મહાભારત · અધ્યાય 6.97
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.97.1
ततो दुर्योधनो राजा शकुनिश्चापि सौबलः ।
दुःशासनश्च पुत्रस्ते सूतपुत्रश्च दुर्जयः ॥ ६.९७.१ ॥
ત્યારે રાજા દુર્યોધન, સૌબલ શકુનિ, તમારો પુત્ર દુઃશાસન અને અજેય સૂતપુત્ર કર્ણ [ભેગા થયા].
6.97.2
समागम्य महाराज मन्त्रं चक्रुर्विवक्षितम् ।
कथं पाण्डुसुताः सङ्ख्ये जेतव्याः सगणा इति ॥ ६.९७.२ ॥
હે મહારાજ, તેઓ ભેગા થઈને ઇચ્છિત મંત્રણા કરવા લાગ્યા — યુદ્ધમાં પાંડુપુત્રોને તેમના પરિવાર સહિત કેવી રીતે જીતવા.
6.97.3
ततो दुर्योधनो राजा सर्वांस्तानाह मन्त्रिणः ।
सूतपुत्रं समाभाष्य सौबलं च महाबलम् ॥ ६.९७.३ ॥
ત્યારે રાજા દુર્યોધને તે સર્વ મંત્રીઓને કહ્યું — સૂતપુત્ર કર્ણ અને મહાબલી સૌબલ શકુનિને સંબોધીને.
6.97.4
द्रोणो भीष्म कृपः शल्यः सौमदत्तिश्च संयुगे ।
न पार्थान्प्रति बाधन्ते न जाने किंनु कारणम् ॥ ६.९७.४ ॥
દ્રોણ, ભીષ્મ, કૃપ, શલ્ય અને સોમદત્તપુત્ર યુદ્ધમાં પાર્થોને રોકતા નથી — તેનું કારણ હું જાણતો નથી.
6.97.5
अवध्यमानास्ते चापि क्षपयन्ति बलं मम ।
सोऽस्मि क्षीणबलः कर्ण क्षीणशस्त्रश्च संयुगे ॥ ६.९७.५ ॥
તેઓ માર્યા વિના પણ મારું બળ ક્ષીણ કરી રહ્યા છે. કર્ણ, યુદ્ધમાં હું બળ ક્ષીણ અને શસ્ત્રો ખૂટેલો થયો છું.
6.97.6
द्रोणस्य प्रमुखे वीरा हतास्ते भ्रातरो मम ।
भीमसेनेन राधेय मम चैव च पश्यतः ॥ ६.९७.६ ॥
દ્રોણની સામે મારા તે વીર ભાઈઓ હણાયા — હે રાધેય, ભીમસેનના હાથે, મારી જ નજર સામે.
6.97.7
निकृतः पाण्डवैः शूरैरवध्यैर्दैवतैरपि ।
सोऽहं संशयमापन्नः प्रकरिष्ये कथं रणम् ॥ ६.९७.७ ॥
દેવોથી પણ અવધ્ય એવા શૂર પાંડવોએ મને પરાજિત કર્યો છે. હવે સંશયમાં પડેલો હું કેવી રીતે યુદ્ધ કરું?
6.97.8
तमब्रवीन्महाराज सूतपुत्रो नराधिपम् ।
मा शोच भरतश्रेष्ठ करिष्येऽहं प्रियं तव ॥ ६.९७.८ ॥
હે મહારાજ, સૂતપુત્રે એ નરાધિપને કહ્યું— હે ભરતશ્રેષ્ઠ, શોક ન કરો; હું તમારું પ્રિય કરીશ.
6.97.9
भीष्मः शान्तनवस्तूर्णमपयातु महारणात् ।
निवृत्ते युधि गाङ्गेये न्यस्तशस्त्रे च भारत ॥ ६.९७.९ ॥
શંતનુનો પુત્ર ભીષ્મ શીઘ્ર એ મહાયુદ્ધમાંથી પાછો હટી જાય. હે ભારત, ગાંગેય યુદ્ધમાંથી નિવૃત્ત થઈ શસ્ત્રો મૂકી દે ત્યારે (હું લડીશ).
6.97.10
अहं पार्थान्हनिष्यामि सहितान्सर्वसोमकैः ।
पश्यतो युधि भीष्मस्य शपे सत्येन ते नृप ॥ ६.९७.१० ॥
ભીષ્મની નજર સામે, યુદ્ધમાં સર્વ સોમકો સાથે પાર્થોને હું મારીશ. હે નૃપ, સત્યના સોગંદ લઉં છું.
6.97.11
पाण्डवेषु दयां नित्यं स हि भीष्मः करोति वै ।
अशक्तश्च रणे भीष्मो जेतुमेतान्महारथान् ॥ ६.९७.११ ॥
તે ભીષ્મ હંમેશાં પાંડવો પર દયા રાખે છે. અને ભીષ્મ યુદ્ધમાં આ મહારથીઓને જીતવા અસમર્થ છે.
6.97.12
अभिमानी रणे भीष्मो नित्यं चापि रणप्रियः ।
स कथं पाण्डवान्युद्धे जेष्यते तात संगतान् ॥ ६.९७.१२ ॥
ભીષ્મ યુદ્ધમાં હંમેશાં અભિમાની અને હંમેશાં રણપ્રિય છે. હે તાત, એકઠા થયેલા એ પાંડવોને તે યુદ્ધમાં કેવી રીતે જીતશે?
6.97.13
स त्वं शीघ्रमितो गत्वा भीष्मस्य शिबिरं प्रति ।
अनुमान्य गुरुं वृद्धं शस्त्रं न्यासय भारत ॥ ६.९७.१३ ॥
તું ઝડપથી અહીંથી ભીષ્મના શિબિર તરફ જઈને, વૃદ્ધ ગુરુની અનુમતિ લઈને, હે ભારત, શસ્ત્રો મૂકી દે.
6.97.14
न्यस्तशस्त्रे ततो भीष्मे निहतान्पश्य पाण्डवान् ।
मयैकेन रणे राजन्ससुहृद्गणबान्धवान् ॥ ६.९७.१४ ॥
ભીષ્મે શસ્ત્રો મૂક્યા પછી, હે રાજા, યુદ્ધમાં મારા એકલાથી મરાયેલા પાંડવોને, તેમના મિત્રો અને સ્વજનો સહિત જુઓ.
6.97.15
एवमुक्तस्तु कर्णेन पुत्रो दुर्योधनस्तव ।
अब्रवीद्भ्रातरं तत्र दुःशासनमिदं वचः ॥ ६.९७.१५ ॥
કર્ણે આમ કહ્યા પછી, તમારા પુત્ર દુર્યોધને ત્યાં પોતાના ભાઈ દુઃશાસનને આ વચન કહ્યું.
6.97.16
अनुयात्रं यथा सर्वं सज्जीभवति सर्वशः ।
दुःशासन तथा क्षिप्रं सर्वमेवोपपादय ॥ ६.९७.१६ ॥
હે દુઃશાસન, સેનાની બધી સામગ્રી સર્વથા તૈયાર થાય તેમ, સઘળું ઝડપથી તૈયાર કર.
6.97.17
एवमुक्त्वा ततो राजन्कर्णमाह जनेश्वरः ।
अनुमान्य रणे भीष्ममेषोऽहं द्विपदां वरम् ॥ ६.९७.१७ ॥
આમ કહીને, હે રાજા, એ જનેશ્વરે કર્ણને કહ્યું: "યુદ્ધમાં ભીષ્મની અનુમતિ લઈને, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ એવો હું આ રહ્યો."
6.97.18
आगमिष्ये ततः क्षिप्रं त्वत्सकाशमरिन्दम ।
अपक्रान्ते ततो भीष्मे प्रहरिष्यसि संयुगे ॥ ६.९७.१८ ॥
પછી હું ઝડપથી તમારી પાસે આવીશ, હે શત્રુદમન. ભીષ્મ ખસી જાય ત્યારે, તમે યુદ્ધમાં પ્રહાર કરશો.
6.97.19
निष्पपात ततस्तूर्णं पुत्रस्तव विशांपते ।
सहितो भ्रातृभिस्तैस्तु देवैरिव शतक्रतुः ॥ ६.९७.१९ ॥
હે પ્રભુ, ત્યારે તમારો પુત્ર તરત ઊભો થયો, પોતાના ભાઈઓ સાથે, દેવોની સાથે શતક્રતુ (ઇન્દ્ર) જેમ.
6.97.20
ततस्तं नृपशार्दूलं शार्दूलसमविक्रमम् ।
आरोपयद्धयं तूर्णं भ्राता दुःशासनस्तदा ॥ ६.९७.२० ॥
ત્યારે ભાઈ દુઃશાસને વાઘ સમાન પરાક્રમી તે નૃપશાર્દૂલને તરત ઘોડા પર ચડાવ્યો.
6.97.21
अङ्गदी बद्धमुकुटो हस्ताभरणवान्नृप ।
धार्तराष्ट्रो महाराज विबभौ स पथि व्रजन् ॥ ६.९७.२१ ॥
હે નૃપ, બાજુબંધ પહેરેલો, મુકુટ બાંધેલો, હાથના આભૂષણોથી શોભતો એ ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર, હે મહારાજ, માર્ગે જતાં શોભી ઊઠ્યો.
6.97.22
भण्डीपुष्पनिकाशेन तपनीयनिभेन च ।
अनुलिप्तः परार्द्ध्येन चन्दनेन सुगन्धिना ॥ ६.९७.२२ ॥
ભાંડી પુષ્પ જેવા અને સોના જેવા ઝળહળતા, અતિ મૂલ્યવાન, સુગંધિત ચંદનથી તે લેપાયેલો હતો.
6.97.23
अरजोम्बरसंवीतः सिंहखेलगतिर्नृप ।
शुशुभे विमलार्चिष्मान्नभसीव दिवाकरः ॥ ६.९७.२३ ॥
હે નૃપ, ધૂળરહિત વસ્ત્રો પહેરેલો, સિંહની રમતિયાળ ચાલવાળો તે આકાશમાં નિર્મળ તેજવાળા સૂર્ય સમાન શોભ્યો.
6.97.24
तं प्रयान्तं नरव्याघ्रं भीष्मस्य शिबिरं प्रति ।
अनुजग्मुर्महेष्वासाः सर्वलोकस्य धन्विनः ।
भ्रातरश्च महेष्वासास्त्रिदशा इव वासवम् ॥ ६.९७.२४ ॥
ભીષ્મની છાવણી તરફ જતા તે નરવ્યાઘ્રની પાછળ વિશ્વના મહાન ધનુર્ધરો ચાલ્યા; અને મહાધનુર્ધર ભાઈઓ પણ, જેમ દેવતાઓ વાસવની પાછળ ચાલે.
6.97.25
हयानन्ये समारुह्य गजानन्ये च भारत ।
रथानन्ये नरश्रेष्ठं परिवव्रुः समन्ततः ॥ ६.९७.२५ ॥
હે ભારત, કેટલાક ઘોડા પર, કેટલાક હાથી પર અને કેટલાક રથ પર ચડીને તે નરશ્રેષ્ઠને ચારે બાજુથી ઘેરી વળ્યા.
6.97.26
पदातयश्च त्वरिता नखरप्रासयोधिनः ।
परिवव्रुर्महेष्वासं धार्तराष्ट्रं महारथम् ॥ ६.९७.२६ ॥
નખ અને ભાલાથી લડતા પાયદળના સૈનિકો ઉતાવળે આવીને તે મહાધનુર્ધર ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર મહારથીને ઘેરી વળ્યા.
6.97.27
आत्तशस्त्राश्च सुहृदो रक्षणार्थं महीपतेः ।
प्रादुर्बभूवुः सहिताः शक्रस्येवामरा दिवि ॥ ६.९७.२७ ॥
રાજાના રક્ષણ માટે શસ્ત્ર ધારણ કરેલા મિત્રો એકઠા થઈને પ્રગટ થયા, જેમ સ્વર્ગમાં ઇન્દ્રની આસપાસ દેવતાઓ પ્રગટ થાય.
6.97.28
स पूज्यमानः कुरुभिः कौरवाणां महाबलः ।
प्रययौ सदनं राजा गाङ्गेयस्य यशस्विनः ।
अन्वीयमानः सततं सोदरैः परिवारितः ॥ ६.९७.२८ ॥
કૌરવો દ્વારા સન્માનિત તે મહાબળવાન રાજા યશસ્વી ગાંગેયના નિવાસ તરફ ગયા. તેમના ભાઈઓ સતત અનુસરીને તેમને ઘેરી વળ્યા.
6.97.29
दक्षिणं दक्षिणः काले संभृत्य स्वभुजं तदा ।
हस्तिहस्तोपमं सौम्यं सर्वशत्रुनिबर्हणम् ॥ ६.९७.२९ ॥
ત્યારે તે દક્ષ વીરે યોગ્ય સમયે પોતાનો જમણો બાહુ ઊંચો કર્યો, જે હાથીની સૂંઢ જેવો, સૌમ્ય અને સર્વ શત્રુઓનો નાશ કરનાર હતો.
6.97.30
प्रगृह्णन्नञ्जलीन्नॄणामुद्यतान्सर्वतो दिशः ।
शुश्राव मधुरा वाचो नानादेशनिवासिनाम् ॥ ६.९७.३० ॥
ચારે દિશાઓમાં ઊંચા કરેલા માણસોના અંજલિબદ્ધ હાથોનો સ્વીકાર કરતાં તે વિવિધ દેશોના રહેવાસીઓની મધુર વાણી સાંભળતો હતો.
6.97.31
संस्तूयमानः सूतैश्च मागधैश्च महायशाः ।
पूजयानश्च तान्सर्वान्सर्वलोकेश्वरेश्वरः ॥ ६.९७.३१ ॥
સૂતો અને માગધો દ્વારા સ્તુતિ પામતા, મહાયશસ્વી, તે સર્વોનું સન્માન કરતા, સર્વલોકોના ઈશ્વરોના ઈશ્વર.
6.97.32
प्रदीपैः काञ्चनैस्तत्र गन्धतैलावसेचितैः ।
परिवव्रुर्महाराजं प्रज्वलद्भिः समन्ततः ॥ ६.९७.३२ ॥
ત્યાં સુગંધિત તેલથી સીંચેલા, પ્રજ્વલિત સોનેરી દીવાઓએ મહારાજાને ચારે તરફથી ઘેરી લીધા.
6.97.33
स तैः परिवृतो राजा प्रदीपैः काञ्चनैर्ज्वलन् ।
शुशुभे चन्द्रमायुक्तो दीप्तैरिव महाग्रहैः ॥ ६.९७.३३ ॥
તે સોનેરી દીવાઓથી ઘેરાયેલા રાજા, પ્રજ્વલિત થઈને, તેજસ્વી મહાગ્રહો સાથે જોડાયેલા ચંદ્રની જેમ શોભ્યા.
6.97.34
कञ्चुकोष्णीषिणस्तत्र वेत्रझर्झरपाणयः ।
प्रोत्सारयन्तः शनकैस्तं जनं सर्वतो दिशम् ॥ ६.९७.३४ ॥
ત્યાં અંગરખાં અને પાઘડી પહેરેલા, હાથમાં લાકડી અને ઝાંઝરવાળી દંડી ધરાવતા લોકો એ ટોળાને ચારે દિશાઓમાંથી ધીમે ધીમે હટાવી રહ્યા હતા.
6.97.35
संप्राप्य तु ततो राजा भीष्मस्य सदनं शुभम् ।
अवतीर्य हयाच्चापि भीष्मं प्राप्य जनेश्वरः ॥ ६.९७.३५ ॥
પછી રાજા ભીષ્મના શુભ નિવાસે પહોંચ્યા, ઘોડા પરથી ઉતર્યા અને ભીષ્મની પાસે ગયા; તે જનેશ્વર હતા.
6.97.36
अभिवाद्य ततो भीष्मं निषण्णः परमासने ।
काञ्चने सर्वतोभद्रे स्पर्द्ध्यास्तरणसंवृते।
उवाच प्राञ्जलिर्भीष्मं बाष्पकण्ठोऽश्रुलोचनः ॥ ६.९७.३६ ॥
પછી ભીષ્મને પ્રણામ કરીને, શ્રેષ્ઠ આસન પર, સોનેરી સર્વતોભદ્ર પર, ઇચ્છિત પાથરણાંથી ઢંકાયેલા આસન પર બેસીને, હાથ જોડીને, રૂંધાયેલા કંઠ અને આંસુભરી આંખોએ તેમણે ભીષ્મને કહ્યું.
6.97.37
त्वां वयं हि समाश्रित्य संयुगे शत्रुसूदन ।
उत्सहेम रणे जेतुं सेन्द्रानपि सुरासुरान् ।
किमु पाण्डुसुतान्वीरान्ससुहृद्गणबान्धवान् ॥ ६.९७.३७ ॥
હે શત્રુસૂદન, આપનો આશ્રય લઈને અમે યુદ્ધમાં ઇન્દ્રસહિત દેવ-અસુરોને પણ જીતી શકીએ; તો મિત્રો, ગણો અને બાંધવો સહિત વીર પાંડુપુત્રોની શી વાત?
6.97.38
तस्मादर्हसि गाङ्गेय कृपां कर्तुं मयि प्रभो ।
जहि पाणडुसुतान्वारान्महेन्द्र इव दानवान् ॥ ६.९७.३८ ॥
તેથી હે ગાંગેય, હે પ્રભો, મારા પર કૃપા કરવી આપને યોગ્ય છે; મહેન્દ્ર જેમ દાનવોનો સંહાર કરે તેમ વીર પાંડુપુત્રોનો સંહાર કરો.
6.97.39
पूर्वमुक्तं महाबाहो हनिष्यामि ससोमकान् ।
पाञ्चालान्केकयैः सार्धं करूपांश्चेति भारत ॥ ६.९७.३९ ॥
હે મહાબાહો, પહેલાં કહ્યા પ્રમાણે હું સોમકો, પાંચાલો, કેકયો અને કરૂષો સહિત તેમનો સંહાર કરીશ, હે ભારત.
6.97.40
त्वद्वचः सत्यमेवास्तु जहि पार्थान्समागतान् ।
सोमकांश्च महेष्वासान्सत्यवाग्भव भारत ॥ ६.९७.४० ॥
આપનું વચન સત્ય થાઓ; એકત્ર થયેલા પાર્થોને અને મહાધનુર્ધર સોમકોને હણો; હે ભારત, સત્યવાદી બનો.
6.97.41
दयया यदि वा राजन्द्वेष्यभावान्मम प्रभो ।
मन्दभाग्यतया वापि मम रक्षसि पाण्डवान् ॥ ६.९७.४१ ॥
હે રાજન, હે પ્રભો, દયાથી, મારા પ્રત્યેના દ્વેષભાવથી, અથવા મારા કમનસીબથી, આપ પાંડવોનું રક્ષણ કરો છો.
6.97.42
अनुजानीहि समरे कर्णमाहवशोभिनम् ।
स जेष्यति रणे पार्थान्ससुहृद्गणबान्धवान् ॥ ६.९७.४२ ॥
યુદ્ધમાં આહવની શોભા કર્ણને અનુમતિ આપો; તે રણમાં મિત્રો, ગણો અને બાંધવો સહિત પાર્થોને જીતશે.
6.97.43
स एवमुक्त्वा नृपतिः पुत्रो दुर्योधनस्तव ।
नोवाच वचनं किंचिद्भीष्मं सत्यपराक्रमम् ॥ ६.९७.४३ ॥
આ પ્રમાણે કહીને રાજા આપના પુત્ર દુર્યોધને સત્યપરાક્રમી ભીષ્મને કંઈ પણ કહ્યું નહિ.