મહાભારત · અધ્યાય 6.90
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.90.1
वर्तमाने तथा रौद्रे राजन्वीरवरक्षये ।
शकुनिः सौबलः श्रीमान्पाण्डवान्समुपाद्रवत् ॥ ६.९०.१ ॥
હે રાજન્, વીરોમાં શ્રેષ્ઠ જનોના વિનાશ સાથેનું તે ભયાનક યુદ્ધ ચાલતું હતું ત્યારે, શ્રીમાન સુબલપુત્ર શકુનિ પાંડવો પર ધસી ગયો.
6.90.2
तथैव सात्वतो राजन्हार्दिक्यः परवीरहा ।
अभ्यद्रवत संग्रामे पाण्डवानां वरूथिनीम् ॥ ६.९०.२ ॥
એ જ રીતે, હે રાજન્, શત્રુ-વીરોનો વધ કરનાર સાત્વત અને હાર્દિક્ય યુદ્ધમાં પાંડવોની સેના પર ધસી ગયા.
6.90.3
ततः काम्भोजमुख्यानां नदीजानां च वाजिनाम् ।
आरट्टानां महीजानां सिन्धुजानां च सर्वशः ॥ ६.९०.३ ॥
ત્યારે કાંબોજ પ્રમુખોના નદીજાત, આરટ્ટોના ભૂમિજાત અને સિંધુજાત અશ્વો સર્વ બાજુએથી આગળ ધસ્યા.
6.90.4
वनायुजानां शुभ्राणां तथा पर्वतवासिनाम् ।
वाजिनां बहुभिः सङ्ख्ये समन्तात्परिवारयन् ॥ ६.९०.४ ॥
વનાયુજાત, શ્વેત અને પર્વતવાસીઓના અનેક અશ્વોએ યુદ્ધમાં ચારે બાજુથી ઘેરી લીધું.
6.90.5
ये चापरे तित्तिरिजा जवना वातरंहसः ।
सुवर्णालङ्कृतैरेतैर्वर्मवद्भिः सुकल्पितैः ॥ ६.९०.५ ॥
અને તિત્તિરિજાત, વાયુ જેવા વેગવાળા બીજા ચપળ અશ્વો સોનાથી શણગારેલા અને સારી રીતે બખ્તર પહેરીને આગળ ધસ્યા.
6.90.6
हयैर्वातजवैर्मुख्यैः पाण्डवस्य सुतो बली ।
अभ्यवर्तत तत्सैन्यं हृष्टरूपः परंतपाः ॥ ६.९०.६ ॥
વાયુ જેવા વેગવાળા મુખ્ય અશ્વો સાથે, પાંડવનો બળવાન પુત્ર, હર્ષિત મુખે, શત્રુઓને તપાવનાર બનીને તે સેના તરફ આગળ વધ્યો.
6.90.7
अर्जुनस्य सुतः श्रीमानिरावान्नाम वीर्यवान् ।
सुतायां नागराजस्य जातः पार्थेन धीमता ॥ ६.९०.७ ॥
અર્જુનનો પુત્ર, તેજસ્વી અને પરાક્રમી ઇરાવાન નામનો, નાગરાજની પુત્રીથી બુદ્ધિમાન પાર્થ દ્વારા જન્મ્યો.
6.90.8
ऐरावतेन सा दत्ता अनपत्या महात्मना ।
पत्यौ हते सुपर्णेन कृपणा दीनचेतना ॥ ६.९०.८ ॥
મહાત્મા ઐરાવતે તેને આપી હતી; તે સંતાનહીન હતી; સુપર્ણ (ગરુડ) દ્વારા પતિ હણાયો ત્યારે તે દીન અને દુઃખી મનવાળી થઈ.
6.90.9
कार्यार्थं तां च जग्राह पार्थः कामवशानुगाम् ।
एवमेष समुत्पन्नः परक्षेत्रेऽर्जुनात्मजः ॥ ६.९०.९ ॥
એક કાર્ય માટે પાર્થે કામવશ થઈ અનુસરનારી તેને સ્વીકારી; આ રીતે પરક્ષેત્રમાં અર્જુનપુત્ર ઉત્પન્ન થયો.
6.90.10
स नागलोके संवृद्धो मात्रा च परिरक्षितः ।
पितृव्येण परित्यक्तः पार्थद्वेषाद्दुरात्मना ॥ ६.९०.१० ॥
તે નાગલોકમાં મોટો થયો અને માતાએ તેની રક્ષા કરી; પાર્થ પ્રત્યેના દ્વેષથી દુરાત્મા કાકાએ તેને છોડી દીધો.
6.90.11
खमुत्पत्य महाराज नागराट् सत्यविक्रमः ।
इन्द्रलोकं जगामाशु श्रुत्वा तत्रार्जुनं गतम् ॥ ६.९०.११ ॥
હે મહારાજ, સત્યપરાક્રમી નાગરાજ આકાશમાં ઊડીને, અર્જુન ત્યાં ગયા છે એમ સાંભળીને ઝડપથી ઇન્દ્રલોક ગયો.
6.90.12
सोऽभिगम्य महाबाहुः पितरं सत्यविक्रमः ।
अभ्यवादयदव्यग्रो विनयेन कृताञ्जलिः ॥ ६.९०.१२ ॥
મહાબાહુ અને સત્યપરાક્રમી તે પિતા પાસે જઈને, શાંતિથી અને વિનયપૂર્વક હાથ જોડીને તેમને વંદન કર્યા.
6.90.13
न्यवेदयत चात्मानमर्जुनस्य महात्मनः ।
इरावानस्मि भद्रं ते पुत्रश्चाहं तव प्रभो ॥ ६.९०.१३ ॥
મહાત્મા અર્જુનને તેણે પોતાની ઓળખ આપી: "હે પ્રભો, તમારું કલ્યાણ થાઓ. હું ઇરાવાન છું, તમારો પુત્ર છું."
6.90.14
मातुः समागमो यश्च तत्सर्वं प्रत्यवेदयत् ।
तच्च सर्वं यथावृत्तमनुसस्मार पाण्डवः ॥ ६.९०.१४ ॥
માતા સાથેનો જે મેળાપ થયો હતો તે સર્વ તેણે જણાવ્યો. જેમ બન્યું હતું તે બધું પાંડવે સ્મરણ કર્યું.
6.90.15
परिष्वज्य सुतं चापि आत्मनः सदृशं गुणैः ।
प्रीतिमाननयत्पार्थो देवराजनिवेशनम् ॥ ६.९०.१५ ॥
પોતાના ગુણો સમાન તે પુત્રને આલિંગન આપીને, પ્રસન્ન થયેલો પાર્થ તેને દેવરાજ ઇન્દ્રના નિવાસ તરફ લઈ ગયો.
6.90.16
सोऽर्जुनेन समाज्ञप्तो देवलोके तदा नृप ।
प्रीतिपूर्वं महाबाहुः स्वकार्यं प्रति भारत ॥ ६.९०.१६ ॥
હે રાજન, ત્યારે દેવલોકમાં અર્જુન દ્વારા આજ્ઞા પામીને તે મહાબાહુ પ્રેમપૂર્વક પોતાના કર્તવ્ય તરફ વળ્યો, હે ભારત.
6.90.17
स चापि नरशार्दूलः शार्दूलसमविक्रमः ।
अब्रवीच्च तदा पार्थमयमस्मि तवानघ ॥ ६.९०.१७ ॥
તે નરશાર્દૂલ, વાઘ સમાન પરાક્રમી, ત્યારે પાર્થને બોલ્યો: "હે નિષ્પાપ, હું તમારો જ છું."
6.90.18
स्थितः प्रेष्यश्च पुत्रश्च सर्वथा त्वं प्रशाधि माम् ।
कं करोमि च ते कामं कं च कामं त्वमिच्छसि ॥ ६.९०.१८ ॥
હું હંમેશાં તારો સેવક અને પુત્ર બનીને ઊભો છું; મને આજ્ઞા કર. તારી કઈ ઇચ્છા હું પૂર્ણ કરું, અને તું કઈ કામના ઇચ્છે છે?
6.90.19
परिष्वज्य सुतं प्रेम्णा वासविः प्रत्युवाच तम् ।
प्रीतिपूर्वं च कार्यं च कार्या प्रीतिश्च मानदः ॥ ६.९०.१९ ॥
પુત્રને પ્રેમથી આલિંગન આપીને વાસવિ તેને બોલ્યા: પ્રેમપૂર્વક જ કાર્ય કરવું, અને માન આપનાર પ્રત્યે પ્રીતિ પણ રાખવી.
6.90.20
युद्धकाले तु साहाय्यं दातव्यं नो भवेदिति ।
बाढमित्येवमुक्त्वा तु युद्धकाल इहागतः ॥ ६.९०.२० ॥
'યુદ્ધકાળે અમને સહાય આપવી જોઈએ' એમ કહીને, 'બરાબર છે' એમ બોલીને યુદ્ધનો સમય અહીં આવી પહોંચ્યો.
6.90.21
कामवर्णजवैरश्वैः सर्वतः शुशुभे वृतः ।
ते हयाः काञ्चनापीडा नानावर्णा मनोजवाः ॥ ६.९०.२१ ॥
ઇચ્છિત રંગ અને વેગવાળા ઘોડાઓથી ચોતરફ ઘેરાઈને તે શોભી ઊઠ્યું. તે ઘોડાઓ સોનાના આભૂષણવાળા, અનેક રંગોવાળા અને મન જેટલા વેગવાળા હતા.
6.90.22
उत्पेतुः सहसा राजन्हंसा इव महोदधौ ।
ते त्वदीयान्समासाद्य हयसंघान्मनोजवान् ॥ ६.९०.२२ ॥
હે રાજન, તેઓ અચાનક મહાસાગર પર હંસોની જેમ ઊછળ્યા. તેઓ તમારા મન જેવા વેગવાળા ઘોડાઓના સમૂહો સુધી પહોંચીને ઊછળ્યા.
6.90.23
क्रोडैः क्रोडानभिघ्नन्तो घोणाभिश्च परस्परम् ।
निपेतुः सहसा राजन्सुवेगाभिहता भुवि ॥ ६.९०.२३ ॥
છાતીથી છાતીને અને નસકોરાંથી એકબીજાને પ્રહાર કરતાં, હે રાજન, તેઓ અચાનક પ્રચંડ વેગના આઘાતથી ભૂમિ પર પડ્યા.
6.90.24
निपतद्भिस्तथा तैश्च हयसङ्घैः परस्परम् ।
शुश्रुवे दारुणः शब्दः सुपर्णपतने यथा ॥ ६.९०.२४ ॥
એ રીતે એકબીજા પર પડતા તે ઘોડાઓના સમૂહોમાંથી ગરુડના અવતરણ જેવો ભયાનક અવાજ સંભળાયો.
6.90.25
तथैव तावका राजन्समेत्यान्योन्यमाहवे ।
परस्परवधं घोरं चक्रुस्ते हयसादिनः ॥ ६.९०.२५ ॥
હે રાજન, એ જ રીતે તમારા યોદ્ધાઓ યુદ્ધમાં એકબીજા સામે આવીને ભયંકર રીતે પરસ્પર વધ કરવા લાગ્યા; તે અશ્વારોહીઓ એમ કરતા રહ્યા.
6.90.26
तस्मिंस्तथा वर्तमाने संकुले तुमुले भृशम् ।
उभयोरपि संशान्ता हयसङ्घाः समन्ततः ॥ ६.९०.२६ ॥
એ રીતે તે સંકુલ અને અત્યંત કોલાહલભર્યા યુદ્ધ ચાલતું રહ્યું, ત્યારે બંને પક્ષોના ઘોડાઓના સમૂહો ચારેબાજુ શાંત પડી ગયા.
6.90.27
प्रक्षीणसायकाः शूरा निहताश्वाः श्रमातुराः ।
विलयं समनुप्राप्तास्तक्षमाणाः परस्परम् ॥ ६.९०.२७ ॥
બાણો ખૂટી ગયા, ઘોડા મરાયા, અને થાકથી પીડાતા એ શૂરવીરો વિનાશ પામ્યા; એકબીજા સામે ટકી રહ્યા.
6.90.28
ततः क्षीणे हयानिके किंचिच्छेषे च भारत ।
सौबलस्यानुजाः शूरा निर्गता रणमूर्धनि ॥ ६.९०.२८ ॥
પછી, હે ભારત, અશ્વસેના ક્ષીણ થઈ કંઈક જ બચી ત્યારે, સૌબલ (શકુનિ)ના શૂરવીર નાના ભાઈઓ યુદ્ધમોરચે નીકળ્યા.
6.90.29
वायुवेगसमस्पर्शाञ्जवे वायुसमांश्च ते ।
आरुह्य बलसंपन्नान्वयःस्थांस्तुरगोत्तमान् ॥ ६.९०.२९ ॥
પવનના વેગ જેવા સ્પર્શવાળા, વેગમાં પવન સમાન, બળસંપન્ન અને યુવાન ઉત્તમ ઘોડાઓ પર તેઓ સવાર થયા.
6.90.30
गजो गवाक्षो वृषकश्चर्मवानार्जयः शुकः ।
षडेते बलसंपन्ना निर्ययुर्महतो बलात् ॥ ६.९०.३० ॥
ગજ, ગવાક્ષ, વૃષક, ચર્મવાન, આર્જય અને શુક — આ છ બળસંપન્ન વીરો મહાસેનામાંથી નીકળ્યા.
6.90.31
वार्यमाणाः शकुनिना स्वैश्च योधैर्महाबलैः ।
सन्नद्धा युद्धकुशला रौद्ररूपा महाबलाः ॥ ६.९०.३१ ॥
શકુનિ અને પોતાના મહાબળવાન યોદ્ધાઓ દ્વારા રોકાતા, કવચધારી, યુદ્ધકુશળ, ભયંકર રૂપવાળા મહાબળવાન વીરો.
6.90.32
तदनीकं महाबहो भित्त्वा परमदुर्जयम् ।
बलेन महता युक्ताः स्वर्गाय विजयैषिणः ॥ ६.९०.३२ ॥
હે મહાબાહો, તે અત્યંત દુર્જય સેના-વ્યૂહને ભેદીને, મહાબળથી યુક્ત, સ્વર્ગ અને વિજયની ઇચ્છા રાખનારા.
6.90.33
विविशुस्ते तदा हृष्टा गान्धारा युद्धदुर्मदाः ।
तान्प्रविष्टांस्तदा दृष्ट्वा इरावानपि वीर्यवान् ॥ ६.९०.३३ ॥
ત્યારે હર્ષિત અને યુદ્ધમદથી ઉન્મત્ત ગાંધારો પ્રવેશ્યા; તેમને પ્રવેશતા જોઈને વીર્યવાન ઇરાવાન પણ.
6.90.34
अब्रवीत्समरे योधान्स्वान्विचित्रहयस्थितान् ।
यथैते धार्तराष्ट्रस्य योधाः सानुगवाहनाः ॥ ६.९०.३४ ॥
યુદ્ધમાં વિચિત્ર ઘોડાઓ પર ઊભેલા પોતાના યોદ્ધાઓને તેણે કહ્યું — ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રના આ યોદ્ધાઓ પોતાના અનુચરો અને વાહનો સહિત.
6.90.35
हन्यन्ते समरे सर्वे तथा नीतिर्विधीयताम् ।
बाढमित्येवमुक्त्वा ते सर्वे योधा इरावतः ॥ ६.९०.३५ ॥
યુદ્ધમાં બધા મરાઈ રહ્યા છે; તેથી કોઈ ઉપાય યોજવો. 'બહુ સારું' કહીને તે બધા યોદ્ધા ઇરાવતના.
6.90.36
जघ्नुस्तेषां बलानीकं दुर्जयं समरे परैः ।
तदनीकमनीकेन समरे वीक्ष्य पातितम् ॥ ६.९०.३६ ॥
તેમણે યુદ્ધમાં શત્રુઓના તે દુર્જય સેના-વ્યૂહ પર પ્રહાર કર્યો; તે વ્યૂહને બીજા વ્યૂહ દ્વારા પાડી દેવાયેલો જોઈને.
6.90.37
अमृष्यमाणास्ते सर्वे सुबलस्यात्मजा रणे ।
इरावन्तमभिद्रुत्य सर्वतः पर्यवारयन् ॥ ६.९०.३७ ॥
સુબલના બધા પુત્રો તે સહન ન કરી શક્યા, યુદ્ધમાં ઇરાવાન પર ધસી જઈને ચારે બાજુથી તેને ઘેરી લીધો.
6.90.38
ताडयन्तः शितैः प्रासैश्चोदयन्तः परस्परम् ।
ते शूराः पर्यधावन्त कुर्वन्तो महदाकुलम् ॥ ६.९०.३८ ॥
તીક્ષ્ણ ભાલાથી પ્રહાર કરતા, એકબીજાને ઉત્તેજિત કરતા, તે વીરો દોડીને મોટી અફરાતફરી મચાવી.
6.90.39
इरावानथ निर्भिन्नः प्रासैस्तीक्ष्णैर्महात्मभिः ।
स्रवता रुधिरेणाक्तस्तोत्रैर्विद्ध इव द्विपः ॥ ६.९०.३९ ॥
પછી ઇરાવાન મહાત્માઓના તીક્ષ્ણ ભાલાઓથી વીંધાયો; વહેતા લોહીમાં લથબથ થઈ, અંકુશથી વીંધાયેલા હાથી જેવો થયો.
6.90.40
उरस्यपि च पृष्ठे च पार्श्वयोश्च भृशाहतः ।
एको बहुभिरत्यर्थं धैर्याद्राजन्न विव्यथे ॥ ६.९०.४० ॥
હે રાજન, છાતી, પીઠ અને બંને બાજુએ ભારે પ્રહાર થયા છતાં, એકલો હોવા છતાં ઘણાઓ દ્વારા અત્યંત પીડાયેલો, તે પોતાની ધીરજથી વ્યથિત ન થયો.
6.90.41
इरावानपि संक्रुद्धः सर्वास्तान्निशितैः शरैः ।
मोहयामास समरे विद्ध्वा परपुरंजयः ॥ ६.९०.४१ ॥
ઇરાવાન પણ અત્યંત ક્રોધે ભરાયો; યુદ્ધમાં તેણે તે બધાને તીક્ષ્ણ બાણોથી વીંધી મૂંઝવી દીધા; તે શત્રુનગરોનો વિજેતા હતો.
6.90.42
प्रासानुत्कृष्य तरसा स्वशरीरादरिन्दमः ।
तैरेव ताडयामास सुबलस्यात्मजान्रणे ॥ ६.९०.४२ ॥
શત્રુદમન ઇરાવાને પોતાના શરીરમાંથી ભાલાઓ બળપૂર્વક ખેંચી કાઢ્યા અને એ જ ભાલાઓથી યુદ્ધમાં સુબલના પુત્રો પર પ્રહાર કર્યો.
6.90.43
विकृष्य च शितं खङ्गं गृहीत्वा च शरावरम् ।
पदातिर्द्रुतमागच्छज्जिघांसुः सौबलान्युधि ॥ ६.९०.४३ ॥
તીક્ષ્ણ તલવાર ખેંચીને અને ઉત્તમ ઢાલ લઈને, સુબલના પુત્રોને યુદ્ધમાં મારી નાખવાની ઇચ્છાથી તે પગે ચાલીને ઝડપથી આવ્યો.
6.90.44
ततः प्रत्यागतप्राणाः सर्वे ते सुबलात्मजाः ।
भूयः क्रोधसमाविष्टा इरावन्तमभिद्रुताः ॥ ६.९०.४४ ॥
ત્યારે જેમના પ્રાણ પાછા આવ્યા હતા તે બધા સુબલના પુત્રો ફરીથી ક્રોધથી ભરાઈ ઇરાવાન તરફ દોડી ગયા.
6.90.45
इरावानपि खङ्गेन दर्शयन्पाणिलाघवम् ।
अभ्यवर्तत देवांश्च मानुषांश्चैव संयुगे ॥ ६.९०.४५ ॥
ઇરાવાને પણ તલવારથી પોતાની હાથની ચપળતા બતાવતાં, યુદ્ધમાં દેવો અને માણસો બંને સામે આગળ વધ્યો.
6.90.46
लाघवेनाथ चरतः सर्वे ते सुबलात्मजाः ।
अन्तरं नाभ्यगच्छन्त चरन्तः शीघ्रगैर्हयैः ॥ ६.९०.४६ ॥
પછી સુબલના તે બધા પુત્રો ઝડપી ઘોડાઓ પર ફરતા હોવા છતાં તેની ચપળતાને કારણે તેમાં કોઈ છટકબારી મેળવી શક્યા નહીં.
6.90.47
भूमिष्ठमथ तं सह्ख्ये ह्यन्तरिक्षादवप्लुतम् ।
परिवार्य भृशं सर्वे ग्रहीतुमुपचक्रमुः ॥ ६.९०.४७ ॥
પછી આકાશમાંથી કૂદીને ભૂમિ પર ઊભેલા તેને, સૌએ યુદ્ધમાં ચારે બાજુથી ઘેરીને પકડવાનો પ્રયાસ શરૂ કર્યો.
6.90.48
अथाभ्याशगतानां तेषां गात्राण्यकृन्तत ।
असिहस्तोऽस्त्रहस्तानां तेषां गात्राण्यकृन्तत ॥ ६.९०.४८ ॥
પછી નજીક આવેલાઓના અંગો, હાથમાં તલવાર લઈને તેણે કાપી નાખ્યાં; શસ્ત્ર હાથમાં લઈને આવેલાઓના અંગો તેણે કાપ્યાં.
6.90.49
आयुधानि च सर्वेषां बाहूनपि विभूषितान् ।
अपतन्त निकृत्ताङ्गा मृता भूमौ गतासवः ॥ ६.९०.४९ ॥
બધાના આયુધો અને શણગારેલા બાહુઓ પણ પડ્યા. અંગો કપાઈ ગયેલા, પ્રાણ વિનાના તેઓ ભૂમિ પર ઢળી પડ્યા.
6.90.50
वृषकस्तु महाराज बहुधा विपरिक्षतः ।
अमुच्यत महारौद्रात्तस्माद्वीरावकर्तनात् ॥ ६.९०.५० ॥
પરંતુ હે મહારાજ, વૃષક અનેક રીતે ભારે ઘાયલ થયો; વીરોને કાપી નાખનારા એ મહાભયંકર સંહારમાંથી તે બચી ગયો.
6.90.51
तान्सर्वान्पतितान्दृष्ट्वा भीतो दुर्योधनस्ततः ।
अभ्यधावत संक्रुद्धो राक्षसं घोरदर्शनम् ॥ ६.९०.५१ ॥
તેઓ બધા પડી ગયેલા જોઈને ભયભીત દુર્યોધન પછી અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને તે ભયાનક દેખાતા રાક્ષસ તરફ દોડ્યો.
6.90.52
आर्श्यशृङ्गिं महेष्वासं मायाविनमरिन्दमम् ।
वैरिणं भीमसेनस्य पूर्वं बकवधेन वै ॥ ६.९०.५२ ॥
આર્શ્યશૃંગી — મહાન ધનુર્ધર, માયાવી, શત્રુઓનું દમન કરનાર; પૂર્વે બકના વધને કારણે ભીમસેનનો વૈરી.
6.90.53
पश्य वीर यथा ह्येष फल्गुनस्य सुतो बली ।
मायावी विप्रियं कर्तुमकार्षीन्मे बलक्षयम् ॥ ६.९०.५३ ॥
વીર, જુઓ, આ અર્જુનનો બળવાન પુત્ર; આ માયાવીએ મારું અહિત કરવા મારી સેનાનો ક્ષય કર્યો છે.
6.90.54
त्वं च कामगमस्तात मायास्त्रे च विशारदः ।
कृतवैरश्च पार्थेन तस्मादेनं रणे जहि ॥ ६.९०.५४ ॥
તું, પ્રિય, ઇચ્છાનુસાર ગમન કરનાર અને માયાસ્ત્રોમાં નિપુણ છે; પૃથાપુત્ર સાથે તારો વૈર છે. માટે રણમાં આને મારી નાખ.
6.90.55
बाढमित्येवमुक्त्वा तु राक्षसो घोरदर्शनः ।
प्रययौ सिंहनादेन यत्रार्जुनसुतो युवा ॥ ६.९०.५५ ॥
"ઠીક" એમ કહીને, ભયંકર દેખાવવાળો તે રાક્ષસ સિંહનાદ કરતો જ્યાં અર્જુનનો યુવાન પુત્ર હતો ત્યાં ગયો.
6.90.56
स योधैर्युद्धकुशलैर्विमलप्रासयोधिभिः ।
वीरैः प्रहारिभिर्युक्तैः स्वैरनीकैः समावृतः ॥ ६.९०.५६ ॥
તે યુદ્ધકુશળ યોદ્ધાઓ, નિર્મળ ભાલા ધારણ કરનારા સૈનિકો, વીર પ્રહારકો અને પોતાની સેનાઓથી ઘેરાયેલો હતો.
6.90.57
हतशेषैर्महाराज द्विसाहस्त्रैर्हयोत्तमैः ।
निहन्तुकामः समरे इरावन्तं महाबलम् ॥ ६.९०.५७ ॥
હે મહારાજ, મરણથી બચેલા બે હજાર ઉત્તમ ઘોડાઓ સાથે, યુદ્ધમાં મહાબળવાન ઇરાવાનને મારી નાખવાની તેની ઇચ્છા હતી.
6.90.58
इरावानपि संक्रुद्धस्त्वरमाणः पराक्रमी ।
हन्तुकाममयित्रघ्नो राक्षसं प्रत्यवारयत् ॥ ६.९०.५८ ॥
ઇરાવાન પણ અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને, ઉતાવળથી, પરાક્રમી, શત્રુઘાતક થઈ, મારવાની ઇચ્છાથી તે રાક્ષસને રોકવા લાગ્યો.
6.90.59
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य राक्षसः सुमहाबलः ।
त्वरमाणस्ततो मायां प्रयोक्तुमुपचक्रमे ॥ ६.९०.५९ ॥
તેને પોતાના પર ધસી આવતો જોઈને, તે અતિ મહાબળવાન રાક્ષસ ઉતાવળથી માયાનો પ્રયોગ કરવા લાગ્યો.
6.90.60
तेन मायामयाः सृष्टा हयास्तावन्त एव हि ।
स्वारूढा राक्षसैर्घोरैः शूलपट्टसधारिभिः ॥ ६.९०.६० ॥
તેણે માયાથી એટલા જ ઘોડા રચ્યા; તેમના પર શૂળ અને પટ્ટિશ ધારણ કરેલા ભયંકર રાક્ષસો સારી રીતે સવાર થયેલા હતા.
6.90.61
ते संरब्धाः समागम्य द्विसाहस्राः प्रहारिणः ।
अचिराद्गमयामासुः प्रेतलोकं परस्परम् ॥ ६.९०.६१ ॥
ક્રોધે ભરાયેલા તે બે હજાર પ્રહારીઓ એકબીજા સાથે ભિડાઈને તરત જ એકબીજાને પ્રેતલોક મોકલવા લાગ્યા.
6.90.62
तस्मिंस्तु निहते सैन्ये तावुभौ युद्धदुर्मदौ ।
संग्रामे समतिष्ठेतां यथा वै वृत्रवासवौ ॥ ६.९०.६२ ॥
તે સેના હણાઈ ગયા પછી, યુદ્ધમદથી ઉન્મત્ત એ બંને વૃત્ર અને વાસવની જેમ સંગ્રામમાં સામસામે ઊભા રહ્યા.
6.90.63
आद्रवन्तमभिप्रेक्ष्य राक्षसं युद्धदुर्मदम् ।
इरावाथ संरब्धः प्रत्यधावन्महाबलः ॥ ६.९०.६३ ॥
યુદ્ધમદથી ઉન્મત્ત તે રાક્ષસને ભાગતો જોઈને મહાબલી ઇરાવાન ક્રોધે ભરાઈ તેની તરફ દોડ્યો.
6.90.64
समभ्याशगतस्याजौ तस्य खङ्गेन दुर्मदः ।
चिच्छेद कार्मुकं दीप्तं शरवापं च कञ्चुकम् ॥ ६.९०.६४ ॥
યુદ્ધમાં નજીક આવેલું તેનું ચમકતું ધનુષ્ય તે મદોન્મત્તે તલવારથી કાપી નાખ્યું; બાણની કોથળી અને બખ્તર પણ.
6.90.65
स निकृत्तं धनुर्दृष्ट्वा खं जवेन समाविशत् ।
इरावन्तमभिक्रुद्धं मोहयन्निव मायया ॥ ६.९०.६५ ॥
પોતાનું ધનુષ્ય કપાયેલું જોઈને તે ઝડપથી આકાશમાં ચાલ્યો ગયો; અત્યંત ક્રુદ્ધ ઇરાવાનને માયાથી મોહિત કરતો હોય તેમ.
6.90.66
ततोऽन्तरिक्षमुत्पत्य इरावानपि राक्षसम् ।
विमोहयित्वा मायाभिसत्स्य गात्रामि सायकैः ॥ ६.९०.६६ ॥
પછી આકાશમાં ઊડીને ઇરાવાને પણ તે રાક્ષસને માયાથી મોહિત કરી પોતાના બાણોથી તેના અંગો વીંધ્યા.
6.90.67
चिच्छेद सर्वमर्मज्ञः कामरूपो दुरासदः ।
तथा स राक्षसश्रेष्ठः शरैः कृत्तः पुनः पुनः ॥ ६.९०.६७ ॥
બધા મર્મો જાણનાર, ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરનાર અને દુર્જેય એવા તેણે તે કાપી નાખ્યા. તે શ્રેષ્ઠ રાક્ષસ બાણોથી વારંવાર કપાતો રહ્યો.
6.90.68
संबभूव महाराज समवाप च यौवनम् ।
माया हि सहराज समवाप च यौवनम् ॥ ६.९०.६८ ॥
હે મહારાજ, તે ફરીથી યુવાન થયો. માયા પણ તેની સાથે જ રહી; હે રાજન, તેણે ફરીથી યૌવન પ્રાપ્ત કર્યું.
6.90.69
एवं तद्राक्षसस्याङ्गं छिन्नंछिन्नं व्यरोहत ।
इरावानपि संक्रुद्धो राक्षसं त महाबलम् ॥ ६.९०.६९ ॥
આ રીતે તે રાક્ષસનું શરીર કપાઈ કપાઈને ફરી ઊગતું. ઇરાવાન પણ અત્યંત ક્રોધિત થઈને તે મહાબલી રાક્ષસને (જોતો રહ્યો).
6.90.70
परश्वथेन तीक्ष्णेन चिच्छेद च पुनः पुनः ।
स तेन बलिना वीरश्छिद्यमान इव द्रुमः ॥ ६.९०.७० ॥
તેણે તીક્ષ્ણ કુહાડીથી તેને વારંવાર કાપ્યો. તે બળવાન વીર તે કુહાડીથી કપાતાં જાણે વૃક્ષ જેવો લાગ્યો.
6.90.71
राक्षसो व्यनदद्धोरं स शब्दस्तुमुलोऽभवत् ।
परश्वथक्षतं रक्षः सुस्राव बहुशोणितम् ॥ ६.९०.७१ ॥
રાક્ષસે ભયંકર ગર્જના કરી; તે અવાજ કોલાહલભર્યો થયો. કુહાડીથી ઘાયલ તે રાક્ષસે ઘણું લોહી વહાવ્યું.
6.90.72
ततश्रुक्रोध बलवांश्चक्रे वेगं च संयुगे ।
आर्श्यशृङ्गिस्ततो दृष्ट्वा समरे शत्रुमूर्चितम् ॥ ६.९०.७२ ॥
ત્યારે બળવાન આર્શ્યશૃંગી ક્રોધિત થયો અને યુદ્ધમાં વેગ કર્યો. પછી યુદ્ધમાં શત્રુને મૂર્છિત જોઈને (તેણે).
6.90.73
कृत्वा घोरं महद्रूपं ग्रहीतुमुपचक्रमे ।
अर्जुनस्य सुतं वीरमिरावन्तं यशस्विनम् ॥ ६.९०.७३ ॥
ભયંકર અને વિશાળ રૂપ ધારણ કરીને તેણે અર્જુનના વીર પુત્ર, યશસ્વી ઇરાવાનને પકડવાનું શરૂ કર્યું.
6.90.74
संग्रामशिरसो मध्ये सर्वेषां तत्र पश्यताम् ।
तां दृष्ट्वा तादृशीं मायां राक्षसस्य दुरात्मनः ॥ ६.९०.७४ ॥
યુદ્ધની આગળની હરોળની મધ્યમાં, ત્યાં બધા જોતા હતા ત્યારે, દુરાત્મા રાક્ષસની એવી માયા જોઈને.
6.90.75
इरावानपि संक्रुद्धो मायां स्रष्टुं प्रचक्रमे ।
तस्य क्रोधाभिभूतस्य समरेष्वनिवर्तिनः ॥ ६.९०.७५ ॥
ઇરાવાને પણ ક્રોધિત થઈને માયા રચવાનું શરૂ કર્યું. યુદ્ધોમાં પાછા ન હટનાર તે ક્રોધથી વશ થયેલો હતો.
6.90.76
योऽन्वयो मातृकस्तस्य स एनमभिपेदिवान् ।
स नागैर्बहुभी राजन्निरावान्संवृतो रणे ॥ ६.९०.७६ ॥
તેના માતૃવંશનો જે નાગવંશ હતો, તે તેની પાસે આવ્યો. હે રાજન, તે રણમાં ઇરાવાન અનેક નાગોથી ઘેરાઈ ગયો.
6.90.77
दधार सुमहद्रूपमनन्त इव भोगवान् ।
ततो बहुविधैर्नागैश्छादयामास राक्षसम् ॥ ६.९०.७७ ॥
અનંત જેવું અનેક ફેણવાળું વિશાળ રૂપ તેણે ધારણ કર્યું. પછી અનેક પ્રકારના નાગો વડે તેણે રાક્ષસને ઢાંકી દીધો.
6.90.78
छाद्यमानस्तु नागैः स ध्यात्वा राक्षसपुङ्गवः ।
सौपर्णं रूपमास्थाय भक्षयामास पन्नगम् ॥ ६.९०.७८ ॥
નાગોથી ઢંકાયેલો તે શ્રેષ્ઠ રાક્ષસ વિચારીને ગરુડનું રૂપ ધારણ કરીને સર્પને ખાઈ ગયો.
6.90.79
मायया भक्षिते तस्मिन्नन्वये तस्य मातृके ।
विमोहितमिरावन्तं न्यहनद्राक्षसोऽसिना ॥ ६.९०.७९ ॥
માયાથી તેના માતૃવંશમાં તે ભક્ષાયો ત્યારે, મોહિત થયેલા ઇરાવાનને રાક્ષસે તલવારથી મારી નાખ્યો.
6.90.80
सकुण्डलं समुकुटं पद्मेन्दुसदृशप्रभम् ।
इरावतः शिरो रक्षः पातयामास भूतले ॥ ६.९०.८० ॥
કુંડળ અને મુકુટ સહિત, કમળ અને ચંદ્ર જેવી પ્રભાવાળા ઇરાવાનનું માથું રાક્ષસે ભૂમિ પર પાડ્યું.
6.90.81
तस्मिंस्तु निहते वीरे राक्षसेनार्जुनात्मजे ।
विशोकाः समपद्यन्त धार्तराष्ट्राः सराजकाः ॥ ६.९०.८१ ॥
તે વીર અર્જુનપુત્ર રાક્ષસથી માર્યો ગયો ત્યારે, રાજાઓ સહિત ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો શોકરહિત થયા.
6.90.82
तस्मिन्महति संग्रामे तादृशे भैरवे पुनः ।
महान्व्यतिकरो घोरः सेनयोः समपद्यत ॥ ६.९०.८२ ॥
તે મહાન, તેવા ભયંકર યુદ્ધમાં ફરી બંને સેનાઓ વચ્ચે મોટો અને ભયાનક સંઘર્ષ થયો.
6.90.83
गजा हयाः पदाताश्च विमिश्रा दन्तिभिर्हताः ।
रथाश्वा दन्तिनश्चैव पत्तिभिस्तत्र सूदिताः ॥ ६.९०.८३ ॥
હાથી, ઘોડા અને પાયદળ ભળીને હાથીઓથી માર્યા ગયા; રથ, ઘોડા અને હાથી ત્યાં પાયદળથી કચડાયા.
6.90.84
तथा पत्तिरथौघाश्च हयाश्च बहवो रणे ।
रथिभिर्निहता राजंस्तव तेषां च संकुले ॥ ६.९०.८४ ॥
એ જ રીતે, હે રાજન્, યુદ્ધમાં પાયદળ અને રથોના ઘણા સમૂહ તથા ઘણા ઘોડા, તમારા અને તેમના, સંકુલ યુદ્ધમાં રથીઓ દ્વારા માર્યા ગયા.
6.90.85
अजानन्नर्जुनश्चापि निहतं पुत्रमौरसम् ।
जघान समरे शूरान्राज्ञस्तान्भीष्मरक्षिणः ॥ ६.९०.८५ ॥
પોતાનો ઔરસ પુત્ર હણાયો છે એ ન જાણતાં અર્જુને પણ યુદ્ધમાં ભીષ્મની રક્ષા કરતા રાજાના તે શૂરવીરોને મારી નાખ્યા.
6.90.86
तथैव तावका राजन्सृञ्जयाश्च सहस्रशः ।
जुह्वतः समरे प्राणान्निजघ्रुरितरेतरम् ॥ ६.९०.८६ ॥
એ જ રીતે, હે રાજન, તમારા અને સૃંજયોના હજારો યોદ્ધાઓ યુદ્ધમાં પ્રાણોની આહુતિ આપતાં એકબીજાને મારવા લાગ્યા.
6.90.87
मुक्तकेशा विकवचा विरथाश्छिन्नकार्मुकाः ।
बाहुभिः समयुध्यन्त समवेताः परस्परम् ॥ ६.९०.८७ ॥
વિખરાયેલા વાળવાળા, કવચ વિનાના, રથ વિનાના, તૂટેલા ધનુષ્યવાળા તેઓ એકબીજાની સામે થઈને પોતાના બાહુઓ વડે જ લડવા લાગ્યા.
6.90.88
तथा मर्मातिगैर्भीष्मो निजघान महारथान् ।
कम्पयन्समरे सेनां पाण्डवानां परंतपः ॥ ६.९०.८८ ॥
એ જ રીતે શત્રુઓને તપાવનાર ભીષ્મે મર્મભેદી બાણોથી મહારથીઓને મારી નાખ્યા અને યુદ્ધમાં પાંડવોની સેનાને કંપાવી દીધી.
6.90.89
तेन यौधिष्ठिरे सैन्ये बहवो मानवा हताः ।
दन्तिनः सादिनश्चैव रथिनोऽथ हयास्तथा ॥ ६.९०.८९ ॥
તેમના દ્વારા યુધિષ્ઠિરની સેનામાં ઘણા માણસો હણાયા—હાથીસવારો, ઘોડેસવારો, રથીઓ અને ઘોડા પણ.
6.90.90
तत्र भारत भीष्मस्य रणे दृष्ट्वा पराक्रमम् ।
अत्यद्भुतमपश्याम शक्रस्येव पराक्रमम् ॥ ६.९०.९० ॥
હે ભારત, ત્યાં યુદ્ધમાં ભીષ્મનો પરાક્રમ જોઈને ઇન્દ્રના પરાક્રમ જેવો અત્યંત અદ્ભુત પરાક્રમ અમે જોયો.
6.90.91
तथैव भीमसेनस्य पार्षतस्य च भारत ।
रौद्रमासीद्रणे युद्धं सात्यकस्य च धन्विनः ॥ ६.९०.९१ ॥
એ જ રીતે, હે ભારત, ભીમસેન અને પાર્ષત (ધૃષ્ટદ્યુમ્ન) તથા ધનુર્ધર સાત્યકિનું રણમાં ભયંકર યુદ્ધ થયું.
6.90.92
दृष्ट्वा द्रोणस्य विक्रान्तं पाण्डवान्भयमाविशत् ।
एक एव रणे शक्तो निहन्तुं सर्वसैनिकान् ॥ ६.९०.९२ ॥
દ્રોણનો પરાક્રમ જોઈને પાંડવોમાં ભય પેસી ગયો, કારણ કે તે એકલો જ રણમાં બધા સૈનિકોનો સંહાર કરવા સમર્થ હતો.
6.90.93
किं पुनः पृथिवीशूरैर्योधव्रातैः समावृतः ।
इत्यब्रुवन्महाराज रणे द्रोणेन पीडिताः ॥ ६.९०.९३ ॥
હે મહારાજ, રણમાં દ્રોણથી પીડાયેલા લોકો કહેવા લાગ્યા, 'પૃથ્વીના શૂરવીરો અને યોદ્ધાઓના સમૂહોથી ઘેરાયેલો હોય તો તો કેટલો ભયંકર હોય!'
6.90.94
वर्तमाने तथा रौद्रे संग्रामे भरतर्षभ ।
उभयोः सेनयोः शूरा नामृष्यन्त परस्परम् ॥ ६.९०.९४ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, આ રીતે ભયંકર સંગ્રામ ચાલતો હતો ત્યારે બંને સેનાના શૂરવીરો એકબીજાને સહન કરી શક્યા નહીં.
6.90.95
आविष्टा इव युध्यन्ते रक्षोभूतैर्महाबलैः ।
तावकाः पाण्डवेयाश्च संरब्धास्तात धन्विनः ॥ ६.९०.९५ ॥
મહાબલી રાક્ષસોથી આવિષ્ટ હોય તેમ તેઓ લડતા હતા; તમારા લોકો અને પાંડવપુત્રો, હે તાત, ક્રોધિત ધનુર્ધરો.
6.90.96
न स्म पश्यामहे कंचित्प्राणान्यः परिरक्षति ।
दैवासुराभे समरे तस्मिन्योधा नराधिप ॥ ६.९०.९६ ॥
હે નરાધિપ, દેવાસુર યુદ્ધ જેવા તે સમરમાં પોતાના પ્રાણ બચાવી શકે એવો કોઈ પણ અમને દેખાયો નહીં.