महाभारत · अध्याय 7.13
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.13.1
सान्तरे तु प्रतिज्ञाने राज्ञो द्रोणेन निग्रहे ।
ततस्ते सैनिकाः श्रुत्वा तं युधिष्ठिरनिग्रहम्।
सिंहनादरवांश्चक्रुर्बाहुशब्दांश्च कृत्स्नशः ॥ ७.१३.१ ॥
अटींसह केलेल्या प्रतिज्ञेत, द्रोणाने राजाला पकडण्याबाबत; तेव्हा त्या सैनिकांनी युधिष्ठिराच्या बंदीची बातमी ऐकून सर्वत्र सिंहनाद आणि दंड थोपटण्याचे आवाज केले.
7.13.2
तच्च सर्वं यथान्यायं धर्मराजेन भारत ।
आप्तैश्चारैः परिज्ञातं भारद्वाजचिकीर्षितम् ॥ ७.१३.२ ॥
हे भरतवंशा, धर्मराजाने ते सर्व यथान्याय जाणले; विश्वासू हेरांमार्फत भारद्वाजाचा (द्रोणाचा) मनसुबाही पूर्णपणे कळला.
7.13.3
ततः सर्वान्समानाय्य भ्रातृनन्यांश्च सर्वशः ।
अव्रवीद्धर्मराजस्तु धनञ्जयमिदं वचः ॥ ७.१३.३ ॥
मग सर्व बंधूंना व इतरांना बोलावून धर्मराजाने धनंजयाला (अर्जुनाला) हे वचन सांगितले.
7.13.4
श्रुतं ते पुरुषव्याघ्र द्रोणस्याद्य चिकीर्षितम् ।
यथा तन्न भवेत्सत्यं तथा नीतिर्विधीयताम् ॥ ७.१३.४ ॥
हे पुरुषव्याघ्रा! द्रोणाचा हेतू तू आज ऐकला आहेस; तो खरा ठरू नये अशी नीती आखली जावी.
7.13.5
सान्तरं हि प्रतिज्ञातं द्रोणेनामित्रघातिना ।
तच्चान्तरममोघेषौ त्वयि तेन समाहितम् ॥ ७.१३.५ ॥
शत्रूंचा नाश करणाऱ्या द्रोणाने अटींसह प्रतिज्ञा केली आहे; आणि ती अट, हे अमोघबाणा, त्याने तुझ्यावर ठेवली आहे.
7.13.6
तत्त्वमद्य महाबाहो युध्यस्व मदनन्तरम् ।
यथा दुर्योधनः कामं नेमं द्रोणादवाप्नुयात् ॥ ७.१३.६ ॥
म्हणून हे महाबाहो! आज तू माझ्यानंतर युद्ध कर, जेणेकरून दुर्योधनाला द्रोणाकडून हवे तसे हे मिळू नये.
7.13.7
यथा मे न वधः कार्य आचार्यस्य कथञ्चन ।
तथा तव परित्यागो न मे राजंश्चिकीर्षितः ॥ ७.१३.७ ॥
आचार्यांचा वध कोणत्याही प्रकारे माझ्याकडून होऊ नये, त्याचप्रमाणे हे राजा, मी आपला त्याग करण्याची इच्छा करत नाही.
7.13.8
अप्येवं पाण्डव प्राणानुत्सृजेयमहं युधि ।
प्रतियाताऽहमाचार्यं त्वां न जह्यां कथञ्चन ॥ ७.१३.८ ॥
हे पांडवा, युद्धात मी प्राणही सोडीन; परंतु आचार्यांना दिलेल्या वचनानुसार मी कोणत्याही प्रकारे आपल्याला सोडणार नाही.
7.13.9
त्वां निगृह्याहवे राजन्धार्तराष्ट्रो यमिच्छति ।
न स तं जीवलोकेऽस्मिन्कामं प्राप्ता कथञ्चन ॥ ७.१३.९ ॥
हे राजा, युद्धात आपल्याला बंदी करून धृतराष्ट्रपुत्र जी इच्छा करतो, ती या जगात तो कोणत्याही प्रकारे मिळवू शकणार नाही.
7.13.10
प्रपतेद्द्यौः सनक्षत्रा पृथिवी शकली भवेत् ।
न त्वां द्रोणो निगृह्णीयाज्जीवमाने मयि ध्रुवम् ॥ ७.१३.१० ॥
नक्षत्रांसह आकाश कोसळो, पृथ्वी तुकडे तुकडे होवो; तरीही मी जिवंत असताना द्रोण निश्चितच आपल्याला बंदी करू शकणार नाहीत.
7.13.11
यदि तस्य रणे साह्यं कुरुते वज्रभृत्स्वयम् ।
विष्णुर्वा सहितो देवैर्न त्वां प्राप्स्यत्यसौ मृधे ॥ ७.१३.११ ॥
युद्धात वज्रधारी स्वतः त्याला साहाय्य केले, किंवा देवांसह विष्णू साहाय्य करील, तरी तो युद्धात आपल्याला मिळवू शकणार नाही.
7.13.12
मयि जीवति राजेन्द्र न भयं कर्तुमर्हसि ।
द्रोणादस्त्रभृतां श्रेष्ठात्सर्वशस्त्रभृतामपि ॥ ७.१३.१२ ॥
हे राजेंद्रा, मी जिवंत असेपर्यंत, अस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ आणि सर्व शस्त्रधारींमध्येही श्रेष्ठ अशा द्रोणांपासून आपण भय बाळगू नये.
7.13.13
अन्यच्च ब्रूयां राजेन्द्र प्रतिज्ञां मम निश्चलाम् ॥ ७.१३.१३ ॥
हे राजेंद्रा, आणखी एक गोष्ट सांगतो — ही माझी अढळ प्रतिज्ञा आहे.
7.13.14
न स्मराम्यनृतं तावन्न स्मरामि पराजयम् ।
न स्मरामि प्रतिश्रुत्य विस्मृत्य मनस्वऽकृतम् ॥ ७.१३.१४ ॥
आजवर मी असत्य बोललो असे आठवत नाही, पराभवही आठवत नाही. वचन देऊन विसरलेले, मनस्वी माणसाने न केलेले कृत्यही आठवत नाही.
7.13.15
ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च मृदङ्गाश्चानकैः सह ।
प्रावाद्यन्त महाराज पाण्डवानां निवेशने ॥ ७.१३.१५ ॥
तेव्हा, हे महाराज, पांडवांच्या छावणीत शंख, भेरी, मृदंग आणि आनक एकत्र वाजू लागले.
7.13.16
सिंहनादश्च संजज्ञे पाण्डवानां महात्मनाम् ।
धनुर्ज्यातलशब्दश्च गगनस्पृक्सुभैरवः ॥ ७.१३.१६ ॥
महात्म्या पांडवांचा सिंहनाद झाला; धनुष्याच्या दोरीचा आणि तळहातांचा आवाज आकाशाला स्पर्श करत अत्यंत भयंकर झाला.
7.13.17
श्रुत्वा शङ्खस्य निर्घोषं पाण्डवस्य महौजसः ।
त्वदीयेष्वप्यनीकेषु वादित्राण्यभिजघ्निरे ॥ ७.१३.१७ ॥
महातेजस्वी पांडवाचा शंखनाद ऐकून तुमच्या सैन्यातही वाद्ये वाजू लागली.
7.13.18
ततो व्यूढान्यनीकानि तव तेषां च भारत ।
शनैरुपेयुरन्योन्यं योत्स्यमानानि संयुगे ॥ ७.१३.१८ ॥
तेव्हा, हे भरतवंशजा, तुमच्या आणि त्यांच्या व्यूहरचित सेना युद्धास सिद्ध होऊन हळूहळू एकमेकांजवळ आल्या.
7.13.19
ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ।
पाण्डवानां कुरूणां च द्रोणपाञ्चाल्ययोरपि ॥ ७.१३.१९ ॥
तेव्हा पांडव आणि कौरव यांच्यात, तसेच द्रोण आणि पांचाल यांच्यातही, अंगावर काटा आणणारे भयंकर युद्ध सुरू झाले.
7.13.20
यतमानाः प्रयतेन द्रोणानीकविशातने ।
न शेकुः सृञ्जया युद्धे तद्धि द्रोणेन पालितम् ॥ ७.१३.२० ॥
द्रोणाच्या सैन्याचा नाश करण्यासाठी पूर्ण प्रयत्न करूनही सृंजयांना युद्धात यश मिळाले नाही, कारण ते सैन्य द्रोणाने संरक्षित केले होते.
7.13.21
तथैव तव पुत्रस्य रथोदाराः प्रहारिणः ।
न शेकुः पाण्डवीं सेनां पाल्यमानां किरीटीना ॥ ७.१३.२१ ॥
त्याचप्रमाणे तुमच्या पुत्राचे श्रेष्ठ रथी प्रहार करूनही किरीटधारी (अर्जुन) यांनी रक्षिलेल्या पांडवसैन्याला हरवू शकले नाहीत.
7.13.22
आस्तां ते स्तिमिते सेने रक्ष्यमाणे परस्परम् ।
सम्प्रसुप्ते यथा नक्तं वनराज्यौ सुपुष्पिते ॥ ७.१३.२२ ॥
ती दोन्ही सैन्ये स्तब्ध राहून एकमेकांचे रक्षण करत होती, जशा रात्री फुललेल्या वनराजी निद्रिस्त असतात.
7.13.23
ततो रुक्मरथो राजन्नर्केणेव विराजता ।
वरूथिना विनिष्पत्य व्यचरत्पृतनामुखे ॥ ७.१३.२३ ॥
हे राजा! तेव्हा सोन्याच्या रथावरील वीर सूर्यासारख्या तेजस्वी चिलखतासह पुढे झेपावून सैन्याच्या अग्रभागी संचार करू लागला.
7.13.24
तमुद्यन्तं रथेनैकमाशुकारिणमाहवे ।
अनेकमिव सन्त्रसान्मेनिरे पाण्डुसृञ्जयाः ॥ ७.१३.२४ ॥
युद्धात एकट्याच रथावर वेगाने पुढे सरसावणाऱ्या त्या वीराला पांडव आणि सृंजय भीतीने अनेकांसारखा पाहू लागले.
7.13.25
तेन मुक्ताः शरा घोरा विचेरुः सर्वतोदिशम् ।
त्रासयन्तो महाराज पाण्डवेयस्य वाहिनीम् ॥ ७.१३.२५ ॥
त्याने सोडलेले भयंकर बाण सर्व दिशांना पसरले, हे महाराज, पांडवांच्या सेनेला भयभीत करत.
7.13.26
मध्यन्दिनमनुप्राप्तो गभस्तिशतसंवृतः ।
यथा दृश्येत घर्मोशुस्तथा द्रोणोऽप्यदृश्यत ॥ ७.१३.२६ ॥
मध्यान्हाला पोहोचलेला, शेकडो किरणांनी वेढलेला सूर्य जसा दिसतो, तसाच द्रोण दिसत होता.
7.13.27
न चैनं पाण्डवेयानां कश्चिच्छक्नोति भारत ।
वीक्षितुं समरे क्रुद्धं महेन्द्रमिव दानवाः ॥ ७.१३.२७ ॥
हे भारता, पांडवांपैकी कोणालाही युद्धात क्रुद्ध झालेल्या याच्याकडे पाहणे शक्य नव्हते, जसे दानव क्रुद्ध इंद्राकडे पाहू शकत नाहीत.
7.13.28
मोहयित्वा ततः सैन्यं भारद्वाजः प्रतापवान् ।
धृष्टद्युम्नबलं तूर्णं व्यधमन्निशितैः शरैः
अपनीते ततः पार्थे धर्मराजो जितस्त्वया ॥ ७.१३.२८ ॥
नंतर प्रतापी भारद्वाजाने सैन्याला मोहित करून, तीक्ष्ण बाणांनी धृष्टद्युम्नाच्या सेनेला लवकरच नष्ट केले. पार्थाला दूर केल्यावर तू धर्मराजाला जिंकलेस.
7.13.29
स दिशः सर्वतो रुद्ध्वा संवृत्य खमजिह्मगैः ।
पार्षतो यत्र तत्रैनामभिनत्पाण्डुवाहिनीम्
ग्रहणे हि जयस्तस्य न वधे पुरुषर्षभ ।
ग्रहणं हि वधात्तस्य धर्मराजस्य मन्यसे।
अनेनैवाभ्युपायेन ग्रहणं समुपैष्यसि ॥ ७.१३.२९ ॥
त्याने सर्व बाजूंनी दिशा अडवून, सरळ उडणाऱ्या बाणांनी आकाश झाकून, इकडेतिकडे पांडवांच्या सेनेला भेदले. हे पुरुषर्षभा, त्याचा जय पकडण्यात आहे, मारण्यात नाही; धर्मराजाला मारण्यापेक्षा पकडणेच तू योग्य मानतोस. या उपायानेच तू त्याला पकडशील.
7.13.30
अहं गृहीत्वा राजानं सत्यधर्मपरायणम् ।
आनयिष्यामि ते राजन्वशमद्य न संशयः ॥ ७.१३.३० ॥
सत्यधर्मपरायण राजाला धरून मी आजच, हे राजा, तुमच्या वशात आणीन; यात संशय नाही.
7.13.31
यदि स्यास्यति सङ्ग्रामे मुहूर्तमपि मेऽग्रतः ।
अपनीते नरव्याघ्रे कुन्तीपुत्रे धनञ्जये ॥ ७.१३.३१ ॥
युद्धात माझ्यासमोर जर क्षणभरही ते राहिले, तर नरव्याघ्र कुंतीपुत्र धनंजय दूर गेल्यावर.
7.13.32
फल्गुनस्य समीपे तु न हि शक्यो युधिष्ठिरः ।
ग्रहीतुं समरे राजन्सेन्द्रैरपि सुरासुरैः ॥ ७.१३.३२ ॥
फाल्गुनाच्या समीप असताना युधिष्ठिराला युद्धात पकडणे शक्य नाही, हे राजा; इंद्रासह देव आणि असुरांनाही नाही.
7.13.33
एवमुक्ते तदा तस्मिन्युद्धे देवासुरोपमे ।
सान्तरं तु प्रतिज्ञाते राज्ञो द्रोणेन निग्रहे।
गृहीतं तममन्यन्त तव पुत्राः सुबालिशाः ॥ ७.१३.३३ ॥
देवासुर युद्धासारख्या त्या युद्धात असे सांगितले गेले असता, राजाला पकडण्याची द्रोणाने प्रतिज्ञा केल्यामुळे, तुमच्या अतिमूर्ख पुत्रांनी त्याला पकडले असे मानले.
7.13.34
ततो दुर्योधनेनापि ग्रहणं पाण्डवस्य तत् ।
स्कन्धावारेषु सर्वेषु यथास्थानेषु मारिष।
सैन्यस्थानेषु सर्वेषु सुघोषितमरिन्दम ॥ ७.१३.३४ ॥
नंतर दुर्योधनानेही पांडवाच्या त्या पकडण्याची घोषणा सर्व छावण्यांमध्ये, त्यांच्या त्यांच्या ठिकाणी, सैन्याच्या सर्व ठाण्यांवर चांगल्या प्रकारे करवली, हे अरिंदमा.
7.13.35
पाण्डवेयेषु सापेक्षं द्रोणं जानाति ते सुतः ।
ततः प्रतिज्ञास्थैर्यार्थं स मन्त्रो बहुलीकृतः ॥ ७.१३.३५ ॥
तुमच्या पुत्राला माहीत होते की द्रोण पांडवांकडे झुकलेला आहे. मग प्रतिज्ञा स्थिर ठेवण्यासाठी तो बेत मोठ्या प्रमाणावर पसरवला गेला.