Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 7.123

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

7.123.1

ततो दुःशासनो राजञ्शैनेयं समुपाद्रवत् ।
किरञ्शरसहस्राणि पर्जन्य इव वृष्टिमान् ॥ ७.१२३.१ ॥

तब दुःशासन, हे राजन्, शैनेय (सात्यकि) पर टूट पड़ा, हज़ारों बाण बरसाते हुए, जैसे वर्षा से भरा मेघ वृष्टि करता है।

7.123.2

स विद्व्वा सात्यकिं षष्ट्या तथा षोडशभिः शरैः ।
नाकम्पयत्स्थितं युद्धे मैनाकमिव पर्वतम् ॥ ७.१२३.२ ॥

उसने सात्यकि को साठ और सोलह बाणों से बींधा, किन्तु युद्ध में खड़े उस वीर को वह विचलित न कर सका, जैसे मैनाक पर्वत को कोई हिला न सके।

7.123.3

तं तु दुःशासनः शूरः सायकैरावृणोद्भृशम् ।
रथव्रातेन महता नानादेशोद्भवेन च ॥ ७.१२३.३ ॥

किन्तु शूर दुःशासन ने उसे बाणों से भरपूर ढक दिया, और अनेक देशों से आए विशाल रथ-समूह के साथ भी उसे घेर लिया।

7.123.4

सर्वतो भरतश्रेष्ठ विसृजन्सायकान्बहून् ।
पर्जन्य इव घोषेण नादयन्वै दिशो दश ॥ ७.१२३.४ ॥

हे भरतश्रेष्ठ, चारों ओर से अनेक बाण छोड़ते हुए, मेघ की गर्जना जैसे घोष से दसों दिशाओं को गुँजाते हुए।

7.123.5

तमापतन्तमालोक्य सात्यकिः कौरवं रणे ।
अभिद्रुत्य महाबाहुश्छादयामास सायकैः ॥ ७.१२३.५ ॥

युद्ध में उस कौरव को अपनी ओर आते देखकर महाबाहु सात्यकि ने दौड़कर उसे बाणों से ढक दिया।

7.123.6

ते छाद्यमाना बाणौघैर्दुःशासनपुरोगमाः ।
प्राद्रवन्समरे भीतास्तव सैन्यस्य पश्यतः ॥ ७.१२३.६ ॥

बाणों की बाढ़ से ढके हुए, दुःशासन के नेतृत्व वाले वे सैनिक भयभीत होकर युद्ध में भाग निकले — आपकी सेना के देखते-देखते।

7.123.7

तेषु द्रवत्सु राजेन्द्र पुत्रो दुःशानस्तव ।
तस्थौ व्यपेतभी राजन्सात्यकिं चार्दयच्छरैः ॥ ७.१२३.७ ॥

हे राजेन्द्र, जब वे भाग रहे थे, तब आपका पुत्र दुःशासन निर्भय होकर खड़ा रहा और सात्यकि को बाणों से पीड़ित करने लगा।

7.123.8

चतुर्भिर्वाजिनस्तस्य सारथिं च त्रिभिः शरैः ।
सात्यकिं च शतेनाजौ विद्ध्वा नादं मुमोच सः ॥ ७.१२३.८ ॥

उसने चार बाणों से उसके घोड़ों को, तीन से सारथी को, और युद्ध में सौ बाणों से सात्यकि को बींधकर सिंहनाद किया।

7.123.9

ततः क्रुद्धो महाराज माधवस्तस्य संयुगे ।
रथं सूतं ध्वजं तं च चक्रेऽदृश्यमजिह्मगैः ॥ ७.१२३.९ ॥

तब हे महाराज, युद्ध में क्रुद्ध माधव (सात्यकि) ने उसके रथ, सारथी और ध्वजा को सीधे बाणों से अदृश्य कर दिया।

7.123.10

स तु दुःशासनं शूरं सायकैरावृणोद्भृशम् ।
मशकं समनुप्राप्तमूर्णनाभिरिवोर्णया ॥ ७.१२३.१० ॥

उसने तो शूर दुःशासन को बाणों से पूरी तरह ढक दिया, जैसे मकड़ी अपने जाल से उस मच्छर को ढक लेती है जो उसके पास आ गया हो।

7.123.11

त्वरन्समावृणोद्बाणैर्दुःशासनममित्रजित् ।
दृष्ट्वा दुःशासनं राजा तथा शरशताचितम्। ॥ ७.१२३.११ ॥

शत्रुओं को जीतने वाले उसने शीघ्रता से बाणों से दुःशासन को ढक दिया। राजा ने दुःशासन को सैकड़ों बाणों से इस प्रकार ढका हुआ देखा।

7.123.12

त्रिगर्तांश्चोदयामास युयुधानरथं प्रति ॥ ७.१२३.१२ ॥

राजा ने त्रिगर्तों को युयुधान (सात्यकि) के रथ की ओर प्रेरित किया।

7.123.13

तेऽगच्छन्युयुधानस्य समीपं क्रुरकर्मणः ।
त्रिगर्तानां त्रिसाहस्रा रथा युद्धविशारदाः ॥ ७.१२३.१३ ॥

वे क्रूरकर्मा युयुधान के समीप गए, त्रिगर्तों के तीन हज़ार रथ, जो युद्ध में निपुण थे।

7.123.14

ते तु तं रथवंशेन महता पर्यवारयन् ।
स्थिरां कृत्वा मतिं युद्धे भूत्वा संशप्तका मिथः ॥ ७.१२३.१४ ॥

उन्होंने महान रथ-पंक्ति से उसे घेर लिया; युद्ध में दृढ़ निश्चय करके, परस्पर शपथबद्ध संशप्तक होकर।

7.123.15

तेषां प्रयतमानानां शरवर्षाणि मुञ्चताम् ।
योधान्पञ्चशतान्मुख्यानग्र्यानीके व्यपोथयत् ॥ ७.१२३.१५ ॥

प्रयत्न करते हुए और बाणों की वर्षा करते हुए उन्होंने सेना के अग्रभाग में पाँच सौ प्रमुख योद्धाओं को मार गिराया।

7.123.16

तेऽपतन्निहतास्तूर्णं शिनिप्रवरसायकैः ।
महामारुतवेगेन भग्ना इव नगाद्द्रुमाः ॥ ७.१२३.१६ ॥

शिनि-श्रेष्ठ के बाणों से वे शीघ्र ही मारे गए और गिर पड़े, जैसे महान वायु के वेग से पर्वतों से वृक्ष टूटकर गिर जाते हैं।

7.123.17

नागैश्च बहुधा च्छिन्नैर्ध्वजैश्चैव विशाम्पते ।
हयैश्च कनकापीडैः पतितैस्तत्र मेदिनी ॥ ७.१२३.१७ ॥

हे प्रजापति, वहाँ हाथी, अनेक प्रकार से कटी हुई ध्वजाएँ और स्वर्णालंकृत घोड़े गिरे पड़े थे, और पृथ्वी उनसे ढक गई थी।

7.123.18

शैनेयशरसङ्कृत्तैः शोणितौघपरिप्लुतैः ।
अशोभत महाराज किंशुकैरिव पुष्पितैः ॥ ७.१२३.१८ ॥

हे महाराज, शैनेय के बाणों से कटे और रक्त की धाराओं में भीगे हुए वे पुष्पित किंशुक वृक्षों के समान शोभित हो रहे थे।

7.123.19

ते वध्यमानाः समरे युयुधानेन तावकाः ।
त्रातारं नाध्यगच्छन्त पङ्कमग्ना इव द्विपाः ॥ ७.१२३.१९ ॥

युद्ध में युयुधान द्वारा मारे जा रहे आपके वे योद्धा कीचड़ में धँसे हाथियों की भाँति कोई रक्षक न पा सके।

7.123.20

ततस्ते पर्यवर्तन्त सर्वे द्रोणरथं प्रति ।
भयात्पतगराजस्य गर्तानीव महोरगाः ॥ ७.१२३.२० ॥

तब वे सब भय से द्रोण के रथ की ओर लौट पड़े, जैसे गरुड़ के भय से बड़े सर्प बिलों की ओर भागते हैं।

7.123.21

हत्वा पञ्चशतान्योधाञ्छरैराशीविषोपमैः ।
प्रायात्स शनकैर्वीरो धनञ्जयरथं प्रति ॥ ७.१२३.२१ ॥

विषैले सर्पों के समान बाणों से पाँच सौ योद्धाओं को मारकर वह वीर धीरे-धीरे धनञ्जय के रथ की ओर बढ़ा।

7.123.22

तं प्रयान्तं नरश्रेष्ठं पुत्रो दुःशासनस्तव ।
विव्याध नवभिस्तूर्णं शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ ७.१२३.२२ ॥

उस नरश्रेष्ठ के आगे बढ़ते ही आपके पुत्र दुःशासन ने शीघ्र ही नौ झुके हुए फलों वाले बाणों से उसे घायल कर दिया।

7.123.23

स तु तं प्रतिविव्याध पञ्चभिर्निशितैः शरैः ।
रुक्मपुङ्खैर्महेष्वासो गार्ध्रपत्रैरजिह्मगैः ॥ ७.१२३.२३ ॥

परन्तु उस महान धनुर्धर ने सोने के पंखवाले, गिद्ध के पंखों से युक्त, सीधे जाने वाले पाँच तीखे बाणों से उसका प्रतिकार किया।

7.123.24

सात्यकिं तु महाराज प्रहसन्निव भारत ।
दुःशासनस्त्रिभिर्विद्ध्वा पुनर्विव्याध पञ्चभिः ॥ ७.१२३.२४ ॥

हे महाराज, हे भरतवंशी, दुःशासन मानो मुस्कुराते हुए सात्यकि को तीन बाणों से बेधकर फिर पाँच बाणों से घायल करने लगा।

7.123.25

शैनेयस्तव पुत्रं तु हत्वा पञ्चभिराशुगैः ।
धनुश्चास्य रणे छित्त्वा विस्मयन्नर्जुनं ययौ ॥ ७.१२३.२५ ॥

शैनेय ने तुम्हारे पुत्र को पाँच तीव्र बाणों से घायल किया, युद्ध में उसका धनुष काट डाला, और अर्जुन के पास विस्मय उत्पन्न करते हुए चला गया।

7.123.26

ततो दुःशासनः क्रुद्धो वृष्णिवीराय गच्छते ।
सर्वपारशवीं शक्तिं विससर्ज जिघांसया ॥ ७.१२३.२६ ॥

तब क्रोधित दुःशासन ने जाते हुए वृष्णि-वीर पर हनन की इच्छा से सर्वपारशवी शक्ति चलाई।

7.123.27

तां तु शक्तिं तदा घोरां तव पुत्रस्य सात्यकिः ।
चिच्छेद शतधा राजन्निशितैः कङ्कपत्रिभिः ॥ ७.१२३.२७ ॥

हे राजन्, तब सात्यकि ने तुम्हारे पुत्र की उस घोर शक्ति को कंक-पंख वाले तीखे बाणों से सौ टुकड़ों में काट डाला।

7.123.28

अथान्यद्धनुरादाय पुत्रस्तव जनेश्वर ।
सात्यकिं च शरैर्विद्ध्वा सिंहनादं ननाद च ॥ ७.१२३.२८ ॥

फिर, हे जनेश्वर, तुम्हारे पुत्र ने दूसरा धनुष लेकर सात्यकि को बाणों से बींधा और सिंहनाद किया।

7.123.29

सात्यकिस्तु रणे क्रुद्धो मोहयित्वा सुतं तव ।
शरैरग्निशिखाकारैराजघान स्तनान्तरे ॥ ७.१२३.२९ ॥

परंतु युद्ध में क्रुद्ध सात्यकि ने तुम्हारे पुत्र को मोहित कर अग्निशिखा के समान बाणों से उसकी छाती के मध्य में प्रहार किया।

7.123.30

त्रिभिरेव महाभागः शरैः सन्नतपर्वभिः ।
सर्वायसैस्तीक्ष्णवक्त्रैः पुनर्विव्याध चाष्टभिः ॥ ७.१२३.३० ॥

उस महाभाग ने तीन झुके हुए जोड़ों वाले, पूरी तरह लोहे के, तीखे मुख वाले बाणों से, और फिर आठ बाणों से उसे बींधा।

7.123.31

दुःशासनस्तु विंशत्या सात्यकिं प्रत्यविध्यत ।
सात्वतोऽपि महाराज तं विव्याध स्तनान्तरे ॥ ७.१२३.३१ ॥

दुःशासन ने बीस बाणों से सात्यकि को बदले में बींध दिया। हे महाराज, सात्वत (सात्यकि) ने भी उसे छाती के बीच में बींध दिया।

7.123.32

त्रिभिरेव महाभागः शरैः सन्नतपर्वभिः ।
ततोऽस्य वाहान्निशितैः शरैर्जघ्ने महारथः ॥ ७.१२३.३२ ॥

महाभाग्यशाली उस महारथी ने तीन झुके हुए जोड़ोंवाले बाणों से ही फिर उसके घोड़ों को तीखे बाणों से मार गिराया।

7.123.33

सारथिं च सुराङ्क्रुद्धः शरैः सन्नतपर्वभिः ।
धनुरेकेन भल्लेन हस्तावापं च पञ्चभिः ॥ ७.१२३.३३ ॥

और अत्यन्त क्रुद्ध होकर उसने झुके हुए जोड़ोंवाले बाणों से उसके सारथि को, एक भल्ल से धनुष को और पाँच से हाथ के रक्षक-कवच को (काट डाला)।

7.123.34

ध्वजं च रथशक्तिं च भल्लाभ्यां परमस्त्रिवित् ।
चिच्छेद विशिखैस्तीक्ष्णैस्तथोभौ पार्ष्णिसारथी ॥ ७.१२३.३४ ॥

परम अस्त्रों के ज्ञाता उसने दो भल्लों से ध्वज और रथ-शक्ति को, तथा तीखे बाणों से दोनों पार्ष्णि-सारथियों को काट डाला।

7.123.35

स च्छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः ।
त्रिगर्तसेनापतिना स्वरथेनापवाहितः ॥ ७.१२३.३५ ॥

धनुष कट गया, रथ रहित, घोड़े मारे गए, सारथि मारा गया, वह त्रिगर्तों के सेनापति द्वारा अपने ही रथ पर (दूर) ले जाया गया।

7.123.36

तमभिद्रुत्य शैनेयो मुहूर्तमिव भारत ।
न जघान महाबाहुर्भीमसेनवचः स्मरन् ॥ ७.१२३.३६ ॥

हे भारत, उसके पास दौड़कर महाबाहु शैनेय (सात्यकि) ने मानो क्षणभर को भी उसे नहीं मारा, भीमसेन के वचन का स्मरण करते हुए।

7.123.37

भीमसेनेन तु वधः सुतानां तव भारत ।
प्रतिज्ञातः सभामध्ये सर्वेषामेव संयुगे ॥ ७.१२३.३७ ॥

हे भरतवंशी, भीमसेन ने सभा के बीच सबके सामने युद्ध में आपके पुत्रों के वध की प्रतिज्ञा की थी।

7.123.38

ततो दुःशासनं जित्वा सात्यकिः संयुगे प्रभो ।
जगाम त्वरितो राजन्येन यातो धनञ्जयः ॥ ७.१२३.३८ ॥

फिर, हे प्रभु, युद्ध में दुःशासन को हराकर सात्यकि शीघ्रता से वहाँ गए जहाँ धनंजय (अर्जुन) गए थे।