महाभारत · अध्याय 7.167
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.167.1
भूरिस्तु समरे राजञ्शैनेयं रथिनां वरम् ।
आपतन्तमपासेधत्प्रयाणादिव कुञ्जरम् ॥ ७.१६७.१ ॥
संजय म्हणाला: हे राजा, युद्धात भूरीने रथिकांमध्ये श्रेष्ठ शैनेयाला (सात्यकीला) पुढे येताना हत्तीला पुढे जाण्यापासून अडवावे तसे अडवले.
7.167.2
अथैनं सात्यकिः क्रुद्धः पञ्चभिर्निशितैः शरैः ।
विव्याध हृदये तस्य प्रास्रवत्तस्य शोणितम् ॥ ७.१६७.२ ॥
संजय म्हणाला: तेव्हा संतप्त झालेल्या सात्यकीने त्याला पाच तीक्ष्ण बाणांनी विंधले. त्याच्या हृदयात बाण रुतले आणि त्याच्यातून रक्त वाहू लागले.
7.167.3
तथैव कौरवो युद्धे शैनेयं युद्धदुर्मदम् ।
दशिभिर्निशितैस्तीक्ष्णैरविध्यत भुजान्तरे ॥ ७.१६७.३ ॥
संजय म्हणाला: त्याचप्रमाणे कौरवाने युद्धमदाने उन्मत्त झालेल्या शैनेयाला दहा तीक्ष्ण बाणांनी त्याच्या बाहूंच्या मध्ये विंधले.
7.167.4
तावन्योन्यं महाराज ततक्षाते शरैर्भृशम् ।
क्रोधसंरक्तनयनौ क्रोधाद्विष्फार्य कार्मुके ॥ ७.१६७.४ ॥
संजय म्हणाला: हे महाराजा, क्रोधाने लालबुंद डोळे झालेले ते दोघे एकमेकांना बाणांनी अतिशय आक्रमकपणे घायाळ करू लागले; क्रोधाने धनुष्ये ओढून ताणली.
7.167.5
तयोरासीन्महाराज शस्त्रवृष्टिः सुदारुणा ।
क्रुद्धयोः सायकमुचोर्यमान्तकनिकाशयोः ॥ ७.१६७.५ ॥
संजय म्हणाला: हे महाराजा, यम आणि अंतकासारखे क्रुद्ध, बाण सोडणाऱ्या त्या दोघांमध्ये अत्यंत भयंकर शस्त्रवृष्टी झाली.
7.167.6
तावन्योन्यं शरैः राजन्सञ्छाद्य समवस्थितौ ।
मुहूर्तं चैव तद्युद्धं समरूपमिवाभावत् ॥ ७.१६७.६ ॥
संजय म्हणाला: हे राजा, ते दोघे बाणांनी एकमेकांना झाकून समोरासमोर उभे राहिले; क्षणभर ते युद्ध समान रूपाचे वाटले.
7.167.7
ततः क्रुद्धो महाराज शैनेयः प्रहसन्निव ।
धनुश्चिच्छेद समरे कौरव्यस्य महात्मनः ॥ ७.१६७.७ ॥
तेव्हा हे महाराज, क्रुद्ध शैनेय जणू हसत हसत युद्धात त्या महात्म्या कौरव्याचे धनुष्य तोडते झाले.
7.167.8
अथैनं छिन्नधन्वानं नवभिर्निशितैः शरैः ।
विव्याध हृदये तूर्णं तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ७.१६७.८ ॥
मग धनुष्य तुटलेल्या त्याला नऊ तीक्ष्ण बाणांनी त्वरित त्याच्या हृदयात वेधले आणि 'थांब, थांब!' असे म्हणाला.
7.167.9
सोऽतिविद्धो बलवता शत्रुणा शत्रुतापनः ।
धनुरन्यत्समादाय सात्वतं प्रत्यविध्यत ॥ ७.१६७.९ ॥
शत्रूंना तापविणारा तो बलवान शत्रूने अत्यंत वेधलेला असता दुसरे धनुष्य घेऊन सात्वताला प्रतिवेध करू लागला.
7.167.10
स विद्ध्वा सात्वतं बाणैस्त्रिभिरेव विशाम्पते ।
धनुश्चिच्छेद भल्लेन सुतीक्ष्णेन हसन्निव ॥ ७.१६७.१० ॥
हे प्रजापते, सात्वताला तीन बाणांनी वेधून अत्यंत तीक्ष्ण भल्लाने हसत हसत त्याचे धनुष्य तोडले.
7.167.11
छिन्नधन्वा महाराज सात्यकिः क्रोधमूर्च्छितः ।
प्रजहार महावेगां शक्तिं तस्य महोरसि ॥ ७.१६७.११ ॥
हे महाराज, धनुष्य तुटलेल्या सात्यकीने क्रोधाने मूर्च्छित होऊन त्याच्या विशाल छातीवर महावेगवान शक्ती फेकली.
7.167.12
स तु शक्त्या विभिन्नाङ्गो निपपात रथोत्तमात् ।
लोहिताङ्ग इवाकाशाद्दीप्तरश्मिर्यदृच्छया ॥ ७.१६७.१२ ॥
शक्तीने अवयव वेधलेला तो उत्तम रथातून खाली पडला; आकाशातून यदृच्छेने पडणाऱ्या तेजस्वी किरणांच्या लालसर देहाच्या ताऱ्यासारखा.
7.167.13
तं तु दृष्ट्वा हतं शूरमश्वत्थामा महारथः ।
अभ्यधावत वेगेन शैनेयं प्रति संयुगे ॥ ७.१६७.१३ ॥
तो शूर मारला गेलेला पाहून महारथी अश्वत्थामा युद्धात वेगाने शैनेयाकडे धावला.
7.167.14
तिष्ठतिष्ठेति चाभाष्य शैनेयं स नराधिप ।
अभ्यवर्षच्छरौघेण मेरुं वृष्ट्या यथाम्बुदः ॥ ७.१६७.१४ ॥
'थांब, थांब!' असे शैनेयाला हाक मारून, हे नराधिपा, ढग जसा मेरूवर वृष्टी करतो तसा त्याने बाणांच्या प्रवाहाने त्याच्यावर वर्षाव केला.
7.167.15
तमापतन्तं संरब्धं शैनेयस्य रथं प्रति ।
घटोत्कचोऽब्रवीद्राजन्नाहं मुक्त्वा महारथः ॥ ७.१६७.१५ ॥
हे राजा, शैनेयाच्या रथाकडे रागाने धावत येणाऱ्या त्याला पाहून महारथी घटोत्कच म्हणाला, मला सोडून...
7.167.16
तिष्ठतिष्ठ न मे जीवन्द्रोणपुत्र गमिष्यसि ।
एष त्वां निहनिष्यामि महिषं मृगराडिव ॥ ७.१६७.१६ ॥
'थांब, थांब! हे द्रोणपुत्रा, मी जिवंत असताना तू जाणार नाहीस. सिंह जसा म्हशीला मारतो तसा मी तुला मारीन.'
7.167.17
युद्धश्रद्धामहं तेऽद्य विनेष्यामि रणाजिरे ।
इत्युक्त्वा क्रोधताम्राक्षो राक्षसः परवीरहा।
द्रोणिमभ्यद्रवत्क्रुद्धो गजेन्द्रमिव केसरी ॥ ७.१६७.१७ ॥
'आज तुझी युद्धाची आवड मी या रणांगणातच नष्ट करीन' असे म्हणून, रागाने लाल डोळ्यांचा, शत्रुवीरांचा संहारक राक्षस द्रोणपुत्रावर सिंह जसा गजराजावर झेपावतो तसा क्रुद्ध होऊन धावला.
7.167.18
रथाक्षमात्रैरिषुभिरभ्यवर्षद्धटोत्कचः ।
रथिनामृषभं द्रौणिं धाराभिरिव तोयदः ॥ ७.१६७.१८ ॥
रथाच्या आसाएवढ्या बाणांनी घटोत्कचाने रथिकांमध्ये श्रेष्ठ अशा द्रोणपुत्रावर ढग धारांनी वर्षाव करावा तसा वर्षाव केला.
7.167.19
शरवृष्टिं तु तां प्राप्तां शरैराशीविषोपमैः ।
शातयामास समरे तरसा द्रौणिरुत्स्मयन् ॥ ७.१६७.१९ ॥
परंतु द्रोणपुत्राने रणात त्याच्यावर आलेला तो बाणवर्षाव सर्पविषासारख्या बाणांनी वेगाने तोडून टाकला; तो हसत राहिला.
7.167.20
ततः शरशतैस्तीक्ष्णैर्मर्मभेदिभिराशुगैः ।
समाचिनोद्राक्षसेन्द्रं घटोत्कचमरिन्दमम् ॥ ७.१६७.२० ॥
मग तीक्ष्ण, मर्मभेदी, वेगवान अशा शेकडो बाणांनी त्याने शत्रूंचे दमन करणाऱ्या राक्षसराज घटोत्कचाला झाकून टाकले.
7.167.21
स शरैराचितस्तेन राक्षसो रणमूर्धनि ।
व्यकाशत महाराज श्वाविच्छललतो यथा ॥ ७.१६७.२१ ॥
महाराज, त्याच्या बाणांनी झाकलेला तो राक्षस रणभूमीच्या अग्रभागी, जसा साळिंदर काटेरी वेलीने झाकलेला शोभावा तसा शोभून दिसला.
7.167.22
ततः क्रोधसमाविष्टो भैमसेनिः प्रतापवान् ।
शरैरवचकर्तोग्रैर्द्रौणिं वज्राशनिप्रभैः ॥ ७.१६७.२२ ॥
मग क्रोधाने भरलेल्या, पराक्रमी भीमसेनपुत्राने वज्र व विजेसारख्या तेजस्वी भयंकर बाणांनी द्रोणपुत्राला छेदले.
7.167.23
क्षुरप्रैरर्धचन्द्रैश्च नाराचैः सशिलीमुखैः ।
वराहकर्णैर्नालीकैर्विकर्णैश्चाभ्यवीवृषत् ॥ ७.१६७.२३ ॥
क्षुरप्र, अर्धचंद्र, नाराच, शिलीमुख, वराहकर्ण, नालीक आणि विकर्ण या बाणांनी त्याने त्याच्यावर वर्षाव केला.
7.167.24
तां शस्त्रवृष्टिमतुलां वज्राशनिसमस्वनाम् ।
पतन्तीमुपरि क्रुद्धो द्रौणिरव्यथितेन्द्रियः ॥ ७.१६७.२४ ॥
वज्र आणि विजेसारख्या गर्जनेने वरून पडणारी ती अतुल्य शस्त्रवृष्टी पाहून, क्रुद्ध झाला तरी अविचल इंद्रियांचा द्रोणपुत्र.
7.167.25
सुदुःसहां शरैर्घोरैर्दिव्यास्त्रप्रतिमन्त्रितैः ।
व्यधमत्सुमहातेजा महाभ्राणीव मारुतः ॥ ७.१६७.२५ ॥
महातेजस्वी द्रोणपुत्राने दिव्यास्त्रमंत्रांनी अभिमंत्रित केलेल्या भयंकर बाणांनी, मोठ्या ढगांना वारा जसा विखरतो तसा, ती असह्य वृष्टी विखरून टाकली.
7.167.26
ततोऽन्तरिक्षे बाणानां सङ्ग्रामोऽन्य इवाभवत् ।
घोररूपो महाराज योधानां हर्षवर्धनः ॥ ७.१६७.२६ ॥
मग आकाशात बाणांचे ते युद्ध जणू दुसरेच युद्ध झाले, हे महाराजा! ते भयंकर रूपाचे होते आणि योद्ध्यांचा हर्ष वाढवणारे होते.
7.167.27
ततोऽस्त्रसन्धर्षकृतैर्विस्फुलिङ्गैः समन्ततः ।
वमौ निशामुखे व्योम खद्योतैरिव संवृतम् ॥ ७.१६७.२७ ॥
मग शस्त्रांच्या घर्षणाने सर्वत्र उठलेल्या ठिणग्यांनी, रात्रीच्या प्रारंभी आकाश काजव्यांनी भरल्यासारखे झाले.
7.167.28
स मार्गणगणैर्द्रौणिर्दिशः प्रच्छाद्य सर्वतः ।
प्रियार्थं तव पुत्राणां राक्षसं समवाकिरत् ॥ ७.१६७.२८ ॥
त्या द्रोणपुत्राने असंख्य बाणांनी सर्व दिशा झाकून टाकल्या आणि आपल्या पुत्रांच्या प्रियासाठी त्या राक्षसावर बाणांचा वर्षाव केला.
7.167.29
ततः प्रववृते युद्धं द्रौणिराक्षसयोर्मृधे ।
विगाढे रजनीमध्ये शक्रप्रह्लादयोरिव ॥ ७.१६७.२९ ॥
मग द्रोणपुत्र आणि राक्षस यांच्यात रणांगणावर युद्ध सुरू झाले; रात्रीच्या मध्यात खोलवर गेलेले ते युद्ध इंद्र आणि प्रह्लाद यांच्या युद्धासारखे होते.
7.167.30
ततो घटोत्कचो बाणैर्दशभिर्द्रौणिमाहवे ।
जघानोरसि सङ्क्रुद्धः कालज्वलनसन्निभैः ॥ ७.१६७.३० ॥
मग संतप्त घटोत्कचाने युद्धात द्रोणपुत्राच्या छातीवर कालाग्नीसारख्या दहा बाणांनी प्रहार केला.
7.167.31
स तैरभ्यायतैर्विद्धो राक्षसेन महाबलः ।
चचाल समरे द्रौणिर्वातनुन्न इव द्रुमः ॥ ७.१६७.३१ ॥
त्या राक्षसाच्या लांब बाणांनी विद्ध झालेला महाबली द्रौणी युद्धात वाऱ्याने हलवलेल्या वृक्षाप्रमाणे डळमळला.
7.167.32
स मोहं समरे प्राप्तो ध्वजयष्टिं समाश्रितः ॥ ७.१६७.३२ ॥
तो युद्धात मूर्छित होऊन ध्वजदंडाचा आधार घेऊन उभा राहिला.
7.167.33
ततो हाहाकृतं सैन्यं तव सर्वं जनाधिप ।
हतं स्म मेनिरे सर्वे द्रोणसूनुं जनाधिपाः ॥ ७.१६७.३३ ॥
तेव्हा हे जनाधिपा, तुमचे सर्व सैन्य हाहाकार करू लागले; द्रोणपुत्र मारला गेला असे सर्व राजांना वाटले.
7.167.34
तं तु दृष्ट्वा तथावस्थमश्वत्थामानमाहवे ।
पाञ्चालाः सृञ्जयाश्चैव सिंहनादं प्रचक्रिरे ॥ ७.१६७.३४ ॥
युद्धात त्या अवस्थेत अश्वत्थाम्याला पाहून पांचाल आणि सृंजयांनी सिंहनाद केला.
7.167.35
प्रतिलभ्य ततः संज्ञामश्वत्थामा महाबलः ।
धनुः प्रपीड्य वामेन करेणामित्रकर्शनः ॥ ७.१६७.३५ ॥
नंतर महाबली अश्वत्थामा शुद्धीवर आला आणि डाव्या हाताने धनुष्य घट्ट दाबून शत्रूंना पीडा देणारा झाला.
7.167.36
मुमोचाकर्णपूर्णेन धनुषा शरमुत्तमम् ।
यमदण्डोपमं घोरमुद्दिश्याशु घटोत्कचम् ॥ ७.१६७.३६ ॥
कानापर्यंत ओढलेल्या धनुष्याने त्याने यमदंडासारखा भयंकर उत्तम बाण सोडला आणि तो लगेच घटोत्कचाला लक्ष्य करून गेला.
7.167.37
स भित्त्वा हृदयं तस्य राक्षसस्य शरोत्तमः ।
विवेश वसुधामुग्रः सपुङ्खः पृथिवीपते ॥ ७.१६७.३७ ॥
त्या राक्षसाचे हृदय भेदून तो उत्तम बाण पिसाऱ्यासह भयंकर वेगाने, हे पृथ्वीपते, धरणीत घुसला.
7.167.38
सोऽतिविद्धो महाराज रथोपस्थ उपाविशत् ।
राक्षसेन्द्रः पुबलवान्द्रौणिना रणशालिना ॥ ७.१६७.३८ ॥
हे महाराजा, तो राक्षसराज, अत्यंत बलवान असूनही, रणकुशल द्रोणपुत्राच्या बाणांनी अतिशय घायाळ होऊन रथाच्या आसनावर बसला.
7.167.39
दृष्ट्वा विमूढं हैडिम्बं सारथिस्तु रणाजिरात् ।
द्रौणेः सकाशात्सम्भ्रान्तस्त्वपनिन्येत्वरान्वितः ॥ ७.१६७.३९ ॥
रणांगणात बेशुद्ध झालेल्या हिडिंबापुत्राला पाहून त्याचा सारथी घाबरला आणि द्रोणपुत्राच्या समोरून त्वरेने त्याला रणभूमीबाहेर नेले.
7.167.40
तथा तु समरे विद्ध्वा राक्षसेन्द्रं घटोत्कचम् ।
ननाद सुमहानादं द्रोणपुत्रो महारथः ॥ ७.१६७.४० ॥
अशा प्रकारे युद्धात राक्षसेंद्र घटोत्कचाला घायाळ करून महारथी द्रोणपुत्राने मोठा गर्जनाद केला.
7.167.41
पूजितस्तव पुत्रैश्च सर्वयोधैश्च भारत ।
वपुषाऽतिप्रजज्वाल मध्याह्न इव भास्करः ॥ ७.१६७.४१ ॥
हे भारता, तुझ्या पुत्रांनी आणि सर्व योद्ध्यांनी सन्मानित झालेला तो मध्यान्हीच्या सूर्याप्रमाणे शरीराने अत्यंत तेजाने तळपला.
7.167.42
भीमसेनं तु युध्यन्तं भारद्वाजरथं प्रति ।
स्वयं दुर्योधनो राजा प्रत्यविध्यच्छितैः शरैः ॥ ७.१६७.४२ ॥
परंतु भारद्वाजाच्या (द्रोणाच्या) रथासमोर लढणाऱ्या भीमसेनावर राजा दुर्योधनाने स्वतः तीक्ष्ण बाणांनी प्रतिप्रहार केला.
7.167.43
तं भीमसेनो दशभिः शरैर्विव्याध मारिष ।
दुर्योधनोऽपि विंशत्या शराणां प्रत्यविध्यत ॥ ७.१६७.४३ ॥
भीमसेनाने दहा बाणांनी त्याला भेदले, हे मारिष. दुर्योधनानेही वीस बाणांनी प्रतिउत्तर म्हणून भेदले.
7.167.44
तौ सायकैरवच्छिन्नावदृश्येतां रणाजिरे ।
मेघजालसमाच्छन्नौ नभसीवेन्दुभास्करौ ॥ ७.१६७.४४ ॥
बाणांनी झाकलेले ते दोघे रणभूमीवर दिसेनासे झाले, आकाशात मेघजालाने झाकलेल्या चंद्र आणि सूर्यासारखे.
7.167.45
अथ दुर्योधनो राजा भीमं विव्याध पत्रिभिः ।
पञ्चभिर्भरतश्रेष्ठ तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ७.१६७.४५ ॥
मग राजा दुर्योधनाने पाच बाणांनी भीमाला भेदले, हे भरतश्रेष्ठा, आणि म्हणाला, "थांब, थांब!"
7.167.46
तस्य भीमो धनुश्छित्त्वा ध्वजं च दशभिः शरैः ।
विव्याध कौरवश्रेष्ठं नवत्या नतपर्वणाम् ॥ ७.१६७.४६ ॥
भीमाने त्याचे धनुष्य आणि ध्वज तोडून, दहा बाणांनी; कौरवश्रेष्ठाला वाकलेल्या पेरांच्या नव्वद बाणांनी भेदले.
7.167.47
ततो दुर्योधनः क्रुद्धो भनुरन्यन्महत्तरम् ।
गृहीत्वा भरतश्रेष्ठो भीमसेनं शितैः शरैः।
अपीडयद्रणमुखे पश्यतां सर्वधन्विनाम् ॥ ७.१६७.४७ ॥
मग संतापलेल्या दुर्योधनाने दुसरे मोठे धनुष्य घेऊन, हे भरतश्रेष्ठा, तीक्ष्ण बाणांनी भीमसेनाला रणमुखात पीडित केले, सर्व धनुर्धर पाहत असताना.
7.167.48
तान्निहत्य शरान्भीमो दुर्योधनधनुश्च्युतान् ।
कौरवं पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समार्पयत् ॥ ७.१६७.४८ ॥
दुर्योधनाच्या धनुष्यातून सुटलेले ते बाण नष्ट करून, भीमाने कौरवाला पंचवीस लहान बाणांनी प्रहार केला.
7.167.49
दुर्योधनस्तु सङ्क्रुद्धो भीमसेनस्य मारिष ।
क्षुरप्रेण धनुश्छित्त्वा दशभिः प्रत्यविध्यत ॥ ७.१६७.४९ ॥
पण दुर्योधन संतापला. हे मारिष, क्षुरप्र बाणाने भीमसेनाचे धनुष्य तोडून त्याने दहा बाणांनी त्याला प्रत्युत्तर दिले.
7.167.50
अथान्यद्धनुरादाय भीमसेनो महाबलः ।
विव्याध नृपतिं तूर्णं सप्तभिर्निशितैः शरैः ॥ ७.१६७.५० ॥
मग महाबली भीमसेनाने दुसरे धनुष्य घेऊन तत्काळ सात तीक्ष्ण बाणांनी राजाला विद्ध केले.
7.167.51
तदप्यस्य धनुः क्षिप्रं चिच्छेद लघुहस्तवत् ।
द्वितीयं च तृतीयं च चतुर्थं पञ्चमं तथा ॥ ७.१६७.५१ ॥
त्याने ते धनुष्यही चपळ हाताच्या कौशल्याने तोडले; दुसरे, तिसरे, चौथे आणि पाचवेही तसेच.
7.167.52
आत्तमात्तं महाराज भीमस्य धनुराच्छिनत् ।
तव पुत्रो महाराज जितकाशी मदोत्कटः ॥ ७.१६७.५२ ॥
हे महाराज, भीम जे जे धनुष्य उचलत असे, ते तुमच्या पुत्राने तोडले; हे महाराज, विजयाच्या गर्वाने उन्मत्त होऊन.
7.167.53
स तथा भिद्यमानेषु कार्मुकेषु पुनः पुनः ।
शक्तिं चिक्षेप समरे सर्वपारशवीं शुभाम् ॥ ७.१६७.५३ ॥
अशा प्रकारे धनुष्ये वारंवार तुटत असताना त्याने युद्धात सर्वपारशवी नावाची एक सुंदर शक्ती फेकली.
7.167.54
मृत्योरिव स्वसारं हि दीप्तां वह्निशिखामिव ।
सीमन्तमिव कुर्वन्तीं नभसोऽग्निसमप्रभाम् ॥ ७.१६७.५४ ॥
ती मृत्यूच्या बहिणीसारखी, प्रज्वलित अग्निज्वालेसारखी, आकाशाचा सीमंत सजवणारी आणि अग्नीसारख्या तेजाची होती.
7.167.55
अप्राप्तामेव तां शक्तिं त्रिधा चिच्छेद कौरवः ।
पश्यतः सर्वलोकस्य भीमस्य च महात्मनः ॥ ७.१६७.५५ ॥
कौरवाने ती शक्ती पोहोचण्यापूर्वीच तीन तुकडे करून टाकली; सर्व लोक आणि महात्मा भीम पाहत असताना.
7.167.56
ततो भीमो महाराज गदां गुर्वीं महाप्रभाम् ।
चिक्षेपाविध्य वेगेन दुर्योधनरथं प्रति ॥ ७.१६७.५६ ॥
नंतर, हे महाराज, भीमाने जड आणि महातेजस्वी गदा फिरवून वेगाने दुर्योधनाच्या रथाकडे फेकली.
7.167.57
ततः सा सहसा वाहांस्तव पुत्रस्य संयुगे ।
सारथिं च गदा गुर्वी ममर्दास्य रथं पुनः ॥ ७.१६७.५७ ॥
तेव्हा ती जड गदा अचानक युद्धात तुमच्या पुत्राचे घोडे, सारथी आणि पुन्हा त्याचा रथ चिरडून टाकली.
7.167.58
पुत्रस्तु तव राजेन्द्र भीमाद्भीतः प्रणश्य च ।
आरुरोह रथं चान्यं नन्दकस्य महात्मनः ॥ ७.१६७.५८ ॥
हे राजेन्द्रा, तुमचा पुत्र भीमाला घाबरून पळून गेला आणि महात्मा नंदकाच्या दुसऱ्या रथावर चढला.
7.167.59
ततो भीमो हतं मत्वा तव पुत्रं महारथम् ।
सिंहनादं महच्चक्रे तर्जयन्निशि कौरवान् ॥ ७.१६७.५९ ॥
तेव्हा भीमाने तुमचा महारथी पुत्र मेला असे समजून, रात्री कौरवांना धमकावत मोठी सिंहगर्जना केली.
7.167.60
तावकाः सैनिकाश्चापि मेनिरे निहतं नृपम् ।
ततोऽतिचुक्रुशुः सर्वे ते हाहेति समन्ततः ॥ ७.१६७.६० ॥
तुमच्या सैनिकांनीही त्या राजाला मेलेले मानले; तेव्हा ते सर्व चहूकडे 'हाय हाय' म्हणून मोठ्याने आक्रोश करू लागले.
7.167.61
तेषां तु निनदं श्रुत्वा त्रस्तानां सर्वयोधिनाम् ।
भीमसेनस्य नादं च श्रुत्वा राजन्महात्मनः ॥ ७.१६७.६१ ॥
त्रस्त झालेल्या सर्व योद्ध्यांचा तो आक्रोश ऐकून आणि हे राजन्, महात्मा भीमसेनाचा गर्जनारव ऐकून.
7.167.62
ततो युधिष्ठिरो राजा हतं मत्वा सुयोधनम् ।
अभ्यवर्तत वेगेन यत्र पार्थो वृकोदरः ॥ ७.१६७.६२ ॥
तेव्हा राजा युधिष्ठिराने सुयोधन मारला गेला असे मानून, पृथापुत्र वृकोदर जिथे होता तिकडे वेगाने धाव घेतली.
7.167.63
पाञ्चलाः केकया मात्स्याः सृञ्जयाश्च विशाम्पते ।
सर्वोद्योगेनाभिजग्मुद्रोणमेव युयुत्सया ॥ ७.१६७.६३ ॥
हे प्रजापते, पांचाल, केकय, मत्स्य आणि सृंजय सर्वशक्तीनिशी, युद्धाच्या इच्छेने द्रोणावरच चालून गेले.
7.167.64
तत्रासीत्सुमहद्युद्धं द्रोणस्याथ परैः सह ।
घोरे तमसि मग्नानां निघ्नतामितरेतरम् ॥ ७.१६७.६४ ॥
तेथे द्रोण आणि शत्रू यांच्यात अत्यंत भयंकर युद्ध झाले; घोर अंधारात बुडालेले योद्धे एकमेकांवर प्रहार करत राहिले.