महाभारत · अध्याय 7.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.17.1
ते सेने शिबिरं गत्वा न्यविशेतां विशाम्पते ।
यथाभागं यथान्यायं यथागुल्मं च सर्वशः ॥ ७.१७.१ ॥
हे प्रजापते! ते दोन्ही सैन्य छावणीत जाऊन यथाभाग, यथान्याय आणि यथागुल्म सर्व प्रकारे प्रवेशले.
7.17.2
कृत्वाऽवहारं सैन्यानां द्रोणः परमदुर्मनाः ।
दुर्योधनमभिप्रेक्ष्य सव्रीडमिदमब्रवीत् ॥ ७.१७.२ ॥
सैन्यांना माघारी घेऊन, अत्यंत खिन्न मनाने दुर्योधनाकडे पाहून द्रोण लज्जेने हे बोलले.
7.17.3
उक्तमेतन्मया पूर्वं न तिष्ठति धन्जये ।
शक्यो ग्रहीतुं सङ्ग्रामे देवैरपि युधिष्ठिरः ॥ ७.१७.३ ॥
धनंजय उभा असताना युद्धात युधिष्ठिराला देवांनाही पकडता येणार नाही, हे मी आधीच सांगितले होते.
7.17.4
इति तद्वः प्रयततां कृतं पार्थेन संयुगे ।
मा विशङ्कीर्वचो मह्यमजेयौ कृष्णपाण्डवौ ॥ ७.१७.४ ॥
म्हणून तुम्ही सावध राहा; पार्थाने युद्धात असेच केले आहे. माझ्या शब्दांवर शंका घेऊ नका; कृष्ण आणि पांडव अजेय आहेत.
7.17.5
अपनीते तु योगेन केनचिच्छ्वेतवाहने ।
तत एष्यति ते राजन्वशमेष युधिष्ठिरः ॥ ७.१७.५ ॥
हे राजा! कोणत्यातरी युक्तीने पांढऱ्या घोड्यांच्या अर्जुनाला दूर केले, तर हा युधिष्ठिर तुझ्या ताब्यात येईल.
7.17.6
कश्चिदाहूय तं सङ्ख्ये देशमन्यं प्रकर्षतु ।
तमजित्वा न कौन्तेयो निवर्तेत कथञ्चन ॥ ७.१७.६ ॥
कोणीतरी त्याला रणांगणात आव्हान देऊन दुसऱ्या ठिकाणी ओढून न्यावे; त्याला जिंकल्याशिवाय कौन्तेय कोणत्याही प्रकारे परत येणार नाही.
7.17.7
एतस्मिन्नन्तरे शून्येधर्मराजमहं नृप ।
ग्रहीष्यामि चमूं भित्त्वा धृष्टद्युम्नस्य पश्यतः ॥ ७.१७.७ ॥
यावेळी, हे राजा, रिकाम्या जागेतून सैन्य भेदून मी धर्मराजाला पकडेन, धृष्टद्युम्न पाहत असतानाच.
7.17.8
अर्जुनेन परित्यक्तो न चेत्त्रासात्पलायते ।
मामुपायान्तमालोक्य गृहीतं विद्धि पाण्डवम् ॥ ७.१७.८ ॥
अर्जुनाने सोडलेला पांडव भीतीने पळून गेला नाही, तर मला येताना पाहून पांडव पकडला गेला असे समज.
7.17.9
एवं तेऽहं महाराज धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
समानेष्यामि सगणं वशमद्य न संशयः ॥ ७.१७.९ ॥
असे, हे महाराजा, मी आज धर्मपुत्र युधिष्ठिराला त्याच्या परिवारासह तुमच्या ताब्यात आणीन, यात शंका नाही.
7.17.10
यदि तिष्ठति सङ्ग्रामे मुहूर्तमपि पाण्डवः ।
अथापयाति सङ्ग्रामाद्विजयात्तद्विशिष्यते ॥ ७.१७.१० ॥
पांडव युद्धात क्षणभरही उभा राहिला आणि नंतर युद्धातून माघारी गेला, तर ते विजयापेक्षाही श्रेष्ठ ठरते.
7.17.11
द्रोणस्य तद्वचः श्रुत्वा त्रिगर्ताधिपतिस्तदा ।
भ्रातृभिः सहितो राजन्निदं वचनमब्रवीत् ॥ ७.१७.११ ॥
द्रोणाचे ते वचन ऐकून त्रिगर्तांचा अधिपती तेव्हा आपल्या बंधूंसह, हे राजा, हे वचन बोलला.
7.17.12
वयं विनिकृता राजन्सदा गाण्डीवधन्वना ।
अनागःस्वपि चागस्तत्कृतमस्मासु तेन वै ॥ ७.१७.१२ ॥
हे राजा, गांडीव धनुष्य धारण करणाऱ्या अर्जुनाकडून आम्ही नेहमीच छळले गेलो; निर्दोष असूनही त्यानेच आमच्यावर दोष लादला.
7.17.13
ते वयं स्मरमाणास्तान्विनिकारान्पृथग्विधान् ।
क्रोधाग्निना दह्यमाना ह्यशेमहि सदा निशि ॥ ७.१७.१३ ॥
त्या विविध प्रकारच्या अपमानांचे स्मरण करीत, क्रोधाग्नीने दग्ध होत, आम्ही सदैव रात्री तळमळत काढल्या.
7.17.14
स नो दिष्ट्याऽस्त्रसम्पन्नश्चक्षुर्विषयमागतः ।
कर्तारः स्मरयं कर्म यच्चिकीर्षाम हृद्गतम् ॥ ७.१७.१४ ॥
सुदैवाने अस्त्रसंपन्न तो आमच्या दृष्टिपथात आला आहे. मनात असलेले कर्म स्मरून आम्ही ते करणारे होऊ.
7.17.15
भवतश्च प्रियं यत्स्यादस्माकं च यशस्करम् ।
वयमेनं हनिष्यामो निकृष्यायोधनाद्बहिः ॥ ७.१७.१५ ॥
जे तुम्हाला प्रिय आणि आम्हाला यश देणारे असेल, ते करत आम्ही त्याला युद्धभूमीबाहेर ओढून मारू.
7.17.16
अद्यास्त्वनर्जुना भूमिरत्रिगर्ताऽवा पुनः ।
सत्यं ते प्रतिजानीमो नैतन्मिथ्या भविष्यति ॥ ७.१७.१६ ॥
आज ही भूमी अर्जुनाविना होवो; किंवा त्रिगर्त पुन्हा विजयी होवोत. आम्ही तुम्हाला सत्य प्रतिज्ञा करतो, हे खोटे ठरणार नाही.
7.17.17
एवं सत्यरथश्चोक्त्वा सत्यवर्मा च भारत ।
सत्यव्रतश्च सत्येषुः सत्यकर्मा तथैव च ॥ ७.१७.१७ ॥
हे भारता, याप्रमाणे सत्यरथ आणि सत्यवर्मा, तसेच सत्यव्रत, सत्येषु आणि सत्यकर्मा यांनीही सांगितले.
7.17.18
सहिता भ्रातरः पञ्च रथानामयुतेन च ।
न्यवर्तन्त महाराज कृत्वा शपथमाहवे ॥ ७.१७.१८ ॥
हे महाराजा, पाच बंधू दहा हजार रथांसह एकत्र होऊन, युद्धात शपथ घेऊन परतले.
7.17.19
मालवास्तुण्डिकेराश्च रथानामयुतैस्त्रिभिः ।
सुशर्मा च नरव्याघ्रस्त्रिगर्तः प्रस्थलाधिपः ॥ ७.१७.१९ ॥
मालव आणि तुंडिकेर तीन अयुत रथांसह; आणि नरव्याघ्र सुशर्मा, त्रिगर्त व प्रस्थलाधिपती.
7.17.20
मावेल्लकैर्ललित्थैश्च सहितो मद्रकैरपि ।
रथानामयुतेनैव सोऽगमद्धातृभिः सह ॥ ७.१७.२० ॥
मावेल्लक, ललित्थ आणि मद्रकांसह, एक अयुत रथांसह तो बंधूंबरोबर गेला.
7.17.21
नानाजनपदेभ्यश्च रथानामयुतं पुनः ।
समुत्थितं विशिष्टानां शपथार्थमुपागमत् ॥ ७.१७.२१ ॥
विविध जनपदांमधून पुन्हा उठलेले एक अयुत रथ विशिष्टांच्या शपथेसाठी आले.
7.17.22
ततो ज्वलनमानर्च्य हुत्वा सर्वे पृथक्पृथक् ।
जगृहुः कुशचीराणि चित्राणि कवचानि च ॥ ७.१७.२२ ॥
मग अग्नीची पूजा करून, सर्वांनी वेगवेगळे हवन करून कुशवस्त्रे आणि विचित्र कवचे घेतली.
7.17.23
ते च बद्धतनुत्राणा घृताक्ताः कुशचीरिणः ।
मौर्वीमेखलिनो वीराः सहस्रशतदक्षिणाः ॥ ७.१७.२३ ॥
ते वीर शरीरावर कवच बांधून, तूप लावून, कुशवस्त्रे धारण करून, धनुष्याच्या दोरीची मेखला घालून, हजारो व शेकडो दक्षिणा देणारे होते.
7.17.24
यज्वानः पुत्रिणो लोक्याः कृतकृत्यास्तनुत्यजः ।
योक्ष्यमाणास्तदाऽऽत्मानं यशसा विजयेन च ॥ ७.१७.२४ ॥
यज्ञ करणारे, पुत्रवान, लोकप्रसिद्ध, कृतकृत्य, देहत्यागास सिद्ध—तेव्हा यश व विजय यांच्याशी स्वतःला जोडणारे.
7.17.25
ब्रह्मचर्युश्रुतिमुखैः क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः ।
प्राप्याँल्लोकान्सुयुद्धेन क्षिप्रमेव यियासवः ॥ ७.१७.२५ ॥
ब्रह्मचर्य, वेदाध्ययन आणि भरपूर दक्षिणेच्या यज्ञांनी ज्यांनी लोक मिळवले, ते उत्तम युद्धाने लवकरच त्या लोकांना जाण्याची इच्छा करत होते.
7.17.26
ब्राह्ममांस्तर्पयित्वा च निष्कान्दत्वा पृथक्पृथक् ।
गाश्च वासांसि च पुनः समाभाष्य परस्परम् ॥ ७.१७.२६ ॥
ब्राह्मणांना तृप्त करून, वेगवेगळ्या सोन्याच्या मोहरा, गायी आणि वस्त्रे देऊन, पुन्हा एकमेकांशी संवाद साधून.
7.17.27
द्विजमुख्यैः समुदितैः कृतस्वस्त्ययनाशिषः ।
मुदिताश्च प्रहृष्टाश्च जलं संस्पृश्य निर्मलम् ॥ ७.१७.२७ ॥
श्रेष्ठ द्विजांनी एकत्र येऊन केलेले मंगल स्वस्तिवाचन व आशीर्वाद मिळवून, आनंदित व हर्षित होऊन, निर्मल जलाला स्पर्श करून.
7.17.28
प्रज्वाल्य कृष्णवर्त्मानमुपागम्य रणव्रतम् ।
तस्मिन्नग्नौ तदा चक्रुः प्रतिज्ञां दृढनिश्चयाः ॥ ७.१७.२८ ॥
अग्नी प्रज्वलित करून, कृष्णवर्त्मा अग्नीजवळ जाऊन, रणव्रत स्वीकारून, त्या अग्नीत तेव्हा दृढनिश्चयी लोकांनी प्रतिज्ञा केली.
7.17.29
शृण्वतां सर्वभूतानामुच्चैर्वाचो बभाषिरे ।
सर्वे धनञ्जयवधे प्रतिज्ञां चापि चक्रिरे। ॥ ७.१७.२९ ॥
सर्व भूते ऐकत असताना त्यांनी मोठ्या आवाजात शब्द उच्चारले; सर्वांनी धनंजयाच्या वधासाठी प्रतिज्ञाही केली.
7.17.30
ये वै लोकाश्चाव्रतिनां ये चैव ब्रह्मघातिनाम् ।
मद्यपस्य च ये लोका गुरुदाररतस्य च ॥ ७.१७.३० ॥
जे व्रतहीनांचे लोक, जे ब्रह्महत्या करणाऱ्यांचे लोक, जे मद्यपान करणाऱ्याचे लोक आणि जे गुरुपत्नीत रत असणाऱ्याचे लोक.
7.17.31
ब्रह्मस्वहारिणश्चैव राजपिण्डापहारिणः ।
शरणागतं च त्यजतो याचमानं तथा घ्नतः ॥ ७.१७.३१ ॥
ब्राह्मणाचे धन हरण करणारे, राजपिंडाचे अपहरण करणारे, शरणागत आणि याचकाला त्यागणारे किंवा मारणारे.
7.17.32
अगारदाहिनां चैव ये च गां निघ्नतामपि ।
अपकारिणां च ये लोका ये च ब्रह्मद्विषामपि ॥ ७.१७.३२ ॥
घरे जाळणारे, गायीला मारणारे, अपकार करणारे आणि ब्राह्मणद्वेष्टे यांचे लोकही.
7.17.33
स्वभार्यामृतुकालेषु मोहाद्वै नाभिगच्छताम् ।
श्राद्धमैथुनिकानां च ये चाप्यात्मापहारिणाम् ॥ ७.१७.३३ ॥
मोहामुळे ऋतुकाळी स्वपत्नीजवळ न जाणारे, श्राद्धदिवशी मैथुन करणारे आणि आत्मघातकी यांचे लोक.
7.17.34
न्यासापहारिणां ये च श्रुतं नाशयतां च ये ।
क्लीबने युध्यमानानां ये च नीचानुसारिणाम् ॥ ७.१७.३४ ॥
ठेवी लुबाडणारे, शास्त्रज्ञान नष्ट करणारे, भ्याडपणाने युद्ध करणारे आणि नीचांचे अनुसरण करणारे यांचे लोक.
7.17.35
नास्तिकानां च ये लोका येऽग्निमातृपितृत्यजाम् ।
तानाप्नुयामहे लोकान्ये च पापकृतामपि ॥ ७.१७.३५ ॥
नास्तिकांचे जे लोक, अग्नी-माता-पिता यांचा त्याग करणाऱ्यांचे लोक, पापी लोकांचे लोक—ते लोक आम्हाला प्राप्त होवोत.
7.17.36
यद्यहत्वा वयं युद्धे निवर्तेम धनञ्जयम् ।
तेन चाभ्यर्दितास्त्रासाद्भवेमहि पराङ्मुखाः ॥ ७.१७.३६ ॥
युद्धात धनंजयाला न मारता आम्ही मागे फिरलो, तर त्याच्याकडून पीडित होऊन भीतीने पराङ्मुख होऊ.
7.17.37
यदि त्वसुकरं लोके कर्म कुर्याम संयुगे ।
इष्टाँल्लोकान्प्राप्नुयामो वयमद्य न संशयः ॥ ७.१७.३७ ॥
जर आपण युद्धात जगात सोपे नसलेले कर्म केले, तर आज आपण इच्छित लोक निश्चित मिळवू; यात संशय नाही.
7.17.38
एवमुक्त्वा तदा राजंस्तेऽभ्यवर्तन्त संयुगे ।
आह्वयन्तोऽर्जुनं वीराः पितृजुष्टां दिशं प्रति ॥ ७.१७.३८ ॥
हे राजा, असे बोलून ते वीर युद्धात पुढे सरसावले आणि पितरांना प्रिय दिशेकडे अर्जुनाला आव्हान देत गेले.
7.17.39
आहूतस्तैर्नरव्याघ्रैः पार्थः परपुरञ्चयः ।
धर्मराजमिदं वाक्यमपदान्तरमब्रवीत् ॥ ७.१७.३९ ॥
त्या नरव्याघ्रांनी आव्हान दिलेला, शत्रुनगरे जिंकणारा पार्थ धर्मराजाला थांबा न घेता हे शब्द म्हणाला.
7.17.40
आहूतो न निवर्तेयमिति मे व्रतमाहितम् ।
संशप्तकाश्च मां राजन्नाह्वयन्ति महामृधे ॥ ७.१७.४० ॥
'आव्हान दिले असता मी मागे फिरणार नाही' हे माझे दृढ व्रत आहे. हे राजा, महायुद्धात संशप्तक मला आव्हान देत आहेत.
7.17.41
एष च भ्रातृभिः सार्धं सुशर्माऽऽह्वयते रणे ।
वधाय सगणस्यास्य मामनुज्ञातुमर्हसि ॥ ७.१७.४१ ॥
हा सुशर्मा आपल्या बंधूंसह रणात आव्हान देत आहे. याला व त्याच्या गणासह वध करण्यासाठी आपण मला अनुमती द्यावी.
7.17.42
नैतच्छक्नोमि संसोढुमाह्वानं पुरुषर्षभ ।
सत्यं ते प्रतिजानामि हतान्विद्धि परान्युधि ॥ ७.१७.४२ ॥
हे पुरुषर्षभा, हे आव्हान मला सहन होत नाही. मी सत्य प्रतिज्ञा करतो—युद्धात शत्रू मेलेले आहेत असे समजा.
7.17.43
श्रुतं ते तत्त्वतस्तात यद्द्रोणस्य चिकीर्षितम् ।
यथा तदनृतं तस्य भवेतत्त्वं समाचर ॥ ७.१७.४३ ॥
हे वत्सा, द्रोण जे करू इच्छितात ते तू यथार्थपणे ऐकलेस. त्यांचे वचन असत्य ठरू नये म्हणून तू त्यानुसार वाग.
7.17.44
द्रोणो हि बलवाञ्शूरः कृतास्त्रश्च जितश्रमः ।
प्रतिज्ञातं च तेनैतद्ग्रहणं मे महारथ ॥ ७.१७.४४ ॥
द्रोण बलवान, शूर, शस्त्रविद्येत निपुण आणि श्रमांवर विजय मिळवलेले आहेत. हे महारथा, माझे ग्रहण करण्याची त्यांनी प्रतिज्ञा केली आहे.
7.17.45
अयं वै सत्यजिद्राजन्नद्य त्वां रक्षिता युधि ।
ध्रियमाणे च पाञ्चाल्ये नाचार्यः काममाप्स्यति ॥ ७.१७.४५ ॥
हे राजा, आज हा सत्यजित युद्धात तुझे रक्षण करील. पाञ्चाल्य जिवंत असताना आचार्य आपली इच्छा पूर्ण करू शकणार नाहीत.
7.17.46
हते तु पुरुषव्याघ्रे रणे सत्यजिति प्रभो ।
सर्वैरपि समेतैर्वा न स्थातव्यं कथंचन ॥ ७.१७.४६ ॥
हे प्रभो, युद्धात पुरुषव्याघ्र सत्यजित मारला गेल्यावर सर्वजण एकत्र असले तरीसुद्धा कोणत्याही प्रकारे तेथे उभे राहू नये.
7.17.47
अनुज्ञातस्ततो राज्ञा परिष्वक्तश्च फल्गुनः ।
प्रेम्णा दृष्टश्च बहुधा ह्याशिषश्चास्य योजिताः ॥ ७.१७.४७ ॥
नंतर राजाने अर्जुनाला अनुज्ञा दिली, त्याला आलिंगन दिले, प्रेमाने अनेकदा पाहिले आणि त्याला आशीर्वाद दिले.
7.17.48
विहायैनं ततः पार्थस्त्रिगर्तान्प्रत्ययाद्बली ।
क्षुधितः क्षुद्विघातार्थं सिंहो मृगगणानिव ॥ ७.१७.४८ ॥
नंतर बलवान पार्थ त्याला सोडून आत्मविश्वासाने त्रिगर्तांकडे गेला, जसा भुकेलेला सिंह भूक शमवण्यासाठी हरणांच्या कळपाकडे धावतो.
7.17.49
ततो दौर्योधनं सैन्यं मुदा परमया युतम् ।
ऋतेऽर्जुनं भृशं क्रुद्धं धर्मराजस्य निग्रहे ॥ ७.१७.४९ ॥
तेव्हा दुर्योधनाचे सैन्य परम आनंदाने भरलेले होते, अर्जुन सोडून; तो धर्मराज युधिष्ठिराला अडवण्यासाठी अत्यंत क्रुद्ध होता.
7.17.50
ततोऽन्योन्येन ते सैन्ये समाजग्मतुरोजसा ।
गङ्गासरय्वौ वेगेन प्रावृषीवोल्बणोदके ॥ ७.१७.५० ॥
तेव्हा ती दोन्ही सैन्ये बलाने एकमेकांवर आदळली, जसे पावसाळ्यात गंगा आणि सरयू उफाळत्या पाण्यासह वेगाने मिळतात.