महाभारत · अध्याय 7.155
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.155.1
यत्तदा प्राविशत्पाण्डूनाचार्यः कुपितो बली ।
उक्ता दुर्योधनं मन्दं मम शास्त्रातिगं सुतम् ॥ ७.१५५.१ ॥
तेव्हा क्रोधित आणि बलवान आचार्य पाण्डवांमध्ये शिरले; शास्त्राचे उल्लंघन करणाऱ्या माझ्या मूर्ख पुत्र दुर्योधनाला त्यांनी सांगितले होते.
7.155.2
प्रविश्य विचरन्तं च रथे शूरमवस्थितम् ।
कथं द्रोणं महेष्वासं पाण्डवाः पर्यवारयन् ॥ ७.१५५.२ ॥
रथात उभा राहून संचार करणाऱ्या शूर महाधनुर्धर द्रोणांना पाण्डवांनी कसे वेढले?
7.155.3
केऽरक्षन्दक्षिणं चक्रमाचार्यस्य महाहवे ।
के चोत्तरमरक्षन्त निघ्नतः शास्त्रवान्बहून् ॥ ७.१५५.३ ॥
महायुद्धात आचार्यांच्या दक्षिण चक्राचे रक्षण कोणी केले? आणि अनेकांना मारणाऱ्या शास्त्रज्ञाच्या उत्तर बाजूचे रक्षण कोणी केले?
7.155.4
के चास्य पृष्ठतोऽन्वासन्वीरा वीरस्य योधिनः ।
के पुरस्तादवर्तन्त रथिनस्तस्य शत्रवः ॥ ७.१५५.४ ॥
या वीराच्या मागे कोणते वीर योद्धे चालले होते? आणि त्याच्या समोर त्याचे शत्रू असलेले रथी कोण उभे होते?
7.155.5
मन्ये तानस्पृशच्छीतमतिवेलमनार्तवम् ।
मन्ये ते समवेपन्त गावो वै शिशिरे यथा ॥ ७.१५५.५ ॥
मला वाटते की अकाली आणि अतिशय थंडीने त्यांना स्पर्श केला; हेमंत ऋतूत गायी थरथरतात तसे ते थरथरत होते.
7.155.6
यत्प्राविशन्महेष्वासः पाञ्चालानपराजितः ।
नृत्यन्स रथमार्गेषु सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ ७.१५५.६ ॥
महाधनुर्धर, अपराजित, सर्व शस्त्रधाऱ्यांत श्रेष्ठ असा तो पांचालांमध्ये शिरला आणि रथमार्गांवर नाचत फिरला.
7.155.7
निर्दहन्सर्वसैन्यानि पाञ्चालानां रथर्षभः ।
धूमकेतुरिव क्रुद्धः कथं मृत्युमुपेयिवान् ॥ ७.१५५.७ ॥
पांचाल्यांची सर्व सेना जाळणारा, रथवीरांमधील वृषभ, क्रुद्ध धूमकेतूप्रमाणे, तो कसा मृत्यूला प्राप्त झाला?
7.155.8
सायाह्ने सैन्धवं हत्वा राज्ञा पार्थः समेत्य च ।
सात्यकिश्च महेष्वासो द्रोणमेवाभ्यधावताम् ॥ ७.१५५.८ ॥
सायंकाळी सैंधवाचा वध करून, राजासह एकत्र येऊन पार्थ आणि महाधनुर्धर सात्यकी द्रोणावरच धावले.
7.155.9
तथा युधिष्ठिरस्तूर्णं भीमसेनश्च पाण्डवः ।
पृथक्चमूभ्यां संयत्तौ द्रोणमेवाभ्यधावताम् ॥ ७.१५५.९ ॥
तसेच युधिष्ठिर आणि पांडुपुत्र भीमसेन वेगाने, दोन वेगवेगळ्या सैन्यांसह सज्ज होऊन द्रोणावरच धावले.
7.155.10
तथैव नकुलो धीमान्सहदेवश्च दुर्जयः ।
धृष्टद्युम्नः शतानीको विराटश्च सकेकयः।
मात्स्याः साल्वाः ससेनाश्च द्रोणमेव ययुर्युधि ॥ ७.१५५.१० ॥
तसेच बुद्धिमान नकुल, अजेय सहदेव, धृष्टद्युम्न, शतानीक, विराट आणि केकयांसह, मत्स्य व साल्व आपापल्या सैन्यांसह युद्धात द्रोणावरच गेले.
7.155.11
द्रुपदश्च तथा राजा पाञ्चालैरभिरक्षितः ।
धृष्टद्युम्नपिता राजन्द्रोणमेवाभ्यवर्तत ॥ ७.१५५.११ ॥
राजा द्रुपदही पांचाल्यांनी रक्षिलेला, हे राजा, धृष्टद्युम्नाचे पिता, द्रोणावरच पुढे सरसावला.
7.155.12
द्रौपदेया महेष्वासा राक्षसश्च घटोत्कचः ।
ससैन्यास्ते न्यवर्तन्त द्रोणमेव महाद्युतिम् ॥ ७.१५५.१२ ॥
द्रौपदीचे पुत्र, महाधनुर्धर, राक्षस घटोत्कचही सैन्यांसह परतून, त्या महातेजस्वी द्रोणाकडेच वळले.
7.155.13
प्रभद्रकाश्च पाञ्चालाः षट्सहस्राः प्रहारिणः ।
द्रोणमेवाभ्यवर्तन्त पुरस्कृत्य शिखण्डिनम् ॥ ७.१५५.१३ ॥
प्रभद्रक आणि पाञ्चाल, सहा हजार प्रहारी योद्धे, शिखंडीला पुढे करून द्रोणांकडेच वळले.
7.155.14
तथेतरे नरव्याघ्राः पाण्डवानां महारथाः ।
सहिताः सन्न्यवर्तन्त द्रोणमेव द्विजर्षभम् ॥ ७.१५५.१४ ॥
तसेच पाण्डवांचे इतर नरव्याघ्र महारथीही एकत्र परतून द्विजश्रेष्ठ द्रोणांकडेच वळले.
7.155.15
तेषु शूरेषु युद्धाय गतेषु भरतर्षभ ।
बभूव रजनी घोरा भीरूणां भयवर्धिनी ॥ ७.१५५.१५ ॥
हे भरतर्षभा! ते शूर युद्धासाठी गेले असता भित्र्यांचे भय वाढवणारी भयंकर रात्र झाली.
7.155.16
योधानामशिवा रौद्रा राजन्नन्तकगामिनी ।
कुञ्जराश्वमनुष्याणां प्राणान्तकरणी तदा ॥ ७.१५५.१६ ॥
हे राजा! तेव्हा ती रात्र योद्ध्यांसाठी अशुभ, रौद्र, मृत्यूकडे नेणारी होती; हत्ती, घोडे आणि माणसांचे प्राण संपवणारी.
7.155.17
तस्यां रजन्यां घोरायां नदन्त्यः सर्वतः शिवाः ।
न्यवेदयन्भयं घोरं सज्वालकबलैर्मुखैः ॥ ७.१५५.१७ ॥
त्या भयंकर रात्री सर्वत्र ओरडणाऱ्या कोल्ह्यांनी ज्वलंत तोंडांनी घोर भय सांगितले.
7.155.18
उलूकाश्चाप्यदृश्यन्त शंसन्तो विपुलं भयम् ।
विशेषतः कौरवाणां ध्वजिन्यामतिदारुणाः ॥ ७.१५५.१८ ॥
मोठे भय सांगणारे घुबडही दिसले; विशेषतः कौरवांच्या सेनेत ते अत्यंत भयानक होते.
7.155.19
ततः सैन्येषु राजेन्द्र शब्दः समभवन्महान् ।
भेरीशब्देन महता मृदङ्गानां स्वनेन च ॥ ७.१५५.१९ ॥
तेव्हा हे राजेंद्रा, सैन्यांमध्ये मोठा गजर उठला; मोठ्या भेरींच्या शब्दाने आणि मृदंगांच्या नादाने.
7.155.20
गजानां बृंहितैश्चापि तुरङ्गाणां च हेषितैः ।
खुरशब्दनिपातैश्च तुमुलः सर्वतोऽभवत् ॥ ७.१५५.२० ॥
हत्तींचे चीत्कार, घोड्यांची खिंकाळी आणि खुरांचे टापेचे आवाज यांनी सर्वत्र गोंधळ माजला.
7.155.21
ततः समभवद्युद्धं सन्ध्यायामतिदारुणम् ।
द्रोणस्य च महाराज सृञ्जयानां च सर्वशः ॥ ७.१५५.२१ ॥
तेव्हा हे महाराजा, संध्याकाळी द्रोण आणि सृंजयांमध्ये सर्वत्र अत्यंत भयानक युद्ध झाले.
7.155.22
तमसा चावृते लोके न प्राज्ञायत किञ्चन ।
सैन्येन रजसा चैव समन्तादुत्थितेन ह ॥ ७.१५५.२२ ॥
अंधाराने व्यापलेल्या जगात काहीच ओळखू येत नव्हते; सैन्याने उडवलेल्या धुळीनेही चहूकडे व्यापले.
7.155.23
नरस्याश्वस्य नागस्य समसज्जत शोणितम् ।
नापश्याम रजो भौमं कश्मलेनाभिसंवृताः ॥ ७.१५५.२३ ॥
माणसे, घोडे आणि हत्ती यांचे रक्त एकत्र मिसळले; मोहाने वेढलेल्या आम्हाला भूमीवरील धूळ दिसत नव्हती.
7.155.24
रात्रौ वंशवनस्येव दह्यमानस्य पर्वते ।
घोरश्चटचटाशब्दः शस्त्राणां पततामभूत् ॥ ७.१५५.२४ ॥
रात्री डोंगरावर जळणाऱ्या बांबूच्या रानासारखा, पडणाऱ्या शस्त्रांचा भयानक चटचट आवाज झाला.
7.155.25
मृदङ्गानकनिर्ह्रादैर्झर्झरैः पटहैस्तथा ।
फेत्कारैर्हेषितैः शब्दैः सर्वमैवाकुलं बभौ ॥ ७.१५५.२५ ॥
मृदंग आणि आनकांच्या निनादाने, झर्झर आणि पटहांच्या ध्वनीने, तसेच फेत्कार व हेषितांच्या शब्दांनी सर्व काही व्याकुळ दिसले.
7.155.26
नैव स्वे न परे राजन्प्राज्ञायन्त तमोवृते ।
उन्मत्तमिव तत्सर्वं बभूव रजनीमुखे ॥ ७.१५५.२६ ॥
राजा, अंधाराने वेढलेले असल्यामुळे रात्रीच्या आरंभी आपले किंवा शत्रूचे कोणीच ओळखता येत नव्हते; सर्व काही उन्मत्तासारखे झाले.
7.155.27
भौमं रजोऽथ राजेन्द्र शोणितेन प्रणाशितम् ।
शातकौम्भैश्च कवचैर्भूषणैश्च तमोऽनशत् ॥ ७.१५५.२७ ॥
हे राजेंद्रा, तेव्हा भूमीवरील धूळ रक्ताने शमली; सोन्याच्या कवचांनी व अलंकारांनी अंधार पसरला.
7.155.28
ततः सा भारती सेना मणिहेमविभूषिता ।
द्यौरिवासीत्सनक्षत्रा रजन्यां भरतर्षभ ॥ ७.१५५.२८ ॥
हे भरतर्षभा, तेव्हा मणी आणि सोन्याने अलंकृत ती भारती सेना रात्रीत नक्षत्रांसह आकाशासारखी दिसू लागली.
7.155.29
गोमायुबलसङ्घुष्टा शक्तिध्वजसमाकुला ।
वारणाभिरुता घोरा क्ष्वेडितोत्क्रुष्टनादिता ॥ ७.१५५.२९ ॥
कोल्ह्यांच्या गजराने गजबजलेली, शक्ती आणि ध्वजांनी भरलेली, हत्तींच्या गर्जनेने निनादलेली, भयंकर, सीत्कार व आरोळ्यांनी गुंजलेली.
7.155.30
तत्राभवन्महाशब्दस्तुमुलो रोमहर्षणः ।
समावृण्वन्दिशः सर्वा महेन्द्राशनिनिःस्वनः ॥ ७.१५५.३० ॥
तेथे महान, तुमुल, रोमांच उभे करणारा शब्द उठला; तो सर्व दिशा व्यापून टाकत होता, महेंद्राच्या वज्राच्या गडगडाटासारखा.
7.155.31
सा निशीथे महाराज सेनाऽदृश्यत भारती ।
अङ्गदैः कुण्डलैर्निष्कैः शस्त्रैश्चैवावभासिता ॥ ७.१५५.३१ ॥
हे महाराज, मध्यरात्री ती भारती सेना दिसली; अंगदे, कुंडले, निष्क आणि शस्त्रांनी ती प्रकाशित होती.
7.155.32
तत्र नागा रथाश्चैव जाम्बूनदविभूषिताः ।
निशायां प्रत्यदृश्यन्त मेघा इव सविद्युतः ॥ ७.१५५.३२ ॥
तेथे जाम्बूनद सोन्याने शृंगारलेले हत्ती आणि रथ रात्री विजांसह मेघांसारखे दिसले.
7.155.33
ऋष्टिशक्तिगदाबाणमुसलप्रासपट्टसाः ।
सम्पतन्तो व्यदृश्यन्त भ्राजमाना इवाग्नयः ॥ ७.१५५.३३ ॥
ऋष्टी, शक्ती, गदा, बाण, मुसळ, प्रास व पट्टस उडताना दिसली; तेजस्वी अग्नींसारखी.
7.155.34
दुर्योधनपुरोवातां रथनागवलाहकाम् ।
वादित्रघोषस्तनितां चापविद्युद्व्वजैर्वृताम् ॥ ७.१५५.३४ ॥
दुर्योधन ज्याच्यापुढे वारा, रथ-हत्ती मेघ, वाद्यघोष गर्जना, धनुष्ये, विजा व ध्वजांनी वेढलेली.
7.155.35
द्रोणपाण्डवपर्जन्यां खङ्गशक्तिगदाशनिम् ।
शरधारास्त्रपवनां शस्त्रपातोष्मसङ्कुलाम् ॥ ७.१५५.३५ ॥
द्रोण व पांडव ज्याचे मेघ, खड्ग-शक्ती-गदा ज्याच्या वीजा, बाणधारा व अस्त्रे ज्याचा वारा, शस्त्रपातांच्या उष्णतेने भरलेली.
7.155.36
घोरां विस्मापनीमुग्रां जीवितच्छिदमप्लुवाम् ।
तां प्राविशन्नतिभयां नदीं युद्धचिकीर्षवः ॥ ७.१५५.३६ ॥
भयंकर, विस्मयकारी, उग्र, प्राणघातक, दुस्तर आणि अति भयावह त्या नदीत युद्धेच्छु वीर शिरले.
7.155.37
तस्मिन्रात्रिमुखे घोरे महाशब्दनिनादिते ।
भीरूणां त्रासजनने शूराणां हर्षवर्धने ॥ ७.१५५.३७ ॥
त्या भयानक रात्रीच्या प्रारंभी, महान कोलाहलाने दुमदुमत असताना, भित्र्यांना भय देणारी आणि शूरांचा हर्ष वाढवणारी.
7.155.38
रात्रियुद्धे महाघोरे वर्तमाने सुदारुणे ।
द्रोणमभ्यद्रुवन्क्रुद्धाः सहिताः पाण्डुसृञ्जयाः ॥ ७.१५५.३८ ॥
त्या अत्यंत भयानक, दारुण रात्रीयुद्ध चालू असताना, क्रोधाने भरलेले पांडव आणि सृंजय एकत्र होऊन द्रोणावर तुटून पडले.
7.155.39
ये ये प्रमुखतो राजन्नावर्तन्त महारथाः ।
तान्सर्वान्विमुखांश्चक्रे कांश्चिन्निन्ये यमक्षयम् ॥ ७.१५५.३९ ॥
हे राजा, समोरून मागे फिरलेल्या सर्व महारथींना त्याने विमुख केले, आणि काहींना यमलोकी पाठवले.
7.155.40
तानि नागसहस्राणि रथानामयुतानि च ।
पदातिहयसङ्घानां प्रयुतान्यर्बुदानि च।
द्रोणेनैकेन नाराचैर्निर्भिन्नानि निशामुखे ॥ ७.१५५.४० ॥
रात्रीच्या प्रारंभी द्रोणाने एकट्यानेच लोखंडी बाणांनी त्या हजारो हत्ती, अयुत रथ, प्रयुत पायदळ व घोडदळाच्या तुकड्या आणि अर्बुदांना भेदून टाकले.