमबालं च न कृशं न च पीवरम् ।
लघुवृत्तायतप्रायं सागराकारमव्ययम् ॥ ६.७६.३ ॥
ਨਾ ਬਹੁਤ ਬੁੱਢਾ, ਨਾ ਬਾਲਕ; ਨਾ ਪਤਲਾ, ਨਾ ਮੋਟਾ; ਬਹੁਤੇ ਕਰਕੇ ਹਲਕੇ, ਗੋਲ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ; ਸਾਗਰ ਵਰਗੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ; ਅਖੰਡ।
6.76.4
आत्तसन्नाहशस्त्रं च बहुशस्त्रपरिग्रहम् ।
असियुद्धे नियुद्धे च गदायुद्धे च कोविदम् ॥ ६.७६.४ ॥
ਕਵਚ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ, ਬਹੁਤ ਸ਼ਸਤਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੇ ਹੋਏ, ਤਲਵਾਰ-ਯੁੱਧ, ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਤੇ ਗਦਾ-ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ।
6.76.5
प्रासर्ष्टितोमरेष्वाजौ परिघेष्वायसेषु च ।
भिण्डिपालेषु शक्तीषु मुसलेषु च सर्वशः ॥ ६.७६.५ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਸ, ਰਿਸ਼ਟੀ, ਤੋਮਰ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਪਰਿਘ, ਭਿੰਡੀਪਾਲ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਮੂਸਲ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ (ਨਿਪੁੰਨ)।
6.76.6
कम्पनेषु च चापेषु कणपेषु च सर्वशः ।
क्षेणणीयेषु चित्रेषु मुष्टयुद्धेषु च क्षमम् ॥ ६.७६.६ ॥
ਕੰਪਨ, ਧਨੁਸ਼, ਕਣਪ, ਕ੍ਸ਼ੇਣਣੀਯ, ਵਿਚਿੱਤਰ ਸ਼ਸਤਰ ਅਤੇ ਮੁੱਠੀ-ਯੁੱਧ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵਥਾ ਸਮਰੱਥ।
6.76.7
अपरोक्षं च विद्यासु व्यायामे च कृतश्रमम् ।
शस्त्रग्रहणविद्यासु सर्वासु परिनिष्ठितम् ॥ ६.७६.७ ॥
ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਖਸ਼ਾਤ ਨਿਪੁੰਨ, ਕਸਰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਹਨਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ, ਸ਼ਸਤਰ ਚੁੱਕਣ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਪੱਕਾ।
6.76.8
आरोहे पर्यवस्कन्दे सरणे सान्तरप्लुते ।
सम्यक्प्रहरणे याने व्यपयाने च कोविदम् ॥ ६.७६.८ ॥
ਚੜ੍ਹਣ, ਉਤਰਨ, ਅੱਗੇ ਵਧਣ, ਵਿਚਕਾਰ ਛਾਲ ਮਾਰਨ, ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕਰਨ, ਵਾਹਨ ਚਲਾਉਣ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲ।
6.76.9
नागाश्वरथयानेषु बहुशः सुपरीक्षितम् ।
परीक्ष्य च यथान्यायं वेतनेनोपपादितम् ॥ ६.७६.९ ॥
ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਰਥ ਦੇ ਵਾਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਖਿਆ ਹੋਇਆ; ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਖ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹ ਨਾਲ ਨਿਯੁਕਤ।
6.76.10
न गोष्ठ्या नोपकारेण न च बन्धुनिमित्ततः ।
न सौहृदबलैर्वापि नाकुलीनपरिग्रहैः ॥ ६.७६.१० ॥
ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਉਪਕਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਮਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਨੀਵੇਂ ਕੁਲ ਦਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਨਾਲ।
6.76.11
समृद्धजनमार्यं च तुष्टसंबन्धिबान्धवम् ।
कृतोपकारभूयिष्ठं यशस्वि च मनस्वि च ॥ ६.७६.११ ॥
ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ, ਆਰਯ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਬੰਧੂਆਂ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਉਪਕਾਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ, ਯਸ਼ਸਵੀ ਅਤੇ ਮਨਸਵੀ।
6.76.12
स्वजनैस्तु नरैर्मुख्यैर्बहुशो दृष्टकर्मभिः ।
लोकपालोपमैस्तात पालितं लोकविश्रुतम् ॥ ६.७६.१२ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਆਪਣੇ ਸਕੇ ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ, ਕਈ ਵਾਰ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਖੇ ਹੋਏ ਮੁੱਖ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਵਰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ।
6.76.13
बहुभिः क्षत्रियैर्गुप्तं पृथिव्यां लोकसंमतैः ।
अस्मानभिगतैः कामात्सबलैः सपदानुगैः ॥ ६.७६.१३ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਲੋਕ-ਮਾਨਯ, ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਫੌਜ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਏ ਹੋਏ।
6.76.14
महोदधिमिवापूर्णमापगाभिः समन्ततः ।
अपक्षपक्षिसंकाशै रथैर्नागैश्च संवृतम् ॥ ६.७६.१४ ॥
ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਖੰਭਹੀਣ ਪੰਛੀਆਂ ਵਰਗੇ ਰੱਥਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।
6.76.15
नानायोधजलं भीमं वाहनोर्मितरङ्गिणम् ।
क्षेपण्यसिगदाशक्तिशरप्राससामाकुलम् ॥ ६.७६.१५ ॥
ਅਨੇਕ ਯੋਧੇ ਹੀ ਜਿਸ ਦਾ ਜਲ ਹਨ, ਭਿਆਨਕ, ਵਾਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਗਦਾਵਾਂ, ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਤੀਰਾਂ ਅਤੇ ਬਰਛਿਆਂ ਨਾਲ ਖਲਬਲੀ ਵਿੱਚ।
6.76.16
ध्वजभूषणसंबाधं रत्नपट्टसुसंचितम् ।
परिधावद्भिरश्वैश्च वायुवेगविकम्पितम् ॥ ६.७६.१६ ॥
ਝੰਡਿਆਂ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਰਤਨ ਜੜੇ ਪੱਟਿਆਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਿਆ, ਹਵਾ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਦੌੜਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ।
6.76.17
अपारमिव गर्जन्तं सागरप्रतिमं महत् ।
द्रोणभीष्मासिसंगप्तं गुप्तं च कृतवर्मणा ॥ ६.७६.१७ ॥
ਅਪਾਰ ਵਾਂਗ ਗਰਜਦਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗਾ ਵੱਡਾ, ਦ੍ਰੋਣ, ਭੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਨਾਲ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
6.76.18
कृपदुःशासनाभ्यां च जयद्रथमुखैस्तथा ।
भगदत्तविकर्णाभ्यां द्रौणिसौबलबाह्लिकैः ॥ ६.७६.१८ ॥
ਕ੍ਰਿਪ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਾਸਨ ਦੁਆਰਾ, ਜਯਦ੍ਰਥ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਦੱਤ ਅਤੇ ਵਿਕਰਣ ਦੁਆਰਾ, ਅਤੇ ਦ੍ਰੌਣਿ, ਸੌਬਲ ਤੇ ਬਾਹਲੀਕ ਦੁਆਰਾ।
6.76.19
गुप्तं प्रवीरैर्लौकैश्च सारवद्भिर्महात्मभिः ।
यदहन्यत सैन्यं मे दिष्टमत्र परायणम् ॥ ६.७६.१९ ॥
ਬਹਾਦਰ ਯੋਧਿਆਂ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖਿਅਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੇਰੀ ਫ਼ੌਜ ਮਾਰੀ ਗਈ; ਇੱਥੇ ਇਹੀ ਦੈਵ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਸੀ।
6.76.20
नैतादृशं समुद्योगं दृष्टवन्तो हि मानुषाः ।
ऋषयो वा महाभागाः पुराणा भुवि सञ्जय ॥ ६.७६.२० ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ! ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਜਾਂ ਮਹਾਭਾਗ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਐਸਾ ਵੱਡਾ ਯਤਨ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ।
6.76.21
ईदृशोऽपि बलौघस्तु संयुक्तः शस्त्रसंपदा ।
वध्यते यत्र संग्रामे किमन्यद्भागधेयतः ॥ ६.७६.२१ ॥
ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸੰਪਦਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਐਸੀ ਵੱਡੀ ਫ਼ੌਜ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ; ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
6.76.22
विपरीतमिदं सर्वं प्रतिभाति हि सञ्जय ।
यत्रेदृशं बलं घोरं नावधीद्युधि पाण्डवान् ॥ ६.७६.२२ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ! ਇਹ ਸਭ ਉਲਟਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਏਨੀ ਭਿਆਨਕ ਫ਼ੌਜ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸਕੀ।
6.76.23
पाण्डवार्थाय नियतं देवास्तत्र समागताः ।
युध्यन्ते मामकं सैन्यं यथाऽवध्यत सञ्जय ॥ ६.७६.२३ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ! ਪਾਂਡਵਾਂ ਲਈ ਹੀ ਦੇਵਤੇ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਲੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮਾਰੀ ਗਈ।
6.76.24
उक्तोऽपि विदुरेणाहं हितं पथ्यं च नित्यशः ।
न च जग्राह तन्मन्दः पुत्रो दुर्योधनो मम ॥ ६.७६.२४ ॥
ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਠੀਕ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ; ਪਰ ਮੇਰੇ ਮੂਰਖ ਪੁੱਤਰ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨਿਆ।
6.76.25
तथ्यां मन्ये मतिं तस्य सर्वज्ञस्य महात्मनः ।
आसीत्तथाऽऽगतं तात येन दृष्टमिदं पुरा ॥ ६.७६.२५ ॥
ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸ ਸਰਵਗਿਆਨੀ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਮਤ ਸੱਚੀ ਸੀ। ਹੇ ਤਾਤ, ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵੇਖ ਲਿਆ ਸੀ।
6.76.26
अथवा भाव्यमेवं हि संजयैतेन सर्वथा ।
पुरा धात्रा यथा दिष्टं तत्तथा न तदन्यथा ॥ ६.७६.२६ ॥
ਜਾਂ ਹੇ ਸੰਜਯ, ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਵਿਧਾਤਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।