મહાભારત · અધ્યાય 7.152
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.152.1
सिन्धुराजे हते तात समरे सव्यसाचिना ।
तथैव भूरिश्रवसि किमासीद्वो मनस्तदा ॥ ७.१५२.१ ॥
હે તાત, યુદ્ધમાં સવ્યસાચી (અર્જુન) દ્વારા સિંધુરાજ માર્યો ગયો ત્યારે, અને એ જ રીતે ભૂરિશ્રવા માર્યો ગયો ત્યારે તમારું મન કેવું હતું?
7.152.2
दुर्योधनेन च द्रोणस्तथोक्तः कुरसंसदि ।
किमुक्तवान्परं तस्मात्तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ७.१५२.२ ॥
કુરુસભામાં દુર્યોધને આ રીતે કહ્યું ત્યારે દ્રોણે પછી શું કહ્યું? હે સંજય, તે મને કહે.
7.152.3
निष्टानको महानासीत्सैन्यानां तव भारत ।
सैन्धवं निहतं दृष्ट्वा भूरिश्रवसमेव च ॥ ७.१५२.३ ॥
હે ભારત, તમારી સેનામાં સિંધુરાજ અને ભૂરિશ્રવા માર્યા ગયેલા જોઈને મોટો આક્રંદ ઊઠ્યો.
7.152.4
मन्त्रितं तव पुत्रस्य ते सर्वमवमेनिरे ।
येन मन्त्रैण निहताः शतशः क्षत्रियर्षभाः ॥ ७.१५२.४ ॥
તમારા પુત્રની બધી યોજનાઓને તેમણે તુચ્છ ગણી; એ યોજનાથી સેંકડો શ્રેષ્ઠ ક્ષત્રિયો માર્યા ગયા.
7.152.5
द्रोणस्तु तद्वचः श्रुत्वा पुत्रस्य तव दुर्मनाः ।
मुहूर्तमिव च ध्यात्वा भृशमार्तोऽभ्यभाषत ॥ ७.१५२.५ ॥
તમારા પુત્રના એ વચનો સાંભળીને દ્રોણ દુઃખી મનથી, જાણે ક્ષણભર ધ્યાન ધરીને, અત્યંત પીડિત થઈને બોલ્યા.
7.152.6
दुर्योधन किमेवं मां वाक्शरैरुपकृन्तसि ।
अजय्यं सततं सङ्ख्ये ब्रुवाणं सव्यसाचिनम् ॥ ७.१५२.६ ॥
હે દુર્યોધન, આ રીતે શબ્દબાણોથી મને કેમ વીંધે છે? યુદ્ધમાં સદા અજેય સવ્યસાચી (અર્જુન) વિશે કહેતાં.
7.152.7
एतेनवार्जुनं ज्ञातुमलं कौरव संयुगे ।
यच्छिखण्ड्यवधीद्भीष्मं पाल्यमानः किरीटिना ॥ ७.१५२.७ ॥
હે કૌરવ, યુદ્ધમાં અર્જુનને આ ઉપરથી જ ઓળખી શકાય; કિરીટી દ્વારા રક્ષિત શિખંડીએ ભીષ્મને માર્યા.
7.152.8
अवध्यं निहतं दृष्ट्वा संयुगे देवदानवैः ।
तदैवाज्ञासिषमहं नेयमस्तीति भारती ॥ ७.१५२.८ ॥
યુદ્ધમાં દેવદાનવો માટે પણ અવધ્ય એવા (ભીષ્મ)ને હણાયેલા જોઈને ત્યારે જ મને જણાયું કે આ અન્યથા નથી, હે ભારત.
7.152.9
यं पुंसां त्रिषु लोकेषु सर्वशूरममंस्म हि ।
तस्मिन्निपतिते भीष्मे कं शेषं पर्युपास्महे ॥ ७.१५२.९ ॥
ત્રણ લોકમાં પુરુષોમાં જેને અમે સર્વશ્રેષ્ઠ શૂર માનતા હતા, તે ભીષ્મ પડ્યા પછી, બાકી રહેલામાંથી કોનો આશ્રય લઈએ?
7.152.10
यान्स्म तान्ग्लहते तात शकुनिः कुरुसंसदि ।
अक्षान्न तेऽक्षा निशिता बाणास्ते शत्रुतापनाः। ॥ ७.१५२.१० ॥
હે તાત, કુરુસભામાં શકુનિ જે પાસાઓથી જુગાર રમે છે તે પાસા નથી; તારા તીક્ષ્ણ બાણો જ શત્રુઓને તપાવનારા છે.
7.152.11
अक्षांस्तु मन्यसे बाणाञ्छोभमानाञ्छिताञ्शरान् ।
त एते घ्नन्ति नस्तात विशिखाः पार्थचोदिताः।
तांस्तदाऽऽख्यायमानस्त्वं विदुरेण न बुद्धवान् ॥ ७.१५२.११ ॥
જે ચમકતાં તીક્ષ્ણ બાણોને તું પાસા માને છે, હે તાત, એ જ પાર્થે પ્રેરેલા બાણો અત્યારે આપણને હણે છે; વિદુરે કહ્યા છતાં તું તેમને સમજ્યો નહીં.
7.152.12
यास्ता विलपतश्चापि विदुरस्य महात्मनः ।
धीरस्य वाचो नाश्रौषीः क्षेमाय वदतः शिवाः ॥ ७.१५२.१२ ॥
મહાત્મા વિદુર વિલાપ કરતાં, ધીર બનીને કલ્યાણ માટે જે શુભ વચનો કહેતા હતા, તે તેં સાંભળ્યાં નહીં.
7.152.13
तदिदं वर्तते घोरमागतं वैशसं महत् ।
तस्यावमानाद्वाक्यस्य दुःशासनकृतेन च ॥ ७.१५२.१३ ॥
આ ભયંકર અને મહાન વિનાશ આવી પહોંચ્યો છે; તેના (વિદુરના) વચનના અપમાનથી અને દુઃશાસને કરેલા કૃત્યથી.
7.152.14
योऽवमन्य वचः पथ्यं सुहृदामाप्तकारिणाम् ।
स्वमतं कुरुते मूढः स शोच्यो नचिरादिव ॥ ७.१५२.१४ ॥
હિતકારી વચનોનો, સાચા સુહૃદોનાં વચનોનો અનાદર કરીને જે મૂર્ખ પોતાના મત પ્રમાણે ચાલે છે, તે જલદી શોચનીય બને છે.
7.152.15
यच्च नः प्रेक्षमाणानां कृष्णामानाय्य तत्सभाम् ।
अनर्हन्तीं कुले जातां सर्वधर्मानुचारिणीम् ॥ ७.१५२.१५ ॥
અમારી નજર સામે તે સભામાં કૃષ્ણા (દ્રૌપદી)ને લાવવામાં આવી—જે કુળમાં જન્મેલી, અયોગ્ય ન હતી અને સર્વ ધર્મોનું આચરણ કરનારી હતી.
7.152.16
तस्याधर्मस्य गान्धारे फलं प्राप्तमिदं महत् ।
नोचेत्पापं परे लोके त्वमृच्छेथास्ततोऽधिकम् ॥ ७.१५२.१६ ॥
હે ગાંધારીપુત્ર! તે અધર્મનું આ મહાન ફળ તને મળ્યું છે; નહીંતર પરલોકમાં એના કરતાં પણ વધુ પાપ તને પ્રાપ્ત થાત.
7.152.17
यच्च तान्पाण्डवान्द्यूते विषमेण विजित्य ह ।
प्राव्राजयस्तदाऽरण्ये रौरवाजिनवाससः ॥ ७.१५२.१७ ॥
અને તે પાંડવોને જુગારમાં કપટથી જીતી, રુરુ મૃગના ચામડાનાં વસ્ત્રો પહેરાવી તમે તેમને જંગલમાં કાઢી મૂક્યા.
7.152.18
पुत्राणामिव चैतेषां धर्ममाचरतां सदा ।
द्रुह्येत्को नु नरो लोके मदन्यो ब्राह्मणब्रुवः ॥ ७.१५२.१८ ॥
સદા ધર્મનું આચરણ કરનારા આ લોકોને પુત્રોની જેમ માનનાર મારા સિવાય, બ્રાહ્મણ જેવું બોલનાર બીજો કયો મનુષ્ય જગતમાં આમની સાથે દ્રોહ કરે?
7.152.19
पाण्डवानामयं कोपस्त्वया शकुनिना सह ।
आहृतो धृतराष्ट्रस्य सम्मते कुरु संसदि ॥ ७.१५२.१९ ॥
પાંડવોનો આ કોપ તેં શકુનિ સાથે મળીને ઊભો કર્યો, ધૃતરાષ્ટ્રની સંમતિથી, કુરુસભામાં.
7.152.20
दुःशासनेन संयुक्तः कर्णेन परिवर्धितः ।
क्षत्तुर्वाक्यमनादृत्य त्वयाऽब्यस्तः पुनः पुनः ॥ ७.१५२.२० ॥
દુઃશાસન સાથે જોડાઈ, કર્ણથી પ્રોત્સાહિત થઈ, ક્ષત્તા (વિદુર)ના વચનોની અવગણના કરીને, તેં વારંવાર તેને ભડકાવ્યું.
7.152.21
स हि नः क्रोधवृक्षश्च कृतमूलो महात्मनाम् ।
तस्य पुष्पफले राजन्नुपभुङ्क्ष्व महाबल ॥ ७.१५२.२१ ॥
તે ક્રોધવૃક્ષ આપણા મહાત્માઓમાં ઊંડે મૂળ નાખી ચૂક્યું છે; હે રાજન્, હે મહાબળવાન, તેનાં ફૂલ અને ફળનો ઉપભોગ કર.
7.152.22
यत्ताः सर्वे पराभूताः पर्यवारयतार्जुनम् ।
सिन्धुराजानमाश्रित्य स वो मध्ये कथं हतः ॥ ७.१५२.२२ ॥
તમે સૌ તૈયાર હોવા છતાં પરાજિત થઈ, સિંધુરાજનો આશ્રય લઈ અર્જુનને ઘેર્યો; તે તમારી મધ્યમાં કેવી રીતે હણાયો?
7.152.23
कथं त्वयि च कर्णे च कृपे शल्ये च जीवति ।
अश्वत्थाम्नि च कौरव्य निधनं सैन्धवोऽगमत् ॥ ७.१५२.२३ ॥
તું, કર્ણ, કૃપ, શલ્ય અને અશ્વત્થામા જીવિત હોવા છતાં, હે કૌરવ્ય, સૈંધવનું મૃત્યુ કેવી રીતે થયું?
7.152.24
युध्यन्तः सर्वराजानस्तेजस्विन उपासते ।
सिन्धुराजं परित्रातुं वो मध्ये कथं हतः ॥ ७.१५२.२४ ॥
યુદ્ધ કરતા સર્વ તેજસ્વી રાજાઓ સિંધુરાજને બચાવવા તમારી પાસે ઊભા હતા; તે તમારી મધ્યમાં કેવી રીતે હણાયો?
7.152.25
मय्येव हि विशेषेण तथा दुर्योधन त्वयि ।
आशंसत परित्राणमर्जुनात्स महीपतिः ॥ ७.१५२.२५ ॥
કારણ કે ખાસ કરીને મારામાં અને હે દુર્યોધન, તારામાં એ રાજાએ અર્જુનથી રક્ષણની આશા રાખી હતી.
7.152.26
ततस्तस्मिन्परित्राणमलब्धवति फल्गुनात् ।
न किञ्चिदनुपश्यामि जीवितस्थानमात्मनः ॥ ७.१५२.२६ ॥
પછી ફાલ્ગુન (અર્જુન)થી તેને રક્ષણ ન મળ્યું ત્યારે મને મારા જીવન માટે કોઈ સ્થાન દેખાતું નથી.
7.152.27
मज्जन्तमिव चात्मानं धृष्टद्युम्नस्य संयुगे ।
पश्याम्यहत्वा पाञ्चालान्सह तेन शिखण्डिना ॥ ७.१५२.२७ ॥
યુદ્ધમાં ધૃષ્ટદ્યુમ્નથી ડૂબતા માણસની જેમ હું મને જોઉં છું; તેની અને શિખંડી સહિત પાંચાલોને માર્યા વિના.
7.152.28
तन्मां किमभितप्यन्तं वाक्शरैरेव कृन्तसि ।
अशक्तः सिन्धुराजस्य भूत्वा त्राणाय भारत ॥ ७.१५२.२८ ॥
તો પછી, પીડાથી બળતા મને તું શા માટે શબ્દબાણોથી જ કાપે છે? હે ભારત, સિંધુરાજનું રક્ષણ કરવામાં અસમર્થ થઈને.
7.152.29
सौवर्णं सत्यसन्धस्य ध्वजमक्लिष्टकर्मणः ।
अपश्यन्युधि भीष्मस्य कथमाशंससे जयम् ॥ ७.१५२.२९ ॥
સત્યપ્રતિજ્ઞ અને અથાક કર્મ કરનાર ભીષ્મનો સોનેરી ધ્વજ યુદ્ધમાં ન જોઈને તું વિજયની આશા કેવી રીતે રાખે છે?
7.152.30
मध्ये महारथानां किं शेषं तत्र मन्यसे ।
हतो भूरिश्रवाश्चैव किं शेषं तत्र मन्यसे ॥ ७.१५२.३० ॥
મહારથીઓની વચ્ચે ત્યાં શું બાકી છે એમ તું માને છે? ભૂરિશ્રવા પણ માર્યા ગયા છે, તો ત્યાં શું બાકી છે એમ તું માને છે?
7.152.31
कृप एव च दुर्धर्षो यदि जीवति पार्थिव ।
यो नागात्सिन्धुराजस्य वर्त्म तं पूजयाम्यहम् ॥ ७.१५२.३१ ॥
હે રાજા, જો અજેય કૃપ જીવિત હોય, જે સિંધુરાજના માર્ગે ગયો નથી, તેનો હું આદર કરું છું.
7.152.32
यत्रापश्यं हतं भीष्मं पश्यतस्तेऽनुजस्य वै ।
दुःशासनस्य कौरव्य कुर्वाणं कर्म दुष्करम् ॥ ७.१५२.३२ ॥
હે કૌરવ્ય, જ્યાં તમારા નાના ભાઈ દુઃશાસન દુષ્કર કર્મ કરતા હતા અને તમે જોતા હતા ત્યારે મેં ભીષ્મને હણાયેલા જોયા.
7.152.33
अवध्यकल्पं सङ्ग्रामे देवैरपि सवासवैः ।
न ते वसुन्धराऽस्तीति तदाहं चिन्तये नृप ॥ ७.१५२.३३ ॥
હે રાજા, યુદ્ધમાં ઇન્દ્ર સહિત દેવોને પણ લગભગ અવધ્ય; તમારી આ પૃથ્વી હવે નથી એમ હું વિચારું છું.
7.152.34
इमानि पाण्डवानां च सृज्जयानां च भारत ।
अनीकान्याद्रवन्ते मां सहितान्यद्य भारत ॥ ७.१५२.३४ ॥
હે ભારત, પાંડવો અને સૃંજયોની આ સેનાઓ આજે એકસાથે મારી તરફ દોડી રહી છે.
7.152.35
नाहत्वा सर्वपाञ्चलान्कवचस्य विमोक्षणम् ।
कर्ताऽस्मि समरे कर्म धार्तराष्ट्र हितं तव ॥ ७.१५२.३५ ॥
બધા પાંચાલોને હણ્યા વિના હું કવચ ઉતારીશ નહીં; હે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર, યુદ્ધમાં તમારા હિતનું કર્મ કરીશ.
7.152.36
राजन्ब्रूयाः सुतं मे त्वमश्वत्थामानमाहवे ।
न सोमकाः प्रमोक्तव्या जीवितं परिरक्षता ॥ ७.१५२.३६ ॥
હે રાજા, તમે મારા પુત્ર અશ્વત્થામાને કહેજો: યુદ્ધમાં જીવ બચાવતાં સોમકોને છોડવા નહીં.
7.152.37
यच्च पित्राऽनुशिष्टोऽसि तद्वचः परिपालय ।
आनृशंस्ये दमे सत्ये चार्जवे च स्थिरो भव ॥ ७.१५२.३७ ॥
પિતાએ તને જે ઉપદેશ આપ્યો છે તે વચનનું પાલન કર. દયા, સંયમ, સત્ય અને સરળતામાં સ્થિર રહે.
7.152.38
धर्मार्थकामकुशलो धर्मार्थावप्यपीडयन् ।
धर्मप्रधानकार्याणि कुर्याश्चेति पुनः पुनः ॥ ७.१५२.३८ ॥
ધર્મ, અર્થ અને કામમાં કુશળ રહે; ધર્મ અને અર્થને પીડા આપ્યા વિના. ધર્મપ્રધાન કાર્યો જ કર, એમ વારંવાર.
7.152.39
चक्षुर्मनोभ्यां सन्तोष्या विप्राः पूज्याश्च शक्तितः ।
न चैषां विप्रियं कार्यं ते हि वह्निशिखोपमाः ॥ ७.१५२.३९ ॥
આંખ અને મનથી બ્રાહ્મણોને સંતુષ્ટ કરવા; શક્તિ અનુસાર તેમની પૂજા કરવી. તેમનું અપ્રિય ન કરવું, કારણ કે તેઓ અગ્નિજ્વાળા સમાન છે.
7.152.40
एष त्वहमनीकानि प्रविशाम्यरिसूदन ।
रणाय महते राजंस्त्वया वाक्शरपीडितः ॥ ७.१५२.४० ॥
હે શત્રુસૂદન, આ હું હવે સેનાઓમાં પ્રવેશ કરું છું; હે રાજન, મહાન યુદ્ધ માટે, તારા વાક્યબાણોથી પીડિત થઈને.
7.152.41
त्वं च दुर्योधन बलं यदि शक्तोऽसि पालय ।
रात्रावपि च योद्धव्याः संरब्धाः कुरुसृञ्जयाः ॥ ७.१५२.४१ ॥
અને હે દુર્યોધન, જો તું સમર્થ હોય તો સેનાનું રક્ષણ કર. રાત્રે પણ ક્રોધિત કુરુઓ અને સૃંજયોએ યુદ્ધ કરવું.
7.152.42
एवमुक्त्वा ततः प्रायाद्द्रोणः पाण्वसृञ्जयान् ।
मुष्णन्क्षत्रियतेजांसि नक्षत्राणामिवांशुमान् ॥ ७.१५२.४२ ॥
એમ કહીને પછી દ્રોણ પાંડવો અને સૃંજયો તરફ ચાલ્યા; સૂર્ય નક્ષત્રોની પ્રભાને ઝાંખી કરે તેમ ક્ષત્રિયોનું તેજ હરતા.