മഹാഭാരതം · അധ്യായം 6.90
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.90.1
वर्तमाने तथा रौद्रे राजन्वीरवरक्षये ।
शकुनिः सौबलः श्रीमान्पाण्डवान्समुपाद्रवत् ॥ ६.९०.१ ॥
രാജാവേ, വീരശ്രേഷ്ഠന്മാർ നശിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആ ഭയങ്കര യുദ്ധം നടക്കുമ്പോൾ, ശ്രീമാനായ സൗബലൻ ശകുനി പാണ്ഡവരുടെ നേരെ പാഞ്ഞടുത്തു.
6.90.2
तथैव सात्वतो राजन्हार्दिक्यः परवीरहा ।
अभ्यद्रवत संग्रामे पाण्डवानां वरूथिनीम् ॥ ६.९०.२ ॥
അതുപോലെ, രാജാവേ, ശത്രുവീരന്മാരെ വധിക്കുന്ന സാത്വതനും ഹാർദിക്യനും യുദ്ധത്തിൽ പാണ്ഡവസേനയുടെ നേരെ പാഞ്ഞു.
6.90.3
ततः काम्भोजमुख्यानां नदीजानां च वाजिनाम् ।
आरट्टानां महीजानां सिन्धुजानां च सर्वशः ॥ ६.९०.३ ॥
അപ്പോൾ കാംബോജ പ്രധാനികളുടെ നദീജാതരും ആരാട്ടരുടെ ഭൂമിജാതരും സിന്ധുജാതരുമായ കുതിരകൾ എല്ലാവിധത്തിലും മുന്നേറി.
6.90.4
वनायुजानां शुभ्राणां तथा पर्वतवासिनाम् ।
वाजिनां बहुभिः सङ्ख्ये समन्तात्परिवारयन् ॥ ६.९०.४ ॥
വനായു ജാതരും വെളുത്തവയും പർവതവാസികളുടേതുമായ പല കുതിരകളും യുദ്ധത്തിൽ എല്ലാ ഭാഗത്തുനിന്നും വളഞ്ഞു.
6.90.5
ये चापरे तित्तिरिजा जवना वातरंहसः ।
सुवर्णालङ्कृतैरेतैर्वर्मवद्भिः सुकल्पितैः ॥ ६.९०.५ ॥
തിത്തിരി ജാതരും കാറ്റിന്റെ വേഗമുള്ളവരുമായ മറ്റു വേഗമേറിയ കുതിരകൾ സ്വർണാലങ്കാരങ്ങളണിഞ്ഞ്, നന്നായി കവചമണിഞ്ഞ് മുന്നേറി.
6.90.6
हयैर्वातजवैर्मुख्यैः पाण्डवस्य सुतो बली ।
अभ्यवर्तत तत्सैन्यं हृष्टरूपः परंतपाः ॥ ६.९०.६ ॥
കാറ്റിന്റെ വേഗമുള്ള പ്രധാന കുതിരകളോടെ, പാണ്ഡുവിന്റെ ബലവാനായ പുത്രൻ, സന്തുഷ്ടമുഖനായി, ശത്രുക്കളെ ദഹിപ്പിക്കുന്നവനായി ആ സേനയുടെ നേരെ മുന്നേറി.
6.90.7
अर्जुनस्य सुतः श्रीमानिरावान्नाम वीर्यवान् ।
सुतायां नागराजस्य जातः पार्थेन धीमता ॥ ६.९०.७ ॥
അർജുനന്റെ പുത്രനായ, തേജസ്വിയും വീര്യവാനുമായ ഇരാവാൻ എന്ന പേരുള്ളവൻ, നാഗരാജാവിന്റെ പുത്രിയിൽ ബുദ്ധിമാനായ പാർത്ഥനിൽനിന്ന് ജനിച്ചു.
6.90.8
ऐरावतेन सा दत्ता अनपत्या महात्मना ।
पत्यौ हते सुपर्णेन कृपणा दीनचेतना ॥ ६.९०.८ ॥
മഹാത്മാവായ ഐരാവതൻ അവളെ നൽകി; അവൾ സന്താനരഹിതയായിരുന്നു; സുപർണ്ണൻ (ഗരുഡൻ) ഭർത്താവിനെ വധിച്ചപ്പോൾ അവൾ ദുഃഖിതയും ദീനചിത്തയുമായി.
6.90.9
कार्यार्थं तां च जग्राह पार्थः कामवशानुगाम् ।
एवमेष समुत्पन्नः परक्षेत्रेऽर्जुनात्मजः ॥ ६.९०.९ ॥
ഒരു കാര്യത്തിനായി പാർത്ഥൻ കാമവശയായി പിന്തുടർന്ന അവളെ സ്വീകരിച്ചു; ഇങ്ങനെ പരക്ഷേത്രത്തിൽ അർജുനപുത്രൻ ജനിച്ചു.
6.90.10
स नागलोके संवृद्धो मात्रा च परिरक्षितः ।
पितृव्येण परित्यक्तः पार्थद्वेषाद्दुरात्मना ॥ ६.९०.१० ॥
അവൻ നാഗലോകത്ത് വളർന്നു; മാതാവിനാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടു; പാർത്ഥനോടുള്ള വെറുപ്പുകൊണ്ട് ദുരാത്മാവായ പിതൃവ്യൻ അവനെ ഉപേക്ഷിച്ചു.
6.90.11
खमुत्पत्य महाराज नागराट् सत्यविक्रमः ।
इन्द्रलोकं जगामाशु श्रुत्वा तत्रार्जुनं गतम् ॥ ६.९०.११ ॥
മഹാരാജാവേ, സത്യവിക്രമനായ നാഗരാജാവ് ആകാശത്തേക്ക് ഉയർന്ന് അർജുനൻ അവിടെ പോയെന്ന് കേട്ട് വേഗത്തിൽ ഇന്ദ്രലോകത്തേക്ക് പോയി.
6.90.12
सोऽभिगम्य महाबाहुः पितरं सत्यविक्रमः ।
अभ्यवादयदव्यग्रो विनयेन कृताञ्जलिः ॥ ६.९०.१२ ॥
മഹാബാഹുവും സത്യവിക്രമനുമായ അവൻ പിതാവിനെ സമീപിച്ച്, ശാന്തനായി വിനയത്തോടെ കൈകൂപ്പി വന്ദിച്ചു.
6.90.13
न्यवेदयत चात्मानमर्जुनस्य महात्मनः ।
इरावानस्मि भद्रं ते पुत्रश्चाहं तव प्रभो ॥ ६.९०.१३ ॥
മഹാത്മാവായ അർജുനനോട് അവൻ തന്നെത്തന്നെ പരിചയപ്പെടുത്തി: "പ്രഭോ, നിനക്ക് മംഗളം. ഞാൻ ഇരാവാൻ, നിന്റെ പുത്രൻ."
6.90.14
मातुः समागमो यश्च तत्सर्वं प्रत्यवेदयत् ।
तच्च सर्वं यथावृत्तमनुसस्मार पाण्डवः ॥ ६.९०.१४ ॥
മാതാവുമായുള്ള സമാഗമം അവൻ എല്ലാം അറിയിച്ചു. നടന്നതെല്ലാം പാണ്ഡവൻ ഓർത്തെടുത്തു.
6.90.15
परिष्वज्य सुतं चापि आत्मनः सदृशं गुणैः ।
प्रीतिमाननयत्पार्थो देवराजनिवेशनम् ॥ ६.९०.१५ ॥
സ്വന്തം ഗുണങ്ങൾക്കൊത്ത പുത്രനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് സന്തോഷത്തോടെ പാർത്ഥൻ അവനെ ദേവേന്ദ്രന്റെ വസതിയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.
6.90.16
सोऽर्जुनेन समाज्ञप्तो देवलोके तदा नृप ।
प्रीतिपूर्वं महाबाहुः स्वकार्यं प्रति भारत ॥ ६.९०.१६ ॥
ഹേ രാജാവേ, അന്ന് ദേവലോകത്തിൽ അർജുനനാൽ കൽപ്പിക്കപ്പെട്ട ആ മഹാബാഹു സ്നേഹപൂർവ്വം തന്റെ കർത്തവ്യത്തിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു, ഭാരതാ.
6.90.17
स चापि नरशार्दूलः शार्दूलसमविक्रमः ।
अब्रवीच्च तदा पार्थमयमस्मि तवानघ ॥ ६.९०.१७ ॥
ആ നരശാർദൂലൻ, കടുവയുടെ വീര്യമുള്ളവൻ, അപ്പോൾ പാർത്ഥനോട് പറഞ്ഞു: "നിർമ്മലനേ, ഞാൻ നിന്റേതാണ്."
6.90.18
स्थितः प्रेष्यश्च पुत्रश्च सर्वथा त्वं प्रशाधि माम् ।
कं करोमि च ते कामं कं च कामं त्वमिच्छसि ॥ ६.९०.१८ ॥
ഞാൻ എന്നും നിന്റെ ദാസനും പുത്രനുമായി നിൽക്കുന്നു; എന്നെ കൽപ്പിക്കുക. നിന്റെ ഏത് ആഗ്രഹമാണ് ഞാൻ നിറവേറ്റേണ്ടത്, നീ ഏത് കാമനയാണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?
6.90.19
परिष्वज्य सुतं प्रेम्णा वासविः प्रत्युवाच तम् ।
प्रीतिपूर्वं च कार्यं च कार्या प्रीतिश्च मानदः ॥ ६.९०.१९ ॥
മകനെ സ്നേഹത്തോടെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് വാസവി അവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു: സ്നേഹപൂർവ്വമാണ് കാര്യം ചെയ്യേണ്ടത്, ബഹുമാനം നൽകുന്നവനോട് സ്നേഹവും വേണം.
6.90.20
युद्धकाले तु साहाय्यं दातव्यं नो भवेदिति ।
बाढमित्येवमुक्त्वा तु युद्धकाल इहागतः ॥ ६.९०.२० ॥
'യുദ്ധകാലത്ത് ഞങ്ങൾക്ക് സഹായം നൽകണം' എന്ന് പറഞ്ഞ്, 'ശരി' എന്ന് ഉറപ്പിച്ചു പറഞ്ഞശേഷം യുദ്ധകാലം ഇവിടെ എത്തി.
6.90.21
कामवर्णजवैरश्वैः सर्वतः शुशुभे वृतः ।
ते हयाः काञ्चनापीडा नानावर्णा मनोजवाः ॥ ६.९०.२१ ॥
ഇഷ്ടമുള്ള നിറവും വേഗവുമുള്ള കുതിരകളാൽ എല്ലാ ഭാഗത്തും ചുറ്റപ്പെട്ട് അത് ശോഭിച്ചു. ആ കുതിരകൾ സ്വർണ്ണാലങ്കാരമുള്ളവ, പല നിറങ്ങളുള്ളവ, മനസ്സിനോളം വേഗമുള്ളവയായിരുന്നു.
6.90.22
उत्पेतुः सहसा राजन्हंसा इव महोदधौ ।
ते त्वदीयान्समासाद्य हयसंघान्मनोजवान् ॥ ६.९०.२२ ॥
രാജാവേ, അവ പെട്ടെന്ന് മഹാസമുദ്രത്തിൽ ഹംസങ്ങളെപ്പോലെ കുതിച്ചുയർന്നു. അവ നിന്റെ മനോവേഗമുള്ള കുതിരക്കൂട്ടങ്ങളെ സമീപിച്ച് ഉയർന്നു.
6.90.23
क्रोडैः क्रोडानभिघ्नन्तो घोणाभिश्च परस्परम् ।
निपेतुः सहसा राजन्सुवेगाभिहता भुवि ॥ ६.९०.२३ ॥
നെഞ്ചുകൊണ്ട് നെഞ്ചിലും മൂക്കുകൊണ്ട് പരസ്പരവും ഇടിച്ചുകൊണ്ട്, രാജാവേ, അവ പെട്ടെന്ന് വലിയ വേഗത്തിന്റെ ആഘാതത്താൽ നിലത്ത് വീണു.
6.90.24
निपतद्भिस्तथा तैश्च हयसङ्घैः परस्परम् ।
शुश्रुवे दारुणः शब्दः सुपर्णपतने यथा ॥ ६.९०.२४ ॥
ഇങ്ങനെ പരസ്പരം വീണുകൊണ്ടിരുന്ന ആ കുതിരക്കൂട്ടങ്ങളിൽ നിന്ന് ഗരുഡൻ ഇറങ്ങുമ്പോലെ ഭയങ്കരമായ ശബ്ദം കേട്ടു.
6.90.25
तथैव तावका राजन्समेत्यान्योन्यमाहवे ।
परस्परवधं घोरं चक्रुस्ते हयसादिनः ॥ ६.९०.२५ ॥
രാജാവേ, അതുപോലെ നിന്റെ യോദ്ധാക്കൾ യുദ്ധത്തിൽ പരസ്പരം ഏറ്റുമുട്ടി ഭയങ്കരമായി പരസ്പരം വധിച്ചു; ആ കുതിരപ്പടയാളികൾ അങ്ങനെ ചെയ്തു.
6.90.26
तस्मिंस्तथा वर्तमाने संकुले तुमुले भृशम् ।
उभयोरपि संशान्ता हयसङ्घाः समन्ततः ॥ ६.९०.२६ ॥
ആ വിധം തിരക്കേറിയതും അതിഭയങ്കരവുമായ യുദ്ധം നടക്കുമ്പോൾ, ഇരുപക്ഷത്തെയും കുതിരക്കൂട്ടങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും ശാന്തമായി.
6.90.27
प्रक्षीणसायकाः शूरा निहताश्वाः श्रमातुराः ।
विलयं समनुप्राप्तास्तक्षमाणाः परस्परम् ॥ ६.९०.२७ ॥
അമ്പുകൾ തീർന്നും, കുതിരകൾ വധിക്കപ്പെട്ടും, ക്ഷീണത്താൽ വലഞ്ഞും ആ വീരന്മാർ നാശത്തിലെത്തി; പരസ്പരം നേരിട്ടുകൊണ്ട് സഹിച്ചുനിന്നു.
6.90.28
ततः क्षीणे हयानिके किंचिच्छेषे च भारत ।
सौबलस्यानुजाः शूरा निर्गता रणमूर्धनि ॥ ६.९०.२८ ॥
പിന്നെ, ഭാരതാ, കുതിരപ്പട ക്ഷയിച്ച് അല്പം മാത്രം ശേഷിച്ചപ്പോൾ, സൗബലന്റെ (ശകുനിയുടെ) വീരരായ അനുജന്മാർ യുദ്ധമുഖത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
6.90.29
वायुवेगसमस्पर्शाञ्जवे वायुसमांश्च ते ।
आरुह्य बलसंपन्नान्वयःस्थांस्तुरगोत्तमान् ॥ ६.९०.२९ ॥
കാറ്റിന്റെ വേഗത്തോടൊത്ത സ്പർശമുള്ളവയും, വേഗത്തിൽ കാറ്റിന് തുല്യമായവയും, ബലസമ്പന്നവും, പ്രായപൂർത്തിയിലുള്ളതുമായ ഉത്തമ കുതിരകളിൽ അവർ കയറി.
6.90.30
गजो गवाक्षो वृषकश्चर्मवानार्जयः शुकः ।
षडेते बलसंपन्ना निर्ययुर्महतो बलात् ॥ ६.९०.३० ॥
ഗജൻ, ഗവാക്ഷൻ, വൃഷകൻ, ചർമ്മവാൻ, ആർജയൻ, ശുകൻ — ബലസമ്പന്നരായ ഈ ആറുപേരും മഹാസേനയിൽനിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
6.90.31
वार्यमाणाः शकुनिना स्वैश्च योधैर्महाबलैः ।
सन्नद्धा युद्धकुशला रौद्ररूपा महाबलाः ॥ ६.९०.३१ ॥
ശകുനിയാലും തങ്ങളുടെ മഹാബലശാലികളായ യോദ്ധാക്കളാലും തടയപ്പെട്ടവരും, കവചമണിഞ്ഞവരും, യുദ്ധനിപുണരും, ഭീകര രൂപികളും, മഹാബലരുമായവർ.
6.90.32
तदनीकं महाबहो भित्त्वा परमदुर्जयम् ।
बलेन महता युक्ताः स्वर्गाय विजयैषिणः ॥ ६.९०.३२ ॥
ഹേ മഹാബാഹോ, ആ അത്യന്തം ദുർജയമായ സേനാവ്യൂഹത്തെ ഭേദിച്ച്, മഹാബലത്തോടെ, സ്വർഗ്ഗവും വിജയവും ആഗ്രഹിച്ചവർ.
6.90.33
विविशुस्ते तदा हृष्टा गान्धारा युद्धदुर्मदाः ।
तान्प्रविष्टांस्तदा दृष्ट्वा इरावानपि वीर्यवान् ॥ ६.९०.३३ ॥
അപ്പോൾ സന്തോഷിച്ച, യുദ്ധമദം ബാധിച്ച ഗാന്ധാരർ പ്രവേശിച്ചു; അവർ പ്രവേശിക്കുന്നത് കണ്ട വീര്യവാനായ ഇരാവാനും.
6.90.34
अब्रवीत्समरे योधान्स्वान्विचित्रहयस्थितान् ।
यथैते धार्तराष्ट्रस्य योधाः सानुगवाहनाः ॥ ६.९०.३४ ॥
യുദ്ധത്തിൽ വിചിത്ര കുതിരകളിൽ നിന്നിരുന്ന തന്റെ യോദ്ധാക്കളോട് അവൻ പറഞ്ഞു — ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്റെ ഈ യോദ്ധാക്കൾ പരിവാരങ്ങളും വാഹനങ്ങളുമായി.
6.90.35
हन्यन्ते समरे सर्वे तथा नीतिर्विधीयताम् ।
बाढमित्येवमुक्त्वा ते सर्वे योधा इरावतः ॥ ६.९०.३५ ॥
യുദ്ധത്തിൽ എല്ലാവരും വധിക്കപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ ഒരു തന്ത്രം ഒരുക്കണം. 'ശരി' എന്നു പറഞ്ഞ് ആ യോദ്ധാക്കളെല്ലാവരും ഇരാവതന്റെ ആളുകൾ.
6.90.36
जघ्नुस्तेषां बलानीकं दुर्जयं समरे परैः ।
तदनीकमनीकेन समरे वीक्ष्य पातितम् ॥ ६.९०.३६ ॥
അവർ യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളുടെ ആ ദുർജയമായ സേനാവ്യൂഹത്തെ പ്രഹരിച്ചു; ആ വ്യൂഹം മറ്റൊരു വ്യൂഹത്താൽ വീഴ്ത്തപ്പെട്ടതു കണ്ട്.
6.90.37
अमृष्यमाणास्ते सर्वे सुबलस्यात्मजा रणे ।
इरावन्तमभिद्रुत्य सर्वतः पर्यवारयन् ॥ ६.९०.३७ ॥
സുബലന്റെ പുത്രന്മാരെല്ലാവരും അത് സഹിക്കാനാകാതെ, യുദ്ധത്തിൽ ഇരാവാന്റെ മേൽ പാഞ്ഞടുത്ത് നാലുഭാഗത്തുനിന്നും അവനെ വളഞ്ഞു.
6.90.38
ताडयन्तः शितैः प्रासैश्चोदयन्तः परस्परम् ।
ते शूराः पर्यधावन्त कुर्वन्तो महदाकुलम् ॥ ६.९०.३८ ॥
മൂർച്ചയുള്ള കുന്തങ്ങളാൽ പ്രഹരിച്ചും പരസ്പരം പ്രേരിപ്പിച്ചും ആ വീരന്മാർ ഓടിനടന്ന് വലിയ കോലാഹലം സൃഷ്ടിച്ചു.
6.90.39
इरावानथ निर्भिन्नः प्रासैस्तीक्ष्णैर्महात्मभिः ।
स्रवता रुधिरेणाक्तस्तोत्रैर्विद्ध इव द्विपः ॥ ६.९०.३९ ॥
അപ്പോൾ മഹാത്മാക്കളുടെ മൂർച്ചയുള്ള കുന്തങ്ങളാൽ ഇരാവാൻ തുളയ്ക്കപ്പെട്ടു; ഒഴുകുന്ന രക്തത്തിൽ കുളിച്ച്, തോട്ടികൊണ്ട് കുത്തേറ്റ ആനപോലെയായി.
6.90.40
उरस्यपि च पृष्ठे च पार्श्वयोश्च भृशाहतः ।
एको बहुभिरत्यर्थं धैर्याद्राजन्न विव्यथे ॥ ६.९०.४० ॥
രാജാവേ, നെഞ്ചിലും പുറത്തും ഇരുവശങ്ങളിലും കഠിനമായി പ്രഹരിക്കപ്പെട്ടിട്ടും, ഒറ്റയ്ക്ക് പലരാൽ അത്യധികം പീഡിപ്പിക്കപ്പെട്ടിട്ടും, തന്റെ ധൈര്യത്താൽ അവൻ വ്യസനിച്ചില്ല.
6.90.41
इरावानपि संक्रुद्धः सर्वास्तान्निशितैः शरैः ।
मोहयामास समरे विद्ध्वा परपुरंजयः ॥ ६.९०.४१ ॥
ഇരാവാനും അതീവ കോപിതനായി; യുദ്ധത്തിൽ അവരെയെല്ലാം മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ തുളച്ച് മോഹിപ്പിച്ചു; ശത്രുനഗരങ്ങളെ ജയിക്കുന്നവനായിരുന്നു അവൻ.
6.90.42
प्रासानुत्कृष्य तरसा स्वशरीरादरिन्दमः ।
तैरेव ताडयामास सुबलस्यात्मजान्रणे ॥ ६.९०.४२ ॥
ശത്രുക്കളെ അടക്കുന്ന ഇരാവാൻ തന്റെ ശരീരത്തിൽനിന്ന് കുന്തങ്ങൾ ബലമായി വലിച്ചൂരി, അവകൊണ്ടുതന്നെ യുദ്ധത്തിൽ സുബലപുത്രന്മാരെ പ്രഹരിച്ചു.
6.90.43
विकृष्य च शितं खङ्गं गृहीत्वा च शरावरम् ।
पदातिर्द्रुतमागच्छज्जिघांसुः सौबलान्युधि ॥ ६.९०.४३ ॥
മൂർച്ചയുള്ള വാൾ ഊരിയെടുത്തും മികച്ച പരിച കൈയിലെടുത്തും സുബലപുത്രന്മാരെ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലാനാഗ്രഹിച്ച് അവൻ കാൽനടയായി വേഗത്തിൽ വന്നു.
6.90.44
ततः प्रत्यागतप्राणाः सर्वे ते सुबलात्मजाः ।
भूयः क्रोधसमाविष्टा इरावन्तमभिद्रुताः ॥ ६.९०.४४ ॥
അപ്പോൾ ജീവൻ തിരിച്ചുകിട്ടിയ സുബലപുത്രന്മാരെല്ലാം വീണ്ടും കോപത്താൽ നിറഞ്ഞ് ഇരാവാനെ ആക്രമിച്ചു.
6.90.45
इरावानपि खङ्गेन दर्शयन्पाणिलाघवम् ।
अभ्यवर्तत देवांश्च मानुषांश्चैव संयुगे ॥ ६.९०.४५ ॥
ഇരാവാനും വാളുകൊണ്ട് കൈവേഗം കാണിച്ചുകൊണ്ട് യുദ്ധത്തിൽ ദേവന്മാരെയും മനുഷ്യരെയും എതിർത്ത് മുന്നേറി.
6.90.46
लाघवेनाथ चरतः सर्वे ते सुबलात्मजाः ।
अन्तरं नाभ्यगच्छन्त चरन्तः शीघ्रगैर्हयैः ॥ ६.९०.४६ ॥
അപ്പോൾ സുബലപുത്രന്മാരെല്ലാം വേഗമേറിയ കുതിരകളിൽ ചുറ്റിസഞ്ചരിച്ചിട്ടും, അവന്റെ ചടുലതകാരണം അവനിൽ ഒരു വിടവും കണ്ടെത്താനായില്ല.
6.90.47
भूमिष्ठमथ तं सह्ख्ये ह्यन्तरिक्षादवप्लुतम् ।
परिवार्य भृशं सर्वे ग्रहीतुमुपचक्रमुः ॥ ६.९०.४७ ॥
അപ്പോൾ ആകാശത്തുനിന്ന് ചാടി നിലത്ത് നിന്നിരുന്ന അവനെ, അവരെല്ലാവരും യുദ്ധത്തിൽ ചുറ്റിവളഞ്ഞ് പിടിക്കാൻ തുടങ്ങി.
6.90.48
अथाभ्याशगतानां तेषां गात्राण्यकृन्तत ।
असिहस्तोऽस्त्रहस्तानां तेषां गात्राण्यकृन्तत ॥ ६.९०.४८ ॥
അപ്പോൾ അടുത്തുവന്നവരുടെ അവയവങ്ങൾ, കൈയിൽ വാൾ പിടിച്ച അവൻ വെട്ടി; ആയുധം പിടിച്ചവരുടെ അവയവങ്ങൾ അവൻ വെട്ടി.
6.90.49
आयुधानि च सर्वेषां बाहूनपि विभूषितान् ।
अपतन्त निकृत्ताङ्गा मृता भूमौ गतासवः ॥ ६.९०.४९ ॥
എല്ലാവരുടെയും ആയുധങ്ങളും അലങ്കരിച്ച കൈകളും വീണു. അവയവങ്ങൾ മുറിഞ്ഞ്, ജീവൻ പോയവരായി അവർ നിലത്തു വീണു.
6.90.50
वृषकस्तु महाराज बहुधा विपरिक्षतः ।
अमुच्यत महारौद्रात्तस्माद्वीरावकर्तनात् ॥ ६.९०.५० ॥
പക്ഷേ മഹാരാജാവേ, വൃഷകൻ പല വിധത്തിലും കഠിനമായി മുറിവേറ്റു; വീരന്മാരെ വെട്ടിവീഴ്ത്തിയ ആ മഹാഭീകരമായ സംഹാരത്തിൽനിന്ന് അവൻ രക്ഷപ്പെട്ടു.
6.90.51
तान्सर्वान्पतितान्दृष्ट्वा भीतो दुर्योधनस्ततः ।
अभ्यधावत संक्रुद्धो राक्षसं घोरदर्शनम् ॥ ६.९०.५१ ॥
അവരെല്ലാം വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ട് ഭയന്ന ദുര്യോധനൻ പിന്നെ അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായി ആ ഭീകരരൂപിയായ രാക്ഷസന്റെ നേർക്ക് കുതിച്ചു.
6.90.52
आर्श्यशृङ्गिं महेष्वासं मायाविनमरिन्दमम् ।
वैरिणं भीमसेनस्य पूर्वं बकवधेन वै ॥ ६.९०.५२ ॥
ആർശ്യശൃംഗി — മഹാധനുർധരൻ, മായാവി, ശത്രുക്കളെ അടക്കുന്നവൻ; മുൻപ് ബകന്റെ വധം മൂലം ഭീമസേനന്റെ വൈരിയായവൻ.
6.90.53
पश्य वीर यथा ह्येष फल्गुनस्य सुतो बली ।
मायावी विप्रियं कर्तुमकार्षीन्मे बलक्षयम् ॥ ६.९०.५३ ॥
വീരാ, കണ്ടാലും, ഇതാ അർജുനന്റെ ബലവാനായ പുത്രൻ; ഈ മായാവി എനിക്ക് അനിഷ്ടം ചെയ്യാൻ എന്റെ സേനയെ നശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.
6.90.54
त्वं च कामगमस्तात मायास्त्रे च विशारदः ।
कृतवैरश्च पार्थेन तस्मादेनं रणे जहि ॥ ६.९०.५४ ॥
നീയോ, പ്രിയനേ, ഇഷ്ടം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവനും മായാസ്ത്രങ്ങളിൽ വിദഗ്ധനുമാണ്; പൃഥാപുത്രനോട് വൈരം പുലർത്തുന്നവനും. അതിനാൽ യുദ്ധത്തിൽ ഇവനെ വധിക്കൂ.
6.90.55
बाढमित्येवमुक्त्वा तु राक्षसो घोरदर्शनः ।
प्रययौ सिंहनादेन यत्रार्जुनसुतो युवा ॥ ६.९०.५५ ॥
"ശരി" എന്നു പറഞ്ഞ്, ഭയങ്കരരൂപിയായ ആ രാക്ഷസൻ സിംഹഗർജ്ജനത്തോടെ അർജ്ജുനപുത്രനായ യുവാവുള്ളിടത്തേക്കു പോയി.
6.90.56
स योधैर्युद्धकुशलैर्विमलप्रासयोधिभिः ।
वीरैः प्रहारिभिर्युक्तैः स्वैरनीकैः समावृतः ॥ ६.९०.५६ ॥
യുദ്ധനിപുണരായ യോദ്ധാക്കളാലും, നിർമ്മലമായ കുന്തങ്ങളേന്തിയ പോരാളികളാലും, വീരരായ പ്രഹാരികളാലും, സ്വന്തം സേനകളാലും അവൻ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു.
6.90.57
हतशेषैर्महाराज द्विसाहस्त्रैर्हयोत्तमैः ।
निहन्तुकामः समरे इरावन्तं महाबलम् ॥ ६.९०.५७ ॥
മഹാരാജാവേ, മരിക്കാതെ ശേഷിച്ച രണ്ടായിരം ഉത്തമാശ്വങ്ങളോടുകൂടി, യുദ്ധത്തിൽ മഹാബലനായ ഇരാവാനെ വധിക്കാൻ അവൻ ആഗ്രഹിച്ചു.
6.90.58
इरावानपि संक्रुद्धस्त्वरमाणः पराक्रमी ।
हन्तुकाममयित्रघ्नो राक्षसं प्रत्यवारयत् ॥ ६.९०.५८ ॥
ഇരാവാനും അതിക്രുദ്ധനായി, ത്വരയോടെ, പരാക്രമിയായി, ശത്രുഘ്നനായി, കൊല്ലാനാഗ്രഹിച്ച്, ആ രാക്ഷസനെ തടഞ്ഞു.
6.90.59
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य राक्षसः सुमहाबलः ।
त्वरमाणस्ततो मायां प्रयोक्तुमुपचक्रमे ॥ ६.९०.५९ ॥
അവൻ തന്റെ നേരെ പാഞ്ഞടുക്കുന്നതു കണ്ട്, ആ മഹാബലനായ രാക്ഷസൻ ത്വരയോടെ മായ പ്രയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി.
6.90.60
तेन मायामयाः सृष्टा हयास्तावन्त एव हि ।
स्वारूढा राक्षसैर्घोरैः शूलपट्टसधारिभिः ॥ ६.९०.६० ॥
അവൻ മായകൊണ്ടു തുല്യസംഖ്യയിൽ കുതിരകളെ സൃഷ്ടിച്ചു; അവയിൽ ശൂലവും പട്ടസവും ധരിച്ച ഭയങ്കര രാക്ഷസന്മാർ നന്നായി കയറിയിരുന്നു.
6.90.61
ते संरब्धाः समागम्य द्विसाहस्राः प्रहारिणः ।
अचिराद्गमयामासुः प्रेतलोकं परस्परम् ॥ ६.९०.६१ ॥
കോപിഷ്ഠരായ ആ രണ്ടായിരം പ്രഹാരികൾ പരസ്പരം ഏറ്റുമുട്ടി, വേഗത്തിൽ പരസ്പരം പ്രേതലോകത്തേക്ക് അയച്ചു.
6.90.62
तस्मिंस्तु निहते सैन्ये तावुभौ युद्धदुर्मदौ ।
संग्रामे समतिष्ठेतां यथा वै वृत्रवासवौ ॥ ६.९०.६२ ॥
ആ സൈന്യം വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, യുദ്ധമദത്താൽ ഉന്മത്തരായ ആ ഇരുവരും വൃത്രനും വാസവനും പോലെ യുദ്ധത്തിൽ നേർക്കുനേർ നിന്നു.
6.90.63
आद्रवन्तमभिप्रेक्ष्य राक्षसं युद्धदुर्मदम् ।
इरावाथ संरब्धः प्रत्यधावन्महाबलः ॥ ६.९०.६३ ॥
യുദ്ധമദത്താൽ ഉന്മത്തനായ ആ രാക്ഷസൻ ഓടുന്നത് കണ്ട്, മഹാബലനായ ഇരാവാൻ കോപത്തോടെ അവനുനേരെ പാഞ്ഞു.
6.90.64
समभ्याशगतस्याजौ तस्य खङ्गेन दुर्मदः ।
चिच्छेद कार्मुकं दीप्तं शरवापं च कञ्चुकम् ॥ ६.९०.६४ ॥
യുദ്ധത്തിൽ അടുത്തുവന്ന അവന്റെ പ്രകാശമുള്ള വില്ല് ആ മദോന്മത്തൻ വാളുകൊണ്ട് മുറിച്ചു; അമ്പുകൂടും കവചവും പോലും.
6.90.65
स निकृत्तं धनुर्दृष्ट्वा खं जवेन समाविशत् ।
इरावन्तमभिक्रुद्धं मोहयन्निव मायया ॥ ६.९०.६५ ॥
തന്റെ വില്ല് മുറിഞ്ഞത് കണ്ട് അവൻ വേഗത്തിൽ ആകാശത്തേക്ക് കയറി; ക്രുദ്ധനായ ഇരാവാനെ മായകൊണ്ട് മോഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.
6.90.66
ततोऽन्तरिक्षमुत्पत्य इरावानपि राक्षसम् ।
विमोहयित्वा मायाभिसत्स्य गात्रामि सायकैः ॥ ६.९०.६६ ॥
പിന്നെ ആകാശത്തേക്ക് ഉയർന്ന് ഇരാവാനും ആ രാക്ഷസനെ മായകൊണ്ട് മോഹിപ്പിച്ച് തന്റെ അമ്പുകളാൽ അവന്റെ അവയവങ്ങൾ തുളച്ചു.
6.90.67
चिच्छेद सर्वमर्मज्ञः कामरूपो दुरासदः ।
तथा स राक्षसश्रेष्ठः शरैः कृत्तः पुनः पुनः ॥ ६.९०.६७ ॥
എല്ലാ മർമ്മങ്ങളും അറിയുന്നവനും ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കുന്നവനും ആർക്കും അടുക്കാൻ കഴിയാത്തവനുമായ അവൻ അവയെ മുറിച്ചു. ആ ശ്രേഷ്ഠനായ രാക്ഷസൻ അമ്പുകളാൽ വീണ്ടും വീണ്ടും മുറിക്കപ്പെട്ടു.
6.90.68
संबभूव महाराज समवाप च यौवनम् ।
माया हि सहराज समवाप च यौवनम् ॥ ६.९०.६८ ॥
മഹാരാജാവേ, അവൻ വീണ്ടും യൗവനം പ്രാപിച്ചു. മായയും അവനോടുകൂടെ നിലനിന്നു; രാജാവേ, അവൻ വീണ്ടും യൗവനം പ്രാപിച്ചു.
6.90.69
एवं तद्राक्षसस्याङ्गं छिन्नंछिन्नं व्यरोहत ।
इरावानपि संक्रुद्धो राक्षसं त महाबलम् ॥ ६.९०.६९ ॥
ഇങ്ങനെ ആ രാക്ഷസന്റെ ശരീരം മുറിഞ്ഞുമുറിഞ്ഞ് വീണ്ടും മുളച്ചു. ഇരാവാനും അതിക്രുദ്ധനായി ആ മഹാബലനായ രാക്ഷസനെ (നോക്കി).
6.90.70
परश्वथेन तीक्ष्णेन चिच्छेद च पुनः पुनः ।
स तेन बलिना वीरश्छिद्यमान इव द्रुमः ॥ ६.९०.७० ॥
മൂർച്ചയുള്ള മഴുവുകൊണ്ട് അവൻ അതിനെ വീണ്ടും വീണ്ടും മുറിച്ചു. ആ ബലവാനായ വീരൻ അതിനാൽ മുറിക്കപ്പെടുമ്പോൾ മരം പോലെ തോന്നി.
6.90.71
राक्षसो व्यनदद्धोरं स शब्दस्तुमुलोऽभवत् ।
परश्वथक्षतं रक्षः सुस्राव बहुशोणितम् ॥ ६.९०.७१ ॥
രാക്ഷസൻ ഭയങ്കരമായി ഗർജ്ജിച്ചു; ആ ശബ്ദം കോലാഹലമായി. മഴുവിനാൽ മുറിവേറ്റ ആ രാക്ഷസൻ ഏറെ രക്തം ചൊരിഞ്ഞു.
6.90.72
ततश्रुक्रोध बलवांश्चक्रे वेगं च संयुगे ।
आर्श्यशृङ्गिस्ततो दृष्ट्वा समरे शत्रुमूर्चितम् ॥ ६.९०.७२ ॥
അപ്പോൾ ബലവാനായ ആർശ്യശൃംഗി കോപിച്ച് യുദ്ധത്തിൽ വേഗം കാട്ടി. പിന്നെ യുദ്ധത്തിൽ ശത്രു മൂർച്ഛിതനായതു കണ്ട് (അവൻ).
6.90.73
कृत्वा घोरं महद्रूपं ग्रहीतुमुपचक्रमे ।
अर्जुनस्य सुतं वीरमिरावन्तं यशस्विनम् ॥ ६.९०.७३ ॥
ഭയങ്കരവും മഹത്തുമായ രൂപം സ്വീകരിച്ച് അവൻ അർജുനന്റെ വീരപുത്രനും യശസ്വിയുമായ ഇരാവാനെ പിടികൂടാൻ തുടങ്ങി.
6.90.74
संग्रामशिरसो मध्ये सर्वेषां तत्र पश्यताम् ।
तां दृष्ट्वा तादृशीं मायां राक्षसस्य दुरात्मनः ॥ ६.९०.७४ ॥
യുദ്ധമുഖത്തിന്റെ മധ്യത്തിൽ, അവിടെ എല്ലാവരും കാൺകെ, ദുരാത്മാവായ രാക്ഷസന്റെ അത്തരം മായ കണ്ടിട്ട്.
6.90.75
इरावानपि संक्रुद्धो मायां स्रष्टुं प्रचक्रमे ।
तस्य क्रोधाभिभूतस्य समरेष्वनिवर्तिनः ॥ ६.९०.७५ ॥
ഇരാവാനും കോപിച്ച് മായ സൃഷ്ടിക്കാൻ തുടങ്ങി. യുദ്ധങ്ങളിൽ പിന്തിരിയാത്ത അവൻ കോപത്താൽ അഭിഭൂതനായിരുന്നു.
6.90.76
योऽन्वयो मातृकस्तस्य स एनमभिपेदिवान् ।
स नागैर्बहुभी राजन्निरावान्संवृतो रणे ॥ ६.९०.७६ ॥
അവന്റെ മാതൃവംശത്തിലെ നാഗങ്ങൾ അവനെ സമീപിച്ചു. രാജാവേ, ആ യുദ്ധത്തിൽ ഇരാവാൻ പല നാഗങ്ങളാൽ വലയം ചെയ്യപ്പെട്ടു.
6.90.77
दधार सुमहद्रूपमनन्त इव भोगवान् ।
ततो बहुविधैर्नागैश्छादयामास राक्षसम् ॥ ६.९०.७७ ॥
അനന്തനെപ്പോലെ പല പത്തികളുള്ള മഹാരൂപം അവൻ ധരിച്ചു. പിന്നെ പലതരം നാഗങ്ങളാൽ ആ രാക്ഷസനെ മറച്ചു.
6.90.78
छाद्यमानस्तु नागैः स ध्यात्वा राक्षसपुङ्गवः ।
सौपर्णं रूपमास्थाय भक्षयामास पन्नगम् ॥ ६.९०.७८ ॥
നാഗങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ട ആ ശ്രേഷ്ഠനായ രാക്ഷസൻ ചിന്തിച്ച്, ഗരുഡരൂപം സ്വീകരിച്ച് സർപ്പത്തെ ഭക്ഷിച്ചു.
6.90.79
मायया भक्षिते तस्मिन्नन्वये तस्य मातृके ।
विमोहितमिरावन्तं न्यहनद्राक्षसोऽसिना ॥ ६.९०.७९ ॥
മായയാൽ അവന്റെ മാതൃവംശത്തിൽ അവൻ ഭക്ഷിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, മോഹിതനായ ഇരാവാനെ രാക്ഷസൻ വാളുകൊണ്ട് വധിച്ചു.
6.90.80
सकुण्डलं समुकुटं पद्मेन्दुसदृशप्रभम् ।
इरावतः शिरो रक्षः पातयामास भूतले ॥ ६.९०.८० ॥
കുണ്ഡലങ്ങളും കിരീടവും ധരിച്ച, താമരയ്ക്കും ചന്ദ്രനും സമാനമായ പ്രഭയുള്ള ഇരാവാന്റെ തല രാക്ഷസൻ നിലത്തു വീഴ്ത്തി.
6.90.81
तस्मिंस्तु निहते वीरे राक्षसेनार्जुनात्मजे ।
विशोकाः समपद्यन्त धार्तराष्ट्राः सराजकाः ॥ ६.९०.८१ ॥
ആ വീരനായ അർജുനപുത്രൻ രാക്ഷസനാൽ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, രാജാക്കന്മാരോടൊപ്പമുള്ള ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ ശോകരഹിതരായി.
6.90.82
तस्मिन्महति संग्रामे तादृशे भैरवे पुनः ।
महान्व्यतिकरो घोरः सेनयोः समपद्यत ॥ ६.९०.८२ ॥
ആ മഹത്തും ഭീകരവുമായ യുദ്ധത്തിൽ വീണ്ടും രണ്ടു സേനകൾ തമ്മിൽ മഹാവും ഘോരവുമായ സംഘർഷം ഉണ്ടായി.
6.90.83
गजा हयाः पदाताश्च विमिश्रा दन्तिभिर्हताः ।
रथाश्वा दन्तिनश्चैव पत्तिभिस्तत्र सूदिताः ॥ ६.९०.८३ ॥
ആനകളും കുതിരകളും കാലാളുകളും കൂടിക്കലർന്ന് ആനകളാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു; രഥങ്ങളും കുതിരകളും ആനകളും അവിടെ കാലാളുകളാൽ ചതയ്ക്കപ്പെട്ടു.
6.90.84
तथा पत्तिरथौघाश्च हयाश्च बहवो रणे ।
रथिभिर्निहता राजंस्तव तेषां च संकुले ॥ ६.९०.८४ ॥
അതുപോലെ, രാജാവേ, യുദ്ധത്തിൽ കാലാളുകളുടെയും രഥങ്ങളുടെയും കൂട്ടങ്ങളും പല കുതിരകളും, നിന്റേതും അവരുടേതുമായവ, തിക്തയുദ്ധത്തിൽ രഥികളാൽ വധിക്കപ്പെട്ടു.
6.90.85
अजानन्नर्जुनश्चापि निहतं पुत्रमौरसम् ।
जघान समरे शूरान्राज्ञस्तान्भीष्मरक्षिणः ॥ ६.९०.८५ ॥
സ്വന്തം പുത്രൻ വധിക്കപ്പെട്ടത് അറിയാതെ അർജുനനും യുദ്ധത്തിൽ ഭീഷ്മനെ രക്ഷിച്ചിരുന്ന രാജാവിന്റെ ആ വീരന്മാരെ വധിച്ചു.
6.90.86
तथैव तावका राजन्सृञ्जयाश्च सहस्रशः ।
जुह्वतः समरे प्राणान्निजघ्रुरितरेतरम् ॥ ६.९०.८६ ॥
അതുപോലെ, രാജാവേ, നിങ്ങളുടെ ആളുകളും സൃഞ്ജയരും ആയിരക്കണക്കിന് യുദ്ധത്തിൽ പ്രാണാഹുതി നൽകിക്കൊണ്ട് പരസ്പരം വധിച്ചു.
6.90.87
मुक्तकेशा विकवचा विरथाश्छिन्नकार्मुकाः ।
बाहुभिः समयुध्यन्त समवेताः परस्परम् ॥ ६.९०.८७ ॥
മുടി അഴിഞ്ഞവരും കവചമില്ലാത്തവരും രഥമില്ലാത്തവരും വില്ലൊടിഞ്ഞവരുമായി അവർ പരസ്പരം ഒന്നിച്ചുകൂടി കൈകളാൽ തന്നെ പോരാടി.
6.90.88
तथा मर्मातिगैर्भीष्मो निजघान महारथान् ।
कम्पयन्समरे सेनां पाण्डवानां परंतपः ॥ ६.९०.८८ ॥
അതുപോലെ ശത്രുക്കളെ തപിപ്പിക്കുന്ന ഭീഷ്മർ മർമ്മം തുളയ്ക്കുന്ന അസ്ത്രങ്ങളാൽ മഹാരഥന്മാരെ വധിച്ചു, യുദ്ധത്തിൽ പാണ്ഡവസേനയെ വിറപ്പിച്ചു.
6.90.89
तेन यौधिष्ठिरे सैन्ये बहवो मानवा हताः ।
दन्तिनः सादिनश्चैव रथिनोऽथ हयास्तथा ॥ ६.९०.८९ ॥
അദ്ദേഹത്താൽ യുധിഷ്ഠിരന്റെ സൈന്യത്തിൽ ഒട്ടേറെ മനുഷ്യർ വധിക്കപ്പെട്ടു—ആനപ്പുറത്തുള്ളവരും കുതിരപ്പടയാളികളും രഥികളും കുതിരകളും.
6.90.90
तत्र भारत भीष्मस्य रणे दृष्ट्वा पराक्रमम् ।
अत्यद्भुतमपश्याम शक्रस्येव पराक्रमम् ॥ ६.९०.९० ॥
ഭാരതാ, അവിടെ യുദ്ധത്തിൽ ഭീഷ്മരുടെ പരാക്രമം കണ്ട് ഇന്ദ്രന്റെ പരാക്രമംപോലെ അത്യദ്ഭുതമായ പരാക്രമം ഞങ്ങൾ കണ്ടു.
6.90.91
तथैव भीमसेनस्य पार्षतस्य च भारत ।
रौद्रमासीद्रणे युद्धं सात्यकस्य च धन्विनः ॥ ६.९०.९१ ॥
അതുപോലെ, ഭാരതാ, ഭീമസേനനും പാർഷതനും (ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ) വില്ലാളിയായ സാത്യകിയും തമ്മിൽ രണാങ്കണത്തിൽ ഭയങ്കരമായ യുദ്ധമുണ്ടായി.
6.90.92
दृष्ट्वा द्रोणस्य विक्रान्तं पाण्डवान्भयमाविशत् ।
एक एव रणे शक्तो निहन्तुं सर्वसैनिकान् ॥ ६.९०.९२ ॥
ദ്രോണന്റെ വീര്യം കണ്ട് പാണ്ഡവർക്ക് ഭയം തോന്നി; അദ്ദേഹം ഒരുവൻ തന്നെ രണത്തിൽ എല്ലാ സൈനികരെയും വധിക്കാൻ കഴിവുള്ളവനായിരുന്നു.
6.90.93
किं पुनः पृथिवीशूरैर्योधव्रातैः समावृतः ।
इत्यब्रुवन्महाराज रणे द्रोणेन पीडिताः ॥ ६.९०.९३ ॥
മഹാരാജാവേ, രണത്തിൽ ദ്രോണനാൽ പീഡിതരായവർ, 'ഭൂമിയിലെ വീരന്മാരും യോദ്ധാക്കളുടെ സംഘങ്ങളും ചുറ്റിയിരുന്നാൽ പിന്നെ എത്ര ഭയങ്കരമായിരിക്കും!' എന്ന് പറഞ്ഞു.
6.90.94
वर्तमाने तथा रौद्रे संग्रामे भरतर्षभ ।
उभयोः सेनयोः शूरा नामृष्यन्त परस्परम् ॥ ६.९०.९४ ॥
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, ഇങ്ങനെ ഭയങ്കരമായ സംഗ്രാമം നടക്കുമ്പോൾ, ഇരുസേനകളിലെയും വീരന്മാർ പരസ്പരം സഹിച്ചില്ല.
6.90.95
आविष्टा इव युध्यन्ते रक्षोभूतैर्महाबलैः ।
तावकाः पाण्डवेयाश्च संरब्धास्तात धन्विनः ॥ ६.९०.९५ ॥
മഹാബലരായ രാക്ഷസന്മാരാൽ ആവേശിതരെന്നപോലെ അവർ യുദ്ധം ചെയ്തു; നിന്റെ പക്ഷക്കാരും പാണ്ഡവരും, പ്രിയനേ, കോപാകുലരായ വില്ലാളികൾ.
6.90.96
न स्म पश्यामहे कंचित्प्राणान्यः परिरक्षति ।
दैवासुराभे समरे तस्मिन्योधा नराधिप ॥ ६.९०.९६ ॥
നരാധിപാ, ദേവാസുരയുദ്ധം പോലെയുള്ള ആ സമരത്തിൽ സ്വന്തം ജീവൻ രക്ഷിക്കുന്ന ഒരാളെയും ഞങ്ങൾ കണ്ടില്ല.