महाभारत · अध्याय 7.160
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.160.1
तथा परुषितं दृष्ट्वा सूतपुत्रेण मातुलम् ।
खङ्गमुद्यम्य वेगेन द्रौणिरभ्यपतद्द्रुतम् ॥ ७.१६०.१ ॥
सूतपुत्राने मामाला कठोर शब्दांनी अपमानित केलेले पाहून द्रोणपुत्राने तलवार उगारली आणि वेगाने त्याच्यावर झेप घेतली.
7.160.2
ततः परमसङ्क्रुद्धः सिंहो मत्तमिव द्विपम् ।
प्रेक्षतः कुरुराजस्य द्रौणिः कर्णं समभ्ययात् ॥ ७.१६०.२ ॥
तेव्हा अत्यंत संतापलेला द्रोणपुत्र, मदोन्मत्त हत्तीवर सिंह झेप घेतो तसा, कौरवराजाच्या देखत कर्णावर चालून गेला.
7.160.3
यदर्युनगुणांस्तथ्यान्कीर्तयानं नराधम ।
शूरं द्वेषात्सुदुर्बुद्धे त्वं भर्त्सयसि मातुलम् ॥ ७.१६०.३ ॥
हे नीचा, अर्जुनाच्या खऱ्या गुणांचे कीर्तन करणाऱ्या शूर मामाला द्वेषाने तू दटावत आहेस, हे दुर्बुद्धे!
7.160.4
विकत्थमानः शौर्येण सर्वलोकधनुर्धरम् ।
दर्पोत्सेधगृहीतोऽद्य न कञ्चिद्गणयन्मृधे ॥ ७.१६०.४ ॥
शौर्याच्या बळावर बढाया मारणारा, सर्व लोकांतील धनुर्धर असे स्वतःला समजणारा, आज गर्वाने ग्रासलेला तू युद्धात कुणालाच मोजत नाहीस.
7.160.5
क्व ते वीर्यं क्व चास्त्राणि यं त्वां निर्जित्य संयुगे ।
गाण्डीवधन्वा हतवान्प्रेक्षतस्ते जयद्रथम् ॥ ७.१६०.५ ॥
युद्धात तुला जिंकून, तू पाहत असताना गांडीवधन्वा अर्जुनाने जयद्रथाला ठार केले, तेव्हा तुझा पराक्रम कुठे होता आणि तुझी अस्त्रे कुठे होती?
7.160.6
येन साक्षान्महादेवो योधितः समरे पुरा ।
तमिच्छसि वृथा जेतुं सूताधम मनोरथैः ॥ ७.१६०.६ ॥
पूर्वी युद्धात साक्षात् महादेवाशीच ज्याने युद्ध केले, त्याला हे नीच सूता, तू केवळ मनोरथांनी जिंकू पाहतोस.
7.160.7
यं हि कृष्णेन सहितं सर्वशस्त्रभृतां वरम् ।
जेतुं न शक्ताः सहिताः सेन्द्रा अपि सुरासुराः ॥ ७.१६०.७ ॥
कृष्णासह असलेल्या, सर्व शस्त्रधारकांमध्ये श्रेष्ठ अशा त्याला इंद्रासह देव आणि असुरही एकत्र येऊन जिंकू शकणार नाहीत.
7.160.8
लोकैकवीरमजितमर्जुनं सूत संयुगे ।
किं पुनस्त्वं सुदुर्बुद्धे सहैभिर्वसुधाधिपैः ॥ ७.१६०.८ ॥
जगात एकमेव वीर, अजेय अर्जुनाला, हे सूता, युद्धात या राजांसह असूनही तू कसा जिंकशील, हे दुर्बुद्धे!
7.160.9
कर्ण पश्य सुदुर्बुद्धे तिष्ठेदानीं नराधम ।
एष तेऽद्य शिरः कायादुद्धरामि सुदुर्मते
सञ्जय उवाच। ॥ ७.१६०.९ ॥
कर्णा, पाहा! हे दुर्बुद्धे, आता उभा रहा, हे नराधमा! आज तुझे हे मस्तक धडापासून छाटून टाकीन, हे दुर्मते. संजय म्हणाला.
7.160.10
तमुद्यतं तु वेगेन राजा दुर्योधनः स्वयम् ।
न्यवारयन्महातेजाः कृपश्च द्विपदां वरः ॥ ७.१६०.१० ॥
वेगाने पुढे झेपावलेल्या त्याला राजा दुर्योधनाने स्वतःच अडवले; आणि महातेजस्वी कृपानेही, जो मनुष्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे, त्याला अडवले.
7.160.11
शूरोऽयं समरश्लाघी दुर्मतिश्च द्विजाधमः ।
आसादयतु मद्वीर्यं मुञ्चेमं कुरुसत्तम ॥ ७.१६०.११ ॥
हा शूर, युद्धात स्वतःची प्रौढी मिरवणारा, दुर्बुद्धी आणि द्विजांमध्ये अधम आहे. माझे पराक्रम याच्यासमोर येऊ दे; हे कुरुश्रेष्ठा, याला सोड.
7.160.12
तैवतत्क्षम्यतेऽस्माभिः सूतात्मज सुदुर्मते ।
दर्पमुत्सिक्तमेतत्ते फल्गुनो नाशयिष्यति ॥ ७.१६०.१२ ॥
हे सूतपुत्रा, दुर्मते, तुझे ते बोल आम्ही क्षमा करतो; तुझा हा उन्मत्त दर्प फाल्गुन अर्जुन नष्ट करील.
7.160.13
अश्वत्थामन्प्रसीदस्व क्षन्तुमर्हसि मानद ।
कोपः खलु न कर्तव्यः सूतपुत्रं कथञ्चन ॥ ७.१६०.१३ ॥
हे अश्वत्थामन्, प्रसन्न हो. हे मानदात्या, तू क्षमा करण्यास योग्य आहेस. सूतपुत्रावर कोणत्याही प्रकारे क्रोध करू नये.
7.160.14
त्वयि कर्णे कृपे द्रोणे मद्रराजेऽथ सौबले ।
महत्कार्यं समासक्तं प्रसीद द्विजसत्तम ॥ ७.१६०.१४ ॥
तुझ्यावर, कर्णावर, कृपावर, द्रोणावर, मद्रराजावर आणि सुबलपुत्रावर एक मोठे कार्य अवलंबून आहे. हे द्विजश्रेष्ठा, प्रसन्न हो.
7.160.15
एते ह्यभिमुखाः सर्वे राधेयेन युयुत्सवः ।
आयान्ति पाण्डवा ब्रह्मन्नाह्वयन्तः समन्ततः ॥ ७.१६०.१५ ॥
हे ब्राह्मणा, राधेय कर्णाशी युद्ध करण्याची इच्छा धरून हे सर्व पांडव चारही बाजूंनी आव्हान देत समोर येत आहेत.
7.160.16
प्रसाद्यमानस्तु ततो राज्ञा द्रौणिर्महामनाः ।
प्रससाद महाराज क्रोधवेगसमन्वितः ॥ ७.१६०.१६ ॥
राजाने समजूत घातल्यावर, हे महाराजा, क्रोधाच्या वेगाने भरलेला महामना द्रोणपुत्र तेव्हा प्रसन्न झाला.
7.160.17
ततः कृपोऽप्युवाचेदमाचार्यः सुमहामनाः ।
सौम्यस्वभावाद्राजनेन्द्र क्षिप्रमागतमार्दवः ॥ ७.१६०.१७ ॥
तेव्हा आचार्य कृपही अत्यंत महामना होऊन सौम्य स्वभावाने हे म्हणाले. हे राजा, हे नरेंद्रा, ते लवकरच मृदू झाले.
7.160.18
तवैतत्क्षम्यतेऽस्माभिः सूतात्मज सुदुर्मते ।
दर्पमुत्सिक्तमेतत्ते फल्गुनो नाशयिष्यति ॥ ७.१६०.१८ ॥
हे सूतपुत्रा, हे दुर्बुद्धे, तुझा हा अपराध आम्ही क्षमा करतो. तुझा हा उन्मत्त गर्व फाल्गुन नष्ट करील.
7.160.19
ततस्ते पाण्डवा राजन्पाञ्चालाश्च यशस्विनः ।
आजग्मुः सहिताः कर्णं तर्जयन्तः समन्ततः ॥ ७.१६०.१९ ॥
राजा, तेव्हा यशस्वी पांडव आणि पांचाल एकत्र होऊन कर्णाला चहूबाजूंनी धमकावत त्याच्याकडे आले.
7.160.20
कर्णोऽपि रथिनां श्रेष्ठश्चापमुद्यम्य वीर्यवान् ।
कौरवाग्र्यैः परिवृतः शक्रो देवगणैरिव।
पर्यतिष्ठत तेजस्वी स्वबाहुबलमाश्रितः ॥ ७.१६०.२० ॥
रथींमध्ये श्रेष्ठ, पराक्रमी कर्णानेही धनुष्य उचलून, कौरवांच्या अग्रणी वीरांनी वेढलेला, देवगणांनी वेढलेल्या इंद्राप्रमाणे, आपल्या बाहुबलावर भरवसा ठेवून तेजस्वीपणे उभा राहिला.
7.160.21
ततः प्रववृते युद्धं कर्णस्य सह पाण्डवैः ।
भीषणं सुमहाराज सिंहनादविराजितम् ॥ ७.१६०.२१ ॥
मग, हे महाराजा, कर्ण आणि पांडव यांच्यात सिंहगर्जनांनी दुमदुमणारे भयंकर युद्ध सुरू झाले.
7.160.22
ततस्ते पाण्डवा राजन्पाञ्चालाश्च यशस्विनः ।
दृष्ट्वा कर्णं महाबाहुमुच्चैः शब्दमथानदन् ॥ ७.१६०.२२ ॥
राजा, तेव्हा यशस्वी पांडव आणि पांचाल महाबाहू कर्णाला पाहून मोठ्याने गर्जना करू लागले.
7.160.23
अयं कर्णः कुतः कर्णस्तिष्ठ कर्ण महारणे ।
युध्यस्व सहितोऽस्माभिर्दुरात्मन्पुरुषाधम ॥ ७.१६०.२३ ॥
हाच कर्ण? कुठला कर्ण? कर्णा, महायुद्धात उभा राहा. आमच्यासोबत युद्ध कर, हे दुरात्म्या, नीच पुरुषा!
7.160.24
अन्ये तु दृष्ट्वा राधेयं क्रोधरक्रेक्षणाऽब्रुवन् ।
हन्यतामयमुत्सिक्तः सूतपुत्रोऽल्पचेतनः।
सर्वैः पार्थिवशार्दूलैर्नानेनार्थोऽस्ति जीवता। ॥ ७.१६०.२४ ॥
इतर लोक राधेय कर्णाला पाहून, क्रोधाने लाल डोळे करून म्हणाले: 'या गर्विष्ठ, अल्पबुद्धी सूतपुत्राला मारून टाका. जिवंत राहण्याने याचा कोणालाही उपयोग नाही. सर्व सिंहांसारख्या राजांनी याला ठार करावे.'
7.160.25
अत्यन्तवैरी पार्थानां सततं पापपूरुषः ।
एष मूलमनर्थानां दुर्योधनमते स्थितः ॥ ७.१६०.२५ ॥
पांडवांचा अत्यंत वैरी, सदैव पापी असलेला हा पुरुष आहे. दुर्योधनाच्या मतावर स्थिर असलेला हाच सर्व अनर्थांचे मूळ आहे.
7.160.26
घ्नतैनमिति जल्पन्तः क्षत्रियाः समुपाद्रवन् ।
महता शरवर्षेण च्छादयन्तो महारथाः।
वधार्थं सूतपुत्रस्य पाण्डवेयेन चोदिताः ॥ ७.१६०.२६ ॥
'याला मारा' असे ओरडत क्षत्रिय एकत्र धावले. पांडवाच्या प्रेरणेने प्रेरित झालेले महारथी प्रचंड बाणवर्षावाने झाकत सूतपुत्राच्या वधासाठी पुढे सरसावले.
7.160.27
तांस्तु सर्वांस्तथा दृष्ट्वा धावमानान्महारथान् ।
न विव्यथे सूतपुत्रो न च त्रासमगच्छत ॥ ७.१६०.२७ ॥
ते सर्व महारथी असे धावताना पाहूनही सूतपुत्र विचलित झाला नाही आणि त्याला भीतीही वाटली नाही.
7.160.28
दृष्ट्वा सागस्कल्पं तमुद्धूतं सैन्यसागरम् ।
पिप्रीषुस्तव पुत्राणां सङ्ग्रामेष्वपराजितः ॥ ७.१६०.२८ ॥
समुद्रासारखा उसळलेला तो सैन्यसागर पाहून, तुमच्या पुत्रांना संतुष्ट करू इच्छिणारा, युद्धांत अपराजित (सूतपुत्र)...
7.160.29
सायकौधेन बलवान्क्षिप्रकारी महाबलः ।
वारयामास तत्सैन्यं समन्ताद्भरतर्पभ ॥ ७.१६०.२९ ॥
बलवान, शीघ्रकारी, महाबलवान (सूतपुत्राने) बाणांच्या प्रवाहाने त्या सैन्याला सर्व बाजूंनी अडवले. हे भरतश्रेष्ठा!
7.160.30
ततस्तु शरवर्षेण पार्थिवास्तमवारयन् ।
धनुम्पि ते विधुन्वानाः शतशोऽथ सहस्रशः।
अयोधयन्त राधेयं शक्रं दैत्यगणा इव ॥ ७.१६०.३० ॥
तेव्हा राजांनी बाणांच्या वर्षावाने त्याला अडवले. धनुष्ये हलवत शेकडो आणि हजारो जण राधापुत्राशी लढले, जसे दैत्यगण इंद्राशी लढतात.
7.160.31
शरवर्पं तु तत्कर्णः पार्थिवैः समुदीरितम् ।
शरवर्षेण महता समन्ताद्व्यकिरत्प्रभो ॥ ७.१६०.३१ ॥
परंतु राजांनी केलेल्या त्या बाणवर्षावाला कर्णाने, हे प्रभो, मोठ्या बाणवर्षावाने सर्व बाजूंनी विखुरले.
7.160.32
तद्युद्धमभवत्तेषां कृतप्रतिकृतैषिणाम् ।
यथा देवासुरे युद्धे शक्रस्य सह दानैवः ॥ ७.१६०.३२ ॥
प्रत्याघाताचा बदला घेऊ इच्छिणाऱ्या त्यांच्यात ते युद्ध झाले; देवासुर युद्धात इंद्र दानवांशी लढला तसे.
7.160.33
तत्राद्भुतमपश्याम सूतपुत्रस्य लाघवम् ।
यदेनं सर्वतो यत्ता नाप्नुवन्ति परे युधि ॥ ७.१६०.३३ ॥
तेथे आम्ही सूतपुत्राची अद्भुत चपळता पाहिली; सर्व बाजूंनी प्रयत्न करूनही इतरांना युद्धात त्याला गाठता आले नाही.
7.160.34
निवार्य च शरौघांस्तान्पार्थिवानां महारथः ।
युगेष्वीषासु च्छत्रेषु ध्वजेषु च हयेषु च।
आत्मनामाङ्कितान्घोरान्राधेयः प्राहिणोच्छरान् ॥ ७.१६०.३४ ॥
राजांच्या त्या बाणधारा अडवून त्या महारथी राधेयाने आपल्या नावाने अंकित केलेले भयंकर बाण जू, ईषा, छत्रे, ध्वज आणि घोडे यांवर सोडले.
7.160.35
ततस्ते व्याकुलीभूता राजानः कर्णपीडिताः ।
बभ्रुमुस्तत्र तत्रैव गावः शीतार्दिता इव ॥ ७.१६०.३५ ॥
तेव्हा कर्णाने पीडित झालेले ते राजे व्याकूळ होऊन थंडीने पीडित गाईंप्रमाणे इकडे तिकडे भटकू लागले.
7.160.36
हयानां वध्यमानानां गजानां रथिनां तथा ।
तत्रतत्राभ्यवेक्षाम सङ्घान्कर्णेन ताडितान् ॥ ७.१६०.३६ ॥
कर्णाने प्रहार करून मारल्या जाणाऱ्या घोड्यांचे, हत्तींचे आणि रथींचे समूह आम्ही इकडे तिकडे पाहिले.
7.160.37
शिरोभिः पतितै राजन्बाहुभिश्च समन्ततः ।
आस्तीर्णा वसुधा सर्वा शूराणामनिवर्तिनाम् ॥ ७.१६०.३७ ॥
हे राजा, पडलेल्या मस्तकांनी आणि बाहूंनी चोहीकडे सर्व भूमी आच्छादली होती; मागे न फिरणाऱ्या शूरांची ती होती.
7.160.38
हतैश्च हन्यमानैश्च निष्टनद्भिश्च सर्वशः ।
बभूवायोधनं रौद्रं वैवस्वतपुरोपमम् ॥ ७.१६०.३८ ॥
मारले गेलेल्या, मारले जात असलेल्या आणि विव्हळणाऱ्यांमुळे सर्वत्र ते रणांगण भयंकर होऊन यमपुरीसारखे झाले.
7.160.39
ततो दुर्योधनो राजा दृष्ट्वा कर्णस्य विक्रमम् ।
अश्वत्थामानमासाद्य वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ७.१६०.३९ ॥
तेव्हा राजा दुर्योधनाने कर्णाचा पराक्रम पाहून अश्वत्थाम्याजवळ जाऊन हे वचन म्हटले.
7.160.40
युध्यतेऽसौ रणे कर्णो दंशितः सर्वपार्थिवैः ॥ ७.१६०.४० ॥
तो कर्ण रणांगणात युद्ध करीत आहे; सर्व राजांनी कवचबद्ध केलेला.
7.160.41
पश्यैतां द्रवतीं सेनां कर्णसायकपीडिताम् ।
कार्तिकेयेन विध्वस्तामासुरीं पृतनामिव ॥ ७.१६०.४१ ॥
कर्णाच्या बाणांनी पीडित होऊन पळत असलेले हे सैन्य पहा; कार्तिकेयाने विध्वंसलेल्या असुरसेनेसारखे.
7.160.42
दृष्ट्वैतां निर्जितां सेनां रणे कर्णेन धीमता ।
अभियात्येष बीभत्सुः सूतपुत्रजिघांसया ॥ ७.१६०.४२ ॥
रणांगणात बुद्धिमान कर्णाने पराभूत केलेले हे सैन्य पाहून, हा बीभत्सु (अर्जुन) सूतपुत्राला मारण्याच्या इच्छेने पुढे येत आहे.
7.160.43
तद्यथा प्रेक्षमाणानां सूतपुत्रं महारथम् ।
न हन्यात्पाण्डवः सङ्ख्ये तथा नीतिर्विधीयतां ॥ ७.१६०.४३ ॥
सूतपुत्र महारथाला त्यांच्या देखत पाण्डवाने रणात मारू नये अशी नीती योजली जावी.
7.160.44
ततो द्रौणिः कृपः शल्यो हार्दिक्यश्च महारथः ।
प्रत्युद्ययुस्तदा पार्थं सूतपुत्रपरीप्सया।
आयान्तं वीक्ष्य कौन्तेयं शक्रं दैत्यचमूमिव ॥ ७.१६०.४४ ॥
तेव्हा द्रोणपुत्र, कृप, शल्य आणि महारथी हार्दिक्य यांनी सूतपुत्राच्या रक्षणाच्या इच्छेने पार्थाला सामोरे जाण्यास पुढे धाव घेतली; कुंतीपुत्र येत असलेला पाहून इंद्र दैत्यसेनेकडे जातो तसे.
7.160.45
बीभत्सुरपि राजेन्द्र पाञ्चालैरभिसंवृतः ।
प्रत्युद्ययौ तदा कर्णं यथा वृत्रं शतक्रतुः ॥ ७.१६०.४५ ॥
हे राजेंद्रा, पांचालांनी वेढलेला बीभत्सुही तेव्हा कर्णाला सामोरा गेला; जसा शतक्रतू वृत्राकडे जातो.
7.160.46
संरब्धं फल्गुनं दृष्ट्वा कालान्तकयमोपमम् ।
कर्णो वैकर्तनः सूत प्रत्यपद्यत्किमुत्तरम् ॥ ७.१६०.४६ ॥
हे सूता, काल-अंतक-यमासारख्या संतप्त फाल्गुनाला पाहून वैकर्तन कर्ण कसा सामोरा गेला आणि त्याचे प्रत्युत्तर काय होते?
7.160.47
यो ह्यस्पर्धत पार्थेन नित्यमेव महारथः ।
आशंसते च बीभत्सुं युद्धे जेतुं सुदारुणम् ॥ ७.१६०.४७ ॥
जो महारथी सदैव पार्थाशी स्पर्धा करत होता आणि रणात बीभत्सूला अत्यंत भयंकर रीतीने जिंकण्याची आशा बाळगत होता.
7.160.48
स तु तं सहसा प्राप्तं नित्यमत्यन्तवैरिणम् ।
कर्णो वैकर्तनः सूत किमुत्तरमपद्यत ॥ ७.१६०.४८ ॥
पण नित्य अत्यंत वैरी असलेला तो अचानक समोर आला तेव्हा, हे सूता, वैकर्तन कर्णाने काय प्रत्युत्तर दिले आणि त्याला कसे सामोरे गेला?
7.160.49
आयान्तं पाण्डव दृष्ट्वा गजं प्रतिगजो यथा ।
असम्भ्रान्तो रणे कर्णः प्रत्युदीयाद्धनञ्जयम् ॥ ७.१६०.४९ ॥
पांडवाला येताना पाहून, जसा एक हत्ती दुसऱ्या हत्तीला सामोरा जातो, तसा रणात अविचल कर्ण धनंजयाकडे पुढे सरसावला.
7.160.50
तमापतन्तं वेगेन वैकर्तनमजिह्मगैः ।
छादयामास पार्थोऽथ कर्णस्तु विजयं शरैः ॥ ७.१६०.५० ॥
वेगाने धावून येणाऱ्या वैकर्तनाला (कर्णाला) पार्थाने सरळ बाणांनी झाकले; आणि कर्णानेही विजयाला बाणांनी झाकले.
7.160.51
स कर्णं शरजालेन च्छादयामास पाण्डवः ।
ततः कर्णः सुसंरब्धः शरैस्त्रिभिरविध्यत ॥ ७.१६०.५१ ॥
त्या पांडवाने कर्णाला बाणांच्या जाळ्याने झाकले. तेव्हा अत्यंत संतप्त कर्णाने तीन बाणांनी त्याला विंधले.
7.160.52
तस्य तल्लाघवं पार्थो नामृष्यत महाबलः ॥ ७.१६०.५२ ॥
कर्णाचे ते चपळपण महाबली पार्थाला सहन झाले नाही.
7.160.53
तस्मै बाणाञ्शिलाधौतान्प्रसन्नाग्रानजिह्मगान् ।
प्राहिणोत्सूतपुत्राय त्रिशतं शत्रुतापनः ॥ ७.१६०.५३ ॥
शत्रूंना तापवणाऱ्या त्या पार्थाने दगडावर धार लावलेले, तेजस्वी टोकांचे, सरळ जाणारे तीनशे बाण सूतपुत्रावर सोडले.
7.160.54
विव्याध चैनं संरब्धो बाणेनैकेन वीर्यवान् ।
सव्ये भुजाग्रे बलवान्नाराचेन हसन्निव ॥ ७.१६०.५४ ॥
संतप्त, पराक्रमी, बलवान अशा त्याने कर्णाला एकाच बाणाने विंधले—डाव्या बाहूच्या टोकावर एका नाराचाने, जणू हसत हसत.
7.160.55
तस्य विद्धस्य बाणेन कराच्चापं पपात ह ॥ ७.१६०.५५ ॥
बाणाने विद्ध झाल्यावर त्याच्या हातातून धनुष्य खाली पडले.
7.160.56
पुनरादाय तच्चापं निमेषार्धान्महाबलः ।
छादयामास बाणौघैः फल्गुनं कृतहस्तवत् ॥ ७.१६०.५६ ॥
पुन्हा ते धनुष्य उचलून त्या महाबलवानाने अर्ध्या क्षणात बाणांच्या प्रवाहाने फल्गुनाला झाकून टाकले, कुशल हस्तकौशल्य असलेल्याप्रमाणे.
7.160.57
शरवृष्टिं तु तां मुक्तां सूतपुत्रेण भारत ।
व्यधमच्छरवर्षेण स्मयन्निव धनञ्जयः ॥ ७.१६०.५७ ॥
हे भारता, सूतपुत्राने सोडलेल्या त्या बाणवर्षावाला धनंजयाने बाणवर्षावानेच हसत हसत निष्फळ केले.
7.160.58
तौ परस्परमासाद्य शरवर्षेण पार्थिव ।
छादयेतां महेष्वासौ कृतप्रतिकृतैषिणौ ॥ ७.१६०.५८ ॥
हे राजा, ते दोघे महाधनुर्धर एकमेकांसमोर येऊन प्रत्युत्तर देण्याच्या इच्छेने बाणांच्या वर्षावाने एकमेकांना झाकू लागले.
7.160.59
तदद्भुतं महद्युद्धं कर्णपाण्डवयोर्मृधे ।
क्रुद्धयोर्वासिताहेतोर्वन्ययोर्गजयोरिव ॥ ७.१६०.५९ ॥
कर्ण आणि पाण्डव यांच्यामध्ये रणभूमीवर ते अद्भुत महायुद्ध झाले, जसे वनातील दोन हत्ती मादीसाठी क्रुद्ध होऊन झुंजतात.
7.160.60
ततः पार्थो महेष्वासो दृष्ट्वा कर्णस्य विक्रमम् ।
मुष्टिदेशे धनुस्तस्य चिच्छेद त्वरयाऽन्वितः ॥ ७.१६०.६० ॥
तेव्हा महाधनुर्धर पार्थाने कर्णाचा पराक्रम पाहून, घाईने त्याच्या धनुष्याच्या मुठीजवळ ते तोडले.
7.160.61
अश्वांश्च चतुरो भल्लैरनयद्यमसादनम् ।
सारथेश्च शिसः कायादहरच्छत्रुतापनः ॥ ७.१६०.६१ ॥
शत्रूंना तापविणाऱ्याने भल्ल बाणांनी चारही घोड्यांना यमसदनाला पाठवले; सारथ्याचे मस्तक शरीरापासून तोडले.
7.160.62
अथैनं छिन्नधन्वानं हताश्वं हतसारथिम् ।
विव्याध सायकैः पार्थश्चतुर्भिः पाण्डुनन्दनः ॥ ७.१६०.६२ ॥
नंतर धनुष्य तुटलेल्या, घोडे व सारथी मेलेल्या त्याला पांडुपुत्र पार्थाने चार बाणांनी विद्ध केले.
7.160.63
हताश्वात्तु रथात्तूर्णमवप्लुत्य नरर्षभः ।
आरुरोह रथं तूर्णं कृपस्य शरपीडितः ॥ ७.१६०.६३ ॥
घोडे मेलेल्या रथावरून त्या नरश्रेष्ठाने झटकन उडी मारून खाली उतरून, बाणांनी पीडित होऊन कृपाच्या रथावर तात्काळ चढला.
7.160.64
स नुन्नोऽर्जुनबाणौघैराचितः शल्यको यथा ।
जीवितार्थमभिप्रेप्सुः कृपस्य रथमारुहत् ॥ ७.१६०.६४ ॥
अर्जुनाच्या बाणप्रवाहाने ढकलला गेलेला, साळिंदरासारखा बाणांनी आच्छादलेला तो जीव वाचवू इच्छिऊन कृपाच्या रथावर चढला.
7.160.65
राधेयं निर्जितं दृष्ट्वा तावका भरतर्षभ ।
धनञ्जयशरैर्नुन्नाः प्राद्रवन्त दिशो दश ॥ ७.१६०.६५ ॥
राधेयाला (कर्णाला) पराजित झालेला पाहून, हे भरतर्षभा, तुमचे सैनिक धनंजयाच्या बाणांनी ढकलले जाऊन दहा दिशांकडे पळाले.
7.160.66
द्रवतस्तान्समालोक्य राजा दुर्योधनो नृप ।
निवर्तयामास तदा वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ७.१६०.६६ ॥
पळणाऱ्यांना पाहून राजा दुर्योधनाने, हे नृपा, तेव्हा त्यांना परत फिरवण्यासाठी हे वचन सांगितले.
7.160.67
अलं द्रुतेन वः शूरास्तिष्ठध्वं क्षत्रियर्षभाः ।
एष पार्थवधायाहं स्वयं गच्छामि संयुगे।
अहं पार्थान्हनिष्यामि सपाञ्चालान्ससोमकान् ॥ ७.१६०.६७ ॥
हे शूरांनो, घाई करू नका; हे क्षत्रियश्रेष्ठांनो, थांबा. पार्थाच्या वधासाठी मीच स्वतः युद्धात जातो. पांचाल आणि सोमकांसह पांडवांना मी ठार करीन.
7.160.68
अद्य मे युध्यमानस्य सह गाण्डीवधन्वना ।
द्रक्ष्यन्ति विक्रमं पार्थाः कालस्येव युगक्षये ॥ ७.१६०.६८ ॥
आज मी युद्ध करीत असताना, गांडीवधन्व्यासह पार्थ माझा पराक्रम पाहतील, युगक्षयी कालाच्या पराक्रमासारखा.
7.160.69
अद्य मद्बाणजालानि विमुक्तानि सहस्रशः ।
द्रक्ष्यन्ति समरे योधाः शलभानामिवायतीः ॥ ७.१६०.६९ ॥
आज युद्धात योद्धे माझ्या बाणांची जाळी हजारोंनी सोडलेली पाहतील, टोळांच्या विस्तीर्ण रांगांसारखी.
7.160.70
अद्य बाणमयं वर्षं सृजतो मम धन्विनः ।
जीमूतस्येव घर्मान्ते द्रक्ष्यन्ति युधि सैनिकाः ॥ ७.१६०.७० ॥
आज मी बाणांचा वर्षाव करीत असताना, उन्हाळ्याच्या अखेरीस मेघ वर्षाव करतो तसा, युद्धात सैनिक पाहतील.
7.160.71
जेष्याम्यद्य रणे पार्थं सायकैर्नतपर्वभिः ।
तिष्ठध्वं समरे शूरा भयं त्यजत फल्गुनात् ॥ ७.१६०.७१ ॥
आज रणांगणात नतपर्व बाणांनी मी पार्थाला जिंकीन; हे शूरांनो, युद्धात स्थिर राहा आणि फल्गुनाचे भय सोडा.
7.160.72
न हि मद्वीर्यमासाद्य फल्गुनः प्रसहिष्यति ।
यथा वेलां समासाद्य सागरो मकरालयः ॥ ७.१६०.७२ ॥
माझ्या पराक्रमाला सामोरे जाऊन फल्गुन खरोखर टिकणार नाही, जसा किनाऱ्याशी पोहोचून मकरांचे आगर असलेला सागर.
7.160.73
इत्युक्त्वा प्रययौ राजा सैन्येन महता वृतः ।
फल्गुनं प्रतिदुर्धर्षः क्रोधात्संरक्तलोचनः ॥ ७.१६०.७३ ॥
असे बोलून राजा मोठ्या सैन्याने वेढलेला निघून गेला. क्रोधाने लाल डोळे असलेला, अर्जुनाला प्रतिरोध करणे कठीण असा.
7.160.74
तं प्रयान्तं महाबाहुं दृष्ट्वा शारद्वतस्तदा ।
अश्वत्थामानमासाद्य वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ७.१६०.७४ ॥
तो महाबाहू जात असलेला पाहून शारद्वत (कृप) तेव्हा अश्वत्थाम्याकडे जाऊन हे वचन बोलले.
7.160.75
एष राजा महाबाहुरमर्षी क्रोधमूर्च्छितः ।
पतङ्गवृत्तिमास्थाय फल्गुनं योद्धुमिच्छति ॥ ७.१६०.७५ ॥
हा महाबाहू राजा असहिष्णू असून क्रोधाने मूर्च्छित होऊन, पतंगाचे वर्तन स्वीकारून अर्जुनाशी युद्ध करू इच्छितो.
7.160.76
यावन्नः पश्यमानानां प्राणान्पार्थेन संगतः ।
न जह्यात्पुरुषव्याघ्रस्तावद्वारय कौरवम् ॥ ७.१६०.७६ ॥
आम्ही पाहत असताना पार्थाशी भिडून हा पुरुषव्याघ्र प्राण सोडण्यापूर्वी, कौरवाला रोख.
7.160.77
यावत्फल्गुनबाणानां गोचरं नाद्य गच्छति ।
कौरवः पार्थिवो वीरस्तावद्वारय संयुगे ॥ ७.१६०.७७ ॥
अर्जुनाच्या बाणांच्या टप्प्यात आज हा कौरव वीर राजा जाईपर्यंत, युद्धात त्याला रोख.
7.160.78
यावत्पार्थशरैर्घोरैर्निर्मुक्तोरगसन्निभैः ।
न भस्मीक्रियते राजा तावद्युद्धान्निवार्यताम् ॥ ७.१६०.७८ ॥
पार्थाच्या भयंकर, सर्पासारख्या बाणांनी राजा भस्म होण्यापूर्वी, त्याला युद्धातून परत फिरव.
7.160.79
अयुक्तमिव पश्यामि तिष्ठत्स्वस्मासु मानद ।
स्वयं युद्धाय यद्राजा पार्थं यात्यसहायवान् ॥ ७.१६०.७९ ॥
हे मानदा, आम्ही उभे असताना राजा स्वतः पार्थाशी युद्धाला जात आहेत हे मला अयोग्य वाटते; त्यांना सहायकही नाहीत.
7.160.80
दुर्लभं जीवितं मन्ये कौरव्यस्य किरीटिना ।
युध्यमानस्य पार्थेन शार्दूलेनेव हस्तिनः ॥ ७.१६०.८० ॥
किरीटी पार्थाशी युद्ध करणाऱ्या कौरवाचे जीवित दुर्लभ आहे असे मला वाटते, जसे वाघाशी लढणारा हत्ती.
7.160.81
मातुलेनैवमुक्तस्तु द्रौणिः शस्त्रभृतां वरः ।
दुर्योधनमिदं वाक्यं त्वरितः समभाषत ॥ ७.१६०.८१ ॥
मामाने असे सांगितल्यावर, शस्त्रधाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या द्रोणपुत्राने घाईने दुर्योधनाला हे शब्द सांगितले.
7.160.82
मयि जीवति गान्धारे न युद्धं गन्तुमर्हसि ।
मामनादृत्य कौरव्य तव नित्यं हितैषिणम् ॥ ७.१६०.८२ ॥
हे गांधारीपुत्रा, मी जिवंत असताना तुम्ही युद्धाला जाऊ नये; हे कौरवा, तुमचा नेहमी हितचिंतक असलेल्या मला डावलून.
7.160.83
न हि सम्भ्रमः कार्यः पार्थस्य विजयं प्रति ।
अहमावारयिष्यामि पार्थं तिष्ठ सुयोधन ॥ ७.१६०.८३ ॥
पार्थाच्या विजयाबद्दल घाबरून जाऊ नये; मी पार्थाला अडवीन, हे सुयोधना, तू थांब.
7.160.84
आचार्यः पाण्डुपुत्रान्वै पुत्रवत्परिरक्षति ।
त्वमप्युपेक्षां कुरुषे तेषु नित्यं द्विजोत्तम् ॥ ७.१६०.८४ ॥
आचार्य पांडुपुत्रांचे पुत्रासारखे रक्षण करतात; हे द्विजोत्तमा, तुम्हीही त्यांच्याविषयी नेहमी उपेक्षा दाखवता.
7.160.85
मम वा मन्दभाग्यत्वान्मन्दस्ते विक्रमो युधि ।
धर्मराजप्नियार्थं वा द्रौपद्या वा न विद्म तत् ॥ ७.१६०.८५ ॥
माझ्या दुर्दैवामुळे, किंवा युद्धात तुझा पराक्रम मंद झाल्यामुळे, किंवा धर्मराजाला प्रसन्न करण्यासाठी, अथवा द्रौपदीसाठी — ते आम्हाला ठाऊक नाही.
7.160.86
धिगस्तु मम लुब्धस्य यत्कृते सर्वबान्धवाः ।
सुखार्हाः परमं दुःखं प्राप्नुवन्त्यपराजिताः ॥ ७.१६०.८६ ॥
लोभी अशा मला धिक्कार असो! माझ्या कारणाने सुखास पात्र, अपराजित सर्व बांधव परम दुःख भोगत आहेत.
7.160.87
को हि शस्त्रविदां मुख्यो महेश्वरसमो युधि ।
शत्रुं न क्षपयेच्छक्तो यो न स्याद्गौतमीसुतः ॥ ७.१६०.८७ ॥
शस्त्रविद्यांमध्ये श्रेष्ठ, युद्धात महेश्वरासारखा, गौतमीचा पुत्र नसता तर शत्रूचा नाश करण्यास कोण समर्थ ठरला असता?
7.160.88
अश्वत्थामन्प्रसीदस्व नाशयैतान्ममाहितान् ।
तवास्त्रगोचरे शक्ताः स्थातुं देवा न दानवाः ॥ ७.१६०.८८ ॥
हे अश्वत्थाम्या, प्रसन्न हो आणि माझ्या या विरोधकांचा नाश कर! तुझ्या अस्त्राच्या टप्प्यात देव आणि दानवही टिकू शकत नाहीत.
7.160.89
पाञ्चालान्सोमकांश्चैव जहि द्रौणे सहानुगान् ।
वयं शेषान्हनिष्यामस्त्वयैव परिरक्षिताः ॥ ७.१६०.८९ ॥
द्रोणा, पांचाल आणि सोमकांना त्यांच्या अनुयायांसह ठार मार! तुझ्याकडून संरक्षित झालेले आम्ही उरलेल्यांना मारू.
7.160.90
एते हि सोमका विप्र पाञ्चालाश्च यशस्विनः ।
मम सैन्येषु सङ्क्रुद्धा विचरन्ति दवाग्निवत् ॥ ७.१६०.९० ॥
हे ब्राह्मणा, हे सोमक आणि यशस्वी पांचाल क्रोधाने माझ्या सैन्यांमध्ये वणव्याप्रमाणे संचार करत आहेत.
7.160.91
तान्वारय महाबाहो केकयांश्च नरोत्तम ।
पुरा कुर्वन्ति निःशेषं रक्ष्यमाणाः किरीटिना ॥ ७.१६०.९१ ॥
हे महाबाहो, नरोत्तमा, केकयांनाही थांबव. किरीटीने संरक्षित असलेले ते आधीच सर्व नष्ट करतील.
7.160.92
अश्वत्थामंस्त्वरायुक्तो याहि शीघ्रमरिन्दम ।
आदौ वा यदि वा पश्चात्तवेदं कर्म मारिष ॥ ७.१६०.९२ ॥
हे अश्वत्थाम्या, त्वरेने जा, हे शत्रुदमना. आधी असो वा नंतर, हे कर्म तुझेच आहे, हे मारिष.
7.160.93
त्वमुत्पन्नो महाबाहो पाञ्चालानां वधं प्रति ।
करिष्यसि जगत्सर्वमपाञ्चालं किलोद्यतः ॥ ७.१६०.९३ ॥
हे महाबाहो, पांचालांच्या वधासाठीच तू जन्मलास. निश्चयाने तू सर्व जगाला पांचालरहित करशील असे म्हणतात.
7.160.94
एवं सिद्धाऽब्रुवन्वाचो भविष्यति च तत्तथा ।
तस्मात्त्वं पुरुषव्याघ्र पाञ्चालाञ्जहि सानुगान् ॥ ७.१६०.९४ ॥
सिद्धांनी असे वचन सांगितले आहे आणि ते तसेच होईल. म्हणून हे पुरुषव्याघ्रा, अनुचरांसह पांचालांना ठार कर.
7.160.95
न तेऽस्त्रगोचरे शक्ताः स्थातुं देवाः सवासवाः ।
किमु पार्थाः सपाञ्चालाः सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ७.१६०.९५ ॥
तुझ्या अस्त्रांच्या कक्षेत वासवासह देवही टिकू शकत नाहीत; पांचालांसह पार्थ तर कोठले? हे सत्य आहे, मी तुला सांगतो.
7.160.96
न त्वां समर्थाः सङ्ग्रामे पाण्डवाः सह सोमकैः ।
बलाद्योधयितुं वीर सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ७.१६०.९६ ॥
हे वीरा, पांडव सोमकांसह युद्धात बळाने तुझ्याशी लढण्यास समर्थ नाहीत. हे सत्य आहे, मी तुला सांगतो.
7.160.97
गच्छगच्छ महाबाहो न नः कालात्ययो भवेत् ।
इयं हि द्रवते सेना पार्तसायकपीडिता ॥ ७.१६०.९७ ॥
जा, जा, हे महाबाहो! आमचा काळ वाया जाऊ नये. पार्थाच्या बाणांनी पीडित झालेली ही सेना पळत आहे.
7.160.98
शक्तो ह्यसि महाबाहो दिव्येन स्वेन तेजसा ।
निग्रहे पाण्डुपुत्राणां पाञ्चालानां च मानद ॥ ७.१६०.९८ ॥
आपण समर्थ आहात, हे महाबाहो! आपल्या दिव्य तेजाने पांडुपुत्रांना आणि पांचालांना अडवण्यास, हे मानदा!