મહાભારત · અધ્યાય 7.170
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.170.1
नकुलं रभसं युद्धे निघ्नन्तं वाहिनीं तव ।
अभ्ययात्सौबलः क्रुद्धस्तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ७.१७०.१ ॥
યુદ્ધમાં તમારી સેનાનો વેગથી સંહાર કરતા નકુલ તરફ સુબલનો પુત્ર ક્રોધે ભરાઈને આગળ વધ્યો અને બોલ્યો, "ઊભો રહે, ઊભો રહે!"
7.170.2
कृतवैरौ तु तौ वीरावन्योन्यवधकाङ्क्षिणौ ।
शरैः पूर्णायतोत्सृष्टैरन्योन्यमभिजघ्नतुः ॥ ७.१७०.२ ॥
વૈર બાંધીને એકબીજાના વધની ઇચ્છા રાખતા એ બંને વીરોએ પૂરી રીતે ખેંચીને છોડેલા બાણોથી એકબીજા પર પ્રહાર કર્યો.
7.170.3
यथैव नकुलो राजञ्शरवर्षाण्यमुञ्चत ।
तथैव सौबलश्चापि शिक्षां सन्दर्शयन्युधि ॥ ७.१७०.३ ॥
હે રાજન્! નકુલે જેમ બાણોનો વરસાદ વરસાવ્યો, તેવી જ રીતે સુબલના પુત્રે પણ યુદ્ધમાં પોતાની વિદ્યા બતાવતાં બાણોનો વરસાદ વરસાવ્યો.
7.170.4
तावुभौ समरे शूरौ शरकण्टकिनौ तदा ।
व्यराजेतां महाराज श्वाविधौ शललैरिव ॥ ७.१७०.४ ॥
હે મહારાજ! ત્યારે યુદ્ધમાં બાણરૂપી કાંટાથી ભરેલા એ બંને શૂરવીરો શાહુડીની જેમ ઝળહળ્યા.
7.170.5
रुक्मपुङ्खैरजिह्माग्रैः शरैश्छिन्नतनुच्छदौ ।
रुधिरौघपरिक्लिन्नौ व्यभ्राजेतां महामृधे ॥ ७.१७०.५ ॥
સોનાની પાંખવાળા, સીધી અણીવાળા બાણોથી કવચ અને શરીર છિન્ન થયેલા, રક્તપ્રવાહમાં ભીંજાયેલા તે બંને એ મહાયુદ્ધમાં ઝળહળ્યા.
7.170.6
तपनीयनिभौ चित्रो कल्पवृक्षाविव द्रुमौ ।
किंशुकाविव चोत्फुल्लौ प्रकाशेते रणाजिरे ॥ ७.१७०.६ ॥
સોના સમાન ઝળહળતા, અદ્ભુત એ બંને રણભૂમિમાં કલ્પવૃક્ષ જેવા અને ખીલેલા કેસૂડાના વૃક્ષ જેવા ઝળહળ્યા.
7.170.7
तावुभौ समरे शूरौ शरकण्टकिनौ तदा ।
व्यराजेतां महारान्कण्टकैरिव शाल्मली ॥ ७.१७०.७ ॥
યુદ્ધમાં તે બંને શૂરવીરો, બાણરૂપી કાંટાઓથી ભરેલા, ત્યારે કાંટાવાળા શાલ્મલી વૃક્ષ જેવા શોભ્યા, હે મહારાજ.
7.170.8
सुजिह्मं प्रेक्षमाणौ च राजन्विवृतलोचनौ ।
क्रोधसंरक्तनयनौ निर्दहन्तौ परस्परम् ॥ ७.१७०.८ ॥
હે રાજન્, તેઓ બંને તીરછી નજરે જોતા, ખુલ્લી આંખોવાળા, ક્રોધથી લાલ નેત્રોવાળા, એકબીજાને બાળતા હતા.
7.170.9
श्यालस्तु तव सङ्क्रुद्धो माद्रीपुत्रं हसन्निव ।
कर्णिनैकेन विव्याध हृदये निशितेन ह ॥ ७.१७०.९ ॥
તમારા સાળાએ ક્રોધે ભરાઈ, જાણે હસતાં હસતાં, માદ્રીના પુત્રને એક તીક્ષ્ણ બાણથી હૃદયમાં વીંધ્યો.
7.170.10
नकुलस्तु भृशं विद्वः श्यालेन तव धन्विना ।
निषसाद रथोपस्थे कश्मलं चाविशन्महत् ॥ ७.१७०.१० ॥
પણ નકુલ, તમારા ધનુર્ધર સાળા દ્વારા અત્યંત ઘાયલ થઈ, રથના તળિયે બેસી પડ્યો; તેને મોટી મૂર્છા આવી.
7.170.11
अत्यन्तवैरिणां दृप्तं दृष्ट्वा शत्रुं तथाऽऽगतम् ।
ननाद शकुनी राजंस्तपान्ते जलदो यथा ॥ ७.१७०.११ ॥
અત્યંત વૈરી, ગર્વિત શત્રુને એ રીતે આવતો જોઈ, હે રાજન, શકુનિ ગ્રીષ્મના અંતે મેઘ ગર્જે તેમ ગર્જ્યો.
7.170.12
प्रतिलभ्य ततः संज्ञां नकुलः पाण्डुनन्दनः ।
अभ्ययात्सौबलं भूयो व्यात्तानन इवान्तकः ॥ ७.१७०.१२ ॥
પછી ભાનમાં આવેલો પાંડુપુત્ર નકુલ, ખુલ્લા મોંવાળા યમ જેવો, ફરી સૌબલ (શકુનિ) તરફ આગળ વધ્યો.
7.170.13
सङ्क्रुद्धः शकुनिं षष्ट्या विव्याध भरतर्षभ ।
पुनश्चैनं शतेनैव नाराचानां स्तनान्तरे ॥ ७.१७०.१३ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ક્રોધે ભરાયેલા તેણે શકુનિને સાઠ બાણોથી વીંધ્યો; ફરી સો નારાચ બાણોથી તેની છાતીની વચ્ચે વીંધ્યો.
7.170.14
अथास्य सशरं चापं मृष्टिदेशेऽच्छिनत्तदा ।
ध्वजं च त्वरितं छित्त्वा रथाद्भूमावपातयत् ॥ ७.१७०.१४ ॥
ત્યારે તેનું બાણ સહિતનું ધનુષ્ય મૂઠ પાસે કાપી નાખ્યું; અને ઝડપથી ધ્વજ કાપીને રથમાંથી ભૂમિ પર પાડી દીધો.
7.170.15
विशिखेन च तीक्ष्णेन पीतेन निशितेन च ।
ऊरू निर्भिद्य चैकेन नकुलः पाण्डुनन्दनः।
श्येनं सपक्षं व्याधेन पातयामास तं तदा ॥ ७.१७०.१५ ॥
તીક્ષ્ણ, પીળા પીંછાવાળા, ધારદાર બાણથી તેની બંને જાંઘો વીંધીને, પાંડુપુત્ર નકુલે ત્યારે તેને શિકારીએ પાંખોવાળા બાજને પાડે તેમ પાડી દીધો.
7.170.16
सोऽतिविद्धो महाराज रथोपस्थ उपाविशत् ।
ध्वजयष्टिं परिक्लिश्य कामुकः कामिनीं यथा ॥ ७.१७०.१६ ॥
હે મહારાજ, તે અતિશય ઘાયલ થઈને રથની ભૂમિ પર બેસી પડ્યો; ધ્વજદંડને પકડી રાખીને, જેમ પ્રેમી પ્રિયતમાને પકડે તેમ.
7.170.17
तं विसंज्ञं निपतितं दृष्ट्वा श्यालं तवानघ ।
अपोवाह रथेनाशु सारथिर्ध्वजिनीमुखात् ॥ ७.१७०.१७ ॥
હે નિષ્પાપ, તારા સાળાને બેભાન થઈને પડેલો જોઈ સારથિએ તેને રથમાં સેનાના અગ્રભાગથી ઝડપથી દૂર લઈ ગયો.
7.170.18
ततः सञ्चुक्रुशुः पार्था ये च तेषां पदानुगाः ॥ ७.१७०.१८ ॥
ત્યારે પૃથાના પુત્રો અને તેમના અનુયાયીઓ મોટેથી પોકારી ઊઠ્યા.
7.170.19
निर्जित्य च रणे शत्रुं नकुलः शत्रुतापनः ।
अब्रवीत्सारथिं क्रुद्धो द्रोणानीकायं मां वह ॥ ७.१७०.१९ ॥
યુદ્ધમાં શત્રુને જીતીને શત્રુતાપન નકુલે ક્રોધે ભરાઈ સારથિને કહ્યું, "મને દ્રોણની સેના તરફ લઈ ચાલ."
7.170.20
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा माद्रीपुत्रस्य सारथिः ।
प्रायात्तेन तदा राजन्यत्र द्रोणो व्यवस्थितः ॥ ७.१७०.२० ॥
માદ્રીપુત્રનું એ વચન સાંભળીને સારથિ, હે રાજન, જ્યાં દ્રોણ સ્થિત હતા ત્યાં ચાલી નીકળ્યો.
7.170.21
शिखण्डिनं तु समरे द्रोणप्रेप्सुं विशाम्पते ।
कृपः शारद्वतो यत्तः प्रत्यगच्छत्स वेगितः ॥ ७.१७०.२१ ॥
હે રાજન, યુદ્ધમાં દ્રોણ સુધી પહોંચવા ઇચ્છતા શિખંડીને રોકવા શારદ્વત કૃપ તત્પર બનીને વેગથી આગળ આવ્યા.
7.170.22
गौतमं द्रुतमायान्तं द्रोणानीकमरिन्दमम् ।
विव्याध नवभिर्भल्लैः शिखण्डी प्रहसन्निव ॥ ७.१७०.२२ ॥
દ્રોણની સેના તરફ ઝડપથી આવતા અરિંદમ ગૌતમ (કૃપ)ને જોઈ શિખંડીએ જાણે હસતાં હસતાં નવ ભલ્લોથી તેમને વીંધ્યા.
7.170.23
तमाचार्यो महाराज विद्धा पञ्चभिराशुगैः ।
पुनर्विव्याध विंशत्या पुत्राणां प्रियकृत्तव ॥ ७.१७०.२३ ॥
હે મહારાજ, આચાર્ય (દ્રોણ)એ તેમને પાંચ આશુગોથી વીંધ્યા, પછી તમારા પુત્રોનું પ્રિય કરનારા બનીને ફરી વીસ બાણોથી વીંધ્યા.
7.170.24
महद्युद्धं तयोरासीद्धोररूपं भयानकम् ।
यथा देवासुरे युद्धे शम्बरामरराजयोः ॥ ७.१७०.२४ ॥
તેમની વચ્ચે મહાયુદ્ધ થયું — ભયંકર અને ભયાનક રૂપનું; દેવાસુર યુદ્ધમાં શંબર અને દેવરાજ વચ્ચે થયું હતું તેમ.
7.170.25
शरजालावृतं व्योम चक्रतुस्तौ महारथौ ।
मेघाविव तपापाये वीरौ समरदुर्मदौ।
प्रकृत्या घोररूपं तदासीद्धोरतरं पुनः ॥ ७.१७०.२५ ॥
બાણોની જાળથી આકાશ તે બે મહારથીઓએ ઢાંકી દીધું. યુદ્ધમાં ઉન્મત્ત એ વીરો ઉનાળાના અંતના મેઘો જેવા હતા; એ દૃશ્ય ફરી વધુ ભયાનક બન્યું.
7.170.26
रात्रिश्च भरतश्रेष्ठ योधानां युद्धशालिनाम् ।
कालरात्रिनिभा ह्यासीद्धोररूपा भयानका ॥ ७.१७०.२६ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ! યુદ્ધમાં રોકાયેલા યોદ્ધાઓ માટે તે રાત્રિ કાળરાત્રિ જેવી, ઘોર રૂપવાળી અને ભયાનક હતી.
7.170.27
शिखण्डी तु महाराज गौतमस्य महद्धनुः ।
अर्धचन्द्रेण चिच्छेद सज्यं सविशिखं तदा ॥ ७.१७०.२७ ॥
હે મહારાજ! ત્યારે શિખંડીએ ગૌતમ (કૃપ)નું મહાન ધનુષ્ય અર્ધચંદ્ર બાણથી, દોરી અને બાણ સહિત કાપી નાખ્યું.
7.170.28
तस्य क्रुद्धः कृपो राजञ्शक्तिं चिक्षेप दारुणाम् ।
स्वर्णदण्डामकुण्ठाग्रां कर्मारपरिमार्जिताम् ॥ ७.१७०.२८ ॥
હે રાજન! તેના પર ક્રોધિત થઈને કૃપે ભયાનક શક્તિ (ભાલો) ફેંકી; તેનો દાંડો સોનાનો હતો, અગ્ર ભાગ બુઠ્ઠો ન હતો, લુહાર દ્વારા ઘસીને ચમકાવેલો.
7.170.29
तामापतन्तीं चिच्छेद शिखण्डी बहुभिः शरैः ।
सापतन्मेदिनीं कृत्ता भासयन्ती महाप्रभा ॥ ७.१७०.२९ ॥
આવી રહેલી તે શક્તિને શિખંડીએ અનેક બાણોથી કાપી નાખી. કપાઈને તે મહાપ્રભાથી ઝળહળતી પૃથ્વી પર પડી.
7.170.30
अथान्यद्धनुरादाय गौतमो रथिनां वारः ।
प्राच्छादयच्छितैर्बाणैर्महाराज शिखण्डिनम् ॥ ७.१७०.३० ॥
ત્યારે રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ ગૌતમે બીજું ધનુષ્ય ઉપાડીને, હે મહારાજ, તીક્ષ્ણ બાણોથી શિખંડીને ઢાંકી દીધો.
7.170.31
स च्छाद्यमानः समरे गौतमेन यशस्विना ।
न्यषीदत रथोपस्थे शिखण्डी रथिनां वरः ॥ ७.१७०.३१ ॥
યુદ્ધમાં યશસ્વી ગૌતમ વડે ઢંકાયેલો, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ શિખંડી રથની ભૂમિ પર બેસી ગયો.
7.170.32
सीदन्तं चैनमालोक्य कृपः शारद्वतो युधि ।
आजघ्ने बहुभिर्बाणैर्जिघांसन्निव भारत ॥ ७.१७०.३२ ॥
હે ભારત, તેને નીચે પડતો જોઈ શારદ્વત કૃપે યુદ્ધમાં જાણે તેને મારવાની ઇચ્છાથી અનેક બાણોથી પ્રહાર કર્યો.
7.170.33
विमुखं तु रणे दृष्ट्वा याज्ञसेनिं महारथम् ।
पाञ्चालाः सोमकाश्चैव परिवव्रुः समन्ततः ॥ ७.१७०.३३ ॥
યુદ્ધમાં યાજ્ઞસેની મહારથીને વિમુખ જોઈને પાંચાલો અને સોમકો ચારેય બાજુથી તેને ઘેરી વળ્યા.
7.170.34
तथैव तव पुत्राश्च परिवव्रुर्द्विजोत्तमम् ।
महत्या सेनया सार्धं ततो युद्धमवर्तत ॥ ७.१७०.३४ ॥
એ જ રીતે તમારા પુત્રોએ પણ મોટી સેના સાથે તે દ્વિજોત્તમને ઘેરી લીધો; ત્યારે યુદ્ધ શરૂ થયું.
7.170.35
रथानां च रणे राजन्नन्योन्यमभिधावताम् ।
बभूव तुमुलः शब्दो मेघानां गर्जतामिव ॥ ७.१७०.३५ ॥
હે રાજા, યુદ્ધમાં એકબીજા પર દોડતા રથોનો ભયંકર અવાજ ગર્જતા મેઘો જેવો થયો.
7.170.36
द्रवतां सादिनां चैव गजानां च विशाम्पते ।
अन्योन्यमभितो राजन्क्रूरमायोधनं बभौ ॥ ७.१७०.३६ ॥
હે પ્રજાપતિ, હે રાજા, દોડતા અશ્વારોહીઓ અને હાથીઓથી ચારેય બાજુ ભયંકર યુદ્ધભૂમિ શોભી ઊઠી.
7.170.37
पत्तीनां द्रवतां चैव पादशब्देन मेदिनी ।
अकम्पत महाराज भयत्रस्तेव चाङ्गना ॥ ७.१७०.३७ ॥
હે મહારાજ, ભાગતા પાયદળના પગના અવાજથી ભયથી ત્રસ્ત સ્ત્રીની જેમ પૃથ્વી કંપી ઊઠી.
7.170.38
रथिनो रथमारुह्य प्रद्रुता वेगवत्तरम् ।
अगृह्णन्बहवो राजञ्शलभान्वायसा इव ॥ ७.१७०.३८ ॥
હે રાજન, રથીઓ રથ પર ચડીને અતિ વેગથી ભાગ્યા; ઘણાને તીડ પકડતા કાગડાની જેમ પકડવામાં આવ્યા.
7.170.39
तथा गजान्प्रभिन्नांश्च सम्प्रभिन्ना महागजाः ।
तस्मिन्नेव पदे यत्ता निगृह्णन्ति स्म भारत ॥ ७.१७०.३९ ॥
એ જ રીતે મદમસ્ત હાથીઓને, પૂર્ણપણે મદમસ્ત મહાગજોને એ જ સ્થાને તૈયાર રહેલા લોકોએ પકડી લીધા, હે ભારત.
7.170.40
सादी सादिनमासाद्य पत्तयश्च पदातिनम् ।
समासाद्य रणेऽन्योन्यं संरब्धा नातिचक्रमुः ॥ ७.१७०.४० ॥
ઘોડેસવાર ઘોડેસવારની પાસે અને પાયદળ પાયદળની પાસે પહોંચીને રણમાં એકબીજા સામે ભટકાયા; ક્રોધિત થઈને તેઓ એકબીજાને વટાવી શક્યા નહીં.
7.170.41
धावतां द्रवतां चैव पुनरावर्ततामपि ।
बभूव तत्र सैन्यानां शब्दः सुविपुलो निशि ॥ ७.१७०.४१ ॥
ત્યાં રાત્રે દોડતા, ભાગતા અને પાછા ફરતા સૈનિકોનો અતિ મોટો કોલાહલ થયો.
7.170.42
दीप्यमानाः प्रदीपाश्च रथवारणवाजिषु ।
अदृश्यन्त महाराज महोल्का इव खाच्च्युताः ॥ ७.१७०.४२ ॥
હે મહારાજ, રથ, હાથી અને ઘોડાઓ પર સળગતા દીવા આકાશમાંથી ખરી પડેલા મહાઉલ્કા જેવા દેખાયા.
7.170.43
सा निशा भरतश्रेष्ठ प्रदीपैरवभासिता ।
दिवसप्रतिमा राजन्बभूव रणमूर्धनि ॥ ७.१७०.४३ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, રાજન, દીવાઓથી પ્રકાશિત એ રાત્રિ રણમોરચે દિવસ જેવી થઈ ગઈ.
7.170.44
आदित्येन यथा व्याप्तं तमो लोके प्रणश्यति ।
तथा नष्टं तमो घोरं दीपैर्दीप्तैरितस्ततः ॥ ७.१७०.४४ ॥
સૂર્ય વડે વ્યાપેલો અંધકાર જગતમાં નાશ પામે, તેમ પ્રજ્વલિત દીવાઓથી આમતેમ એ ભયંકર અંધકાર નષ્ટ થયો.
7.170.45
दिवं च पृथिवीं चैव दिशश्च प्रदिशस्तथा ।
रजसा तमसा व्याप्ता द्योतिताः प्रभया पुनः ॥ ७.१७०.४५ ॥
આકાશ અને પૃથ્વી, દિશાઓ અને ઉપદિશાઓ, જે ધૂળ અને અંધકારથી વ્યાપ્ત હતાં, તે ફરી પ્રભાથી પ્રકાશિત થયાં.
7.170.46
अस्त्राणां कवचनानां च मणीनां च महात्मनाम् ।
अन्तर्दधुः प्रभाः सर्वा दीपैस्तैरवभासिताः ॥ ७.१७०.४६ ॥
શસ્ત્રો, કવચો અને મહાત્માઓના મણિઓની બધી પ્રભાઓ એ દીવાઓથી પ્રકાશિત થઈને અદ્રશ્ય થઈ ગઈ.
7.170.47
तस्मिन्कोलाहले युद्धे वर्तमाने निशामुखे ।
न किञ्चिद्विदुरात्मानमयमस्मीति भारत ॥ ७.१७०.४७ ॥
હે ભારત, રાત્રિના આરંભે ચાલતા એ કોલાહલભર્યા યુદ્ધમાં 'હું આ છું' એવું કંઈ પણ કોઈ જાણી શક્યું નહીં.
7.170.48
अवधीत्समरे पुत्रं पिता भरतसत्तम ।
पुत्रश्च पितरं मोहात्सखायं च सखा तथा।
स्वस्रीयं मातुलश्चापि स्वस्रीयश्चापि मातुलम् ॥ ७.१७०.४८ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, યુદ્ધમાં પિતાએ પુત્રને માર્યો; પુત્રે મોહથી પિતાને, મિત્રે મિત્રને, ભાણેજે મામાને અને મામાએ ભાણેજને માર્યા.
7.170.49
स्वे स्वान्परे परांश्चापि निजघ्नुरितरेतरम् ।
निर्मर्यादमभूद्युद्धं रात्रौ भीरुभयानकम् ॥ ७.१७०.४९ ॥
પોતાના પોતાનાઓને અને શત્રુઓ શત્રુઓને, તેઓ એકબીજાને મારવા લાગ્યા. રાત્રે એ યુદ્ધ મર્યાદાહીન બન્યું, ડરપોકો માટે ભયાનક.