महाभारत · अध्याय 7.128
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.128.1
समुत्तीर्णं रथानीकं पाण्डवं विहसन्रणे ।
विवारयिषुराचार्यः शरवर्षैरवाकिरत् ॥ ७.१२८.१ ॥
युद्धात पांडवांचे रथसैन्य पार होऊन येत असलेले पाहून आचार्य द्रोण हसत हसत ते अडवण्याच्या इच्छेने बाणवर्षाव करू लागले.
7.128.2
पिबन्निव शरौघांस्तान्द्रोणचापपरिच्युतान् ।
सोऽभ्यद्रवत सोदर्यान्मोहयन्बलमायया ॥ ७.१२८.२ ॥
द्रोणाच्या धनुष्यातून सुटलेले ते बाणप्रवाह जणू प्राशन करत, मायेने सैन्याला मोहित करत तो आपल्या सख्ख्या भावांकडे धावला.
7.128.3
तं मृधे वेगमास्थाय परं परमधन्विनः ।
चोदितास्तव पुत्रैश्च सर्वतः पर्यवारयन् ॥ ७.१२८.३ ॥
युद्धात प्रचंड वेगाने पुढे सरसावणाऱ्या त्याला, श्रेष्ठ धनुर्धरांनी आपल्या पुत्रांनी प्रेरित होऊन चहूबाजूंनी वेढले.
7.128.4
स तैस्तु संवृतो भीमः क्रोधेन प्रदहन्निव ।
उद्यच्छन्स गदां तेभ्यः सुघोरां सिंहवन्नदन्।
अवासृजच्च वेगेन शत्रुपक्षविनाशिनीम् ॥ ७.१२८.४ ॥
त्यांनी वेढलेला भीम क्रोधाने जणू जाळत, सिंहासारखा गर्जना करत, त्यांच्यावर अत्यंत भयंकर गदा उगारून शत्रुपक्षाचा नाश करणारी ती गदा वेगाने फेकली.
7.128.5
इन्द्राशनिरिवेन्द्रेण प्रविद्धा संहतात्मना ।
प्रामथ्नात्सा महाराज सैनिकांस्तव संयुगे ॥ ७.१२८.५ ॥
इंद्राच्या वज्रासारखी, दृढनिश्चयी वीराने फेकलेली ती गदा, हे महाराज, युद्धात तुमच्या सैनिकांना चिरडून टाकली.
7.128.6
घोषेण महता राजन्पूरयन्तीव मेदिनीम् ।
ज्वलन्ती तेजसा भीमा त्रासयामास ते सुतान् ॥ ७.१२८.६ ॥
हे राजा, तिच्या महाघोषाने पृथ्वी भरून टाकत, तेजाने पेटलेली ती भयंकर गदा तुमच्या पुत्रांना भयभीत करून गेली.
7.128.7
तां पतन्तीं महावेगां दृष्ट्वा तेजोभिसंवृताम् ।
प्राद्रवंस्तावकाः सर्वे नदन्तो बैरवान्रवान् ॥ ७.१२८.७ ॥
वेगाने खाली कोसळणाऱ्या, तेजाने वेढलेल्या त्या वस्तूला पाहून आपले सर्व सैनिक भयंकर आरोळ्या देत पळाले.
7.128.8
सिंहनादमसह्यं हि श्रुत्वा भीमस्य संयुगे ।
प्रापतन्मुनुजास्त्रस्ता रथेभ्यो रथिनस्तदा ॥ ७.१२८.८ ॥
युद्धात भीमाचा असह्य सिंहनाद ऐकून भयभीत झालेले मानव आणि रथी तेव्हा रथांवरून खाली कोसळले.
7.128.9
ते हन्यमाना भीमेन गदाहस्तेन तावकाः ।
प्राद्रवन्त रणे भीता व्याघ्रघ्राता मृगा इव ॥ ७.१२८.९ ॥
गदा हाती घेतलेल्या भीमाने मारले जात असताना आपले सैनिक युद्धात भयभीत होऊन वाघाने पकडलेल्या हरिणांसारखे पळाले.
7.128.10
स तान्विद्राव्य कौन्तेयः सङ्ख्येऽमित्रान्दुरासदान् ।
सुपर्ण इव वेगेन पक्षिराडत्यगाच्चमूम् ॥ ७.१२८.१० ॥
युद्धात त्या दुर्जय शत्रूंना पळवून लावून कुंतीपुत्र गरुडाप्रमाणे वेगाने त्या सेनेला ओलांडून गेला.
7.128.11
तथा तु विप्रकुर्वाणं रथयूथपयूथपम् ।
भारद्वाजो महाराज भीमसेनं समभ्ययात् ॥ ७.१२८.११ ॥
महाराजा, असा विध्वंस करणाऱ्या रथसमूहांच्या नायक भीमसेनाकडे भारद्वाज (द्रोण) चालून गेला.
7.128.12
भीमं तु समरे द्रोणो वारयित्वा शरोर्मिभिः ।
अकरोत्सहसा नादं षाण्डूनां भयमादधत् ॥ ७.१२८.१२ ॥
युद्धात द्रोणाने भीमाला बाणांच्या लाटांनी अडवून अचानक गर्जना केली; त्यामुळे पांडवांमध्ये भय निर्माण झाले.
7.128.13
तद्युद्धमासीत्सुमहद्धोरं देवासुरोपमम् ।
द्रोणस्य च महाराज भीमस्य च महात्मनः ॥ ७.१२८.१३ ॥
हे महाराज, द्रोण आणि महात्मा भीम यांच्यातील ते युद्ध अत्यंत महान, भयंकर आणि देव-असुरांच्या युद्धासारखे होते.
7.128.14
यदा तु विशिखैस्तीक्ष्णैर्द्रोणचापविनिःसृतैः ।
वध्यन्ते समरे वीराः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ७.१२८.१४ ॥
द्रोणाच्या धनुष्यातून सुटलेल्या तीक्ष्ण बाणांनी युद्धात शेकडो आणि हजारो वीर मारले जात होते.
7.128.15
ततो रथादवप्लुत्य वेगमास्थाय पाण्डवः ।
निमील्य नयने राजन्पदातिर्द्रोणमभ्ययात् ॥ ७.१२८.१५ ॥
नंतर, हे राजा, पांडव रथावरून उडी मारून वेगाने, डोळे मिटून, पायी द्रोणाकडे चालून गेला.
7.128.16
अंसे शिरो भीमसेनः करौ कृत्वोरसि स्थिरौ ।
वेगमास्थाय बलवान्मनोनिलगरुत्मताम् ॥ ७.१२८.१६ ॥
भीमसेनाने डोके खांद्यावर आणि हात छातीवर स्थिर ठेवून, मन, वारा आणि गरुड यांचा वेग धारण करून बलवान होऊन पुढे गेला.
7.128.17
यथा हि गोवृषो वर्षं प्रतिगृह्णाति लीलया ।
तथा भीमो नरव्याघ्रः शरवर्षं समग्रहीत् ॥ ७.१२८.१७ ॥
बैल जसा सहजपणे पावसाला झेलतो, तसाच नरव्याघ्र भीम बाणांच्या वर्षावाला झेलू लागला.
7.128.18
स वध्यमानः समरे रथं द्रोणस्य मारिष ।
ईषायां पाणिना गृह्य प्रचिक्षेप महाबलः ॥ ७.१२८.१८ ॥
हे मारिष, युद्धात मार खात असलेल्या त्या महाबलाने द्रोणाच्या रथाचा दांडा हाताने धरून फेकून दिला.
7.128.19
द्रोणस्तु सत्वरो राजन्क्षिप्तो भीमेन संयुगे ।
ददृशे तावकैर्योधैर्विस्मयोत्फुल्ललोचनैः।
परिहृत्य रथं द्रोणश्चूर्णितं तं महीतले ॥ ७.१२८.१९ ॥
राजा, युद्धात भीमाने फेकलेले द्रोण तत्काळ दिसले. विस्मयाने विस्फारलेल्या डोळ्यांनी तुमच्या योद्ध्यांनी त्यांना पाहिले. द्रोणांनी चुरडलेला तो रथ सोडून तो जमिनीवर पडलेला पाहिला.
7.128.20
रथमन्यं समारुह्य व्यूहद्वारं ययौ पुनः ।
तमायान्तं तथा दृष्ट्वा भग्नोत्साहं गुरुं तदा ॥ ७.१२८.२० ॥
द्रोण दुसऱ्या रथावर चढून पुन्हा व्यूहद्वाराकडे गेले. उत्साह मोडलेल्या त्या गुरूंना असे येताना पाहून...
7.128.21
गत्वा वेगात्पुनर्भीमो धुरं गृह्य रथस्य तु ।
तमप्यतिरथं भीमश्चिक्षेप भृशरोषितः ॥ ७.१२८.२१ ॥
भीम वेगाने जाऊन पुन्हा रथाची धुरा धरून, अत्यंत क्रोधाने त्या अतिरथालाही फेकून दिले.
7.128.22
एवमष्टौ रथाः क्षिप्ता भीमसेनेन लीलया ॥ ७.१२८.२२ ॥
अशा प्रकारे भीमसेनाने सहजपणे आठ रथ फेकले.
7.128.23
व्यदृश्यत निमेषेण पुनः स्वरथमास्थितः ।
दृश्यते तावकैर्योधैर्विस्मयोत्फुल्ललोचनैः ॥ ७.१२८.२३ ॥
क्षणार्धात ते पुन्हा आपल्या रथावर उभे असलेले दिसले. विस्मयाने विस्फारलेल्या डोळ्यांनी तुमचे योद्धे त्यांना पाहत आहेत.
7.128.24
तस्मिन्क्षणे तस्य यन्ता तूर्णमश्वानचोदयत् ।
भीमसेनस्य कौरव्य तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ७.१२८.२४ ॥
त्याच क्षणी त्यांच्या सारथ्याने घोड्यांना वेगाने हाकले. हे कौरवा, भीमसेनाचे ते कृत्य अद्भुत वाटले.
7.128.25
ततः स्वरथमास्थाय भीमसेनो महाबलः ।
अभ्यद्रवत वेगेन तव पुत्रस्य वाहिनीम् ॥ ७.१२८.२५ ॥
नंतर महाबली भीमसेन आपल्या रथावर आरूढ होऊन वेगाने तुमच्या पुत्राच्या सेनेवर धावून गेला.
7.128.26
स मृद्गन्क्षत्रियानाजौ वातो वृक्षानिवोद्धतः ।
अगच्छद्दारयन्सेनां सिन्धुवेगो नगानिव ॥ ७.१२८.२६ ॥
तो युद्धात क्षत्रियांना चिरडत, वादळ वृक्ष उखडावे तसा, आणि सिंधू नदीचा प्रवाह पर्वत फोडावा तसा सेनेला फोडत पुढे गेला.
7.128.27
भोजानीकं समासाद्य हार्दिक्येनाभिरक्षितम् ।
प्रमथ्य तरसा वीरस्तदप्यतिबलोऽभ्ययात् ॥ ७.१२८.२७ ॥
हार्दिक्य (कृतवर्मा) यांनी रक्षिलेल्या भोज सेनेजवळ पोहोचून, त्या अतिबलवान वीराने तिलाही बळाने मथून पुढे प्रयाण केले.
7.128.28
सन्त्रासयन्ननीकानि तलशब्देन पाण्डवः ।
अजयत्सर्वसैन्यानि शार्दूल इव गोवृषान् ॥ ७.१२८.२८ ॥
टाळ्या वाजवण्याच्या आवाजाने सेनांना भयभीत करत, पांडुपुत्राने वाघ गाईंच्या बैलांना जिंकावा तसे सर्व सेनांवर विजय मिळवला.
7.128.29
भोजानीकमतिक्रम्य दरदानां च वाहिनीम् ।
तथा म्लेच्छगणानन्यान्बहून्युद्धविशारदान् ॥ ७.१२८.२९ ॥
भोजांची सेना ओलांडून, दरदांची सेना आणि तसेच युद्धनिपुण अशा इतर अनेक म्लेच्छ समूहांना ओलांडून गेला.
7.128.30
सात्यकिं चैव सम्प्रेक्ष्य युध्यमानं महारथम् ।
रथेन यत्तः कौन्तेयो वेगेन प्रययौ तदा ॥ ७.१२८.३० ॥
तेव्हा युद्ध करणाऱ्या महारथी सात्यकीला पाहून, कुंतीपुत्र उत्सुकतेने रथात बसून वेगाने तिकडे गेला.
7.128.31
भीमसेनो महाराज द्रष्टुकामो धनञ्जयम् ।
अतीत्य समरे योधांस्तावकान्पाण्डुनन्दनः ॥ ७.१२८.३१ ॥
हे महाराज, अर्जुनाला पाहण्याच्या इच्छेने पांडुनंदन भीमसेन युद्धात तुमच्या योद्ध्यांना ओलांडून पुढे गेला.
7.128.32
सोऽपश्यदर्जुनं तत्र युध्यमानं महारथम् ।
सैन्धवस्य वधार्थं हि पराक्रान्तं पराक्रमी ॥ ७.१२८.३२ ॥
तेथे युद्ध करणाऱ्या महारथी अर्जुनाला त्याने पाहिले; सैंधवाच्या वधासाठी तो पराक्रमाने पुढे सरसावत होता.
7.128.33
तं दृष्ट्वा पुरुषव्याघ्रश्चुक्रोश महतो रवान् ।
प्रावृट्काले महाराज नर्दन्निव बलाहकः ॥ ७.१२८.३३ ॥
त्याला पाहून पुरुषव्याघ्र भीमाने मोठी गर्जना केली; हे महाराज, पावसाळ्यात गर्जणाऱ्या मेघाप्रमाणे.
7.128.34
तं तस्य निनदं घोरं पार्थः शुश्राव नर्दतः ।
वासुदेवश्च कौरव्य भीमसेनस्य संयुगे ॥ ७.१२८.३४ ॥
हे कौरव्य, पार्थाने भीमसेनाची ती भयंकर गर्जना ऐकली; आणि वासुदेवानेही युद्धात गर्जणाऱ्या भीमसेनाचा तो आवाज ऐकला.
7.128.35
तौ श्रुत्वा युगपद्वीरौ निनदं तस्य शुष्मिणः ।
पुनः पुनः प्राणदतां दिदृक्षन्तौ वृकोदरम् ॥ ७.१२८.३५ ॥
त्या पराक्रमी वीराची गर्जना एकाच वेळी ऐकून ते दोन्ही वीर, वृकोदराला पाहण्याच्या इच्छेने, पुन्हा पुन्हा शंखनाद करू लागले.
7.128.36
ततः पार्थो महानादं मुञ्चन्वै माधवश्च ह ।
अभ्ययातां महाराज नर्दन्तौ गोवृषाविव ॥ ७.१२८.३६ ॥
मग पार्थाने महान सिंहनाद केला आणि माधवानेही; हे महाराज, गर्जणाऱ्या दोन वृषभांप्रमाणे ते दोघे पुढे सरसावले.
7.128.37
भीमसेनरवं श्रुत्वा फल्गुनस्य च धन्विनः ।
अप्रीयत महाराज धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ ७.१२८.३७ ॥
भीमसेनाची गर्जना आणि धनुर्धर फाल्गुनाची (अर्जुनाची) गर्जना ऐकून, हे महाराज, धर्मपुत्र युधिष्ठिर प्रसन्न झाले.
7.128.38
विशोकश्चाभवद्राजा श्रुत्वा तं निनदं तयोः ।
धनञ्जयस्य समरे जयमाशास्तवान्विभिः ॥ ७.१२८.३८ ॥
त्या दोघांची ती गर्जना ऐकून राजा शोकरहित झाला; युद्धात धनंजयाच्या विजयाची त्याने वीरांसह आशा केली.
7.128.39
तथा तु नर्दमाने वै भीमसेने मदोत्कटे ।
स्मितं कृत्वा महाबाहुर्धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ ७.१२८.३९ ॥
मदोन्मत्त भीमसेन असा गर्जत असता, महाबाहू धर्मपुत्र युधिष्ठिराने स्मित केले.
7.128.40
हृद्गतं मनसा प्राह ध्यात्वा धर्मभृतां वरः ।
दत्ता भीम त्वया संवित्कृतं गुरुवचस्तथा ॥ ७.१२८.४० ॥
धर्मपालकांमध्ये श्रेष्ठ असलेला तो ध्यान करून मनातले बोलला: हे भीमा, तू वचन दिले होतेस, आणि गुरूंचे वचनही तू पूर्ण केले होतेस.
7.128.41
न हि तेषां जयो युद्धे येषां द्वेष्टाऽसि पाण्डव ।
दिष्ट्या जीवति सङ्ग्रमे सव्यसाची धनञ्जयः ॥ ७.१२८.४१ ॥
हे पाण्डवा, ज्यांचा तू शत्रू आहेस त्यांचा युद्धात विजय होत नाही; सुदैवाने युद्धात सव्यसाची धनंजय जिवंत आहे.
7.128.42
दिष्ट्या च कुशली वीरः सात्यकिः सत्यविक्रमः ।
दिष्ट्या शृणोमि गर्जन्तौ वासुदेवधनञ्जयौ ॥ ७.१२८.४२ ॥
सुदैवाने सत्यपराक्रमी वीर सात्यकी कुशल आहे; सुदैवाने वासुदेव आणि धनंजय गर्जत असल्याचे मी ऐकत आहे.
7.128.43
येन शक्रं रणे जित्वा तर्पितो हव्यवाहनः ।
स हन्ता द्विषतां सङ्ख्ये दिष्ट्या जीवति फल्गुनः ॥ ७.१२८.४३ ॥
युद्धात इंद्राला जिंकून अग्निदेवाला तृप्त करणारा, शत्रूंचा संहारक तो फाल्गुन सुदैवाने जिवंत आहे.
7.128.44
यस्य बाहुबलं सर्वे वयमाश्रित्य जीविताः ।
स हन्ता रि पुसैन्यानां दिष्ट्या जीवति फल्गुनः ॥ ७.१२८.४४ ॥
ज्याच्या बाहुबलाचा आश्रय घेऊन आपण सर्व जिवंत आहोत, शत्रुसैन्याचा संहारक तो फाल्गुन सुदैवाने जिवंत आहे.
7.128.45
निवातकवचा येन देवैरपि सुदुर्जयाः ।
निर्जिता धनुषैकेन दिष्ट्या पार्थः स जीवति ॥ ७.१२८.४५ ॥
देवांनाही दुर्जय असलेल्या निवातकवचांना ज्याने एकट्या धनुष्याने जिंकले, तो पार्थ सुदैवाने जिवंत आहे.
7.128.46
कौरवान्सहितान्सर्वान्गोग्रहार्थे समागतान् ।
योऽजयन्मत्स्यनगरे दिष्ट्या पार्थः स जीवति ॥ ७.१२८.४६ ॥
गायी पळवण्यासाठी एकत्र आलेल्या सर्व कौरवांना ज्याने मत्स्यनगरात जिंकले, तो पार्थ सुदैवाने जिवंत आहे.
7.128.47
कालकेयसहस्राणि चतुर्दश महारणे ।
योऽवधीद्भुजवीर्येण दिष्ट्या पार्थः स जीवति ॥ ७.१२८.४७ ॥
महायुद्धात आपल्या भुजाबलाने चौदा हजार कालकेयांना ज्याने वधले, तो पार्थ सुदैवाने जिवंत आहे.
7.128.48
गन्धर्वराजं बलिनं दुर्योधनकृते च वै ।
जितवान्योऽस्त्रवीर्येण दिष्ट्या पार्थः स जीवति ॥ ७.१२८.४८ ॥
दुर्योधनासाठी बलवान गंधर्वराजाला ज्याने अस्त्रबळाने जिंकले, तो पार्थ सुदैवाने जिवंत आहे.
7.128.49
किरीटमाली बलवाञ्छेताश्वः कृष्णसारथिः ।
मम प्रियश्च सततं दिष्ट्या पार्थः स जीवति ॥ ७.१२८.४९ ॥
किरीट व माळा धारण करणारा, बलवान, पांढऱ्या घोड्यांचा, कृष्ण ज्याचा सारथी आहे, माझा सदैव प्रिय असा तो पार्थ सुदैवाने जिवंत आहे.
7.128.50
पुत्रशोकाभिसन्तप्तश्चिकीर्षन्कर्म दुष्करम् ।
जयद्रथवधान्वेषी प्रतिज्ञां कृतवान्हि यः।
कच्चित्स सैन्धवं सङ्ख्ये हनिष्यति धनञ्जयः ॥ ७.१२८.५० ॥
पुत्रशोकाने संतप्त, दुष्कर कर्म करू इच्छिणारा, जयद्रथवधाचा शोध घेणारा, ज्याने प्रतिज्ञा केली — तो धनंजय युद्धात सैंधवाला मारील काय?
7.128.51
कच्चित्तीर्णप्रतिज्ञं हि वासुदेवेन रक्षितम् ।
अनस्तमित आदित्ये समेष्याम्यहमर्जुनम् ॥ ७.१२८.५१ ॥
वासुदेवाने रक्षिलेला, प्रतिज्ञा पूर्ण केलेला तो अर्जुन — सूर्य मावळण्यापूर्वी मी त्याला भेटेन काय?
7.128.52
कच्चित्सैन्धवको राजा दुर्योधनहिते रतः ।
नन्दयिष्यत्यमित्रान्हि फल्गुनेन निपातितः ॥ ७.१२८.५२ ॥
दुर्योधनाच्या हितात रत असलेला सैंधव राजा — फाल्गुनाने पाडलेला — शत्रूंना आनंद देईल काय?
7.128.53
कच्चिद्दुर्योधनो राजा फल्गुनेन निपातितम् ।
दृष्ट्वा सैन्धवकं सङ्ख्ये शममस्मासु धास्यति ॥ ७.१२८.५३ ॥
फाल्गुनाने युद्धात पाडलेल्या सैंधवाला पाहून, राजा दुर्योधन आमच्याशी शांती प्रस्थापित करील काय?
7.128.54
दृष्ट्वा विनिहतान्भ्रातॄन्भीमसेनेन संयुगे ।
कच्चिद्दुर्योधनो मन्दः शममस्मासु यास्यति ॥ ७.१२८.५४ ॥
युद्धात भीमसेनाने मारलेल्या बंधूंना पाहून, मूर्ख दुर्योधन आमच्याशी शांतीकडे वळेल काय?
7.128.55
दृष्ट्वा चान्यान्महायोधान्पातितान्धरणीतले ।
कच्चिद्दुर्योधनो मन्दः पश्चात्तापं गमिष्यति ॥ ७.१२८.५५ ॥
भूमीवर पडलेले इतर महायोद्धे पाहून मूर्ख दुर्योधन पश्चात्ताप करील का?
7.128.56
शेषस्य रक्षणार्थं च सन्धास्यति सुयोधनः ।
एवं बहुविधं तस्य राज्ञश्चिन्तयतस्तदा। ॥ ७.१२८.५६ ॥
उरलेल्यांच्या रक्षणासाठी सुयोधन तह करील. अशा प्रकारे त्या राजाचा तेव्हा अनेक प्रकारे विचार चालू असताना (…).
7.128.57
कृपयाऽभिपरीतस्य घोरं युद्धमवर्तत ॥ ७.१२८.५७ ॥
करुणेने वेढलेल्या त्याच्या मनात घोर युद्ध सुरू होते.