महाभारत · अध्याय 7.170
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.170.1
नकुलं रभसं युद्धे निघ्नन्तं वाहिनीं तव ।
अभ्ययात्सौबलः क्रुद्धस्तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ७.१७०.१ ॥
युद्धात आपल्या सेनेचा वेगाने संहार करणाऱ्या नकुलावर सुबलाचा पुत्र क्रुद्ध होऊन धावून गेला आणि म्हणाला, "थांब, थांब!"
7.170.2
कृतवैरौ तु तौ वीरावन्योन्यवधकाङ्क्षिणौ ।
शरैः पूर्णायतोत्सृष्टैरन्योन्यमभिजघ्नतुः ॥ ७.१७०.२ ॥
वैर धरलेल्या, एकमेकांच्या वधाची इच्छा बाळगणाऱ्या त्या दोन वीरांनी पूर्णपणे ताणून सोडलेल्या बाणांनी एकमेकांवर प्रहार केला.
7.170.3
यथैव नकुलो राजञ्शरवर्षाण्यमुञ्चत ।
तथैव सौबलश्चापि शिक्षां सन्दर्शयन्युधि ॥ ७.१७०.३ ॥
हे राजा! नकुलाने बाणांचा वर्षाव केला, त्याच प्रमाणे सुबलाच्या पुत्रानेही युद्धात आपले कौशल्य दाखवत बाणांचा वर्षाव केला.
7.170.4
तावुभौ समरे शूरौ शरकण्टकिनौ तदा ।
व्यराजेतां महाराज श्वाविधौ शललैरिव ॥ ७.१७०.४ ॥
हे महाराजा! तेव्हा युद्धात बाणरूपी काट्यांनी भरलेले ते दोन शूर साळिंदरांसारखे चमकू लागले.
7.170.5
रुक्मपुङ्खैरजिह्माग्रैः शरैश्छिन्नतनुच्छदौ ।
रुधिरौघपरिक्लिन्नौ व्यभ्राजेतां महामृधे ॥ ७.१७०.५ ॥
सोन्याच्या पंखांचे, सरळ टोकांचे बाण लागून कवच व शरीर छिन्न झालेले, रक्ताच्या प्रवाहात भिजलेले ते दोघे त्या महायुद्धात चमकले.
7.170.6
तपनीयनिभौ चित्रो कल्पवृक्षाविव द्रुमौ ।
किंशुकाविव चोत्फुल्लौ प्रकाशेते रणाजिरे ॥ ७.१७०.६ ॥
सोन्यासारखे तेजस्वी, विचित्र ते दोघे रणांगणात कल्पवृक्षांसारखे आणि फुललेल्या पळस वृक्षांसारखे चमकले.
7.170.7
तावुभौ समरे शूरौ शरकण्टकिनौ तदा ।
व्यराजेतां महारान्कण्टकैरिव शाल्मली ॥ ७.१७०.७ ॥
युद्धात ते दोन्ही शूर, बाणरूपी काट्यांनी भरलेले, तेव्हा काट्यांनी भरलेल्या शाल्मली वृक्षासारखे शोभू लागले, हे महाराजा.
7.170.8
सुजिह्मं प्रेक्षमाणौ च राजन्विवृतलोचनौ ।
क्रोधसंरक्तनयनौ निर्दहन्तौ परस्परम् ॥ ७.१७०.८ ॥
हे राजा, ते दोघे तिरकसपणे पाहत, उघड्या डोळ्यांनी, क्रोधाने लाल झालेल्या नेत्रांनी एकमेकांना जाळत होते.
7.170.9
श्यालस्तु तव सङ्क्रुद्धो माद्रीपुत्रं हसन्निव ।
कर्णिनैकेन विव्याध हृदये निशितेन ह ॥ ७.१७०.९ ॥
तुमचा मेहुणा संतापून, जणू हसत हसत, माद्रीच्या पुत्राला एका तीक्ष्ण बाणाने हृदयात विंधता झाला.
7.170.10
नकुलस्तु भृशं विद्वः श्यालेन तव धन्विना ।
निषसाद रथोपस्थे कश्मलं चाविशन्महत् ॥ ७.१७०.१० ॥
परंतु नकुल, तुमच्या धनुर्धर मेहुण्याच्या प्रहाराने अत्यंत जखमी होऊन, रथाच्या तळावर बसला; त्याला मोठी मूर्च्छा आली.
7.170.11
अत्यन्तवैरिणां दृप्तं दृष्ट्वा शत्रुं तथाऽऽगतम् ।
ननाद शकुनी राजंस्तपान्ते जलदो यथा ॥ ७.१७०.११ ॥
अत्यंत वैरी, गर्विष्ठ शत्रू असा येताना पाहून, हे राजा, शकुनी उन्हाळ्याच्या शेवटी मेघ गर्जावा तसा गर्जला.
7.170.12
प्रतिलभ्य ततः संज्ञां नकुलः पाण्डुनन्दनः ।
अभ्ययात्सौबलं भूयो व्यात्तानन इवान्तकः ॥ ७.१७०.१२ ॥
नंतर शुद्धीवर आलेला पांडुपुत्र नकुल, उघडे तोंड असलेल्या यमासारखा, पुन्हा सौबलाकडे धावला.
7.170.13
सङ्क्रुद्धः शकुनिं षष्ट्या विव्याध भरतर्षभ ।
पुनश्चैनं शतेनैव नाराचानां स्तनान्तरे ॥ ७.१७०.१३ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, क्रोधाने भरलेल्या त्याने शकुनीला साठ बाणांनी विंधले; पुन्हा शंभर नाराच बाणांनी त्याच्या छातीच्या मध्यभागी विंधले.
7.170.14
अथास्य सशरं चापं मृष्टिदेशेऽच्छिनत्तदा ।
ध्वजं च त्वरितं छित्त्वा रथाद्भूमावपातयत् ॥ ७.१७०.१४ ॥
मग त्याचे बाणासह धनुष्य मुठीजवळ तोडले; आणि त्वरेने ध्वज तोडून रथातून जमिनीवर पाडला.
7.170.15
विशिखेन च तीक्ष्णेन पीतेन निशितेन च ।
ऊरू निर्भिद्य चैकेन नकुलः पाण्डुनन्दनः।
श्येनं सपक्षं व्याधेन पातयामास तं तदा ॥ ७.१७०.१५ ॥
तीक्ष्ण, पिवळ्या पंखांच्या, धारदार बाणाने त्याच्या दोन्ही मांड्या भेदून, पांडुपुत्र नकुलाने तेव्हा त्याला शिकाऱ्याने पंखांसह बाजास पाडावे तसे पाडले.
7.170.16
सोऽतिविद्धो महाराज रथोपस्थ उपाविशत् ।
ध्वजयष्टिं परिक्लिश्य कामुकः कामिनीं यथा ॥ ७.१७०.१६ ॥
हे महाराजा, तो अत्यंत घायाळ होऊन रथाच्या फरशीवर बसला; ध्वजदंडाला घट्ट धरून, जसा प्रियकर प्रियेला धरतो तसा.
7.170.17
तं विसंज्ञं निपतितं दृष्ट्वा श्यालं तवानघ ।
अपोवाह रथेनाशु सारथिर्ध्वजिनीमुखात् ॥ ७.१७०.१७ ॥
हे निष्पाप, तुझ्या मेहुण्याला बेशुद्ध होऊन पडलेले पाहून सारथ्याने त्याला रथातून सैन्याच्या अग्रभागातून त्वरेने दूर नेले.
7.170.18
ततः सञ्चुक्रुशुः पार्था ये च तेषां पदानुगाः ॥ ७.१७०.१८ ॥
मग पृथेचे पुत्र आणि त्यांचे अनुयायी मोठ्याने ओरडले.
7.170.19
निर्जित्य च रणे शत्रुं नकुलः शत्रुतापनः ।
अब्रवीत्सारथिं क्रुद्धो द्रोणानीकायं मां वह ॥ ७.१७०.१९ ॥
रणात शत्रूला जिंकून शत्रूंना तापवणारा नकुल क्रुद्ध होऊन सारथ्याला म्हणाला, "मला द्रोणाच्या सेनेकडे घेऊन चल."
7.170.20
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा माद्रीपुत्रस्य सारथिः ।
प्रायात्तेन तदा राजन्यत्र द्रोणो व्यवस्थितः ॥ ७.१७०.२० ॥
माद्रीपुत्राचे ते बोलणे ऐकून सारथी, हे राजा, जिथे द्रोण उभे होते तिकडे निघाला.
7.170.21
शिखण्डिनं तु समरे द्रोणप्रेप्सुं विशाम्पते ।
कृपः शारद्वतो यत्तः प्रत्यगच्छत्स वेगितः ॥ ७.१७०.२१ ॥
हे नरेश्वरा, युद्धात द्रोणांपर्यंत पोहोचू इच्छिणाऱ्या शिखंडीला अडवण्यासाठी शारद्वत कृप तत्परतेने वेगाने पुढे आला.
7.170.22
गौतमं द्रुतमायान्तं द्रोणानीकमरिन्दमम् ।
विव्याध नवभिर्भल्लैः शिखण्डी प्रहसन्निव ॥ ७.१७०.२२ ॥
द्रोणांच्या सेनेकडे वेगाने येणाऱ्या अरिंदम गौतमाला (कृपाला) पाहून शिखंडीने जणू हसत नऊ भल्लांनी त्याला विंधले.
7.170.23
तमाचार्यो महाराज विद्धा पञ्चभिराशुगैः ।
पुनर्विव्याध विंशत्या पुत्राणां प्रियकृत्तव ॥ ७.१७०.२३ ॥
हे महाराजा, आचार्यांनी (द्रोणांनी) त्याला पाच आशुगांनी विंधून, तुमच्या पुत्रांचे प्रिय करणारे होऊन पुन्हा वीस बाणांनी विंधले.
7.170.24
महद्युद्धं तयोरासीद्धोररूपं भयानकम् ।
यथा देवासुरे युद्धे शम्बरामरराजयोः ॥ ७.१७०.२४ ॥
त्या दोघांमध्ये महायुद्ध झाले — भयंकर आणि भीषण रूपाचे; देवासुर युद्धात शंबर आणि देवराजांमध्ये झाले होते तसे.
7.170.25
शरजालावृतं व्योम चक्रतुस्तौ महारथौ ।
मेघाविव तपापाये वीरौ समरदुर्मदौ।
प्रकृत्या घोररूपं तदासीद्धोरतरं पुनः ॥ ७.१७०.२५ ॥
बाणांच्या जाळ्याने आकाश त्या दोन महारथींनी झाकले. युद्धात उन्मत्त झालेले ते वीर उन्हाळ्याच्या अखेरीच्या मेघांसारखे होते; ते दृश्य पुन्हा अधिक भयानक झाले.
7.170.26
रात्रिश्च भरतश्रेष्ठ योधानां युद्धशालिनाम् ।
कालरात्रिनिभा ह्यासीद्धोररूपा भयानका ॥ ७.१७०.२६ ॥
हे भरतश्रेष्ठा! युद्धात गुंतलेल्या योद्ध्यांसाठी ती रात्र कालरात्रीसारखी, घोर रूप आणि भयानक होती.
7.170.27
शिखण्डी तु महाराज गौतमस्य महद्धनुः ।
अर्धचन्द्रेण चिच्छेद सज्यं सविशिखं तदा ॥ ७.१७०.२७ ॥
हे महाराजा! तेव्हा शिखंडीने गौतमाचे (कृपाचे) मोठे धनुष्य अर्धचंद्र बाणाने, प्रत्यंचा आणि बाणासह तोडले.
7.170.28
तस्य क्रुद्धः कृपो राजञ्शक्तिं चिक्षेप दारुणाम् ।
स्वर्णदण्डामकुण्ठाग्रां कर्मारपरिमार्जिताम् ॥ ७.१७०.२८ ॥
राजा! त्याच्यावर क्रुद्ध होऊन कृपाने भयंकर शक्ती (भाला) फेकली; तिची दांडी सोन्याची होती, टोक बोथट नव्हते, लोहाराने घासून चमकवलेली.
7.170.29
तामापतन्तीं चिच्छेद शिखण्डी बहुभिः शरैः ।
सापतन्मेदिनीं कृत्ता भासयन्ती महाप्रभा ॥ ७.१७०.२९ ॥
येणाऱ्या त्या शक्तीला शिखंडीने अनेक बाणांनी तोडले. तुटून ती महान तेजाने प्रकाश पसरवत पृथ्वीवर पडली.
7.170.30
अथान्यद्धनुरादाय गौतमो रथिनां वारः ।
प्राच्छादयच्छितैर्बाणैर्महाराज शिखण्डिनम् ॥ ७.१७०.३० ॥
तेव्हा रथींमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या गौतमाने दुसरे धनुष्य उचलून, हे महाराजा, तीक्ष्ण बाणांनी शिखंडीला झाकून टाकले.
7.170.31
स च्छाद्यमानः समरे गौतमेन यशस्विना ।
न्यषीदत रथोपस्थे शिखण्डी रथिनां वरः ॥ ७.१७०.३१ ॥
युद्धात यशस्वी गौतमाने झाकलेला, रथिकांत श्रेष्ठ शिखंडी रथाच्या तळाशी बसला.
7.170.32
सीदन्तं चैनमालोक्य कृपः शारद्वतो युधि ।
आजघ्ने बहुभिर्बाणैर्जिघांसन्निव भारत ॥ ७.१७०.३२ ॥
हे भारता, त्याला बसताना पाहून शारद्वत कृपाने युद्धात त्याला मारू इच्छिल्यासारखे अनेक बाणांनी प्रहार केला.
7.170.33
विमुखं तु रणे दृष्ट्वा याज्ञसेनिं महारथम् ।
पाञ्चालाः सोमकाश्चैव परिवव्रुः समन्ततः ॥ ७.१७०.३३ ॥
युद्धात याज्ञसेनि महारथ पराङ्मुख झालेला पाहून पांचाल आणि सोमक सर्व बाजूंनी त्याला वेढू लागले.
7.170.34
तथैव तव पुत्राश्च परिवव्रुर्द्विजोत्तमम् ।
महत्या सेनया सार्धं ततो युद्धमवर्तत ॥ ७.१७०.३४ ॥
त्याचप्रमाणे तुमचे पुत्रही मोठ्या सेनेसह त्या द्विजोत्तमाला वेढले; मग युद्ध सुरू झाले.
7.170.35
रथानां च रणे राजन्नन्योन्यमभिधावताम् ।
बभूव तुमुलः शब्दो मेघानां गर्जतामिव ॥ ७.१७०.३५ ॥
हे राजा, युद्धात एकमेकांवर धावणाऱ्या रथांचा आवाज गर्जणाऱ्या मेघांसारखा तुमुल झाला.
7.170.36
द्रवतां सादिनां चैव गजानां च विशाम्पते ।
अन्योन्यमभितो राजन्क्रूरमायोधनं बभौ ॥ ७.१७०.३६ ॥
हे प्रजाधिपती, हे राजा, पळणाऱ्या घोडेस्वार आणि हत्तींनी चहूकडे रणभूमी भयानक दिसू लागली.
7.170.37
पत्तीनां द्रवतां चैव पादशब्देन मेदिनी ।
अकम्पत महाराज भयत्रस्तेव चाङ्गना ॥ ७.१७०.३७ ॥
हे महाराज, पळणाऱ्या पायदळाच्या पावलांच्या आवाजाने भयभीत स्त्रीप्रमाणे पृथ्वी थरथरली.
7.170.38
रथिनो रथमारुह्य प्रद्रुता वेगवत्तरम् ।
अगृह्णन्बहवो राजञ्शलभान्वायसा इव ॥ ७.१७०.३८ ॥
हे राजा, रथी रथांवर चढून अतिशय वेगाने पळाले; पुष्कळांना तिडक्या पकडणाऱ्या कावळ्यांप्रमाणे पकडले गेले.
7.170.39
तथा गजान्प्रभिन्नांश्च सम्प्रभिन्ना महागजाः ।
तस्मिन्नेव पदे यत्ता निगृह्णन्ति स्म भारत ॥ ७.१७०.३९ ॥
तसेच मदोन्मत्त हत्ती आणि पूर्णपणे उन्मत्त महागज यांना त्याच जागी सावध असलेल्यांनी पकडले, हे भारता.
7.170.40
सादी सादिनमासाद्य पत्तयश्च पदातिनम् ।
समासाद्य रणेऽन्योन्यं संरब्धा नातिचक्रमुः ॥ ७.१७०.४० ॥
घोडेस्वार घोडेस्वाराजवळ आणि पायदळ पायदळाजवळ पोहोचून युद्धात एकमेकांशी भिडले; संतप्त होऊन ते एकमेकांना ओलांडून गेले नाहीत.
7.170.41
धावतां द्रवतां चैव पुनरावर्ततामपि ।
बभूव तत्र सैन्यानां शब्दः सुविपुलो निशि ॥ ७.१७०.४१ ॥
तेथे रात्री धावणाऱ्या, पळणाऱ्या आणि परत फिरणाऱ्या सैन्यांचा प्रचंड आवाज झाला.
7.170.42
दीप्यमानाः प्रदीपाश्च रथवारणवाजिषु ।
अदृश्यन्त महाराज महोल्का इव खाच्च्युताः ॥ ७.१७०.४२ ॥
हे महाराज, रथ, हत्ती आणि घोडे यांवरील पेटते दिवे आकाशातून कोसळलेल्या महोल्कांप्रमाणे दिसले.
7.170.43
सा निशा भरतश्रेष्ठ प्रदीपैरवभासिता ।
दिवसप्रतिमा राजन्बभूव रणमूर्धनि ॥ ७.१७०.४३ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, राजा, दिव्यांनी प्रकाशित झालेली ती रात्र रणभूमीच्या अग्रभागी दिवसासारखी झाली.
7.170.44
आदित्येन यथा व्याप्तं तमो लोके प्रणश्यति ।
तथा नष्टं तमो घोरं दीपैर्दीप्तैरितस्ततः ॥ ७.१७०.४४ ॥
सूर्याने व्यापलेला अंधार जगात नष्ट होतो, तसा प्रज्वलित दिव्यांनी इतस्ततः तो भयंकर अंधार नष्ट झाला.
7.170.45
दिवं च पृथिवीं चैव दिशश्च प्रदिशस्तथा ।
रजसा तमसा व्याप्ता द्योतिताः प्रभया पुनः ॥ ७.१७०.४५ ॥
आकाश आणि पृथ्वी, दिशा व उपदिशा, जे धुळीने आणि अंधाराने व्यापलेले होते, ते पुन्हा प्रभेने उजळले.
7.170.46
अस्त्राणां कवचनानां च मणीनां च महात्मनाम् ।
अन्तर्दधुः प्रभाः सर्वा दीपैस्तैरवभासिताः ॥ ७.१७०.४६ ॥
शस्त्रे, कवचे आणि महात्म्यांच्या मण्यांच्या सर्व प्रभा त्या दिव्यांनी उजळल्यामुळे लुप्त झाल्या.
7.170.47
तस्मिन्कोलाहले युद्धे वर्तमाने निशामुखे ।
न किञ्चिद्विदुरात्मानमयमस्मीति भारत ॥ ७.१७०.४७ ॥
हे भारता, रात्रीच्या प्रारंभी चाललेल्या त्या गोंधळलेल्या युद्धात 'मी हा आहे' हे कोणालाही काही कळले नाही.
7.170.48
अवधीत्समरे पुत्रं पिता भरतसत्तम ।
पुत्रश्च पितरं मोहात्सखायं च सखा तथा।
स्वस्रीयं मातुलश्चापि स्वस्रीयश्चापि मातुलम् ॥ ७.१७०.४८ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, युद्धात पित्याने पुत्राला मारले; पुत्राने मोहाने पित्याला, मित्राने मित्राला, भाच्याने मामाला आणि मामाने भाच्याला मारले.
7.170.49
स्वे स्वान्परे परांश्चापि निजघ्नुरितरेतरम् ।
निर्मर्यादमभूद्युद्धं रात्रौ भीरुभयानकम् ॥ ७.१७०.४९ ॥
आपले आपल्यांना आणि शत्रू शत्रूंना, एकमेकांना त्यांनी मारले. रात्री ते युद्ध मर्यादाहीन झाले, भित्र्यांना भयानक ठरले.