મહાભારત · અધ્યાય 6.94
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.94.1
स्वसैन्यं निहतं दृष्ट्वा राजा दुर्योधनः स्वयम् ।
अभ्यधावत्सुसंक्रुद्धो भीमसेनमरिन्दमम् ॥ ६.९४.१ ॥
પોતાનું સૈન્ય હણાયેલું જોઈને રાજા દુર્યોધન પોતે અતિ ક્રોધે ભરાઈને શત્રુદમન ભીમસેન તરફ દોડ્યો.
6.94.2
प्रगृह्य सुमहच्चापमिन्द्राशनिसमस्वनम् ।
महता शरवर्षेण पाण्डवं समवाकिरत् ॥ ६.९४.२ ॥
ઇન્દ્રના વજ્ર જેવો ટંકાર કરતું પોતાનું મહાન ધનુષ્ય ઉપાડીને તેણે પ્રચંડ બાણવર્ષાથી પાંડવને ઢાંકી દીધો.
6.94.3
अर्धचन्द्रं च संधाय सुतीक्ष्णं लोमवापिनम् ।
भीमसेनस्य चिच्छेद चापं क्रोधसमन्वितः ॥ ६.९४.३ ॥
ક્રોધથી ભરાઈને અર્ધચંદ્રાકાર, અતિ તીક્ષ્ણ, વાળ પણ કાપી શકે એવું બાણ ચઢાવીને તેણે ભીમસેનનું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું.
6.94.4
तदन्तरं च संप्रेक्ष्य त्वरमामो महारथः ।
प्रसंदधे शितं बाणं गिरीणामपि दारणम् ॥ ६.९४.४ ॥
તે અવકાશ જોઈને ઉતાવળે મહારથીએ પર્વતોને પણ ચીરી શકે એવું તીક્ષ્ણ બાણ ચઢાવ્યું.
6.94.5
तेनोरसि महाराज भीमसेनमताडयत् ।
स गाढविद्धो व्यथितः सृक्विणी परिसंलिहन् ॥ ६.९४.५ ॥
હે મહારાજ, તેનાથી તેણે ભીમસેનની છાતીએ પ્રહાર કર્યો. ઊંડો ઘવાઈને પીડિત થઈ તે પોતાના હોઠના ખૂણા ચાટવા લાગ્યો.
6.94.6
समाललम्बे तेजस्वी ध्वजं हेमपरिष्कृतम् ।
तथा विमनसं दृष्ट्वा भीमसेनं घटोत्कचः ॥ ६.९४.६ ॥
તેજસ્વી ઘટોત્કચે સોનાથી શણગારેલી ધ્વજા ઊંચી કરી; ભીમસેનને ઉદાસ જોઈને તેણે એમ કર્યું.
6.94.7
क्रोधेनाभिप्रजज्वाल दिधक्षन्निव पावकः ।
अभिमन्युमुखाश्चापि पाण्डवानां महारथाः ॥ ६.९४.७ ॥
ક્રોધથી તેઓ બાળવા ઇચ્છતા અગ્નિની જેમ ભડકી ઊઠ્યા; અભિમન્યુ જેમની આગળ હતો એ પાંડવોના મહારથીઓ પણ.
6.94.8
समभ्यधावन्क्रोशन्तो राजानं जातसंभ्रमाः ।
संप्रेक्ष्य तान्संपततः संक्रुद्धाञ्जातसंभ्रमान् ॥ ६.९४.८ ॥
રાજા તરફ બૂમો પાડતા, ગભરાટ સાથે તેઓ દોડ્યા; આગળ ધસતા, ક્રોધિત અને વ્યાકુળ તેમને જોઈને.
6.94.9
भारद्वाजोऽब्रवीद्वाक्यं तावकानां महारथान् ।
क्षिप्रं गच्छत भद्रं वो राजानं परिरक्षत ॥ ६.९४.९ ॥
ભારદ્વાજ (દ્રોણ) તમારા મહારથીઓને આ વાત બોલ્યા: 'જલદી જાઓ, તમારું કલ્યાણ થાઓ; રાજાની રક્ષા કરો.'
6.94.10
संशयं परमं प्राप्तं मञ्जन्तं व्यसनार्णवे ।
एते क्रुद्धा महेष्वासाः पाण्डवानां महारथाः ॥ ६.९४.१० ॥
પરમ સંકટમાં સપડાઈને, વિપત્તિના સાગરમાં ડૂબતા (રાજાને)—આ ક્રોધિત મહાધનુર્ધરો, પાંડવોના મહારથીઓ આવી રહ્યા છે.
6.94.11
भीमसेनं पुरस्कृत्य दुर्योधनमुपाद्रवन् ।
नानाविधानि शस्त्राणि विसृजन्तो महारथाः ॥ ६.९४.११ ॥
ભીમસેનને આગળ રાખી તેઓ દુર્યોધન પર તૂટી પડ્યા; અનેક પ્રકારના શસ્ત્રો છોડતા—મહારથીઓ.
6.94.12
नदन्तो भैरवान्नादांस्त्रासयन्तश्च भूमिपान् ।
तदाऽऽचार्यवचः श्रुत्वा सौमदत्तिपुरोगमाः ॥ ६.९४.१२ ॥
ભયંકર નાદ કરતા અને રાજાઓને ભયભીત કરતા—ત્યારે આચાર્યનું વચન સાંભળી, સૌમદત્તિ (ભૂરિશ્રવા) આગળ રહીને.
6.94.13
तावकाः समवर्तन्त पाम्डवानामनीकिनीम् ।
कृपो भूरिश्रवाः शल्यो द्रोणपुत्रो विविंशतिः ॥ ६.९४.१३ ॥
તમારા પક્ષના યોદ્ધાઓ પાંડવોની સેના સામે આગળ વધ્યા — કૃપ, ભૂરિશ્રવા, શલ્ય, દ્રોણપુત્ર અને વિવિંશતિ.
6.94.14
चित्रसेनो विकर्णश्च सैन्धवोऽथ बृहद्बलः ।
आवन्त्यौ च महेष्वासौ कौरवं पर्यवारयन् ॥ ६.९४.१४ ॥
ચિત્રસેન, વિકર્ણ, સૈંધવ, બૃહદ્બલ અને અવંતીના બે મહાન ધનુર્ધરોએ કૌરવ સેનાને ઘેરી લીધી.
6.94.15
ते विंशतिपदं गत्वा संप्रहारं प्रचक्रिरे ।
पाण्डवा धार्तराष्ट्राश्च परस्परजिघांसवःक ॥ ६.९४.१५ ॥
વીસ પગલાં આગળ જઈને તેઓ ભીષણ યુદ્ધમાં ભિડાઈ ગયા — પાંડવો અને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો, એકબીજાને મારવાની ઇચ્છાથી.
6.94.16
एवमुक्त्वा महाबाहुर्महद्विष्फार्य कार्मुकम् ।
भारद्वाजस्ततो भीमं षड्विंशत्या समार्पयत् ॥ ६.९४.१६ ॥
આમ કહીને મહાબાહુ ભારદ્વાજ (દ્રોણ) એ ધનુષ્ય જોરથી ખેંચીને ભીમને છવ્વીસ બાણોથી વીંધ્યો.
6.94.17
भूयश्चैनं महाबाहुः शरैः शीघ्रमवाकिरत् ।
पर्वतं वारिधाराभिः प्रावृषीव वलाहकः ॥ ६.९४.१७ ॥
ફરીથી એ મહાબાહુએ તેના પર ઝડપથી બાણોની વર્ષા કરી — વર્ષાઋતુમાં મેઘ પર્વત પર જળધારા વરસાવે તેમ.
6.94.18
तं प्रत्यविध्यद्दशभिर्भीमसेनः शिलीमुखैः ।
त्वरमाणो महेष्वासः सव्ये पार्श्वे महाबलः ॥ ६.९४.१८ ॥
ત્યારે મહાબળવાન ભીમસેન, મહાન ધનુર્ધર, ઝડપથી તેને ડાબી બાજુથી દસ બાણોથી વીંધવા લાગ્યા.
6.94.19
स गाढविद्धो व्यथितो वयोवृद्धश्च भारत ।
प्रनष्टसंज्ञः सहसा रथोपस्थ उपाविशत् ॥ ६.९४.१९ ॥
તેઓ ઊંડા ઘાયલ, પીડિત અને વૃદ્ધ હોવાથી, હે ભારત, અચાનક ભાન ગુમાવીને રથના તળિયે બેસી ગયા.
6.94.20
गुरुं प्रव्यथितं दृष्ट्वा राजा दुर्योधनः स्वयम् ।
द्रौणायनिश्च संक्रुद्धौ भीमसेनमभिद्रुतौ ॥ ६.९४.२० ॥
ગુરુને અત્યંત વ્યથિત જોઈને રાજા દુર્યોધન પોતે અને ક્રોધિત દ્રૌણાયનિ બંને ભીમસેન તરફ દોડ્યા.
6.94.21
तावापतन्तौ संप्रेक्ष्य कालान्तकयमोपमौ ।
भीमसेनो महाबाहुर्गदामादाय सत्वरम् ॥ ६.९४.२१ ॥
કાળ અને યમ સમાન તે બંનેને ધસી આવતા જોઈને મહાબાહુ ભીમસેને ઝડપથી ગદા ઉપાડી.
6.94.22
अवप्लुत्य रथात्तूर्णं तस्थौ गिरिरिवाचलः ।
समुद्यम्य गदां गुर्वी यमदण्डोपमां रणे। ॥ ६.९४.२२ ॥
તેઓ ઝડપથી રથમાંથી કૂદીને પર્વત જેવા અચલ થઈ ઊભા રહ્યા; યુદ્ધમાં યમદંડ સમાન ભારે ગદા ઊંચકી.
6.94.23
तमुद्यतगदं दृष्ट्वा कैलासमिव शृङ्गिणम् ।
कौरवो द्रोणपुत्रश्च सहितावभ्यधावताम् ॥ ६.९४.२३ ॥
કૈલાસ જેવા શિખરવાળા, ગદા ઉગામેલા તેમને જોઈને કૌરવ અને દ્રોણપુત્ર બંને સાથે તેમના તરફ દોડ્યા.
6.94.24
तावापतन्तौ सहितौ त्वरितौ बलिनां वरौ ।
अभ्यधावत वेगेन त्वरमाणो वृकोदरः ॥ ६.९४.२४ ॥
બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ તે બંને સાથે ઝડપથી ધસી આવ્યા; ત્યારે વૃકોદર ભીમ વેગથી તેમની તરફ દોડ્યો.
6.94.25
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य संक्रुद्धं भीमदर्शनम् ।
समभ्यधावंस्त्वरिताः कौरवाणां महारथाः ॥ ६.९४.२५ ॥
ક્રોધે ભરાયેલા, ભયાનક રૂપે આક્રમણ કરતા તેને જોઈને કૌરવોના મહારથીઓ ઝડપથી તેની તરફ દોડ્યા.
6.94.26
भारद्वाजमुखाः सर्वे भीमसेनजिघांसया ।
नानाविधानि शस्त्राणि भीमस्योरस्यपातयन् ॥ ६.९४.२६ ॥
દ્રોણને આગળ રાખીને બધાએ ભીમસેનને મારવાની ઇચ્છાથી ભીમની છાતી પર વિવિધ પ્રકારના શસ્ત્રો ફેંક્યા.
6.94.27
सहिताः पाण्डवं सर्वे पीडयन्तः समन्ततः ।
तं दृष्ट्वा संशयं प्राप्तं पीड्यमानं महारथम् ॥ ६.९४.२७ ॥
બધાએ સાથે મળીને પાંડવને ચારે બાજુથી પીડવા માંડ્યો. તે મહારથીને પીડિત થઈ સંકટમાં પડેલો જોઈને.
6.94.28
अभिमन्युप्रभृतयः पाण्डवानां महारथाःक ।
अभ्यदावन्परीप्सन्तः प्राणांस्त्यक्त्वा सुदुस्त्यजान् ॥ ६.९४.२८ ॥
અભિમન્યુ આગળ રાખીને પાંડવોના મહારથીઓ તેની રક્ષા કરવાની ઇચ્છાથી, ત્યજવા અત્યંત કઠિન એવા પ્રાણ પણ છોડીને આગળ દોડ્યા.
6.94.29
अनूपाधिपतिः शूरो भीमस्य दयितः सखा ।
नीलो नीलाम्बुदप्रख्यः संक्रुद्धो द्रौणिमभ्यात् ॥ ६.९४.२९ ॥
અનૂપ દેશનો અધિપતિ શૂરવીર નીલ — ભીમનો પ્રિય મિત્ર, નીલ મેઘ સમાન — ક્રોધે ભરાઈને દ્રોણપુત્ર પર ધસ્યો.
6.94.30
स्पर्धते हि महेष्वासो नित्यं द्रोणसुतेन सः ।
स विष्फार्य महच्चापं द्रौणिं विव्याध पत्रिणा ॥ ६.९४.३० ॥
તે મહાધનુર્ધર હંમેશાં દ્રોણપુત્ર સાથે સ્પર્ધા કરતો. તેણે પોતાનું મોટું ધનુષ્ય ખેંચીને બાણથી દ્રોણપુત્રને વીંધ્યો.
6.94.31
यथा शक्रो महाराज पुरा विव्याध दानवम् ।
विप्रचित्तिं दुराधर्षं देवतानां भयंकरम् ॥ ६.९४.३१ ॥
હે મહારાજ, પૂર્વે ઇન્દ્રે દેવતાઓને ભયંકર, દુર્ધર્ષ દાનવ વિપ્રચિત્તિને જેમ વીંધ્યો હતો.
6.94.32
येन लोकत्रयं क्रोधात्रासितं स्वेन तेजसाक ।
स रुद्रेण जितः पूर्वं निहतो मातरिश्वना
तथा नीलेन निर्भिन्नः सम्यङ्भुक्तेन पत्रिणा ॥ ६.९४.३२ ॥
જેણે પોતાના તેજથી અને ક્રોધથી ત્રણે લોકને ભયભીત કર્યા હતા, તેને પૂર્વે રુદ્રે જીત્યો અને માતરિશ્વાએ હણ્યો; તેમ નીલ સમ્યક્ છોડેલા બાણથી વીંધાયો.
6.94.33
संजातरुधिरोत्पीडो द्रौणिः क्रोधसमन्वितः ।
स विष्फार्य धनुश्चित्रमिन्द्राशनिसमस्वनम् ॥ ६.९४.३३ ॥
લોહીથી લથબથ અને પીડાથી ભરાયેલો, ક્રોધિત દ્રોણપુત્રે ઇન્દ્રના વજ્ર જેવો અવાજ કરતું તે અદ્ભુત ધનુષ ખેંચ્યું.
6.94.34
दध्रे नीलविनाशाय मतिं मतिमतां वरः ।
ततः संधाय विमलान्भल्लान्कर्मारमार्जितान् ॥ ६.९४.३४ ॥
બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ તેણે નીલના વિનાશનો નિશ્ચય કર્યો; પછી લુહારે ઘસીને ચમકાવેલાં નિર્મળ ભલ્લ બાણ સંધાન કર્યાં.
6.94.35
जघान चतुरो वाहान्पातयामास च ध्वजम् ।
सूतं चैकेन भल्लेन रथनीडादपाहरत्
सप्तमेन च भल्लेन नीलं विव्याध वक्षसि ॥ ६.९४.३५ ॥
ચાર ઘોડા હણ્યા અને ધ્વજ પાડ્યો; એક ભલ્લથી સારથીને રથની બેઠક પરથી હટાવ્યો, અને સાતમા ભલ્લથી નીલની છાતીમાં વીંધ્યો.
6.94.36
स गाढविद्धो व्यथितो रथोपस्थ उपाविशत् ।
मोहितं वीक्ष्य राजानं नीलमश्मचयोपमम् ॥ ६.९४.३६ ॥
ગાઢ ઘાયલ અને વ્યથિત તે રથના તળિયે બેસી ગયો; પથ્થરના ઢગલા જેવા નીલ રાજાને મૂર્છિત જોઈને.
6.94.37
घटोत्कचोऽभिसंक्रुद्धो ज्ञातिभिः परिवारितः ।
अभिदुद्राव वेगेन द्रौणिमाहवशोभिनम् ।
तथेतरे चाभ्यधावन्राक्षसा युद्धदुर्मदाः ॥ ६.९४.३७ ॥
અત્યંત ક્રોધે ભરાયેલો ઘટોત્કચ પોતાના સ્વજનોથી ઘેરાયેલો, યુદ્ધમાં શોભતા દ્રૌણિ પર વેગથી ધસી ગયો. યુદ્ધમદથી ઉન્મત્ત બીજા રાક્ષસો પણ તેમ જ ધસ્યા.
6.94.38
भीमसेनो महाबाहुर्नीलं नीलाञ्जनप्रभम् ।
आरोप्य स्वरथं वीरो दुर्योधनमपाद्रवत् ॥ ६.९४.३८ ॥
મહાબાહુ ભીમસેને નીલાંજન જેવી કાંતિવાળા નીલને પોતાના રથ પર ચઢાવીને વીરતાથી દુર્યોધન તરફ ધસી ગયો.
6.94.39
घटोत्कचं च संप्रेक्ष्य राक्षसं घोरदर्शनम् ।
अभ्यधावत तेजस्वी भारज्वाजात्मजस्त्वरन् ॥ ६.९४.३९ ॥
ભયંકર દેખાવવાળા રાક્ષસ ઘટોત્કચને જોઈને તેજસ્વી ભારદ્વાજપુત્ર ઝડપથી તેની તરફ ધસી ગયો.
6.94.40
निजघान च संक्रुद्धो राक्षसान्भीमदर्शनान् ।
योऽभवन्नग्रतः क्रुद्धा राक्षसस्य पुरःसराः ।
विमुखांश्चैव तान्दृष्ट्वा द्रौणिचापच्युतैः शरैः ॥ ६.९४.४० ॥
ક્રોધે ભરાઈને તેણે ભયંકર દેખાવવાળા રાક્ષસોનો સંહાર કર્યો, જેઓ રાક્ષસની આગળ ચાલતા હતા. દ્રૌણિના ધનુષ્યથી છૂટેલા બાણોથી તેમને પીઠ ફેરવતા જોઈને...
6.94.41
अक्रुद्ध्यत महाकायो भैमसेनिर्घटोत्कचः ।
प्रादुश्चक्रे ततो मायां घोररूपां सुदारुणाम् ॥ ६.९४.४१ ॥
મહાકાય ભીમસેનપુત્ર ઘટોત્કચ ક્રોધે ભરાયો. પછી તેણે ઘોર રૂપવાળી અને અતિ ભયંકર માયા પ્રગટ કરી.
6.94.42
मोहयन्समरे द्रौणिं मायावी राक्षसाधिपः ।
ततस्ते तावकाः सर्वे मायया विमुखीकृताःक ॥ ६.९४.४२ ॥
યુદ્ધમાં દ્રૌણિને મોહિત કરતો માયાવી રાક્ષસાધિપતિ ઘટોત્કચ ત્યારે તમારા સૌને માયાથી પીઠ ફેરવાવી દીધા.
6.94.43
अन्योन्यं समपश्यन्त निकृत्ता मेदिनीतले ।
विचेष्टमानाः कृपणाः शोणितेन परिप्लुताः ॥ ६.९४.४३ ॥
તેમણે પૃથ્વી પર એકબીજાને કપાયેલા જોયા; લોહીથી લથપથ, દીનપણે તરફડતા.
6.94.44
द्रोणं दुर्योधनं शल्यमश्वत्थामानमेव च ।
प्रायशश्च महेष्वासा ये प्रधानाः स्म कौरवाः ॥ ६.९४.४४ ॥
દ્રોણ, દુર્યોધન, શલ્ય, અશ્વત્થામા, અને મુખ્ય મહાધનુર્ધર કૌરવો.
6.94.45
विध्वस्ता रथिनः सर्वे गजाश्च विनिपातिताः ।
हयाश्चैव हयारोहाः सन्निकृत्ताः सहस्रशः ॥ ६.९४.४५ ॥
બધા રથીઓ વિખેરાયા, હાથીઓ પાડી દેવાયા, અને ઘોડા તથા ઘોડેસવારો હજારોની સંખ્યામાં કપાયા.
6.94.46
तद्दृष्ट्वा तावकं सैन्यं विद्रुतं शिबिरं प्रति ।
मम प्राक्रोशतो राजंस्तथा देवव्रतस्य च ॥ ६.९४.४६ ॥
હે રાજન, તમારી સેના છાવણી તરફ ભાગતી જોઈને, મારા અને દેવવ્રતના પોકાર છતાં.
6.94.47
युध्यध्वं मा पलायध्वं मायैषा राक्षसी रणे ।
घटोत्कचप्रमुक्तेति नातिष्ठन्त विमोहिताः ॥ ६.९४.४७ ॥
"લડો, ભાગશો નહીં; આ યુદ્ધમાં રાક્ષસી માયા છે, ઘટોત્કચે છોડેલી" એમ કહેવા છતાં, મોહિત થયેલા તેઓ ઊભા ન રહ્યા.
6.94.48
नैव ते श्रद्दधुर्भीता वदतोरावयोर्वचः ।
तांश्च प्रद्रवतो दृष्ट्वा जयं प्राप्ताश्च पाण्डवाः ॥ ६.९४.४८ ॥
ડરેલા તેમણે અમારા બંનેના શબ્દો પર વિશ્વાસ ન કર્યો; તેમને ભાગતા જોઈને પાંડવોએ વિજય મેળવ્યો.
6.94.49
घटोत्कचेन सहिताः सिंहनादान्प्रचक्रिरे ।
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैः समन्तान्नेदिरे भृशम् ॥ ६.९४.४९ ॥
ઘટોત્કચ સાથે તેમણે સિંહનાદ કર્યા; શંખ અને દુંદુભિના ઘોષથી ચારેબાજુ અતિશય ગુંજ ઊઠી.
6.94.50
एवं तव बलं सर्वं हैडिम्बेन महात्मना ।
सूर्यास्तमनवेलायां प्रभग्नं विद्रुतं दिशः ॥ ६.९४.५० ॥
આ રીતે મહાત્મા હૈડિમ્બ (ઘટોત્કચ) એ સૂર્યાસ્તના સમયે તમારું સમગ્ર સૈન્ય વિખેરી નાખ્યું, અને તે દિશાઓમાં ભાગી ગયું.