महाभारत · अध्याय 7.152
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.152.1
सिन्धुराजे हते तात समरे सव्यसाचिना ।
तथैव भूरिश्रवसि किमासीद्वो मनस्तदा ॥ ७.१५२.१ ॥
हे तात, युद्धात सव्यसाची (अर्जुन) याने सिंधुराजाला ठार मारल्यावर, तसेच भूरिश्रवसालाही मारल्यावर तेव्हा तुमचे मन कसे होते?
7.152.2
दुर्योधनेन च द्रोणस्तथोक्तः कुरसंसदि ।
किमुक्तवान्परं तस्मात्तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ७.१५२.२ ॥
कुरुसभेत दुर्योधनाने असे म्हटल्यावर द्रोणाने पुढे काय म्हटले? हे संजया, ते मला सांग.
7.152.3
निष्टानको महानासीत्सैन्यानां तव भारत ।
सैन्धवं निहतं दृष्ट्वा भूरिश्रवसमेव च ॥ ७.१५२.३ ॥
हे भारता, तुमच्या सैन्यात सिंधुराजाला आणि भूरिश्रवसालाही मारलेले पाहून मोठा आक्रोश उठला.
7.152.4
मन्त्रितं तव पुत्रस्य ते सर्वमवमेनिरे ।
येन मन्त्रैण निहताः शतशः क्षत्रियर्षभाः ॥ ७.१५२.४ ॥
तुमच्या पुत्राने रचलेला सर्व डाव त्यांनी तुच्छ मानला; त्या डावाने शेकडो श्रेष्ठ क्षत्रिय मारले गेले.
7.152.5
द्रोणस्तु तद्वचः श्रुत्वा पुत्रस्य तव दुर्मनाः ।
मुहूर्तमिव च ध्यात्वा भृशमार्तोऽभ्यभाषत ॥ ७.१५२.५ ॥
तुमच्या पुत्राचे ते बोल ऐकून द्रोण खिन्न मनाने, जणू क्षणभर विचार करून, अत्यंत व्यथित होऊन बोलला.
7.152.6
दुर्योधन किमेवं मां वाक्शरैरुपकृन्तसि ।
अजय्यं सततं सङ्ख्ये ब्रुवाणं सव्यसाचिनम् ॥ ७.१५२.६ ॥
हे दुर्योधना, असे शब्दबाणांनी मला का छेदतोस? युद्धात सदैव अजेय असलेल्या सव्यसाची (अर्जुना) विषयी बोलत.
7.152.7
एतेनवार्जुनं ज्ञातुमलं कौरव संयुगे ।
यच्छिखण्ड्यवधीद्भीष्मं पाल्यमानः किरीटिना ॥ ७.१५२.७ ॥
हे कौरवा, युद्धात अर्जुनाला यावरूनच ओळखता येते; किरीटीने रक्षिलेला शिखंडी भीष्माला मारता झाला.
7.152.8
अवध्यं निहतं दृष्ट्वा संयुगे देवदानवैः ।
तदैवाज्ञासिषमहं नेयमस्तीति भारती ॥ ७.१५२.८ ॥
युद्धात देव-दानवांनाही अवध्य असलेला (भीष्म) मारला गेलेला पाहून तेव्हाच मला कळले की हे अन्यथा नाही, हे भारता.
7.152.9
यं पुंसां त्रिषु लोकेषु सर्वशूरममंस्म हि ।
तस्मिन्निपतिते भीष्मे कं शेषं पर्युपास्महे ॥ ७.१५२.९ ॥
त्रिलोकांत पुरुषांमध्ये ज्याला आम्ही सर्वश्रेष्ठ शूर मानत होतो, तो भीष्म पडल्यावर उरलेल्यांपैकी कोणाचा आश्रय घ्यावा?
7.152.10
यान्स्म तान्ग्लहते तात शकुनिः कुरुसंसदि ।
अक्षान्न तेऽक्षा निशिता बाणास्ते शत्रुतापनाः। ॥ ७.१५२.१० ॥
हे तात, कुरुसभेत शकुनी ज्या फाशांनी जुगार खेळतो ते फासे नाहीत; तुझे तीक्ष्ण बाणच शत्रूंना तापवणारे आहेत.
7.152.11
अक्षांस्तु मन्यसे बाणाञ्छोभमानाञ्छिताञ्शरान् ।
त एते घ्नन्ति नस्तात विशिखाः पार्थचोदिताः।
तांस्तदाऽऽख्यायमानस्त्वं विदुरेण न बुद्धवान् ॥ ७.१५२.११ ॥
ज्या चमकणाऱ्या तीक्ष्ण बाणांना तू फासे समजतोस, हे तात, तेच पार्थाने प्रेरलेले बाण आता आपल्याला मारत आहेत; विदुराने सांगूनही तू ते ओळखले नाहीस.
7.152.12
यास्ता विलपतश्चापि विदुरस्य महात्मनः ।
धीरस्य वाचो नाश्रौषीः क्षेमाय वदतः शिवाः ॥ ७.१५२.१२ ॥
महात्मा विदुर विलाप करत, धीरपणे कल्याणासाठी जे शुभ वचन बोलले, ते तू ऐकले नाहीस.
7.152.13
तदिदं वर्तते घोरमागतं वैशसं महत् ।
तस्यावमानाद्वाक्यस्य दुःशासनकृतेन च ॥ ७.१५२.१३ ॥
हे भयंकर आणि मोठे संकट आले आहे; त्याच्या (विदुराच्या) वाक्यांचा अवमान केल्यामुळे आणि दुःशासनाने केलेल्या कृत्यामुळे.
7.152.14
योऽवमन्य वचः पथ्यं सुहृदामाप्तकारिणाम् ।
स्वमतं कुरुते मूढः स शोच्यो नचिरादिव ॥ ७.१५२.१४ ॥
हितकारक वाक्यांचा, खऱ्या सुहृदांच्या वचनांचा अनादर करून जो मूर्ख आपल्या मतानुसार वागतो, तो लवकरच शोचनीय ठरतो.
7.152.15
यच्च नः प्रेक्षमाणानां कृष्णामानाय्य तत्सभाम् ।
अनर्हन्तीं कुले जातां सर्वधर्मानुचारिणीम् ॥ ७.१५२.१५ ॥
आमच्या डोळ्यांदेखत त्या सभेत कृष्णेला (द्रौपदीला) आणले—जी कुलात जन्मलेली, अयोग्य नसलेली आणि सर्व धर्मांचे आचरण करणारी होती.
7.152.16
तस्याधर्मस्य गान्धारे फलं प्राप्तमिदं महत् ।
नोचेत्पापं परे लोके त्वमृच्छेथास्ततोऽधिकम् ॥ ७.१५२.१६ ॥
हे गांधारीपुत्रा! त्या अधर्माचे हे मोठे फळ तुला मिळाले आहे; नाहीतर परलोकात यापेक्षाही अधिक पाप तुला प्राप्त झाले असते.
7.152.17
यच्च तान्पाण्डवान्द्यूते विषमेण विजित्य ह ।
प्राव्राजयस्तदाऽरण्ये रौरवाजिनवाससः ॥ ७.१५२.१७ ॥
आणि त्या पांडवांना द्यूतात कपटाने जिंकून, रुरु हरिणाच्या कातड्याची वस्त्रे नेसवून, तुम्ही त्यांना अरण्यात हाकलले.
7.152.18
पुत्राणामिव चैतेषां धर्ममाचरतां सदा ।
द्रुह्येत्को नु नरो लोके मदन्यो ब्राह्मणब्रुवः ॥ ७.१५२.१८ ॥
नेहमी धर्माचे आचरण करणाऱ्या यांना मुलांप्रमाणे मानणाऱ्या मला सोडून, ब्राह्मणासारखे बोलणारा दुसरा कोणता मनुष्य जगात यांच्याशी द्रोह करेल?
7.152.19
पाण्डवानामयं कोपस्त्वया शकुनिना सह ।
आहृतो धृतराष्ट्रस्य सम्मते कुरु संसदि ॥ ७.१५२.१९ ॥
पांडवांचा हा कोप तू शकुनीसह घडवून आणलास, धृतराष्ट्राच्या संमतीने, कुरुसभेत.
7.152.20
दुःशासनेन संयुक्तः कर्णेन परिवर्धितः ।
क्षत्तुर्वाक्यमनादृत्य त्वयाऽब्यस्तः पुनः पुनः ॥ ७.१५२.२० ॥
दुःशासनासह मिळून, कर्णाने प्रोत्साहित होऊन, क्षत्त्याच्या (विदुराच्या) शब्दांकडे दुर्लक्ष करून, तू वारंवार ते भडकवलेस.
7.152.21
स हि नः क्रोधवृक्षश्च कृतमूलो महात्मनाम् ।
तस्य पुष्पफले राजन्नुपभुङ्क्ष्व महाबल ॥ ७.१५२.२१ ॥
तो क्रोधवृक्ष आमच्या महात्म्यांमध्ये खोलवर मुळावला आहे; हे राजा, हे महाबलवान, त्याची फुले आणि फळे तू भोग.
7.152.22
यत्ताः सर्वे पराभूताः पर्यवारयतार्जुनम् ।
सिन्धुराजानमाश्रित्य स वो मध्ये कथं हतः ॥ ७.१५२.२२ ॥
तुम्ही सर्व तयार असूनही पराजित होऊन, सिंधुराजाचा आश्रय घेऊन अर्जुनाला वेढले; तो तुमच्या मध्यभागी कसा मारला गेला?
7.152.23
कथं त्वयि च कर्णे च कृपे शल्ये च जीवति ।
अश्वत्थाम्नि च कौरव्य निधनं सैन्धवोऽगमत् ॥ ७.१५२.२३ ॥
तू, कर्ण, कृप, शल्य आणि अश्वत्थामा जिवंत असताना, हे कौरव्या, सैंधव मृत्यू कसा पावला?
7.152.24
युध्यन्तः सर्वराजानस्तेजस्विन उपासते ।
सिन्धुराजं परित्रातुं वो मध्ये कथं हतः ॥ ७.१५२.२४ ॥
लढणारे सर्व तेजस्वी राजे सिंधुराजाचे रक्षण करण्यासाठी तुमच्या जवळ उभे होते; तो तुमच्या मध्यभागी कसा मारला गेला?
7.152.25
मय्येव हि विशेषेण तथा दुर्योधन त्वयि ।
आशंसत परित्राणमर्जुनात्स महीपतिः ॥ ७.१५२.२५ ॥
कारण विशेषतः माझ्यावर आणि हे दुर्योधना, तुझ्यावर त्या राजाने अर्जुनापासून रक्षणाची आशा ठेवली होती.
7.152.26
ततस्तस्मिन्परित्राणमलब्धवति फल्गुनात् ।
न किञ्चिदनुपश्यामि जीवितस्थानमात्मनः ॥ ७.१५२.२६ ॥
नंतर फाल्गुनापासून (अर्जुनापासून) त्याला रक्षण मिळाले नाही, तेव्हा मला स्वतःच्या जीवनाचे कोणतेही स्थान दिसत नाही.
7.152.27
मज्जन्तमिव चात्मानं धृष्टद्युम्नस्य संयुगे ।
पश्याम्यहत्वा पाञ्चालान्सह तेन शिखण्डिना ॥ ७.१५२.२७ ॥
युद्धात धृष्टद्युम्नाने बुडवला जात असल्यासारखा मी स्वतःला पाहतो; त्याच्या आणि शिखंडीसह पांचालांना मारल्याशिवाय.
7.152.28
तन्मां किमभितप्यन्तं वाक्शरैरेव कृन्तसि ।
अशक्तः सिन्धुराजस्य भूत्वा त्राणाय भारत ॥ ७.१५२.२८ ॥
मग, दुःखाने तप्त झालेल्या मला तू शब्दबाणांनीच का छेदतोस? हे भारता, सिंधुराजाचे रक्षण करण्यास असमर्थ होऊन.
7.152.29
सौवर्णं सत्यसन्धस्य ध्वजमक्लिष्टकर्मणः ।
अपश्यन्युधि भीष्मस्य कथमाशंससे जयम् ॥ ७.१५२.२९ ॥
सत्यप्रतिज्ञ आणि अथक कर्म करणाऱ्या भीष्माचा सोनेरी ध्वज युद्धात न पाहता तू विजयाची आशा कशी करतोस?
7.152.30
मध्ये महारथानां किं शेषं तत्र मन्यसे ।
हतो भूरिश्रवाश्चैव किं शेषं तत्र मन्यसे ॥ ७.१५२.३० ॥
महारथींच्या मध्ये तिथे काय उरले आहे असे तुला वाटते? भूरिश्रवाही मारला गेला आहे, तर तिथे काय उरले आहे असे तुला वाटते?
7.152.31
कृप एव च दुर्धर्षो यदि जीवति पार्थिव ।
यो नागात्सिन्धुराजस्य वर्त्म तं पूजयाम्यहम् ॥ ७.१५२.३१ ॥
हे राजा, दुर्धर्ष कृप जिवंत असेल, जो सिंधुराजाच्या मार्गाने गेला नाही, त्याचा मी सन्मान करतो.
7.152.32
यत्रापश्यं हतं भीष्मं पश्यतस्तेऽनुजस्य वै ।
दुःशासनस्य कौरव्य कुर्वाणं कर्म दुष्करम् ॥ ७.१५२.३२ ॥
हे कौरव्या, जिथे तुमचा धाकटा भाऊ दुःशासन दुष्कर कर्म करत असताना तुम्ही पाहत असताना भीष्म मारलेला मी पाहिला.
7.152.33
अवध्यकल्पं सङ्ग्रामे देवैरपि सवासवैः ।
न ते वसुन्धराऽस्तीति तदाहं चिन्तये नृप ॥ ७.१५२.३३ ॥
हे राजा, युद्धात इंद्रासह देवांनाही जवळजवळ अवध्य असलेला; तुमची ही पृथ्वी आता नाही असे मला वाटते.
7.152.34
इमानि पाण्डवानां च सृज्जयानां च भारत ।
अनीकान्याद्रवन्ते मां सहितान्यद्य भारत ॥ ७.१५२.३४ ॥
हे भारता, पांडव आणि सृंजयांची ही सैन्ये आज एकत्र येऊन माझ्यावर धावून येत आहेत.
7.152.35
नाहत्वा सर्वपाञ्चलान्कवचस्य विमोक्षणम् ।
कर्ताऽस्मि समरे कर्म धार्तराष्ट्र हितं तव ॥ ७.१५२.३५ ॥
सर्व पांचालांना मारल्याशिवाय मी कवच उतरवणार नाही; हे धृतराष्ट्रपुत्रा, युद्धात तुझ्या हिताचे कर्म करीन.
7.152.36
राजन्ब्रूयाः सुतं मे त्वमश्वत्थामानमाहवे ।
न सोमकाः प्रमोक्तव्या जीवितं परिरक्षता ॥ ७.१५२.३६ ॥
हे राजा, तू माझा पुत्र अश्वत्थाम्याला सांग: युद्धात जीव वाचवताना सोमकांना सोडू नये.
7.152.37
यच्च पित्राऽनुशिष्टोऽसि तद्वचः परिपालय ।
आनृशंस्ये दमे सत्ये चार्जवे च स्थिरो भव ॥ ७.१५२.३७ ॥
वडिलांनी तुला जो उपदेश दिला आहे तो पाळ. अहिंसा, संयम, सत्य आणि सरळपणा यांत स्थिर राहा.
7.152.38
धर्मार्थकामकुशलो धर्मार्थावप्यपीडयन् ।
धर्मप्रधानकार्याणि कुर्याश्चेति पुनः पुनः ॥ ७.१५२.३८ ॥
धर्म, अर्थ आणि काम यांत कुशल राहा; धर्म आणि अर्थ यांना पीडा न देता. धर्मप्रधान कार्येच कर, असे पुन्हा पुन्हा.
7.152.39
चक्षुर्मनोभ्यां सन्तोष्या विप्राः पूज्याश्च शक्तितः ।
न चैषां विप्रियं कार्यं ते हि वह्निशिखोपमाः ॥ ७.१५२.३९ ॥
डोळ्यांनी व मनाने ब्राह्मणांना संतुष्ट करावे; शक्तीनुसार त्यांची पूजा करावी. त्यांचे अप्रिय कधीही करू नये, कारण ते अग्निज्वालांसारखे आहेत.
7.152.40
एष त्वहमनीकानि प्रविशाम्यरिसूदन ।
रणाय महते राजंस्त्वया वाक्शरपीडितः ॥ ७.१५२.४० ॥
हे शत्रुसंहारका, हा मी आता सैन्यात प्रवेश करतो; हे राजा, महायुद्धासाठी, तुझ्या वाक्यबाणांनी दुखावलेला.
7.152.41
त्वं च दुर्योधन बलं यदि शक्तोऽसि पालय ।
रात्रावपि च योद्धव्याः संरब्धाः कुरुसृञ्जयाः ॥ ७.१५२.४१ ॥
आणि हे दुर्योधना, तुला शक्ती असल्यास सैन्याचे रक्षण कर. रात्रीसुद्धा संतप्त कौरव व सृंजय यांनी युद्ध करावे.
7.152.42
एवमुक्त्वा ततः प्रायाद्द्रोणः पाण्वसृञ्जयान् ।
मुष्णन्क्षत्रियतेजांसि नक्षत्राणामिवांशुमान् ॥ ७.१५२.४२ ॥
असे बोलून मग द्रोण पांडव व सृंजय यांच्याकडे निघाले; सूर्य ताऱ्यांचे तेज झाकतो तसे क्षत्रियांचे तेज हरण करीत.