महाभारत · अध्याय 6.94
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.94.1
स्वसैन्यं निहतं दृष्ट्वा राजा दुर्योधनः स्वयम् ।
अभ्यधावत्सुसंक्रुद्धो भीमसेनमरिन्दमम् ॥ ६.९४.१ ॥
आपले सैन्य मारले गेलेले पाहून राजा दुर्योधन स्वतः अत्यंत संतप्त होऊन शत्रुदमन भीमसेनाच्या दिशेने धावला.
6.94.2
प्रगृह्य सुमहच्चापमिन्द्राशनिसमस्वनम् ।
महता शरवर्षेण पाण्डवं समवाकिरत् ॥ ६.९४.२ ॥
इंद्राच्या वज्रासारखा नाद करणारे आपले महाधनुष्य उचलून त्याने प्रचंड बाणवर्षावाने पांडवाला झाकून टाकले.
6.94.3
अर्धचन्द्रं च संधाय सुतीक्ष्णं लोमवापिनम् ।
भीमसेनस्य चिच्छेद चापं क्रोधसमन्वितः ॥ ६.९४.३ ॥
संतापाने भरून अर्धचंद्राकार, अत्यंत तीक्ष्ण, केसही कापणारा बाण जोडून त्याने भीमसेनाचे धनुष्य तोडले.
6.94.4
तदन्तरं च संप्रेक्ष्य त्वरमामो महारथः ।
प्रसंदधे शितं बाणं गिरीणामपि दारणम् ॥ ६.९४.४ ॥
ती संधी पाहून त्वरेने महारथ्याने पर्वतांनाही फोडू शकणारा तीक्ष्ण बाण जोडला.
6.94.5
तेनोरसि महाराज भीमसेनमताडयत् ।
स गाढविद्धो व्यथितः सृक्विणी परिसंलिहन् ॥ ६.९४.५ ॥
हे महाराजा, त्याने त्याने भीमसेनाच्या छातीवर प्रहार केला. खोल जखमी होऊन व्यथित होत तो आपल्या ओठांचे कोपरे चाटू लागला.
6.94.6
समाललम्बे तेजस्वी ध्वजं हेमपरिष्कृतम् ।
तथा विमनसं दृष्ट्वा भीमसेनं घटोत्कचः ॥ ६.९४.६ ॥
तेजस्वी घटोत्कचाने सोन्याने सजवलेली ध्वजा उंच धरली; भीमसेन खिन्न झालेला पाहून त्याने असे केले.
6.94.7
क्रोधेनाभिप्रजज्वाल दिधक्षन्निव पावकः ।
अभिमन्युमुखाश्चापि पाण्डवानां महारथाः ॥ ६.९४.७ ॥
क्रोधाने ते जणू सर्व भस्म करू इच्छिणाऱ्या अग्नीसारखे पेटून उठले; अभिमन्यू ज्यांच्या पुढे होता ते पांडवांचे महारथीही.
6.94.8
समभ्यधावन्क्रोशन्तो राजानं जातसंभ्रमाः ।
संप्रेक्ष्य तान्संपततः संक्रुद्धाञ्जातसंभ्रमान् ॥ ६.९४.८ ॥
राजाकडे ओरडत, घाबरून ते धावले; पुढे येणाऱ्या, रागावलेल्या आणि गोंधळलेल्या त्यांना पाहून.
6.94.9
भारद्वाजोऽब्रवीद्वाक्यं तावकानां महारथान् ।
क्षिप्रं गच्छत भद्रं वो राजानं परिरक्षत ॥ ६.९४.९ ॥
भारद्वाज (द्रोण) तुमच्या महारथींना म्हणाला: 'लवकर जा, तुमचे कल्याण असो; राजाचे रक्षण करा.'
6.94.10
संशयं परमं प्राप्तं मञ्जन्तं व्यसनार्णवे ।
एते क्रुद्धा महेष्वासाः पाण्डवानां महारथाः ॥ ६.९४.१० ॥
परम संकटात सापडून, विपत्तीच्या सागरात बुडणाऱ्या (राजाला)—हे रागावलेले महाधनुर्धर, पांडवांचे महारथी येत आहेत.
6.94.11
भीमसेनं पुरस्कृत्य दुर्योधनमुपाद्रवन् ।
नानाविधानि शस्त्राणि विसृजन्तो महारथाः ॥ ६.९४.११ ॥
भीमसेनाला पुढे करून त्यांनी दुर्योधनावर चाल केली; नाना प्रकारची शस्त्रे सोडणारे—महारथी.
6.94.12
नदन्तो भैरवान्नादांस्त्रासयन्तश्च भूमिपान् ।
तदाऽऽचार्यवचः श्रुत्वा सौमदत्तिपुरोगमाः ॥ ६.९४.१२ ॥
भयंकर नाद करत आणि राजांना भीती घालत—तेव्हा आचार्यांचे वचन ऐकून, सौमदत्ती (भूरिश्रवा) ज्यांच्या पुढे होता ते.
6.94.13
तावकाः समवर्तन्त पाम्डवानामनीकिनीम् ।
कृपो भूरिश्रवाः शल्यो द्रोणपुत्रो विविंशतिः ॥ ६.९४.१३ ॥
तुमच्या बाजूचे योद्धे पाण्डवसेनेसमोर पुढे सरसावले — कृप, भूरिश्रवा, शल्य, द्रोणपुत्र आणि विविंशति.
6.94.14
चित्रसेनो विकर्णश्च सैन्धवोऽथ बृहद्बलः ।
आवन्त्यौ च महेष्वासौ कौरवं पर्यवारयन् ॥ ६.९४.१४ ॥
चित्रसेन, विकर्ण, सैंधव, बृहद्बल आणि अवंतीचे दोन महान धनुर्धर यांनी कौरवसेनेला वेढा घातला.
6.94.15
ते विंशतिपदं गत्वा संप्रहारं प्रचक्रिरे ।
पाण्डवा धार्तराष्ट्राश्च परस्परजिघांसवःक ॥ ६.९४.१५ ॥
वीस पावले पुढे जाऊन ते भीषण संग्रामात भिडले — पाण्डव आणि धृतराष्ट्रपुत्र, एकमेकांना मारण्याच्या इच्छेने.
6.94.16
एवमुक्त्वा महाबाहुर्महद्विष्फार्य कार्मुकम् ।
भारद्वाजस्ततो भीमं षड्विंशत्या समार्पयत् ॥ ६.९४.१६ ॥
असे बोलून महाबाहू भारद्वाज (द्रोण) यांनी धनुष्य जोरात ओढून भीमाला सव्वीस बाणांनी घायाळ केले.
6.94.17
भूयश्चैनं महाबाहुः शरैः शीघ्रमवाकिरत् ।
पर्वतं वारिधाराभिः प्रावृषीव वलाहकः ॥ ६.९४.१७ ॥
पुन्हा त्या महाबाहूने त्याच्यावर वेगाने बाणांचा वर्षाव केला — पावसाळ्यात मेघ पर्वतावर जलधारा ओतावा तसा.
6.94.18
तं प्रत्यविध्यद्दशभिर्भीमसेनः शिलीमुखैः ।
त्वरमाणो महेष्वासः सव्ये पार्श्वे महाबलः ॥ ६.९४.१८ ॥
तेव्हा महाबली भीमसेन, महान धनुर्धर, त्वरेने त्याला डाव्या बाजूने दहा बाणांनी घायाळ करू लागला.
6.94.19
स गाढविद्धो व्यथितो वयोवृद्धश्च भारत ।
प्रनष्टसंज्ञः सहसा रथोपस्थ उपाविशत् ॥ ६.९४.१९ ॥
ते खोलवर जखमी, व्यथित आणि वयोवृद्ध होते; हे भारता, ते अचानक शुद्ध हरपून रथाच्या तळाशी बसले.
6.94.20
गुरुं प्रव्यथितं दृष्ट्वा राजा दुर्योधनः स्वयम् ।
द्रौणायनिश्च संक्रुद्धौ भीमसेनमभिद्रुतौ ॥ ६.९४.२० ॥
गुरूंना अत्यंत व्यथित पाहून राजा दुर्योधन स्वतः आणि संतप्त द्रौणायनी (अश्वत्थामा) दोघेही भीमसेनाच्या दिशेने धावले.
6.94.21
तावापतन्तौ संप्रेक्ष्य कालान्तकयमोपमौ ।
भीमसेनो महाबाहुर्गदामादाय सत्वरम् ॥ ६.९४.२१ ॥
काल आणि यमासारखे ते दोघे झेपावताना पाहून महाबाहू भीमसेनाने त्वरेने गदा उचलली.
6.94.22
अवप्लुत्य रथात्तूर्णं तस्थौ गिरिरिवाचलः ।
समुद्यम्य गदां गुर्वी यमदण्डोपमां रणे। ॥ ६.९४.२२ ॥
ते त्वरेने रथातून उडी मारून पर्वतासारखे अचल उभे राहिले; रणात यमदंडासारखी जड गदा उंच उचलली.
6.94.23
तमुद्यतगदं दृष्ट्वा कैलासमिव शृङ्गिणम् ।
कौरवो द्रोणपुत्रश्च सहितावभ्यधावताम् ॥ ६.९४.२३ ॥
कैलास पर्वतासारखा शिखरधारी, गदा उगारलेला तो पाहून कौरव आणि द्रोणपुत्र एकत्र त्याच्याकडे धावले.
6.94.24
तावापतन्तौ सहितौ त्वरितौ बलिनां वरौ ।
अभ्यधावत वेगेन त्वरमाणो वृकोदरः ॥ ६.९४.२४ ॥
बलवानांमध्ये श्रेष्ठ असे ते दोघे एकत्र वेगाने झेपावले; तेव्हा वृकोदर भीम वेगाने त्यांच्या दिशेने धावला.
6.94.25
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य संक्रुद्धं भीमदर्शनम् ।
समभ्यधावंस्त्वरिताः कौरवाणां महारथाः ॥ ६.९४.२५ ॥
क्रोधाने भरलेल्या, भयंकर रूप धारण करून आक्रमण करत येणाऱ्या त्याला पाहून कौरवांचे महारथी त्वरेने त्याच्यावर धावून गेले.
6.94.26
भारद्वाजमुखाः सर्वे भीमसेनजिघांसया ।
नानाविधानि शस्त्राणि भीमस्योरस्यपातयन् ॥ ६.९४.२६ ॥
द्रोणाचार्यांना पुढे करून सर्वांनी भीमसेनाला मारण्याच्या इच्छेने भीमाच्या छातीवर विविध प्रकारची शस्त्रे सोडली.
6.94.27
सहिताः पाण्डवं सर्वे पीडयन्तः समन्ततः ।
तं दृष्ट्वा संशयं प्राप्तं पीड्यमानं महारथम् ॥ ६.९४.२७ ॥
सर्वांनी मिळून पांडवाला चहूकडून पीडा देऊ लागले. त्या महारथीला पीडित होऊन संकटात सापडलेला पाहून.
6.94.28
अभिमन्युप्रभृतयः पाण्डवानां महारथाःक ।
अभ्यदावन्परीप्सन्तः प्राणांस्त्यक्त्वा सुदुस्त्यजान् ॥ ६.९४.२८ ॥
अभिमन्यू यांच्या नेतृत्वाखाली पांडवांचे महारथी त्याचे रक्षण करण्याच्या इच्छेने, सोडणे अत्यंत कठीण असलेले आपले प्राणही त्यागून पुढे धावले.
6.94.29
अनूपाधिपतिः शूरो भीमस्य दयितः सखा ।
नीलो नीलाम्बुदप्रख्यः संक्रुद्धो द्रौणिमभ्यात् ॥ ६.९४.२९ ॥
अनूप देशाचा अधिपती शूर नील — भीमाचा प्रिय मित्र, नीळ मेघासारखा — क्रोधाने द्रोणपुत्रावर धावून गेला.
6.94.30
स्पर्धते हि महेष्वासो नित्यं द्रोणसुतेन सः ।
स विष्फार्य महच्चापं द्रौणिं विव्याध पत्रिणा ॥ ६.९४.३० ॥
तो महाधनुर्धर नेहमी द्रोणपुत्राशी स्पर्धा करीत असे. त्याने आपले मोठे धनुष्य ओढून बाणाने द्रोणपुत्राला विद्ध केले.
6.94.31
यथा शक्रो महाराज पुरा विव्याध दानवम् ।
विप्रचित्तिं दुराधर्षं देवतानां भयंकरम् ॥ ६.९४.३१ ॥
हे महाराज, पूर्वी इंद्राने देवांना भयंकर, दुर्धर्ष दानव विप्रचित्तीला ज्याप्रमाणे विद्ध केले होते.
6.94.32
येन लोकत्रयं क्रोधात्रासितं स्वेन तेजसाक ।
स रुद्रेण जितः पूर्वं निहतो मातरिश्वना
तथा नीलेन निर्भिन्नः सम्यङ्भुक्तेन पत्रिणा ॥ ६.९४.३२ ॥
ज्याने आपल्या तेजाने व क्रोधाने त्रिलोक भयभीत केले होते, त्याला पूर्वी रुद्राने जिंकले आणि मातरिश्वाने ठार केले; तसेच नीलाला सम्यक् सोडलेल्या बाणाने विद्ध केले गेले.
6.94.33
संजातरुधिरोत्पीडो द्रौणिः क्रोधसमन्वितः ।
स विष्फार्य धनुश्चित्रमिन्द्राशनिसमस्वनम् ॥ ६.९४.३३ ॥
रक्ताने माखलेला व वेदनेने व्याकुळ झालेला, क्रोधाने भरलेला द्रोणपुत्र इंद्राच्या वज्रासारख्या आवाजाचे ते विचित्र धनुष्य ताणून सज्ज झाला.
6.94.34
दध्रे नीलविनाशाय मतिं मतिमतां वरः ।
ततः संधाय विमलान्भल्लान्कर्मारमार्जितान् ॥ ६.९४.३४ ॥
बुद्धिमानांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्याने नीलाच्या नाशाचा निश्चय केला; नंतर लोहाराने घासलेले निर्मळ भल्ल बाण सांधले.
6.94.35
जघान चतुरो वाहान्पातयामास च ध्वजम् ।
सूतं चैकेन भल्लेन रथनीडादपाहरत्
सप्तमेन च भल्लेन नीलं विव्याध वक्षसि ॥ ६.९४.३५ ॥
चार घोडे मारले व ध्वज पाडला; एका भल्लाने सारथ्याला रथाच्या बैठकीवरून दूर केले आणि सातव्या भल्लाने नीलाच्या छातीत बाण मारला.
6.94.36
स गाढविद्धो व्यथितो रथोपस्थ उपाविशत् ।
मोहितं वीक्ष्य राजानं नीलमश्मचयोपमम् ॥ ६.९४.३६ ॥
खोल जखमी होऊन व्यथित झालेला तो रथाच्या तळाशी बसला; दगडांच्या ढिगासारख्या नील राजाला मूर्च्छित पाहून.
6.94.37
घटोत्कचोऽभिसंक्रुद्धो ज्ञातिभिः परिवारितः ।
अभिदुद्राव वेगेन द्रौणिमाहवशोभिनम् ।
तथेतरे चाभ्यधावन्राक्षसा युद्धदुर्मदाः ॥ ६.९४.३७ ॥
अत्यंत क्रुद्ध झालेला घटोत्कच आपल्या नातेवाइकांनी वेढलेला होऊन, युद्धात शोभणाऱ्या द्रौणीवर वेगाने धावून गेला. युद्धमदाने उन्मत्त झालेले इतर राक्षसही तसेच धावले.
6.94.38
भीमसेनो महाबाहुर्नीलं नीलाञ्जनप्रभम् ।
आरोप्य स्वरथं वीरो दुर्योधनमपाद्रवत् ॥ ६.९४.३८ ॥
महाबाहू भीमसेनाने नीलांजनासारख्या तेजस्वी नीलाला आपल्या रथावर चढवून वीराप्रमाणे दुर्योधनाकडे धाव घेतली.
6.94.39
घटोत्कचं च संप्रेक्ष्य राक्षसं घोरदर्शनम् ।
अभ्यधावत तेजस्वी भारज्वाजात्मजस्त्वरन् ॥ ६.९४.३९ ॥
भयंकर रूपाच्या राक्षस घटोत्कचाला पाहून तेजस्वी भारद्वाजपुत्र त्वरेने त्याच्यावर धावून गेला.
6.94.40
निजघान च संक्रुद्धो राक्षसान्भीमदर्शनान् ।
योऽभवन्नग्रतः क्रुद्धा राक्षसस्य पुरःसराः ।
विमुखांश्चैव तान्दृष्ट्वा द्रौणिचापच्युतैः शरैः ॥ ६.९४.४० ॥
संतापाने त्याने भयंकर दिसणाऱ्या राक्षसांना ठार मारले, जे राक्षसाच्या पुढे होते. द्रौणीच्या धनुष्यातून सुटलेल्या बाणांनी त्यांना पाठ फिरवताना पाहून...
6.94.41
अक्रुद्ध्यत महाकायो भैमसेनिर्घटोत्कचः ।
प्रादुश्चक्रे ततो मायां घोररूपां सुदारुणाम् ॥ ६.९४.४१ ॥
महाकाय भीमसेनपुत्र घटोत्कच संतप्त झाला. मग त्याने घोर रूपाची आणि अत्यंत भयानक माया प्रकट केली.
6.94.42
मोहयन्समरे द्रौणिं मायावी राक्षसाधिपः ।
ततस्ते तावकाः सर्वे मायया विमुखीकृताःक ॥ ६.९४.४२ ॥
युद्धात द्रौणीला मोहित करणाऱ्या मायावी राक्षसाधिपती घटोत्कचाने तेव्हा तुमच्या सर्वांना मायेने पाठ फिरवायला लावले.
6.94.43
अन्योन्यं समपश्यन्त निकृत्ता मेदिनीतले ।
विचेष्टमानाः कृपणाः शोणितेन परिप्लुताः ॥ ६.९४.४३ ॥
त्यांनी पृथ्वीवर एकमेकांना कापलेले पाहिले; रक्ताने माखलेले, दीनपणे तडफडत होते.
6.94.44
द्रोणं दुर्योधनं शल्यमश्वत्थामानमेव च ।
प्रायशश्च महेष्वासा ये प्रधानाः स्म कौरवाः ॥ ६.९४.४४ ॥
द्रोण, दुर्योधन, शल्य, अश्वत्थामा आणि जे प्रमुख महाधनुर्धर कौरव होते ते.
6.94.45
विध्वस्ता रथिनः सर्वे गजाश्च विनिपातिताः ।
हयाश्चैव हयारोहाः सन्निकृत्ताः सहस्रशः ॥ ६.९४.४५ ॥
सर्व रथी विध्वस्त झाले, हत्ती पाडले गेले, आणि घोडे व घोडेस्वार हजारोंनी कापले गेले.
6.94.46
तद्दृष्ट्वा तावकं सैन्यं विद्रुतं शिबिरं प्रति ।
मम प्राक्रोशतो राजंस्तथा देवव्रतस्य च ॥ ६.९४.४६ ॥
हे राजा, तुमचे सैन्य छावणीकडे पळताना पाहून, माझे आणि देवव्रताचे ओरडणे असूनही.
6.94.47
युध्यध्वं मा पलायध्वं मायैषा राक्षसी रणे ।
घटोत्कचप्रमुक्तेति नातिष्ठन्त विमोहिताः ॥ ६.९४.४७ ॥
"लढा, पळू नका; ही रणातील राक्षसी माया आहे, घटोत्कचाने सोडलेली" — असे सांगूनही, मोहित झालेले ते थांबले नाहीत.
6.94.48
नैव ते श्रद्दधुर्भीता वदतोरावयोर्वचः ।
तांश्च प्रद्रवतो दृष्ट्वा जयं प्राप्ताश्च पाण्डवाः ॥ ६.९४.४८ ॥
घाबरलेल्या त्यांनी आमच्या दोघांच्या बोलण्यावर विश्वास ठेवला नाही; त्यांना पळताना पाहून पांडवांनी विजय मिळवला.
6.94.49
घटोत्कचेन सहिताः सिंहनादान्प्रचक्रिरे ।
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैः समन्तान्नेदिरे भृशम् ॥ ६.९४.४९ ॥
घटोत्कचासह त्यांनी सिंहनाद केले; शंख आणि दुंदुभींच्या घोषाने सर्वत्र प्रचंड निनाद घुमला.
6.94.50
एवं तव बलं सर्वं हैडिम्बेन महात्मना ।
सूर्यास्तमनवेलायां प्रभग्नं विद्रुतं दिशः ॥ ६.९४.५० ॥
अशा प्रकारे महात्मा हैडिम्बाने (घटोत्कचाने) सूर्यास्ताच्या वेळी आपले सर्व सैन्य छिन्नभिन्न करून दिशादिशांना पळवून लावले.