మహాభారతం · అధ్యాయం 6.90
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.90.1
वर्तमाने तथा रौद्रे राजन्वीरवरक्षये ।
शकुनिः सौबलः श्रीमान्पाण्डवान्समुपाद्रवत् ॥ ६.९०.१ ॥
రాజా! వీరులలో శ్రేష్ఠులు నశించే ఆ భయంకర యుద్ధం కొనసాగుతుండగా, తేజోవంతుడైన సౌబలుడు శకుని పాండవులపై విరుచుకుపడ్డాడు.
6.90.2
तथैव सात्वतो राजन्हार्दिक्यः परवीरहा ।
अभ्यद्रवत संग्रामे पाण्डवानां वरूथिनीम् ॥ ६.९०.२ ॥
అలాగే, రాజా, శత్రువీరులను సంహరించే సాత్వతుడు, హార్దిక్యుడు యుద్ధంలో పాండవుల సైన్యంపై విరుచుకుపడ్డారు.
6.90.3
ततः काम्भोजमुख्यानां नदीजानां च वाजिनाम् ।
आरट्टानां महीजानां सिन्धुजानां च सर्वशः ॥ ६.९०.३ ॥
అప్పుడు కాంబోజ ప్రధానుల నది-జాత అశ్వాలు, ఆరట్టుల భూమి-జాత అశ్వాలు, సింధు-జాత అశ్వాలు అన్నివిధాలుగా ముందుకు దూకాయి.
6.90.4
वनायुजानां शुभ्राणां तथा पर्वतवासिनाम् ।
वाजिनां बहुभिः सङ्ख्ये समन्तात्परिवारयन् ॥ ६.९०.४ ॥
వనాయు-జాత, శుభ్ర, పర్వతవాసుల అనేక అశ్వాలు యుద్ధంలో నలువైపులా చుట్టుముట్టాయి.
6.90.5
ये चापरे तित्तिरिजा जवना वातरंहसः ।
सुवर्णालङ्कृतैरेतैर्वर्मवद्भिः सुकल्पितैः ॥ ६.९०.५ ॥
ఇంకా తిత్తిరి-జాత, గాలి వేగమున్న ఇతర వేగవంతమైన అశ్వాలు బంగారంతో అలంకరించబడి, చక్కగా కవచం ధరించి ముందుకు సాగాయి.
6.90.6
हयैर्वातजवैर्मुख्यैः पाण्डवस्य सुतो बली ।
अभ्यवर्तत तत्सैन्यं हृष्टरूपः परंतपाः ॥ ६.९०.६ ॥
వాయువేగ ప్రధాన అశ్వాలతో, పాండవుని బలవంతుడైన కుమారుడు, హర్షితవదనుడై, శత్రుతాపకుడై ఆ సైన్యంపై ముందుకు సాగాడు.
6.90.7
अर्जुनस्य सुतः श्रीमानिरावान्नाम वीर्यवान् ।
सुतायां नागराजस्य जातः पार्थेन धीमता ॥ ६.९०.७ ॥
అర్జునుని కుమారుడు, తేజోవంతుడు, పరాక్రమవంతుడైన ఇరావాన్ అనే పేరుగలవాడు, నాగరాజు కుమార్తెకు బుద్ధిమంతుడైన పార్థుని వలన జన్మించాడు.
6.90.8
ऐरावतेन सा दत्ता अनपत्या महात्मना ।
पत्यौ हते सुपर्णेन कृपणा दीनचेतना ॥ ६.९०.८ ॥
మహాత్ముడైన ఐరావతుడు ఆమెను ఇచ్చాడు; సంతానం లేనిది; భర్తను సుపర్ణుడు (గరుత్మంతుడు) చంపినప్పుడు ఆమె దీనమనస్కురాలై దుఃఖించింది.
6.90.9
कार्यार्थं तां च जग्राह पार्थः कामवशानुगाम् ।
एवमेष समुत्पन्नः परक्षेत्रेऽर्जुनात्मजः ॥ ६.९०.९ ॥
ఒక కార్యం కోసం పార్థుడు కామవశంలో అనుసరించిన ఆమెను స్వీకరించాడు; ఇలా పరక్షేత్రంలో అర్జునుని కుమారుడు జన్మించాడు.
6.90.10
स नागलोके संवृद्धो मात्रा च परिरक्षितः ।
पितृव्येण परित्यक्तः पार्थद्वेषाद्दुरात्मना ॥ ६.९०.१० ॥
అతడు నాగలోకంలో పెరిగాడు; తల్లి చేత రక్షింపబడ్డాడు; పార్థునిపై ద్వేషంతో దురాత్ముడైన పినతండ్రి అతనిని విడిచిపెట్టాడు.
6.90.11
खमुत्पत्य महाराज नागराट् सत्यविक्रमः ।
इन्द्रलोकं जगामाशु श्रुत्वा तत्रार्जुनं गतम् ॥ ६.९०.११ ॥
మహారాజా, సత్యపరాక్రమవంతుడైన నాగరాజు ఆకాశంలోకి ఎగిరి, అర్జునుడు అక్కడికి వెళ్ళాడని విని వేగంగా ఇంద్రలోకానికి వెళ్ళాడు.
6.90.12
सोऽभिगम्य महाबाहुः पितरं सत्यविक्रमः ।
अभ्यवादयदव्यग्रो विनयेन कृताञ्जलिः ॥ ६.९०.१२ ॥
మహాబాహువు, సత్యపరాక్రమవంతుడు తండ్రి వద్దకు చేరి, ప్రశాంతంగా వినయంతో చేతులు జోడించి నమస్కరించాడు.
6.90.13
न्यवेदयत चात्मानमर्जुनस्य महात्मनः ।
इरावानस्मि भद्रं ते पुत्रश्चाहं तव प्रभो ॥ ६.९०.१३ ॥
మహాత్ముడైన అర్జునుడికి అతడు తనను తాను పరిచయం చేసుకున్నాడు: "ప్రభూ, మీకు శుభం కలుగుగాక. నేను ఇరావానుడను, మీ కుమారుడను."
6.90.14
मातुः समागमो यश्च तत्सर्वं प्रत्यवेदयत् ।
तच्च सर्वं यथावृत्तमनुसस्मार पाण्डवः ॥ ६.९०.१४ ॥
తల్లితో జరిగిన సమాగమాన్ని అతడు అంతా తెలియజేశాడు. జరిగినదంతా పాండవుడు గుర్తు చేసుకున్నాడు.
6.90.15
परिष्वज्य सुतं चापि आत्मनः सदृशं गुणैः ।
प्रीतिमाननयत्पार्थो देवराजनिवेशनम् ॥ ६.९०.१५ ॥
తనతో సమాన గుణాలున్న ఆ కుమారుణ్ణి కౌగిలించుకుని, సంతోషంతో పార్థుడు అతడిని దేవేంద్రుని నివాసానికి తీసుకువెళ్లాడు.
6.90.16
सोऽर्जुनेन समाज्ञप्तो देवलोके तदा नृप ।
प्रीतिपूर्वं महाबाहुः स्वकार्यं प्रति भारत ॥ ६.९०.१६ ॥
ఓ రాజా, అప్పుడు దేవలోకంలో అర్జునుడు ఆజ్ఞాపించగా, ఆ మహాబాహువు ప్రేమతో తన కర్తవ్యం వైపు నిలిచాడు, ఓ భారతా.
6.90.17
स चापि नरशार्दूलः शार्दूलसमविक्रमः ।
अब्रवीच्च तदा पार्थमयमस्मि तवानघ ॥ ६.९०.१७ ॥
ఆ నరశార్దూలుడు, పులితో సమానమైన పరాక్రమం గలవాడు, అప్పుడు పార్థునితో ఇలా అన్నాడు: "ఓ నిష్పాపుడా, నేను నీవాడినే."
6.90.18
स्थितः प्रेष्यश्च पुत्रश्च सर्वथा त्वं प्रशाधि माम् ।
कं करोमि च ते कामं कं च कामं त्वमिच्छसि ॥ ६.९०.१८ ॥
నేను ఎల్లప్పుడూ నీ సేవకుడిగా, కుమారుడిగా ఉన్నాను; నన్ను ఆజ్ఞాపించు. నీ ఏ కోరికను నేను తీర్చాలి, నీవు ఏ కోరికను కోరుతున్నావు?
6.90.19
परिष्वज्य सुतं प्रेम्णा वासविः प्रत्युवाच तम् ।
प्रीतिपूर्वं च कार्यं च कार्या प्रीतिश्च मानदः ॥ ६.९०.१९ ॥
కుమారుని ప్రేమతో కౌగిలించుకొని వాసవి అతనికి ఇలా జవాబిచ్చాడు: ప్రేమతోనే కర్తవ్యం నెరవేర్చాలి, గౌరవమిచ్చేవారిపై ప్రేమ కూడా చూపాలి.
6.90.20
युद्धकाले तु साहाय्यं दातव्यं नो भवेदिति ।
बाढमित्येवमुक्त्वा तु युद्धकाल इहागतः ॥ ६.९०.२० ॥
'యుద్ధకాలంలో మాకు సహాయం ఇవ్వాలి' అని అనగా, 'సరే' అని అన్నాక యుద్ధకాలం ఇక్కడికి వచ్చింది.
6.90.21
कामवर्णजवैरश्वैः सर्वतः शुशुभे वृतः ।
ते हयाः काञ्चनापीडा नानावर्णा मनोजवाः ॥ ६.९०.२१ ॥
కోరిన రంగు, వేగం కలిగిన గుర్రాలతో అన్ని వైపులా చుట్టుముట్టబడి అది ప్రకాశించింది. ఆ గుర్రాలు బంగారు అలంకారాలు కలవి, అనేక రంగుల వాటివి, మనసంత వేగమైనవి.
6.90.22
उत्पेतुः सहसा राजन्हंसा इव महोदधौ ।
ते त्वदीयान्समासाद्य हयसंघान्मनोजवान् ॥ ६.९०.२२ ॥
ఓ రాజా, అవి అకస్మాత్తుగా మహాసముద్రంపై హంసల్లా పైకి ఎగిరాయి. అవి మీ మనోవేగ గుర్రాల గుంపులను చేరుకొని ఎగిరాయి.
6.90.23
क्रोडैः क्रोडानभिघ्नन्तो घोणाभिश्च परस्परम् ।
निपेतुः सहसा राजन्सुवेगाभिहता भुवि ॥ ६.९०.२३ ॥
ఛాతితో ఛాతిని, ముక్కులతో ఒకదానినొకటి కొడుతూ, ఓ రాజా, అవి అకస్మాత్తుగా తీవ్ర వేగపు దెబ్బతో నేలపై పడ్డాయి.
6.90.24
निपतद्भिस्तथा तैश्च हयसङ्घैः परस्परम् ।
शुश्रुवे दारुणः शब्दः सुपर्णपतने यथा ॥ ६.९०.२४ ॥
ఇలా ఒకదానిపై ఒకటి పడుతున్న ఆ గుర్రాల గుంపుల నుండి గరుడుడు దిగినప్పటిలా భయంకర శబ్దం వినిపించింది.
6.90.25
तथैव तावका राजन्समेत्यान्योन्यमाहवे ।
परस्परवधं घोरं चक्रुस्ते हयसादिनः ॥ ६.९०.२५ ॥
రాజా, అలాగే నీ యోధులు యుద్ధంలో ఒకరినొకరు ఎదుర్కొని భయంకరంగా పరస్పరం వధించుకున్నారు; ఆ అశ్వారోహులు అలాగే చేశారు.
6.90.26
तस्मिंस्तथा वर्तमाने संकुले तुमुले भृशम् ।
उभयोरपि संशान्ता हयसङ्घाः समन्ततः ॥ ६.९०.२६ ॥
ఆ విధంగా ఆ గందరగోళంగా, అతి కలవరంగా జరుగుతున్న యుద్ధంలో, రెండు పక్షాల గుర్రాల గుంపులూ అన్ని వైపులా నిశ్చలమయ్యాయి.
6.90.27
प्रक्षीणसायकाः शूरा निहताश्वाः श्रमातुराः ।
विलयं समनुप्राप्तास्तक्षमाणाः परस्परम् ॥ ६.९०.२७ ॥
బాణాలు తీరిపోయి, గుర్రాలు చంపబడి, అలసటతో బాధపడుతూ ఆ శూరులు నాశనాన్ని పొందారు; ఒకరినొకరు ఎదుర్కొంటూ సహించారు.
6.90.28
ततः क्षीणे हयानिके किंचिच्छेषे च भारत ।
सौबलस्यानुजाः शूरा निर्गता रणमूर्धनि ॥ ६.९०.२८ ॥
తరువాత, భారతా, అశ్వసేన క్షీణించి కొద్దిమందే మిగిలినప్పుడు, సౌబలుని (శకుని) శూర తమ్ముళ్లు యుద్ధ ముఖ్యభాగానికి బయలుదేరారు.
6.90.29
वायुवेगसमस्पर्शाञ्जवे वायुसमांश्च ते ।
आरुह्य बलसंपन्नान्वयःस्थांस्तुरगोत्तमान् ॥ ६.९०.२९ ॥
గాలి వేగాన్ని పోలిన స్పర్శతో, వేగంలో గాలితో సమానమైన, బలసంపన్నులైన, యౌవనంలో ఉన్న ఉత్తమ గుర్రాలను వారు ఎక్కారు.
6.90.30
गजो गवाक्षो वृषकश्चर्मवानार्जयः शुकः ।
षडेते बलसंपन्ना निर्ययुर्महतो बलात् ॥ ६.९०.३० ॥
గజుడు, గవాక్షుడు, వృషకుడు, చర్మవానుడు, ఆర్జయుడు, శుకుడు — ఈ ఆరుగురు బలసంపన్నులు మహాసేన నుండి బయటకు వెళ్లారు.
6.90.31
वार्यमाणाः शकुनिना स्वैश्च योधैर्महाबलैः ।
सन्नद्धा युद्धकुशला रौद्ररूपा महाबलाः ॥ ६.९०.३१ ॥
శకునిచే మరియు తమ మహాబలుల యోధులచే ఆపబడుతూ, కవచధారులు, యుద్ధనిపుణులు, భయంకర రూపులు, మహాబలవంతులు.
6.90.32
तदनीकं महाबहो भित्त्वा परमदुर्जयम् ।
बलेन महता युक्ताः स्वर्गाय विजयैषिणः ॥ ६.९०.३२ ॥
ఓ మహాబాహో, ఆ అత్యంత అజేయమైన సేనావ్యూహాన్ని ఛేదించి, మహాబలంతో కూడినవారై, స్వర్గాన్ని మరియు విజయాన్ని కోరుకునేవారు.
6.90.33
विविशुस्ते तदा हृष्टा गान्धारा युद्धदुर्मदाः ।
तान्प्रविष्टांस्तदा दृष्ट्वा इरावानपि वीर्यवान् ॥ ६.९०.३३ ॥
అప్పుడు సంతోషించిన, యుద్ధమదంతో ఉన్న గాంధారులు ప్రవేశించారు; వారు ప్రవేశించడం చూసి పరాక్రమశాలి ఇరావానుడు కూడా.
6.90.34
अब्रवीत्समरे योधान्स्वान्विचित्रहयस्थितान् ।
यथैते धार्तराष्ट्रस्य योधाः सानुगवाहनाः ॥ ६.९०.३४ ॥
యుద్ధంలో విచిత్ర గుర్రాలపై నిలిచిన తన యోధులతో అతడు ఇలా అన్నాడు — ధృతరాష్ట్రుని కుమారుని ఈ యోధులు తమ పరివారం, వాహనాలతో.
6.90.35
हन्यन्ते समरे सर्वे तथा नीतिर्विधीयताम् ।
बाढमित्येवमुक्त्वा ते सर्वे योधा इरावतः ॥ ६.९०.३५ ॥
యుద్ధంలో అందరూ చంపబడుతున్నారు; కాబట్టి ఒక ఉపాయం చేయాలి. 'సరే' అని చెప్పి ఆ యోధులందరూ ఇరావతుని వారు.
6.90.36
जघ्नुस्तेषां बलानीकं दुर्जयं समरे परैः ।
तदनीकमनीकेन समरे वीक्ष्य पातितम् ॥ ६.९०.३६ ॥
వారు యుద్ధంలో శత్రువుల ఆ అజేయ సేనావ్యూహాన్ని కొట్టారు; ఆ వ్యూహం మరొక వ్యూహంతో కూలదోయబడినదని చూసి.
6.90.37
अमृष्यमाणास्ते सर्वे सुबलस्यात्मजा रणे ।
इरावन्तमभिद्रुत्य सर्वतः पर्यवारयन् ॥ ६.९०.३७ ॥
సుబలుని కుమారులందరూ దీన్ని సహించలేక, యుద్ధంలో ఇరావంతుడిపై దూకి అన్ని వైపుల నుండి అతడిని చుట్టుముట్టారు.
6.90.38
ताडयन्तः शितैः प्रासैश्चोदयन्तः परस्परम् ।
ते शूराः पर्यधावन्त कुर्वन्तो महदाकुलम् ॥ ६.९०.३८ ॥
పదునైన ఈటెలతో కొట్టుతూ, ఒకరినొకరు ప్రేరేపిస్తూ, ఆ వీరులు పరుగెత్తి గొప్ప కలకలం సృష్టించారు.
6.90.39
इरावानथ निर्भिन्नः प्रासैस्तीक्ष्णैर्महात्मभिः ।
स्रवता रुधिरेणाक्तस्तोत्रैर्विद्ध इव द्विपः ॥ ६.९०.३९ ॥
అప్పుడు ఇరావానుడు మహాత్ముల పదునైన ఈటెలతో గుచ్చబడ్డాడు; కారుతున్న రక్తంతో తడిసి, అంకుశాలతో పొడవబడిన ఏనుగులా అయ్యాడు.
6.90.40
उरस्यपि च पृष्ठे च पार्श्वयोश्च भृशाहतः ।
एको बहुभिरत्यर्थं धैर्याद्राजन्न विव्यथे ॥ ६.९०.४० ॥
ఓ రాజా, ఛాతీపై, వెనుకభాగంలో, రెండు పార్శ్వాలపై తీవ్రంగా కొట్టబడినా, ఒంటరివాడై అనేకులచే అతిగా బాధింపబడినా, తన ధైర్యంతో అతడు వ్యథ చెందలేదు.
6.90.41
इरावानपि संक्रुद्धः सर्वास्तान्निशितैः शरैः ।
मोहयामास समरे विद्ध्वा परपुरंजयः ॥ ६.९०.४१ ॥
ఇరావానుడు కూడా తీవ్ర కోపంతో, యుద్ధంలో వారందరినీ పదునైన బాణాలతో గుచ్చి మోహింపజేశాడు; అతడు శత్రునగరాలను జయించినవాడు.
6.90.42
प्रासानुत्कृष्य तरसा स्वशरीरादरिन्दमः ।
तैरेव ताडयामास सुबलस्यात्मजान्रणे ॥ ६.९०.४२ ॥
శత్రుదమనుడైన ఇరావానుడు తన శరీరం నుండి ఈటెలను బలంగా లాగి తీసి, ఆ ఈటెలతోనే యుద్ధంలో సుబలుని కుమారులను కొట్టాడు.
6.90.43
विकृष्य च शितं खङ्गं गृहीत्वा च शरावरम् ।
पदातिर्द्रुतमागच्छज्जिघांसुः सौबलान्युधि ॥ ६.९०.४३ ॥
పదునైన ఖడ్గాన్ని దూసి, మంచి డాలును పట్టుకుని, సుబలుని కుమారులను యుద్ధంలో చంపాలనే కోరికతో అతడు కాలినడకన వేగంగా వచ్చాడు.
6.90.44
ततः प्रत्यागतप्राणाः सर्वे ते सुबलात्मजाः ।
भूयः क्रोधसमाविष्टा इरावन्तमभिद्रुताः ॥ ६.९०.४४ ॥
అప్పుడు ప్రాణాలు తిరిగి వచ్చిన సుబలుని కుమారులందరూ మళ్లీ కోపంతో నిండి ఇరావంతుని మీద దూకారు.
6.90.45
इरावानपि खङ्गेन दर्शयन्पाणिलाघवम् ।
अभ्यवर्तत देवांश्च मानुषांश्चैव संयुगे ॥ ६.९०.४५ ॥
ఇరావంతుడు కూడా ఖడ్గంతో తన చేతి చురుకుదనాన్ని ప్రదర్శిస్తూ, యుద్ధంలో దేవతలనూ మనుష్యులనూ ఎదిరించి ముందుకు సాగాడు.
6.90.46
लाघवेनाथ चरतः सर्वे ते सुबलात्मजाः ।
अन्तरं नाभ्यगच्छन्त चरन्तः शीघ्रगैर्हयैः ॥ ६.९०.४६ ॥
అప్పుడు సుబలుని కుమారులందరూ వేగమైన గుర్రాలపై తిరుగుతూ కూడా అతని చురుకుదనం వల్ల అతనిలో ఒక్క అవకాశాన్నీ పొందలేకపోయారు.
6.90.47
भूमिष्ठमथ तं सह्ख्ये ह्यन्तरिक्षादवप्लुतम् ।
परिवार्य भृशं सर्वे ग्रहीतुमुपचक्रमुः ॥ ६.९०.४७ ॥
అప్పుడు ఆకాశం నుంచి దూకి నేలపై నిలిచిన అతడిని, వారందరూ యుద్ధంలో గట్టిగా చుట్టుముట్టి పట్టుకోవడానికి ప్రయత్నించారు.
6.90.48
अथाभ्याशगतानां तेषां गात्राण्यकृन्तत ।
असिहस्तोऽस्त्रहस्तानां तेषां गात्राण्यकृन्तत ॥ ६.९०.४८ ॥
అప్పుడు దగ్గరకు వచ్చిన వారి అవయవాలను, చేతిలో ఖడ్గంతో ఉన్న అతడు నరికాడు; ఆయుధాలు పట్టిన వారి అవయవాలను అతడు నరికాడు.
6.90.49
आयुधानि च सर्वेषां बाहूनपि विभूषितान् ।
अपतन्त निकृत्ताङ्गा मृता भूमौ गतासवः ॥ ६.९०.४९ ॥
అందరి ఆయుధాలు, అలంకరించిన బాహువులు కూడా పడిపోయాయి. అవయవాలు తెగిపడి, ప్రాణం పోయినవారై వారు నేలపై కూలిపోయారు.
6.90.50
वृषकस्तु महाराज बहुधा विपरिक्षतः ।
अमुच्यत महारौद्रात्तस्माद्वीरावकर्तनात् ॥ ६.९०.५० ॥
కానీ మహారాజా, వృషకుడు అనేక విధాలుగా తీవ్రంగా గాయపడ్డాడు; వీరులను నరికిన ఆ మహాభయంకర నాశనం నుండి అతడు తప్పించుకున్నాడు.
6.90.51
तान्सर्वान्पतितान्दृष्ट्वा भीतो दुर्योधनस्ततः ।
अभ्यधावत संक्रुद्धो राक्षसं घोरदर्शनम् ॥ ६.९०.५१ ॥
వారందరూ పడిపోవడం చూసి భయపడిన దుర్యోధనుడు, తరువాత ఎంతో కోపంతో ఆ భయంకర రూపం గల రాక్షసుని వైపు పరుగెత్తాడు.
6.90.52
आर्श्यशृङ्गिं महेष्वासं मायाविनमरिन्दमम् ।
वैरिणं भीमसेनस्य पूर्वं बकवधेन वै ॥ ६.९०.५२ ॥
ఆర్శ్యశృంగి — గొప్ప విలుకాడు, మాయావి, శత్రువులను అణచేవాడు; పూర్వం బకుని వధ వల్ల భీమసేనునికి శత్రువైనవాడు.
6.90.53
पश्य वीर यथा ह्येष फल्गुनस्य सुतो बली ।
मायावी विप्रियं कर्तुमकार्षीन्मे बलक्षयम् ॥ ६.९०.५३ ॥
వీరుడా, చూడు, ఇదిగో అర్జునుని బలవంతుడైన కుమారుడు; ఈ మాయావి నాకు అపకారం చేయడానికి నా సైన్యాన్ని నాశనం చేశాడు.
6.90.54
त्वं च कामगमस्तात मायास्त्रे च विशारदः ।
कृतवैरश्च पार्थेन तस्मादेनं रणे जहि ॥ ६.९०.५४ ॥
నువ్వు, ప్రియుడా, ఇష్టం వచ్చిన చోటికి వెళ్లగలవాడివి, మాయాస్త్రాలలో నిపుణుడివి; పృథా కుమారునితో వైరం కలిగినవాడివి. అందువల్ల యుద్ధంలో ఇతడిని సంహరించు.
6.90.55
बाढमित्येवमुक्त्वा तु राक्षसो घोरदर्शनः ।
प्रययौ सिंहनादेन यत्रार्जुनसुतो युवा ॥ ६.९०.५५ ॥
"సరే" అని పలికి, భయంకరమైన రూపం గల ఆ రాక్షసుడు సింహనాదం చేస్తూ అర్జునుని యువ కుమారుడు ఉన్న చోటికి వెళ్ళాడు.
6.90.56
स योधैर्युद्धकुशलैर्विमलप्रासयोधिभिः ।
वीरैः प्रहारिभिर्युक्तैः स्वैरनीकैः समावृतः ॥ ६.९०.५६ ॥
అతడు యుద్ధనైపుణ్యం గల యోధులు, నిర్మలమైన ఈటెలు ధరించిన సైనికులు, వీర ప్రహారులు, తన స్వంత సేనలచే చుట్టబడి ఉన్నాడు.
6.90.57
हतशेषैर्महाराज द्विसाहस्त्रैर्हयोत्तमैः ।
निहन्तुकामः समरे इरावन्तं महाबलम् ॥ ६.९०.५७ ॥
మహారాజా, చావగా మిగిలిన రెండువేల ఉత్తమ అశ్వాలతో, యుద్ధంలో మహాబలుడైన ఇరావంతుని చంపాలని అతడు కోరాడు.
6.90.58
इरावानपि संक्रुद्धस्त्वरमाणः पराक्रमी ।
हन्तुकाममयित्रघ्नो राक्षसं प्रत्यवारयत् ॥ ६.९०.५८ ॥
ఇరావానుడు కూడా అత్యంత కోపోద్రిక్తుడై, త్వరపడుతూ, పరాక్రమశాలిగా, శత్రుఘ్నుడై, చంపాలనే కోరికతో, ఆ రాక్షసుని అడ్డగించాడు.
6.90.59
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य राक्षसः सुमहाबलः ।
त्वरमाणस्ततो मायां प्रयोक्तुमुपचक्रमे ॥ ६.९०.५९ ॥
అతడు తనపై దూకుతూ రావడం చూసి, ఆ మహాబలుడైన రాక్షసుడు త్వరగా మాయను ప్రయోగించడం మొదలుపెట్టాడు.
6.90.60
तेन मायामयाः सृष्टा हयास्तावन्त एव हि ।
स्वारूढा राक्षसैर्घोरैः शूलपट्टसधारिभिः ॥ ६.९०.६० ॥
అతడు మాయతో అంతే సంఖ్యలో మాయాశ్వాలను సృష్టించాడు; వాటిపై శూలాలు, పట్టిశాలు ధరించిన భయంకర రాక్షసులు బాగా ఎక్కి కూర్చున్నారు.
6.90.61
ते संरब्धाः समागम्य द्विसाहस्राः प्रहारिणः ।
अचिराद्गमयामासुः प्रेतलोकं परस्परम् ॥ ६.९०.६१ ॥
కోపోద్రిక్తులైన ఆ రెండువేల ప్రహారులు ఒకరినొకరు ఎదుర్కొని, త్వరలోనే ఒకరినొకరు ప్రేతలోకానికి పంపారు.
6.90.62
तस्मिंस्तु निहते सैन्ये तावुभौ युद्धदुर्मदौ ।
संग्रामे समतिष्ठेतां यथा वै वृत्रवासवौ ॥ ६.९०.६२ ॥
ఆ సైన్యం హతమైనప్పుడు, యుద్ధమదంతో ఉన్న ఆ ఇద్దరూ వృత్రుడు, వాసవుడు వలె యుద్ధంలో ఎదురెదురుగా నిలిచారు.
6.90.63
आद्रवन्तमभिप्रेक्ष्य राक्षसं युद्धदुर्मदम् ।
इरावाथ संरब्धः प्रत्यधावन्महाबलः ॥ ६.९०.६३ ॥
యుద్ధమదంతో ఉన్న ఆ రాక్షసుడు పారిపోవడం చూసి, మహాబలుడైన ఇరావానుడు కోపంతో అతని వైపు పరుగెత్తాడు.
6.90.64
समभ्याशगतस्याजौ तस्य खङ्गेन दुर्मदः ।
चिच्छेद कार्मुकं दीप्तं शरवापं च कञ्चुकम् ॥ ६.९०.६४ ॥
యుద్ధంలో దగ్గరకు వచ్చిన అతని ప్రకాశించే విల్లును ఆ మదోన్మత్తుడు ఖడ్గంతో ఖండించాడు; బాణాల పొదిని, కవచాన్ని కూడా.
6.90.65
स निकृत्तं धनुर्दृष्ट्वा खं जवेन समाविशत् ।
इरावन्तमभिक्रुद्धं मोहयन्निव मायया ॥ ६.९०.६५ ॥
తన విల్లు ఖండించబడినది చూసి అతడు వేగంగా ఆకాశంలోకి ప్రవేశించాడు; అత్యంత కోపంతో ఉన్న ఇరావానుని మాయతో మోహింపజేస్తున్నట్లు.
6.90.66
ततोऽन्तरिक्षमुत्पत्य इरावानपि राक्षसम् ।
विमोहयित्वा मायाभिसत्स्य गात्रामि सायकैः ॥ ६.९०.६६ ॥
అప్పుడు ఆకాశంలోకి ఎగిరి ఇరావానుడు కూడా ఆ రాక్షసుని మాయతో మోహింపజేసి, తన బాణాలతో అతని అవయవాలను గాయపరిచాడు.
6.90.67
चिच्छेद सर्वमर्मज्ञः कामरूपो दुरासदः ।
तथा स राक्षसश्रेष्ठः शरैः कृत्तः पुनः पुनः ॥ ६.९०.६७ ॥
సర్వ మర్మములు తెలిసినవాడు, కోరిన రూపం ధరించగలవాడు, ఎదుర్కొనుటకు కష్టమైనవాడు అయిన అతడు వాటిని ఛేదించాడు. ఆ శ్రేష్ఠ రాక్షసుడు బాణాలతో పదే పదే నరకబడ్డాడు.
6.90.68
संबभूव महाराज समवाप च यौवनम् ।
माया हि सहराज समवाप च यौवनम् ॥ ६.९०.६८ ॥
మహారాజా, అతడు మళ్ళీ యౌవనాన్ని పొందాడు. మాయ కూడా అతనితోనే ఉండిపోయింది; రాజా, అతడు మళ్ళీ యౌవనాన్ని పొందాడు.
6.90.69
एवं तद्राक्षसस्याङ्गं छिन्नंछिन्नं व्यरोहत ।
इरावानपि संक्रुद्धो राक्षसं त महाबलम् ॥ ६.९०.६९ ॥
ఈ విధంగా ఆ రాక్షసుని అంగాలు తెగి తెగి మళ్ళీ మొలిచాయి. ఇరావానుడు కూడా అత్యంత కోపంతో ఆ మహాబలుడైన రాక్షసుని (చూశాడు).
6.90.70
परश्वथेन तीक्ष्णेन चिच्छेद च पुनः पुनः ।
स तेन बलिना वीरश्छिद्यमान इव द्रुमः ॥ ६.९०.७० ॥
అతడు పదునైన గొడ్డలితో దాన్ని పదే పదే నరికాడు. ఆ బలవంతుడైన వీరుడు ఆ గొడ్డలితో నరకబడుతూ చెట్టులా కనిపించాడు.
6.90.71
राक्षसो व्यनदद्धोरं स शब्दस्तुमुलोऽभवत् ।
परश्वथक्षतं रक्षः सुस्राव बहुशोणितम् ॥ ६.९०.७१ ॥
రాక్షసుడు భయంకరంగా గర్జించాడు; ఆ శబ్దం కోలాహలంగా మారింది. గొడ్డలితో గాయపడిన ఆ రాక్షసుడు అధికంగా రక్తం స్రవించాడు.
6.90.72
ततश्रुक्रोध बलवांश्चक्रे वेगं च संयुगे ।
आर्श्यशृङ्गिस्ततो दृष्ट्वा समरे शत्रुमूर्चितम् ॥ ६.९०.७२ ॥
అప్పుడు బలవంతుడైన ఆర్ష్యశృంగి కోపించి యుద్ధంలో వేగం చూపాడు. తరువాత యుద్ధంలో శత్రువు మూర్ఛపోయినట్లు చూసి (అతడు).
6.90.73
कृत्वा घोरं महद्रूपं ग्रहीतुमुपचक्रमे ।
अर्जुनस्य सुतं वीरमिरावन्तं यशस्विनम् ॥ ६.९०.७३ ॥
భయంకరమైన గొప్ప రూపాన్ని ధరించి, అర్జునుని వీరపుత్రుడు, యశస్వి ఇరావానుని పట్టుకోవడానికి ప్రారంభించాడు.
6.90.74
संग्रामशिरसो मध्ये सर्वेषां तत्र पश्यताम् ।
तां दृष्ट्वा तादृशीं मायां राक्षसस्य दुरात्मनः ॥ ६.९०.७४ ॥
యుద్ధ మోర్చా మధ్యలో, అక్కడ అందరూ చూస్తుండగా, దుష్టాత్ముడైన రాక్షసుని అటువంటి మాయను చూసి.
6.90.75
इरावानपि संक्रुद्धो मायां स्रष्टुं प्रचक्रमे ।
तस्य क्रोधाभिभूतस्य समरेष्वनिवर्तिनः ॥ ६.९०.७५ ॥
ఇరావానుడు కూడా కోపోద్రిక్తుడై మాయను సృష్టించడం ప్రారంభించాడు. యుద్ధాల్లో వెనుకంజ వేయని అతడు కోపంతో అభిభూతుడయ్యాడు.
6.90.76
योऽन्वयो मातृकस्तस्य स एनमभिपेदिवान् ।
स नागैर्बहुभी राजन्निरावान्संवृतो रणे ॥ ६.९०.७६ ॥
అతని మాతృవంశపు నాగజాతి అతని వద్దకు వచ్చింది. ఓ రాజా, ఆ యుద్ధంలో ఇరావానుడు అనేక నాగులచే చుట్టుముట్టబడ్డాడు.
6.90.77
दधार सुमहद्रूपमनन्त इव भोगवान् ।
ततो बहुविधैर्नागैश्छादयामास राक्षसम् ॥ ६.९०.७७ ॥
అనంతుని వలె పడగలు గల మహారూపాన్ని అతడు ధరించాడు. తరువాత అనేక రకాల నాగులతో ఆ రాక్షసుడిని కప్పివేశాడు.
6.90.78
छाद्यमानस्तु नागैः स ध्यात्वा राक्षसपुङ्गवः ।
सौपर्णं रूपमास्थाय भक्षयामास पन्नगम् ॥ ६.९०.७८ ॥
నాగులచే కప్పబడిన ఆ శ్రేష్ఠ రాక్షసుడు ఆలోచించి, గరుత్మంతుని రూపాన్ని ధరించి సర్పాన్ని భక్షించాడు.
6.90.79
मायया भक्षिते तस्मिन्नन्वये तस्य मातृके ।
विमोहितमिरावन्तं न्यहनद्राक्षसोऽसिना ॥ ६.९०.७९ ॥
మాయ చేత ఆ మాతృ వంశంలో అతడు భక్షింపబడగా, మోహితుడైన ఇరావంతుడిని రాక్షసుడు ఖడ్గంతో చంపాడు.
6.90.80
सकुण्डलं समुकुटं पद्मेन्दुसदृशप्रभम् ।
इरावतः शिरो रक्षः पातयामास भूतले ॥ ६.९०.८० ॥
కుండలాలు, కిరీటంతో, పద్మం చంద్రుని వంటి కాంతితో ఉన్న ఇరావంతుని తలను రాక్షసుడు నేలపై పడవేశాడు.
6.90.81
तस्मिंस्तु निहते वीरे राक्षसेनार्जुनात्मजे ।
विशोकाः समपद्यन्त धार्तराष्ट्राः सराजकाः ॥ ६.९०.८१ ॥
ఆ వీరుడైన అర్జునుని కుమారుడు రాక్షసునిచే చంపబడగా, రాజులతో కూడిన ధృతరాష్ట్ర పుత్రులు శోకరహితులయ్యారు.
6.90.82
तस्मिन्महति संग्रामे तादृशे भैरवे पुनः ।
महान्व्यतिकरो घोरः सेनयोः समपद्यत ॥ ६.९०.८२ ॥
ఆ గొప్ప, అటువంటి భయంకర యుద్ధంలో మళ్లీ రెండు సేనల మధ్య మహా భయంకర ఘర్షణ జరిగింది.
6.90.83
गजा हयाः पदाताश्च विमिश्रा दन्तिभिर्हताः ।
रथाश्वा दन्तिनश्चैव पत्तिभिस्तत्र सूदिताः ॥ ६.९०.८३ ॥
ఏనుగులు, గుర్రాలు, కాల్బలం కలసి ఏనుగులచే చంపబడ్డారు; రథాలు, గుర్రాలు, ఏనుగులు అక్కడ కాల్బలంచే నలగగొట్టబడ్డాయి.
6.90.84
तथा पत्तिरथौघाश्च हयाश्च बहवो रणे ।
रथिभिर्निहता राजंस्तव तेषां च संकुले ॥ ६.९०.८४ ॥
అలాగే, ఓ రాజా, యుద్ధంలో కాల్బల, రథ సమూహాలు, అనేక గుర్రాలు మీ వారివి, వారివి అయిన వారు గుంపులో రథికులచే చంపబడ్డారు.
6.90.85
अजानन्नर्जुनश्चापि निहतं पुत्रमौरसम् ।
जघान समरे शूरान्राज्ञस्तान्भीष्मरक्षिणः ॥ ६.९०.८५ ॥
అర్జునుడు కూడా తన సొంత కుమారుడు చంపబడ్డాడని తెలియక, యుద్ధంలో భీష్ముని రక్షిస్తున్న ఆ రాజు వీరులను సంహరించాడు.
6.90.86
तथैव तावका राजन्सृञ्जयाश्च सहस्रशः ।
जुह्वतः समरे प्राणान्निजघ्रुरितरेतरम् ॥ ६.९०.८६ ॥
అలాగే రాజా, మీ వారు, సృంజయులు వేలకొలది యుద్ధంలో ప్రాణాలను ఆహుతిగా అర్పిస్తూ ఒకరినొకరు చంపుకున్నారు.
6.90.87
मुक्तकेशा विकवचा विरथाश्छिन्नकार्मुकाः ।
बाहुभिः समयुध्यन्त समवेताः परस्परम् ॥ ६.९०.८७ ॥
జుట్టు విరబోసుకుని, కవచాలు లేక, రథాలు లేక, విల్లులు విరిగిపోయి, ఒకరినొకరు కలిసి తమ బాహువులతోనే పోరాడారు.
6.90.88
तथा मर्मातिगैर्भीष्मो निजघान महारथान् ।
कम्पयन्समरे सेनां पाण्डवानां परंतपः ॥ ६.९०.८८ ॥
అలాగే శత్రువులను తపింపజేసే భీష్ముడు మర్మస్థానాలను తాకే బాణాలతో మహారథులను సంహరించి, యుద్ధంలో పాండవుల సేనను వణికించాడు.
6.90.89
तेन यौधिष्ठिरे सैन्ये बहवो मानवा हताः ।
दन्तिनः सादिनश्चैव रथिनोऽथ हयास्तथा ॥ ६.९०.८९ ॥
ఆయన చేత యుధిష్ఠిరుని సేనలో అనేక మంది మనుషులు హతులయ్యారు—ఏనుగు సవారులు, గుర్రపు రౌతులు, రథికులు, గుర్రాలు కూడా.
6.90.90
तत्र भारत भीष्मस्य रणे दृष्ट्वा पराक्रमम् ।
अत्यद्भुतमपश्याम शक्रस्येव पराक्रमम् ॥ ६.९०.९० ॥
భరతా, అక్కడ యుద్ధంలో భీష్ముని పరాక్రమాన్ని చూసి, ఇంద్రుని పరాక్రమంలా అత్యద్భుతమైన పరాక్రమాన్ని మేము చూశాము.
6.90.91
तथैव भीमसेनस्य पार्षतस्य च भारत ।
रौद्रमासीद्रणे युद्धं सात्यकस्य च धन्विनः ॥ ६.९०.९१ ॥
అలాగే, ఓ భారతా, భీమసేనునికి, పార్షతునికి (ధృష్టద్యుమ్నునికి) మరియు విలుకాడు సాత్యకికి కూడా రణంలో భయంకరమైన యుద్ధం జరిగింది.
6.90.92
दृष्ट्वा द्रोणस्य विक्रान्तं पाण्डवान्भयमाविशत् ।
एक एव रणे शक्तो निहन्तुं सर्वसैनिकान् ॥ ६.९०.९२ ॥
ద్రోణుని పరాక్రమాన్ని చూసి పాండవులకు భయం కలిగింది; ఆయన ఒక్కరే రణంలో సైనికులందరినీ సంహరించగలడు.
6.90.93
किं पुनः पृथिवीशूरैर्योधव्रातैः समावृतः ।
इत्यब्रुवन्महाराज रणे द्रोणेन पीडिताः ॥ ६.९०.९३ ॥
మహారాజా, రణంలో ద్రోణునిచే బాధింపబడినవారు, 'భూమిపై ఉన్న శూరులు, యోధ సమూహాలతో ఆయన చుట్టుముట్టబడితే ఇంకెంత భయంకరమో!' అని అన్నారు.
6.90.94
वर्तमाने तथा रौद्रे संग्रामे भरतर्षभ ।
उभयोः सेनयोः शूरा नामृष्यन्त परस्परम् ॥ ६.९०.९४ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, ఇలా భయంకరమైన సంగ్రామం జరుగుతుండగా, ఉభయ సేనల శూరులు ఒకరినొకరు సహించలేకపోయారు.
6.90.95
आविष्टा इव युध्यन्ते रक्षोभूतैर्महाबलैः ।
तावकाः पाण्डवेयाश्च संरब्धास्तात धन्विनः ॥ ६.९०.९५ ॥
మహాబలులైన రాక్షసులచే ఆవేశితులైనట్లు వారు పోరాడారు; మీ వారు మరియు పాండుపుత్రులు, ఓ తాతా, కోపంతో నిండిన విలుకాండ్రు.
6.90.96
न स्म पश्यामहे कंचित्प्राणान्यः परिरक्षति ।
दैवासुराभे समरे तस्मिन्योधा नराधिप ॥ ६.९०.९६ ॥
నరాధిపా, దేవాసుర యుద్ధంలా ఉన్న ఆ సమరంలో, తన ప్రాణాలను కాపాడుకోగలిగిన ఎవరినీ మేము చూడలేదు.