महाभारत · अध्याय 6.97
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.97.1
ततो दुर्योधनो राजा शकुनिश्चापि सौबलः ।
दुःशासनश्च पुत्रस्ते सूतपुत्रश्च दुर्जयः ॥ ६.९७.१ ॥
तेव्हा राजा दुर्योधन, सौबल शकुनी, तुमचा पुत्र दुःशासन आणि अजेय सूतपुत्र कर्ण [एकत्र आले].
6.97.2
समागम्य महाराज मन्त्रं चक्रुर्विवक्षितम् ।
कथं पाण्डुसुताः सङ्ख्ये जेतव्याः सगणा इति ॥ ६.९७.२ ॥
हे महाराज, ते एकत्र येऊन इच्छित मंत्रणा करू लागले — युद्धात पांडुपुत्रांना त्यांच्या परिवारासह कसे जिंकावे.
6.97.3
ततो दुर्योधनो राजा सर्वांस्तानाह मन्त्रिणः ।
सूतपुत्रं समाभाष्य सौबलं च महाबलम् ॥ ६.९७.३ ॥
तेव्हा राजा दुर्योधनाने त्या सर्व मंत्र्यांना सांगितले — सूतपुत्र कर्ण आणि महाबली सौबल शकुनी यांना संबोधून.
6.97.4
द्रोणो भीष्म कृपः शल्यः सौमदत्तिश्च संयुगे ।
न पार्थान्प्रति बाधन्ते न जाने किंनु कारणम् ॥ ६.९७.४ ॥
द्रोण, भीष्म, कृप, शल्य आणि सोमदत्तपुत्र युद्धात पार्थांना अडवत नाहीत — त्याचे कारण मला कळत नाही.
6.97.5
अवध्यमानास्ते चापि क्षपयन्ति बलं मम ।
सोऽस्मि क्षीणबलः कर्ण क्षीणशस्त्रश्च संयुगे ॥ ६.९७.५ ॥
ते न मारले जाता माझे बल क्षीण करत आहेत. कर्णा, युद्धात मी बल क्षीण व शस्त्रे संपलेला झालो आहे.
6.97.6
द्रोणस्य प्रमुखे वीरा हतास्ते भ्रातरो मम ।
भीमसेनेन राधेय मम चैव च पश्यतः ॥ ६.९७.६ ॥
द्रोणांसमोर माझे ते वीर बंधू मारले गेले — हे राधेया, भीमसेनाकडून, माझ्याच डोळ्यादेखत.
6.97.7
निकृतः पाण्डवैः शूरैरवध्यैर्दैवतैरपि ।
सोऽहं संशयमापन्नः प्रकरिष्ये कथं रणम् ॥ ६.९७.७ ॥
देवांनाही वध न करता येणाऱ्या शूर पांडवांकडून मी पराभूत झालो आहे. आता संशयात सापडलेला मी युद्ध कसे करू?
6.97.8
तमब्रवीन्महाराज सूतपुत्रो नराधिपम् ।
मा शोच भरतश्रेष्ठ करिष्येऽहं प्रियं तव ॥ ६.९७.८ ॥
हे महाराज, सूतपुत्र त्या नराधिपाला म्हणाला— हे भरतश्रेष्ठा, शोक करू नकोस; मी तुझे प्रिय करीन.
6.97.9
भीष्मः शान्तनवस्तूर्णमपयातु महारणात् ।
निवृत्ते युधि गाङ्गेये न्यस्तशस्त्रे च भारत ॥ ६.९७.९ ॥
शंतनूचा पुत्र भीष्म लवकर त्या महायुद्धातून मागे सरो. हे भारता, गांगेय युद्धातून निवृत्त होऊन शस्त्रे खाली ठेवल्यावर (मी युद्ध करीन).
6.97.10
अहं पार्थान्हनिष्यामि सहितान्सर्वसोमकैः ।
पश्यतो युधि भीष्मस्य शपे सत्येन ते नृप ॥ ६.९७.१० ॥
भीष्मांच्या देखत युद्धात सर्व सोमकांसह पार्थांना मी मारीन. हे नृपा, सत्याची शपथ घेऊन सांगतो.
6.97.11
पाण्डवेषु दयां नित्यं स हि भीष्मः करोति वै ।
अशक्तश्च रणे भीष्मो जेतुमेतान्महारथान् ॥ ६.९७.११ ॥
तो भीष्म नेहमी पांडवांवर दया दाखवतो. आणि भीष्म युद्धात या महारथांना जिंकण्यास असमर्थ आहे.
6.97.12
अभिमानी रणे भीष्मो नित्यं चापि रणप्रियः ।
स कथं पाण्डवान्युद्धे जेष्यते तात संगतान् ॥ ६.९७.१२ ॥
भीष्म युद्धात नेहमी अभिमानी आणि नेहमी रणप्रिय आहे. हे तात, एकत्र जमलेल्या त्या पांडवांना तो युद्धात कसा जिंकेल?
6.97.13
स त्वं शीघ्रमितो गत्वा भीष्मस्य शिबिरं प्रति ।
अनुमान्य गुरुं वृद्धं शस्त्रं न्यासय भारत ॥ ६.९७.१३ ॥
तू लवकर इथून भीष्माच्या छावणीकडे जाऊन, वृद्ध गुरूची अनुमती घेऊन, हे भारता, शस्त्रे खाली ठेव.
6.97.14
न्यस्तशस्त्रे ततो भीष्मे निहतान्पश्य पाण्डवान् ।
मयैकेन रणे राजन्ससुहृद्गणबान्धवान् ॥ ६.९७.१४ ॥
भीष्माने शस्त्रे खाली ठेवल्यावर, हे राजा, युद्धात माझ्या एकट्याने मारल्या गेलेल्या पांडवांना, त्यांच्या मित्र व नातेवाईकांसह पाहा.
6.97.15
एवमुक्तस्तु कर्णेन पुत्रो दुर्योधनस्तव ।
अब्रवीद्भ्रातरं तत्र दुःशासनमिदं वचः ॥ ६.९७.१५ ॥
कर्णाने असे सांगितल्यावर तुझा पुत्र दुर्योधन तेथे आपला भाऊ दुःशासनाला हे वचन म्हणाला.
6.97.16
अनुयात्रं यथा सर्वं सज्जीभवति सर्वशः ।
दुःशासन तथा क्षिप्रं सर्वमेवोपपादय ॥ ६.९७.१६ ॥
हे दुःशासना, सैन्याची सर्व सामग्री पूर्णपणे सज्ज होईल असे, सर्व काही लवकर तयार कर.
6.97.17
एवमुक्त्वा ततो राजन्कर्णमाह जनेश्वरः ।
अनुमान्य रणे भीष्ममेषोऽहं द्विपदां वरम् ॥ ६.९७.१७ ॥
असे बोलून, हे राजा, त्या जनेश्वराने कर्णाला म्हटले: "युद्धात भीष्माची अनुमती घेऊन, माणसांत श्रेष्ठ असा मी हा आहे."
6.97.18
आगमिष्ये ततः क्षिप्रं त्वत्सकाशमरिन्दम ।
अपक्रान्ते ततो भीष्मे प्रहरिष्यसि संयुगे ॥ ६.९७.१८ ॥
मग मी लवकर तुझ्याकडे येईन, हे शत्रुदमना. भीष्म दूर गेल्यावर, तू युद्धात प्रहार करशील.
6.97.19
निष्पपात ततस्तूर्णं पुत्रस्तव विशांपते ।
सहितो भ्रातृभिस्तैस्तु देवैरिव शतक्रतुः ॥ ६.९७.१९ ॥
हे प्रभो, तेव्हा तुमचा पुत्र तत्काळ उठला, आपल्या बंधूंसह, देवांसह शतक्रतू (इंद्र) प्रमाणे.
6.97.20
ततस्तं नृपशार्दूलं शार्दूलसमविक्रमम् ।
आरोपयद्धयं तूर्णं भ्राता दुःशासनस्तदा ॥ ६.९७.२० ॥
तेव्हा बंधू दुःशासनाने वाघासारख्या पराक्रमी त्या नृपश्रेष्ठाला तत्काळ घोड्यावर चढवले.
6.97.21
अङ्गदी बद्धमुकुटो हस्ताभरणवान्नृप ।
धार्तराष्ट्रो महाराज विबभौ स पथि व्रजन् ॥ ६.९७.२१ ॥
हे नृपा, अंगद्या घालून, मुकुट बांधून, हातातील अलंकारांनी युक्त असलेला तो धृतराष्ट्रपुत्र, हे महाराजा, मार्गाने जाताना शोभून दिसला.
6.97.22
भण्डीपुष्पनिकाशेन तपनीयनिभेन च ।
अनुलिप्तः परार्द्ध्येन चन्दनेन सुगन्धिना ॥ ६.९७.२२ ॥
भाण्डी फुलासारखा आणि सोन्यासारखा तेजस्वी, अत्यंत मौल्यवान, सुगंधी चंदनाने तो लेपित होता.
6.97.23
अरजोम्बरसंवीतः सिंहखेलगतिर्नृप ।
शुशुभे विमलार्चिष्मान्नभसीव दिवाकरः ॥ ६.९७.२३ ॥
हे नृपा, धूळविरहित वस्त्रे नेसलेला, सिंहासारख्या खेळकर चालीचा तो आकाशातील निर्मल तेजस्वी सूर्यासारखा शोभला.
6.97.24
तं प्रयान्तं नरव्याघ्रं भीष्मस्य शिबिरं प्रति ।
अनुजग्मुर्महेष्वासाः सर्वलोकस्य धन्विनः ।
भ्रातरश्च महेष्वासास्त्रिदशा इव वासवम् ॥ ६.९७.२४ ॥
भीष्माच्या छावणीकडे जाणाऱ्या त्या नरव्याघ्राच्या मागे जगातील महान धनुर्धर चालले, आणि महाधनुर्धर बंधूही, जसे देव वासवाच्या मागे जातात.
6.97.25
हयानन्ये समारुह्य गजानन्ये च भारत ।
रथानन्ये नरश्रेष्ठं परिवव्रुः समन्ततः ॥ ६.९७.२५ ॥
हे भारता, कोणी घोड्यांवर, कोणी हत्तींवर, तर कोणी रथांवर आरूढ होऊन त्या नरश्रेष्ठाला सर्व बाजूंनी वेढले.
6.97.26
पदातयश्च त्वरिता नखरप्रासयोधिनः ।
परिवव्रुर्महेष्वासं धार्तराष्ट्रं महारथम् ॥ ६.९७.२६ ॥
नखे आणि भाले यांनी लढणारे पायदळ शिपाई त्वरेने येऊन त्या महाधनुर्धर, धृतराष्ट्राचा पुत्र असलेल्या महारथाला वेढून उभे राहिले.
6.97.27
आत्तशस्त्राश्च सुहृदो रक्षणार्थं महीपतेः ।
प्रादुर्बभूवुः सहिताः शक्रस्येवामरा दिवि ॥ ६.९७.२७ ॥
राजाच्या रक्षणासाठी शस्त्रे धारण केलेले सुहृद एकत्र होऊन प्रकट झाले, जसे स्वर्गात इंद्राभोवती अमर देव प्रकट होतात.
6.97.28
स पूज्यमानः कुरुभिः कौरवाणां महाबलः ।
प्रययौ सदनं राजा गाङ्गेयस्य यशस्विनः ।
अन्वीयमानः सततं सोदरैः परिवारितः ॥ ६.९७.२८ ॥
कौरवांनी सन्मानित केलेला तो महाबली राजा यशस्वी गांगेयाच्या निवासस्थानाकडे गेला. त्याचे बंधू सतत त्याच्यामागे येऊन त्याला वेढून राहिले.
6.97.29
दक्षिणं दक्षिणः काले संभृत्य स्वभुजं तदा ।
हस्तिहस्तोपमं सौम्यं सर्वशत्रुनिबर्हणम् ॥ ६.९७.२९ ॥
तेव्हा तो दक्ष वीर योग्य वेळी आपला उजवा बाहू उंचावत होता, जो हत्तीच्या सोंडेसारखा, सौम्य आणि सर्व शत्रूंचा नाश करणारा होता.
6.97.30
प्रगृह्णन्नञ्जलीन्नॄणामुद्यतान्सर्वतो दिशः ।
शुश्राव मधुरा वाचो नानादेशनिवासिनाम् ॥ ६.९७.३० ॥
सर्व दिशांना उंचावलेले मनुष्यांचे अंजलिबद्ध हात स्वीकारत तो विविध देशांतील रहिवाशांची मधुर वाणी ऐकत होता.
6.97.31
संस्तूयमानः सूतैश्च मागधैश्च महायशाः ।
पूजयानश्च तान्सर्वान्सर्वलोकेश्वरेश्वरः ॥ ६.९७.३१ ॥
सूत आणि मागधांनी स्तुती केलेले, महायशस्वी, त्या सर्वांचा सन्मान करणारे, सर्व लोकांच्या ईश्वरांचे ईश्वर.
6.97.32
प्रदीपैः काञ्चनैस्तत्र गन्धतैलावसेचितैः ।
परिवव्रुर्महाराजं प्रज्वलद्भिः समन्ततः ॥ ६.९७.३२ ॥
तेथे सुगंधी तेलाने भिजवलेल्या, प्रज्वलित सोनेरी दिव्यांनी महाराजांना सर्व बाजूंनी वेढले.
6.97.33
स तैः परिवृतो राजा प्रदीपैः काञ्चनैर्ज्वलन् ।
शुशुभे चन्द्रमायुक्तो दीप्तैरिव महाग्रहैः ॥ ६.९७.३३ ॥
त्या सोनेरी दिव्यांनी वेढलेले राजे, प्रज्वलित होऊन, तेजस्वी महाग्रहांसह युक्त चंद्रासारखे शोभू लागले.
6.97.34
कञ्चुकोष्णीषिणस्तत्र वेत्रझर्झरपाणयः ।
प्रोत्सारयन्तः शनकैस्तं जनं सर्वतो दिशम् ॥ ६.९७.३४ ॥
तेथे अंगरखे आणि पगड्या घातलेले, हातात छड्या आणि झांजरांच्या काठ्या धरलेले लोक त्या जमावाला सर्व दिशांनी हळूहळू दूर लोटत होते.
6.97.35
संप्राप्य तु ततो राजा भीष्मस्य सदनं शुभम् ।
अवतीर्य हयाच्चापि भीष्मं प्राप्य जनेश्वरः ॥ ६.९७.३५ ॥
नंतर राजे भीष्मांच्या शुभ निवासस्थानी पोहोचले, घोड्यावरून उतरले आणि भीष्मांजवळ गेले; ते जनेश्वर होते.
6.97.36
अभिवाद्य ततो भीष्मं निषण्णः परमासने ।
काञ्चने सर्वतोभद्रे स्पर्द्ध्यास्तरणसंवृते।
उवाच प्राञ्जलिर्भीष्मं बाष्पकण्ठोऽश्रुलोचनः ॥ ६.९७.३६ ॥
नंतर भीष्मांना वंदन करून, उत्तम आसनावर, सोनेरी सर्वतोभद्रावर, इच्छित अंथरुणांनी आच्छादलेल्या आसनावर बसून, हात जोडून, दाटलेल्या कंठाने आणि अश्रूभरल्या डोळ्यांनी त्यांनी भीष्मांना म्हटले.
6.97.37
त्वां वयं हि समाश्रित्य संयुगे शत्रुसूदन ।
उत्सहेम रणे जेतुं सेन्द्रानपि सुरासुरान् ।
किमु पाण्डुसुतान्वीरान्ससुहृद्गणबान्धवान् ॥ ६.९७.३७ ॥
हे शत्रुसूदना, आपला आश्रय घेऊन आम्ही युद्धात इंद्रासह देव-असुरांनाही जिंकण्यास समर्थ आहोत; मग मित्र, गण व बांधवांसह वीर पांडुपुत्रांचे काय?
6.97.38
तस्मादर्हसि गाङ्गेय कृपां कर्तुं मयि प्रभो ।
जहि पाणडुसुतान्वारान्महेन्द्र इव दानवान् ॥ ६.९७.३८ ॥
म्हणून हे गांगेया, हे प्रभो, माझ्यावर कृपा करणे आपणास योग्य आहे; महेंद्र जसा दानवांचा संहार करतो तसे वीर पांडुपुत्रांचा संहार करा.
6.97.39
पूर्वमुक्तं महाबाहो हनिष्यामि ससोमकान् ।
पाञ्चालान्केकयैः सार्धं करूपांश्चेति भारत ॥ ६.९७.३९ ॥
हे महाबाहो, आधीच सांगितल्याप्रमाणे, मी सोमक, पांचाल, केकय आणि करूषांसह त्यांचा वध करीन, हे भारता.
6.97.40
त्वद्वचः सत्यमेवास्तु जहि पार्थान्समागतान् ।
सोमकांश्च महेष्वासान्सत्यवाग्भव भारत ॥ ६.९७.४० ॥
आपले वचन खरे होवो; एकत्र आलेल्या पार्थांना व महाधनुर्धर सोमकांना मारा; हे भारता, सत्यवादी व्हा.
6.97.41
दयया यदि वा राजन्द्वेष्यभावान्मम प्रभो ।
मन्दभाग्यतया वापि मम रक्षसि पाण्डवान् ॥ ६.९७.४१ ॥
हे राजा, हे प्रभो, दयेमुळे, माझ्याविषयीच्या द्वेषभावामुळे, किंवा माझ्या दुर्दैवामुळे, आपण पांडवांचे रक्षण करत आहात.
6.97.42
अनुजानीहि समरे कर्णमाहवशोभिनम् ।
स जेष्यति रणे पार्थान्ससुहृद्गणबान्धवान् ॥ ६.९७.४२ ॥
युद्धात आहवाची शोभा असलेल्या कर्णाला परवानगी द्या; तो रणात मित्र, गण व बांधवांसह पार्थांना जिंकेल.
6.97.43
स एवमुक्त्वा नृपतिः पुत्रो दुर्योधनस्तव ।
नोवाच वचनं किंचिद्भीष्मं सत्यपराक्रमम् ॥ ६.९७.४३ ॥
असे बोलून राजा आपला पुत्र दुर्योधन सत्यपराक्रमी भीष्माशी काहीही बोलला नाही.