महाभारत · अध्याय 7.10
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.10.1
एवं पृष्ट्वा सूतपुत्रं हृच्छोकेनार्दितो भृशम् ।
जये निराशः पुत्राणां धृतराष्ट्रोऽपतत्क्षितौ ॥ ७.१०.१ ॥
अशा प्रकारे सूतपुत्राला विचारून, हृदयातील शोकाने अत्यंत पीडित झालेले धृतराष्ट्र, पुत्रांच्या विजयाबद्दल निराश होऊन जमिनीवर कोसळले.
7.10.2
तं विसंज्ञं निपतिन्त सिषिचुः परिचारिकाः ।
जलेनात्यर्थशीतेन जीवन्त्यः पुण्यगन्धिना ॥ ७.१०.२ ॥
बेशुद्ध होऊन पडणाऱ्या त्यांच्यावर दासींनी त्यांना सावध करण्याच्या इच्छेने अत्यंत थंड, पवित्र सुगंधी पाणी शिंपडले.
7.10.3
पतितं चैनमालोक्य समस्ता भरतस्त्रियः ।
परिवव्रुर्महाराजमस्पृशंश्चैव पाणिभिः ॥ ७.१०.३ ॥
त्यांना पडलेले पाहून भरतकुळातील सर्व स्त्रिया महाराजांभोवती जमल्या आणि हातांनी त्यांना स्पर्श करू लागल्या.
7.10.4
उत्थाप्य चैनं शनकै राजानं पृथिवीतलात् ।
आसनं प्रापयामासुर्बाष्पकण्ठ्यो वराननाः ॥ ७.१०.४ ॥
हळूहळू राजाला जमिनीवरून उचलून, अश्रूंनी दाटलेल्या कंठाने सुंदर मुखाच्या स्त्रियांनी त्यांना आसनावर नेले.
7.10.5
आसनं प्राप्य राजा तु मूर्च्छयाऽभिपरिप्लुतः ।
निश्चेष्टोऽतिष्ठत तदा वीज्यमानः समन्ततः ॥ ७.१०.५ ॥
आसनावर पोहोचूनही राजा मूर्च्छेने व्यापलेले, निश्चल राहिले; तेव्हा सर्व बाजूंनी त्यांना वारा घातला जात होता.
7.10.6
स लब्ध्वा शनकैः संज्ञां वेपमानो महीपतिः ।
पुनर्गावल्गणिं सूतं पर्यपृच्छद्यथातथम् ॥ ७.१०.६ ॥
हळूहळू शुद्धी प्राप्त करून, थरथरणारे ते महीपती गावल्गणीचा पुत्र सूत यांना पुन्हा जसे घडले तसे विचारते झाले.
7.10.7
यः स उद्यन्निवादित्यो ज्योतिषा प्रणुदंस्तमः ।
अजातशत्रुमायान्तं कस्तं द्रोणादवारयत् ॥ ७.१०.७ ॥
उगवत्या सूर्याप्रमाणे प्रकाशाने अंधार दूर करणाऱ्या अजातशत्रूला येताना द्रोणापासून कोणी अडवले?
7.10.8
प्रभिन्नमिव मातङ्गं यथा क्रुद्धं तरस्विनम् ।
प्रसन्नवदनं दृष्ट्वा प्रतिद्विरदगामिनम् ॥ ७.१०.८ ॥
मदाने भरलेल्या, क्रुद्ध, वेगवान हत्तीप्रमाणे, प्रसन्न मुखाने प्रतिस्पर्धी हत्तींकडे जाणाऱ्याला पाहून.
7.10.9
वासितासङ्गमे यद्वदजय्यं प्रतियूथपैः ।
निजघान रणे वीरान्वीरः पुरुषसत्तमः ॥ ७.१०.९ ॥
वासितांच्या संगमात प्रतिस्पर्धी यूथपतींना अजेय असलेल्या (हत्तीप्रमाणे), त्या पुरुषोत्तम वीराने युद्धात वीरांना मारले.
7.10.10
यो ह्येको हि महावीर्यो निर्दहेद्धोरचक्षुषा ।
कृत्स्नं दुर्योधनबलं धृतिमान्सत्यसङ्गरः ॥ ७.१०.१० ॥
एकटाच महापराक्रमी, जो भयानक दृष्टीने दुर्योधनाचे संपूर्ण सैन्य जाळू शकतो, धैर्यवान आणि सत्यप्रतिज्ञ.
7.10.11
चक्षुर्हणं जये सक्तमिष्वासधरमच्युतम् ।
दान्तं बहुमतं लोके के शूराः पर्यवारयन् ॥ ७.१०.११ ॥
विजयात आसक्त, धनुर्धर, अच्युत, संयमी, जगात अत्यंत मान्य, नेत्र हरण करणाऱ्या त्याला कोणत्या शूरांनी वेढून रोखले?
7.10.12
के दुष्प्रधर्षं राजानमिष्वासधरमच्युतम् ।
समासेदुर्नरव्याघ्रं कौन्तेयं तत्र मामकाः ॥ ७.१०.१२ ॥
तेथे, दुर्धर्ष राजा, धनुर्धर, अच्युत, नरव्याघ्र, कुंतीपुत्राजवळ माझ्या कोणत्या लोकांनी जाऊन गाठले?
7.10.13
तरसैवाभिपद्याथ यो वै द्रोणमुपाद्रवत् ।
यः करोति महत्कर्म शत्रूणां वै महाबलः ॥ ७.१०.१३ ॥
जो वेगाने आक्रमण करून द्रोणावर तुटून पडला, जो शत्रूंसाठी महत्कर्म करतो, तो महाबली होता.
7.10.14
महाकायो महोत्साहो नागायुतसमो बले ।
तं भीमसेनमायान्तं के शूराः पर्यवारयन् ॥ ७.१०.१४ ॥
विशाल देह, महान उत्साही, बळात दहा हजार हत्तींसमान — येणाऱ्या त्या भीमसेनाला कोणत्या शूरांनी वेढून रोखले?
7.10.15
यदायाज्जलदप्रख्यो रथः परमवीर्यवान् ।
पर्जन्य इव बीभत्सुस्तुमुलामशनीं सृजन् ॥ ७.१०.१५ ॥
मेघासारख्या रथावर परम पराक्रमी बीभत्सु (अर्जुन) आला, जणू मेघ भयंकर वीज कोसळत आहे.
7.10.16
विसृजञ्छरजालानि वर्षाणि मघवानिव ।
अवस्फूर्जन्दिशः सर्वास्तलनेमिस्वनेन च ॥ ७.१०.१६ ॥
बाणांचे जाळे वर्षवत, इंद्राच्या वर्षावाप्रमाणे, सर्व दिशा गर्जवत, रथचक्राच्या आवाजासह.
7.10.17
चापविद्युत्प्रभो घोरो रथगुल्मवलाहकः ।
सनेमिघोषस्तनितः शरशब्दातिबन्धुरः ॥ ७.१०.१७ ॥
धनुष्याच्या विजेसारखा तेजस्वी, भयंकर, रथसमूहांना मेघ करणारा, चाकांच्या घर्घराट गर्जनेचा, बाणांच्या आवाजाने अत्यंत मनोहर.
7.10.18
रोषनिर्जितजीमूतो मनोभिप्रायशीघ्रगः ।
मर्मातिगो बाणधरस्तुमुलः शोणितोदकैः ॥ ७.१०.१८ ॥
रोषाने मेघांना जिंकणारा, मनाच्या संकल्पाइतका वेगवान, मर्मस्थानांना भेदणारा, बाण धारण करणारा, भयंकर, रक्ताच्या पाण्याने भरलेला.
7.10.19
सम्प्लावयन्दिशः सर्वा मानवैरास्तरन्महीम् ।
भीमनिःस्वनितो रौद्रो दुर्योधनपुरोगमान् ॥ ७.१०.१९ ॥
तो सर्व दिशा बुडवीत, मानवांनी पृथ्वी व्यापत, भयंकर गर्जना करत, क्रूर होऊन दुर्योधनासमोर जाणाऱ्यांवर (तुटून पडला).
7.10.20
युद्धेऽभ्यषिञ्चद्विजयो गार्ध्रपत्रैः शिलाशितैः ।
गाण्डीवं धारयन्धीमान्कीदृशं वो मनस्तदा ॥ ७.१०.२० ॥
युद्धात विजयाने गिधाडाच्या पिसांच्या, दगडावर धार लावलेल्या बाणांनी (शत्रूंवर) वर्षाव केला. गांडीव धारण करणाऱ्या त्या बुद्धिमानाने तेव्हा तुमचे मन कसे केले?
7.10.21
इषुसम्बाधमाकाशं कुर्वन्कपिवरध्वजः ।
यदायात्कथमासीत्तु तदा पार्थं समीक्षताम् ॥ ७.१०.२१ ॥
बाणांनी भरलेले आकाश करत कपिवरध्वज (अर्जुन) आला तेव्हा ते कसे होते? तेव्हा पार्थाला तुम्ही कसे पाहिले?
7.10.22
कच्चिद्गाण्डीवशब्देन न प्रणश्यति वै बलम् ।
यद्वः सभैरवं कुर्वन्नर्जुनो भृशमन्वयात् ॥ ७.१०.२२ ॥
गांडीवाच्या आवाजाने तुमच्या सैन्याचे बल नष्ट झाले नाही काय, जेव्हा अर्जुन भयंकर रूप धारण करून तुमचा वेगाने पाठलाग करत होता?
7.10.23
कच्चिन्नापानुदत्प्रामानिषुभिर्वो धनञ्जयः ।
वातो वेगादिवाविध्यन्मेघाञ्शरगणैर्नृपान् ॥ ७.१०.२३ ॥
धनंजयाने आपल्या बाणांनी तुमची गावे (निवासस्थाने) हाकलून लावली नाहीत काय? वारा वेगाने मेघ विखुरतो, तसे अर्जुनाने बाणांच्या समूहांनी राजांना विद्ध केले नाही काय?
7.10.24
को हि गाण्डीवधन्वानं रणे सोढुं नरोऽर्हति ।
यमुषश्चुत्य सेनाग्रे जनः सर्वो विदीर्यते ॥ ७.१०.२४ ॥
रणांगणात गांडीवधाऱ्याला (अर्जुनाला) कोणता मनुष्य सहन करू शकतो? सैन्याच्या अग्रभागी पहाटेस उठलेल्या ज्याच्यासमोर सर्व लोक छिन्नभिन्न होतात.
7.10.25
यत्सेनाः समकम्पन्त यद्वीरानस्पृशद्भयम् ।
के तत्र नाजहुर्द्रोणं के क्षुद्राः प्राद्रवन्भयात् ॥ ७.१०.२५ ॥
सैन्ये थरथरली आणि भयाने वीरांनाही स्पर्श केला, तेव्हा तिथे द्रोणाला कोणी सोडले नाही, आणि कोणते क्षुद्र भयाने पळाले?
7.10.26
के वा तत्र तनूस्त्यक्त्वा प्रतीपं मृत्युमाव्रजन् ।
अमानुषाणां जेतारं युद्धेष्वपि धनञ्जयम् ॥ ७.१०.२६ ॥
किंवा तिथे कोणी आपली शरीरे सोडून शत्रू मृत्यूकडे गेले, जो अमानुषांना आणि युद्धांतही धनंजयाला जिंकणाऱ्या त्याच्याकडे?
7.10.27
न च वेगं सिताश्वस्य विसहिष्यन्ति मामकाः ।
गाण्डीवस्य च निर्घोषं प्रावृड्जलदनिःस्वनम् ॥ ७.१०.२७ ॥
पांढऱ्या घोड्यांच्या स्वाराचा वेग आणि पावसाळ्यातील ढगांच्या गर्जनेसारखा गांडीवाचा नाद माझे लोक सहन करू शकणार नाहीत.
7.10.28
विष्वक्सेनो यस्य यन्ता यस्य योद्धा धनञ्चयः ।
अशक्यः स रथो जेतुं मन्ये देवासुरैरपि ॥ ७.१०.२८ ॥
विष्वक्सेन ज्याचा सारथी आहे, धनंजय ज्याचा योद्धा आहे, तो रथ देव आणि असुरांनाही जिंकणे अशक्य आहे, असे मला वाटते.
7.10.29
सुकुमारो युवा शूरो दर्शनीयश्च पाण्डवः ।
मेधावी निपुणो धीमान्युधि सत्यपराक्रमः ॥ ७.१०.२९ ॥
सुकुमार, तरुण, शूर आणि दर्शनीय असा तो पांडव; मेधावी, निपुण, बुद्धिमान आणि युद्धात सत्यपराक्रमी.
7.10.30
आरावं विपुलं कुर्वन्व्यथयन्सर्वसैनिकान् ।
यदायान्नकुलो द्रोणं के शूराः पर्यवारयन् ॥ ७.१०.३० ॥
मोठा गजर करत, सर्व सैनिकांना त्रासवत नकुल जेव्हा द्रोणाकडे आला, तेव्हा कोणत्या शूरांनी त्याला वेढले?
7.10.31
आशीविष इव क्रुद्धः सहदेवो यदाऽभ्ययात् ।
कदनं करिष्यञ्शत्रूणां तेजसा दुर्जयो युधि ॥ ७.१०.३१ ॥
क्रुद्ध सहदेव आशीविष सर्पाप्रमाणे जेव्हा आला, शत्रूंचा संहार करण्यास उद्यत झालेला तो तेजाने युद्धात अजिंक्य होता.
7.10.32
आर्यव्रतममोघेषुं हीमन्तमपराजितम् ।
सहदेवं तमायान्तं के शूराः पर्यवारयन् ॥ ७.१०.३२ ॥
आर्यव्रतात निष्ठ, अमोघ बाणांचा धनी, लज्जाशील, अपराजित सहदेव येत असताना कोणत्या शूरांनी त्याला वेढून रोखले?
7.10.33
यस्तु सौवीरराजस्य प्रमथ्य महतीं चमूम् ।
आदत्त महिषीं भोजां काम्यां सर्वाङ्गशोभनाम् ॥ ७.१०.३३ ॥
ज्याने सौवीरराजाचे विशाल सैन्य मथून भोज कुलातील सर्वांगसुंदर, प्रिय राणीचे हरण केले होते, तोच तो.
7.10.34
सत्यं धृतिश्च शौर्यं च ब्रह्मचर्यं च केवलम् ।
सर्वाणि युयुधानेऽस्मिन्नित्यानि पुरुषर्षभे ॥ ७.१०.३४ ॥
सत्य, धैर्य, शौर्य आणि केवळ ब्रह्मचर्य, हे सर्व या पुरुषश्रेष्ठ युयुधानाच्या ठायी सदैव आहे.
7.10.35
बलिनं सत्यकर्माणमदीनमपराजितम् ।
वासुदेवसमं युद्धे वासुदेवादनन्तरम् ॥ ७.१०.३५ ॥
बलवान, सत्यकर्मा, अदीन आणि अपराजित, युद्धात वासुदेवाच्या बरोबरीचा, आणि वासुदेवानंतर दुसरा.
7.10.36
धनञ्जयोपदेशेन श्रेष्ठमिष्वस्त्रकर्मणि ।
पार्थेन सममस्त्रेषु कस्तं द्रोणादवारयत् ॥ ७.१०.३६ ॥
धनंजयाच्या उपदेशाने इष्वस्त्रकर्मात श्रेष्ठ, अस्त्रांत पार्थाच्या बरोबरीचा त्या सहदेवाला द्रोणापासून कोणी रोखले?
7.10.37
वृष्णीनां प्रवरं वीरं शूरं सर्वधनुष्मताम् ।
रामेण सममस्त्रेषु यशसा विक्रमेण च ॥ ७.१०.३७ ॥
वृष्णींमध्ये श्रेष्ठ, वीर आणि शूर, सर्व धनुर्धरांमध्ये जो अस्त्रांत, यशात आणि पराक्रमात रामाच्या बरोबरीचा होता.
7.10.38
सत्यं धृतिर्मतिः शौर्यं ब्राह्मं चास्त्रमनुत्तमम् ।
सात्वते तानि सर्वाणि त्रैलोक्यमिव केशवे ॥ ७.१०.३८ ॥
सत्य, धृती, मती, शौर्य आणि उत्तम ब्राह्मास्त्र—ही सर्व सात्वतात आहेत, जसे केशवात त्रैलोक्य.
7.10.39
तमेवङ्गुणसम्पन्नं दुर्वारमपि दैवतैः ।
समासाद्य महेष्वासं के शूराः पर्यवारयन् ॥ ७.१०.३९ ॥
अशा गुणांनी युक्त, देवतांनाही दुर्निवार अशा त्या महाधनुर्धराजवळ पोहोचून कोणत्या शूरांनी त्याला अडवले?
7.10.40
पाञ्चालेषूत्तमं वीरमुत्तमाभिजनप्रियम् ।
नित्यमुत्तमकर्माणमुत्तमौजसमाहवे ॥ ७.१०.४० ॥
पांचालांमध्ये उत्तम वीर, उत्तम कुलीनांना प्रिय, सदा उत्तम कर्म करणारा, युद्धात उत्तम तेजस्वी.
7.10.41
युक्तं धनञ्जयहिते ममानर्थार्थमुत्थितम् ।
यमवैश्रवणादित्यमहेन्द्रवरुणोपमम् ॥ ७.१०.४१ ॥
धनंजयाच्या हितासाठी सिद्ध, माझ्या अनर्थासाठी उभा राहिलेला—यम, कुबेर, आदित्य, महेंद्र, वरुण यांच्यासारखा.
7.10.42
महारथं समाख्यातं द्रोणायोद्यतमाहवे ।
त्यजन्तं तुमुले प्राणान्के शूराः समवारयन् ॥ ७.१०.४२ ॥
युद्धात द्रोणाच्या समोर उभा राहिलेला प्रसिद्ध महारथी, घोर संग्रामात प्राण त्यागण्यास तयार असलेला—त्याला कोणत्या शूरांनी पूर्णपणे अडवले?
7.10.43
एकोपसृत्य चेदिभ्यः पाण्डवान्यः समाश्रितः ।
धृष्टकेतुं समायान्तं द्रोणं कस्तं न्यवारयत् ॥ ७.१०.४३ ॥
चेदींमधून एकटा येऊन पाण्डवांचा आश्रय घेतलेल्या धृष्टकेतूला, द्रोणाकडे येत असताना कोणी अडवले नाही?
7.10.44
योऽवधीत्केतुमान्वीरो राजपुत्रं दुरासदम् ।
अपरान्तगिरिद्वारे द्रोणात्कस्तं न्यवारयत् ॥ ७.१०.४४ ॥
अपरांत पर्वतद्वारी दुर्जय राजपुत्राला मारणाऱ्या वीर केतुमानाला द्रोणापासून कोणी अडवले नाही?
7.10.45
स्त्रीम्पुसयोर्नरव्याघ्रो यः स वेद गुणागुणान् ।
शिखण्डिनं याज्ञसेनिमम्लानमनसं युधि ॥ ७.१०.४५ ॥
स्त्री-पुरुषांचे गुण-अवगुण जाणणारा नरव्याघ्र, युद्धात अविचल मनाच्या याज्ञसेनी शिखंडीला [अडवू शकला असता].
7.10.46
देवव्रतस्य समरे हेतुं मृत्योर्महात्मनः ।
द्रोणायाभिमुखं यान्तं के शूराः पर्यवारयन् ॥ ७.१०.४६ ॥
युद्धात देवव्रताच्या (भीष्माच्या) मृत्यूचे कारण असलेल्या त्या महात्म्याला द्रोणाकडे समोरासमोर जाताना कोणत्या शूरांनी चोहोबाजूंनी अडवले?
7.10.47
यस्मिन्नभ्यधिका वीरे गुणाः सर्वे धनञ्जयात् ।
यस्मिन्नस्त्राणि सत्यं च ब्रह्मचर्यं च सर्वदा ॥ ७.१०.४७ ॥
धनंजयापेक्षाही (अर्जुनापेक्षाही) अधिक सर्व गुण ज्या वीरात होते, ज्याच्यात अस्त्रे, सत्य आणि ब्रह्मचर्य सदैव होते—
7.10.48
वासुदेवसमं वीर्ये धनञ्जयसमं बले ।
तेजसाऽऽदित्यसदृशं बृहस्पतिसमं मतौ ॥ ७.१०.४८ ॥
वीर्यात वासुदेवासमान, बलात धनंजयासमान, तेजात आदित्यासारखा, मतीत बृहस्पतीसमान—
7.10.49
अभिमन्युं महात्मानं व्यात्ताननमिवान्तकम् ।
द्रोणायाभिमुखं यान्तं के शूराः समवारयन् ॥ ७.१०.४९ ॥
उघडे मुख असलेल्या यमासारखा द्रोणाकडे जाणाऱ्या महात्मा अभिमन्यूला कोणत्या शूरांनी अडवले?
7.10.50
तरुणस्तरुणप्रज्ञः सौभद्रः परवीरहा ।
यदाभ्यधावद्वै द्रोणं तदाऽऽसीद्वो मनः कथं ॥ ७.१०.५० ॥
तरुण आणि तरुण बुद्धीचा, शत्रुवीरांचा संहारक सौभद्र जेव्हा द्रोणावर धावून गेला, तेव्हा तुमचे मन कसे होते?
7.10.51
द्रौपदेया नरव्याघ्राः समुद्रमिव सिन्धवः ।
यद्रोणमाद्रवन्सङ्ख्ये के शूरास्तान्न्यवारयन् ॥ ७.१०.५१ ॥
समुद्राकडे धावणाऱ्या नद्यांप्रमाणे, नरव्याघ्र द्रौपदीचे पुत्र युद्धात द्रोणावर धावून गेले; कोणत्या शूरांनी त्यांना अडवले?
7.10.52
एते द्वादश वर्षाणि क्रीडामुत्सृज्य बालकाः ।
अस्त्रार्थमवसन्भीष्मे बिभ्रतो व्रतमुत्तमम् ॥ ७.१०.५२ ॥
हे बालक बारा वर्षे खेळ सोडून, अस्त्रविद्येसाठी भीष्मांजवळ उत्तम व्रत धारण करून राहिले.
7.10.53
क्षत्रञ्जयः क्षत्रदेवः क्षत्रवर्मा च मानदः ।
धृष्टद्युम्नात्मजा वीराः के तान्द्रोणादवारयन् ॥ ७.१०.५३ ॥
क्षत्रंजय, क्षत्रदेव, क्षत्रवर्मा आणि मानद हे धृष्टद्युम्नाचे वीर पुत्र; कोणत्या शूरांनी त्यांना द्रोणापासून अडवले?
7.10.54
शताद्विशिष्टं यं युद्धे सममन्यन्त वृष्णयः ।
चेकितानं महेष्वासं कस्तं द्रोणादवारयत् ॥ ७.१०.५४ ॥
युद्धात शंभराहून श्रेष्ठ, वृष्णींनी आपल्या बरोबरीचा मानलेला महाधनुर्धर चेकितानाला द्रोणापासून कोणी अडवले?
7.10.55
वार्धक्षेमिः कलिङ्गानां यः कन्यामाहरद्युधि ।
अनाधृष्टिरदीनात्मा कस्तं द्रोणादवारयत् ॥ ७.१०.५५ ॥
युद्धात कलिंगांची कन्या हरण करणारा वार्धक्षेमी, अदीनात्मा अनाधृष्टी — त्याला द्रोणापासून कोणी अडवले?
7.10.56
भ्रातरः पञ्च कैकेया धार्मिकाः सत्यविक्रमाः ।
इन्द्रगोपकसङ्काशा रक्तवर्मायुधध्वजाः ॥ ७.१०.५६ ॥
पाच कैकेय बंधू — धार्मिक, सत्यपराक्रमी, इंद्रगोपकासारखे; लाल चिलखत, शस्त्रे व ध्वज असलेले.
7.10.57
मातृष्वसुः सुता वीराः पाण्डवानां जयार्थिनः ।
तान्द्रोणं हन्तुमायातान्के वीराः पर्यवारयन् ॥ ७.१०.५७ ॥
पांडवांच्या मावशीचे वीरपुत्र, विजयेच्छू, जे द्रोणाला मारण्यासाठी आले होते त्यांना कोणत्या वीरांनी वेढून अडवले?
7.10.58
यं योधयन्तो राजानो नाजयन्वारणावते। ॥ ७.१०.५८ ॥
युद्ध करणाऱ्या राजांना वारणावतात ज्याला जिंकता आले नाही त्याला.
7.10.59
धनुष्मतां वरं शूरं सत्यसन्धं महाबलम् ।
द्रोणात्कस्तं नरव्याघ्रं युयुत्सुं पर्यवारयत् ॥ ७.१०.५९ ॥
धनुर्धरांमध्ये श्रेष्ठ, शूर, सत्यसंध, महाबलवान, नरव्याघ्र युयुत्सूला द्रोणापासून कोणी अडवले?
7.10.60
यः पुत्रं काशिराजस्य वाराणस्यां महारथम् ।
समरे स्त्रीषु गृध्यन्तं भल्लेनापाहरद्रथात् ॥ ७.१०.६० ॥
वाराणसीत काशिराजाच्या पुत्र, महारथ्याला, युद्धात स्त्रियांकडे आसक्त असलेल्याला, भल्ल बाणाने रथावरून पाडणारा.
7.10.61
धृष्टद्युम्नं महेष्वासं पार्थानां मन्त्रधारिणम् ।
युक्तं दुर्योधनानर्थे सृष्टं द्रोणवधाय च ॥ ७.१०.६१ ॥
पाण्डवांचा मंत्री, महान धनुर्धर धृष्टद्युम्न याला दुर्योधनाच्या हितासाठी आणि द्रोणाच्या वधासाठी निर्माण केले गेले.
7.10.62
निर्दहन्तं रणे योधान्दारयन्तं च सर्वतः ।
द्रोणाभिमुखमायान्तं के शूराः पर्यवारयन् ॥ ७.१०.६२ ॥
युद्धात योद्ध्यांना जाळत आणि सर्व बाजूंनी फाडत द्रोणाच्या दिशेने येणाऱ्या त्याला कोणत्या वीरांनी अडवले?
7.10.63
उत्सङ्ग इव सम्वृद्धं द्रुपदस्यास्त्रवित्तमम् ।
शैखण्डिनं शस्त्रगुप्तं के द्रोणादवारयन् ॥ ७.१०.६३ ॥
द्रुपदाच्या मांडीवर वाढलेल्या, शस्त्रविद्येत श्रेष्ठ, शस्त्रांनी रक्षिलेल्या शिखंडीला द्रोणापासून कोणी अडवले?
7.10.64
य इमां पृथिवीं कृत्स्नां चर्मवत्समवेष्टयत् ।
महता रथघोषेण मुख्यारिघ्नो महारथः ॥ ७.१०.६४ ॥
ज्याने ही संपूर्ण पृथ्वी चामड्यासारखी वेढून टाकली, महान रथघोषाने मुख्य शत्रूंचा संहार करणारा तो महारथी.
7.10.65
दशाश्वमेधानाजहे स्वन्नपानाप्तदक्षिणान् ।
निरर्गलान्सर्वमेधान्पुत्रवत्पालयन्प्रजाः ॥ ७.१०.६५ ॥
त्याने दहा अश्वमेध यज्ञ केले; त्यात अन्न, पेय आणि पूर्ण दक्षिणा दिली गेली; सर्व यज्ञ निर्विघ्नपणे पार पडले; तो प्रजेचे पुत्रांप्रमाणे पालन करीत होता.
7.10.66
विसृष्टा दक्षिणा यस्य गङ्गाजलमवारयत् ।
गङ्गास्रोतसि यावत्यः सिकता अप्यशेषतः।
तावतीर्गा ददौ वीर उशीनरसुतोऽध्वरे ॥ ७.१०.६६ ॥
ज्याच्या दक्षिणेने गंगेचे पाणीही अडवले; गंगेच्या प्रवाहात जितके वाळूकण आहेत तितक्या गायी त्या वीर उशीनरपुत्राने यज्ञात दिल्या.
7.10.67
न पूर्वे नापरे चक्रुरिदं केचन मानवाः ।
इतीदं चुक्रुशुर्देवाः कृते कर्मणि दुष्करे ॥ ७.१०.६७ ॥
पूर्वीच्या किंवा नंतरच्या कोणत्याही मानवांनी हे केले नाही; हे दुष्कर कर्म झाले तेव्हा देव असे ओरडले.
7.10.68
पश्यामस्त्रिषु लोकेषु न तं संस्थास्नुचारिषु ।
जातं चापि जनिष्यन्तं द्वितीयं चापि साम्प्रतम् ॥ ७.१०.६८ ॥
तिन्ही लोकांत, चर-अचर प्राण्यांत त्याच्यासारखा कोणी आम्ही पाहत नाही — जन्मलेला, जन्मणारा किंवा सध्याचा दुसरा कोणीही.
7.10.69
अन्यमौशीनराच्छेब्याद्धुरो वोढारमित्युत ।
गतिं यस्य न यास्यन्ति मानुषा लोकवासिनः ॥ ७.१०.६९ ॥
उशीनराचा पुत्र शैब्य याच्याशिवाय दुसरा भार वाहणारा — ज्याच्या मार्गाने जगातील मानव जाऊ शकणार नाहीत.
7.10.70
तस्य नप्तारमायान्तं शैब्यं कः समवारयत् ।
द्रोणायाभिमुखं यत्तं व्यात्ताननमिवान्तकम् ॥ ७.१०.७० ॥
त्याचा नातू शैब्य येत असताना — द्रोणासमोर, उत्सुक, उघड्या तोंडाच्या यमासारखा — त्याला कोणी अडवले?
7.10.71
विराटस्य रथानीकं मत्स्यस्यामित्रघातिनः ।
प्रेप्सन्तं समरे द्रोणं के वीराः पर्यवारयन् ॥ ७.१०.७१ ॥
विराटाचे रथसैन्य, शत्रुनाशक मत्स्यराजाचे — युद्धात द्रोणाला मिळवू इच्छिणाऱ्याला — कोणत्या वीरांनी वेढून अडवले?
7.10.72
सद्यो वृकोदराज्जातो महाबलपराक्रमः ।
मायावी राक्षसो वीरो यस्मान्मम महद्भयम् ॥ ७.१०.७२ ॥
वृकोदर भीमापासून नुकताच जन्मलेला — महाबल-पराक्रमी, मायावी राक्षस वीर — ज्याच्यामुळे मला मोठे भय आहे.
7.10.73
पार्थानां जयकामं तं तं पुत्राणां मम कण्टकम् ।
घटोत्कचं महात्मानं कस्तं द्रोणादवारयत् ॥ ७.१०.७३ ॥
पांडवांच्या विजयाची इच्छा करणाऱ्या, माझ्या पुत्रांना काटा असलेल्या त्या महात्मा घटोत्कचाला द्रोणापासून कोणी अडवले?
7.10.74
एते चान्ये च बहवो येषामजितं युधि ।
त्यक्तारः संयुगे प्राणान्किं तेषामजितं युधि ॥ ७.१०.७४ ॥
हे आणि इतर अनेक, ज्यांना युद्धात कोणी जिंकू शकले नाही, जे युद्धात प्राण त्यागून गेले; त्यांचे युद्धातील अजिंक्यत्व कुठे गेले?
7.10.75
येषां च पुरुषव्याघ्रः शार्ङ्गधन्वा व्यपाश्रयः ।
लोकानां गुरुरत्यर्थं लोकनाथः सनातनः। ॥ ७.१०.७५ ॥
ज्यांचा आश्रय ते पुरुषव्याघ्र, शार्ङ्गधनुष्य धारण करणारे, लोकांचे परम गुरू, लोकनाथ, सनातन आहेत.
7.10.76
नारायणोरणे नाथो दिव्यो दिव्यात्मकः प्रभुः ।
यस्य दिव्यानि कर्माणि प्रवदन्ति मनीषिणः। ॥ ७.१०.७६ ॥
नारायण, अरणाचा नाथ, दिव्य, दिव्यात्मा, प्रभू; त्यांची दिव्य कर्मे ज्ञानी लोक सांगतात.
7.10.77
तान्यहं कीर्तयिष्यामि भक्त्या स्थैर्यार्थमात्मनः ॥ ७.१०.७७ ॥
ती कर्मे मी भक्तिभावाने, स्वतःच्या स्थिरतेसाठी कीर्तन करीन.
7.10.88
षण्मासानपि संरब्धा जिघांसन्तो युधां पतिं ॥ ७.१०.८८ ॥
सहा महिने देखील संतप्त होऊन, योद्ध्यांच्या स्वामीला मारण्याची इच्छा धरून (ते लढले).