महाभारत · अध्याय 7.172
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.172.1
ततस्ते प्राद्रवन्सर्वे त्वरिता युद्धदुर्मदाः ।
अमृष्यमाणाः संरब्धा युयुधानरथं प्रति ॥ ७.१७२.१ ॥
तेव्हा ते सर्वजण युद्धमदाने उन्मत्त होऊन, असहिष्णू आणि संतप्त होऊन, त्वरेने युयुधानाच्या रथाकडे धावले.
7.172.2
ते रथैः कल्पितै राजन्हेमरूप्यविभूषितैः ।
सादिभिश्च गजैश्चैव परिवव्रुः समन्ततः ॥ ७.१७२.२ ॥
हे राजा, त्यांनी सोने-चांदीने अलंकृत, सज्ज केलेल्या रथांनी, घोडेस्वारांनी आणि हत्तींनी त्याला सर्व बाजूंनी वेढले.
7.172.3
अथैनं कोष्ठकीकृत्य सर्वतस्ते महारथाः ।
सिंहनादांस्ततश्चक्रुस्तर्जयन्ति स्म सात्यकिम् ॥ ७.१७२.३ ॥
मग त्याला सर्व बाजूंनी किल्ल्यासारखे वेढून त्या महारथींनी सिंहनाद केले आणि सात्यकीला धमकावले.
7.172.4
तेऽभ्यवर्षञ्छरैस्तीक्ष्णैः सात्यकिं सत्यविक्रमम् ।
त्वरमाणा महावीरा माधवस्य वधैषिणः ॥ ७.१७२.४ ॥
माधवाच्या (कृष्णाच्या) वधाची इच्छा धरून त्या महावीरांनी त्वरेने सत्यपराक्रमी सात्यकीवर तीक्ष्ण बाणांचा वर्षाव केला.
7.172.5
तान्दृष्ट्वा पततस्तूर्णं शैनेयः परवीरहा ।
प्रत्यगृह्णान्महाबाहुः प्रमुञ्चन्विशिखान्बहून् ॥ ७.१७२.५ ॥
ते वेगाने चालून येताना पाहून शत्रुवीरांचा संहार करणाऱ्या महाबाहू शैनेय (सात्यकी)ने अनेक बाण सोडून त्यांना प्रत्युत्तर दिले.
7.172.6
तत्र वीरो महेष्वासः सात्यकिर्युद्धदुर्मदः ।
निचकर्त शिरांस्युग्रैः शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ ७.१७२.६ ॥
तेथे त्या वीर, महाधनुर्धर, युद्धमदाने उन्मत्त सात्यकीने वाकलेल्या पेरांच्या भयंकर बाणांनी त्यांची मस्तके छाटली.
7.172.7
हस्तिहस्तान्हयग्रीवा बाहूनपि च सायुधान् ।
क्षुरप्रैः शातयामास तावकानां स माधवः ॥ ७.१७२.७ ॥
त्या माधवाने (सात्यकीने) क्षुरप्र बाणांनी तुमच्या सैनिकांचे हत्तींचे सोंड, घोड्यांच्या माना आणि शस्त्रधारी बाहू तोडून टाकले.
7.172.8
पतितैश्चामरैश्चैव श्वेतच्छत्रैश्च भारत ।
बभूव धरणी पूर्णा नक्षत्रैर्द्यौरिव प्रभो ॥ ७.१७२.८ ॥
हे भारता, हे प्रभो, पडलेल्या चामरांनी आणि पांढऱ्या छत्रांनी पृथ्वी ताऱ्यांनी भरलेल्या आकाशासारखी भरून गेली.
7.172.9
एतेषां युयुधानेन युध्यतां युधि भारत ।
बभूव तुमुलः शब्दः प्रेतानां क्रन्दतामिव ॥ ७.१७२.९ ॥
हे भारता, युद्धात लढणाऱ्या यांच्यामध्ये युयुधानाने (सात्यकीने) प्रेतांच्या आक्रोशासारखा तुमुल आवाज उठला.
7.172.10
तेन शब्देन महता पूरिताऽभूद्वसुन्धरा ।
रात्रिः समभवच्चैव तीव्ररूपा भयावहा ॥ ७.१७२.१० ॥
त्या महान आवाजाने पृथ्वी भरून गेली; रात्रही तीव्र आणि भयावह रूपाची झाली.
7.172.11
दीर्यमाणं बलं दृष्ट्वा युयुधानशराहतम् ।
श्रुत्वा च विपुलं नादं निशीथे रोमहर्षणे ॥ ७.१७२.११ ॥
युयुधानाच्या बाणांनी घायाळ होऊन फाटणारे सैन्य पाहून आणि मध्यरात्री त्या विपुल, रोमांचकारी गर्जनेचा नाद ऐकून...
7.172.12
सुतस्तवाब्रवीद्राजन्सारथिंरथिनां वरः ।
यत्रैष शब्दस्तत्राश्वांश्चोदयेति पुनःपुनः ॥ ७.१७२.१२ ॥
हे राजा, रथींमध्ये श्रेष्ठ असलेला तुमचा पुत्र सारथ्याला वारंवार म्हणाला: 'हा आवाज जिथे आहे तिथे घोडे हाका.'
7.172.13
तेन सञ्चोद्यमानस्तु ततस्तांस्तुरगोत्तमान् ।
सूतः सञ्चोदयामास युयुधानरथं प्रति ॥ ७.१७२.१३ ॥
त्याच्याकडून प्रेरित झालेल्या सारथ्याने त्या उत्तम घोड्यांना युयुधानाच्या रथाकडे हाकले.
7.172.14
ततो दुर्योधनः क्रुद्धो दृढधन्वा जितक्लमः ।
शीघ्रहस्तश्चित्रयोधी युयुधानमुपाद्रवत् ॥ ७.१७२.१४ ॥
तेव्हा क्रुद्ध झालेला दुर्योधन, दृढधनुर्धारी, थकवा जिंकलेला, जलदहस्त आणि विचित्र योद्धा, युयुधानावर धावून गेला.
7.172.15
ततः पूर्णायतोत्सृष्टैः शरैः शोणितभोजनैः ।
दुर्योधनं द्वादशभिर्माधवः प्रत्यविध्यत ॥ ७.१७२.१५ ॥
तेव्हा पूर्ण ओढून सोडलेल्या, रक्तभक्षक बाणांनी माधवाने दुर्योधनाला बारा बाणांनी प्रतिविद्ध केले.
7.172.16
दुर्योधनस्तेन तथा पूर्वमेवार्दितः शरैः ।
शैनेयं दशभिर्बाणैः प्रत्यविध्यदमर्षितः ॥ ७.१७२.१६ ॥
दुर्योधन त्याच्याकडून आधीच बाणांनी पीडित होऊन, असह्य क्रोधाने शैनेयाला दहा बाणांनी प्रतिविद्ध करता झाला.
7.172.17
ततः समभवद्युद्धं तुमुलं भरतर्षभ ।
पाञ्चालानां च सर्वेषां भरतानां च दारुणम् ॥ ७.१७२.१७ ॥
तेव्हा हे भरतर्षभा, पांचाल आणि सर्व भरतांमध्ये तुमुल आणि भयंकर युद्ध सुरू झाले.
7.172.18
शैनेयस्तु रणे क्रुद्धस्तव पुत्रं महारथम् ।
सायकानामशीत्या तु विव्याधोरसि भारत ॥ ७.१७२.१८ ॥
शैनेय रणात क्रुद्ध होऊन, हे भारता, तुझ्या महारथी पुत्राला ऐंशी बाणांनी छातीत विद्ध करता झाला.
7.172.19
ततोऽस्य वाहान्समरे शरैर्निन्ये यमक्षयम् ।
सारथिं च रथात्तूर्णं पातयामास पत्रिणा ॥ ७.१७२.१९ ॥
नंतर युद्धात बाणांनी त्याचे घोडे यमलोकी पाठवले; आणि लगेच एका बाणाने सारथ्यालाही रथावरून पाडले.
7.172.20
हताश्वे तु रथेऽतिष्ठन्पुत्रस्तव विशाम्पते ।
मुमोच निशितान्बाणाञ्शैनेयस्य रथं प्रति ॥ ७.१७२.२० ॥
हे प्रजापते, घोडे मारले गेलेल्या रथावर तुझा पुत्र उभा राहिला; शैनेयाच्या रथाकडे तीक्ष्ण बाण सोडले.
7.172.21
शरान्पञ्छसतांस्तस्मै शैनेयः कृतहस्तवत् ।
चिच्छेद समरे राजन्प्रेषितांस्तनयेन ते ॥ ७.१७२.२१ ॥
हे राजा, शैनेयाने कुशल हाताने युद्धात तुझ्या पुत्राने त्याच्याकडे पाठवलेले पाचशे बाण तोडले.
7.172.22
अथापरेण भल्लेन मुष्टिदेशे महद्धनुः ।
चिच्छेद तरसा युद्धे तव पुत्रस्य माधव ॥ ७.१७२.२२ ॥
नंतर दुसऱ्या भल्लाने, हे माधवा, युद्धात तुझ्या पुत्राचे मोठे धनुष्य मुठीच्या जागी वेगाने तोडले.
7.172.23
विरथो विधनुष्कश्च सर्वलोकेश्वरः प्रभुः ।
आरुरोह रथं तूर्णं भास्वरं कृतवर्मणः ॥ ७.१७२.२३ ॥
रथ व धनुष्य नसलेला तो सर्वलोकेश्वर, समर्थ, कृतवर्म्याच्या तेजस्वी रथावर लगेच चढला.
7.172.24
दुर्योधने परावृत्ते शैनेयस्तव वाहिनीम् ।
द्रावयामास विशिखैर्निशामध्ये विशाम्पते ॥ ७.१७२.२४ ॥
दुर्योधन परतल्यावर, हे प्रजापते, शैनेयाने मध्यरात्री बाणांनी तुझ्या सैन्याला पळवून लावले.
7.172.25
शकुनिश्चार्जुनं राजन्परिवार्य समन्ततः ।
रथैरनेकसाहस्रैर्गजैश्चापि सहस्रशः।
तथा हयसहस्रैश्च नानाशस्त्रैरवाकिरत् ॥ ७.१७२.२५ ॥
हे राजा, शकुनीने अर्जुनाला चहूबाजूंनी वेढले आणि हजारो रथ, हत्ती व घोड्यांसह नाना शस्त्रांचा वर्षाव केला.
7.172.26
ते महास्त्राणि सर्वाणि विकिरन्तोऽर्जुनं प्रति ।
अर्जुनं योधयन्ति स्म क्षत्रियाः कालचोदिताः ॥ ७.१७२.२६ ॥
ते सर्व महास्त्रे अर्जुनावर फेकत, कालप्रेरित क्षत्रिय अर्जुनाशी युद्ध करू लागले.
7.172.27
तान्यर्जुनः सहस्राणि रथवारणवाजिनाम् ।
प्रत्यवारयदायस्तः प्रकुर्वन्विपुलं क्षयम् ॥ ७.१७२.२७ ॥
अर्जुनाने प्रचंड संहार करत, ते हजारो रथ, हत्ती व घोडे अडवले.
7.172.28
ततस्तु समरे शूरः शकुनिः सौबलस्तदा ।
विव्याध निशितैर्बाणैरर्जुनं प्रहसन्निव ॥ ७.१७२.२८ ॥
तेव्हा युद्धात शूर सुबलपुत्र शकुनीने जणू हसत हसत तीक्ष्ण बाणांनी अर्जुनाला विद्ध केले.
7.172.29
पुनश्चैव शतेनास्य संरुरोध महारथम् ॥ ७.१७२.२९ ॥
पुन्हा त्याने शंभर बाणांनी त्या महारथीला रोखले.
7.172.30
तमर्जुनस्तु विंशत्या विव्याध युधि भारत ।
अथेतरान्महेष्वासांस्त्रिभिस्त्रिभिरविध्यत ॥ ७.१७२.३० ॥
हे भारता, अर्जुनाने युद्धात त्याला वीस बाणांनी विद्ध केले; मग इतर महाधनुर्धरांना प्रत्येकी तीन-तीन बाणांनी विद्ध केले.
7.172.31
निवार्य तान्बाणगणैर्युधि राजन्धनञ्जयः ।
जघान तावकान्योधान्वज्रपाणिरिवासुरान् ॥ ७.१७२.३१ ॥
हे राजा! युद्धात धनंजयाने बाणसमूहांनी त्यांना अडवून, वज्रपाणी (इंद्र) असुरांना मारतो तसे तुमच्या योद्ध्यांना मारले.
7.172.32
भुजैश्छिन्नैर्महीपाल हस्तिहस्तोपमैर्मृधे ।
समाकीर्णा मही भाति पञ्चास्यैरिव पन्नगैः ॥ ७.१७२.३२ ॥
हे महीपाला! युद्धात हत्तीच्या सोंडेसारख्या तुटलेल्या बाहूंनी भरलेली भूमी पाच फणांच्या सर्पांनी आच्छादल्यासारखी शोभली.
7.172.33
शिरोभिः सकिरीटैश्च सुनसैश्चारुकुण्डलैः ।
सन्दष्टौष्ठपुटैः क्रुद्धैस्तथैवोद्वृत्तलोचनैः ॥ ७.१७२.३३ ॥
मुकुटांसह, सुंदर नाक आणि सुंदर कुंडलांनी युक्त, दातांनी ओठ चावलेल्या, क्रुद्ध, उलटलेल्या डोळ्यांच्या मस्तकांनी.
7.172.34
निष्कचूडामणिधरैः क्षत्रियाणां पियंवदैः ।
पङ्कजैरिव विन्यस्तैः पर्वतैर्विबभौ मही ॥ ७.१७२.३४ ॥
सोन्याचे अलंकार व चूडामणी धारण केलेल्या, प्रियभाषी क्षत्रियांची मस्तके कमळांसारखी विखुरली होती; त्यामुळे भूमी पर्वतांनी भरलेली शोभली.
7.172.35
कृत्वा तत्कर्म बीभत्सुरुग्रमुग्रपराक्रमः ।
विव्याध शकुनिं भूयः पञ्चभिर्नतपर्वभिः ॥ ७.१७२.३५ ॥
ते कृत्य करून उग्रपराक्रमी बीभत्सु (अर्जुन) याने पुन्हा पाच वाकलेल्या पेरांच्या बाणांनी शकुनीला भेदले.
7.172.36
अताडयदुलूकं च त्रिभिरेव तथा शरैः ।
उलूकं पुनराजघ्ने त्रिभिरेव महायशाः ॥ ७.१७२.३६ ॥
तसेच तीन बाणांनी उलूकाला प्रहार केला; महायशस्वी त्याने पुन्हा तीन बाणांनीच उलूकाला मारले.
7.172.37
स तु तेन समाविद्ध क्रोधाद्द्विगुणविक्रमः ।
शरैरनेकसाहस्रैः सोऽर्जुनं प्रत्यविध्यत ॥ ७.१७२.३७ ॥
त्याने जखमी केल्यामुळे क्रोधाने दुपटीच्या पराक्रमाने तो हजारो बाणांनी अर्जुनाला विद्ध करता झाला.
7.172.38
तमुलूकस्तथा विद्धा वासुदेवमताडयत् ।
ननाद च महानादं पूरयन्निव मेदिनीम् ॥ ७.१७२.३८ ॥
उलूकानेही तसाच विद्ध होऊन वासुदेवाला प्रहार केला आणि पृथ्वी भरून टाकणारा महानाद केला.
7.172.39
अर्जुनः शकुनेश्चापं सायकैरच्छिनद्रणे ।
निन्ये च चतुरो वाहान्यमस्य सदनं प्रति ॥ ७.१७२.३९ ॥
अर्जुनाने रणात आपल्या बाणांनी शकुनीचे धनुष्य तोडले आणि त्याचे चार घोडे यमाच्या सदनाकडे पाठवले.
7.172.40
ततो रथादवप्लुत्य सौबलो भरतर्षभ ।
उलूकस्य रथं तूर्णमारुरोह विशाम्पते ॥ ७.१७२.४० ॥
नंतर, हे भरतश्रेष्ठा, सौबल (शकुनी) आपल्या रथावरून उडी मारून उलूकाच्या रथावर त्वरित चढला.
7.172.41
तावेकरथमारूढौ पितापुत्रौ महारथौ ।
पार्थं सिषिचतुर्बाणैर्गिरिं मेघाविवाम्बुभिः ॥ ७.१७२.४१ ॥
एकाच रथावर आरूढ झालेले ते पिता-पुत्र, दोन महारथी, पार्थावर बाणांचा वर्षाव करू लागले, जसे दोन मेघ पर्वतावर जलवृष्टी करतात.
7.172.42
तौ तु विद्धा महाराज पाण्डवो निशितैः शरैः ।
विद्रावयंस्तव चमूं शतशो व्यधमच्छरैः ॥ ७.१७२.४२ ॥
हे महाराज! पांडवाने त्या दोघांना तीक्ष्ण बाणांनी विद्ध करून, तुमच्या सेनेला पळवून लावत शेकडो वेळा बाणांनी प्रहार केला.
7.172.43
अनिलेन यथाऽभ्राणि विच्छिन्नानि समन्ततः ।
विच्छिन्नानि तथा राजन्बलान्यासन्विशाम्पते ॥ ७.१७२.४३ ॥
वाऱ्याने ढग सर्व दिशांना विखुरतात, तसे हे राजा, हे प्रजापते, सैन्य विखुरले.
7.172.44
तद्बलं भरतश्चेष्ठ वध्यमानं तदा निशि ।
प्रदुद्राव दिशः सर्वा वीक्षमाणं भयार्दितम् ॥ ७.१७२.४४ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, रात्री मारले जात असलेले ते सैन्य भयाने पीडित होऊन सर्व दिशांना पळाले.
7.172.45
उत्सृज्य वाहान्समरे चोदयन्तस्तथाऽपरे ।
सम्भ्रान्ताः पर्यधावन्त तस्मिंस्तमसि दारुणे ॥ ७.१७२.४५ ॥
काहींनी युद्धात वाहने सोडून, तर काहींनी ती हाकत, गोंधळून त्या भयंकर अंधारात धावाधाव केली.
7.172.46
विजित्य समरे योधांस्तावकान्भरतर्षभ ।
दध्मतुर्मुदितौ शङ्खौ वासुदेवधनञ्जयौ ॥ ७.१७२.४६ ॥
हे भरतर्षभा, युद्धात तुमच्या योद्ध्यांना जिंकून आनंदित झालेल्या वासुदेव आणि धनंजयांनी शंख फुंकले.
7.172.47
धृष्टद्युम्नो महाराज द्रोणं विद्धा त्रिभिः शरैः ।
चिच्छेद धनुषस्तूर्णं ज्यां शरेण शितेन ह ॥ ७.१७२.४७ ॥
हे महाराजा, धृष्टद्युम्नाने द्रोणाला तीन बाणांनी विंधून लगेच एका तीक्ष्ण बाणाने त्याच्या धनुष्याची दोरी तोडली.
7.172.48
तन्निधाय धनुर्भूमौ द्रोणः क्षत्रियमर्दनः ।
आददेऽन्यद्धनुः शूरो वेगवत्सारवत्तरम् ॥ ७.१७२.४८ ॥
ते धनुष्य जमिनीवर ठेवून, क्षत्रियांना मर्दन करणाऱ्या द्रोणाने वेगवान आणि अधिक मजबूत असे दुसरे धनुष्य उचलले.
7.172.49
धृष्टद्युम्नं ततो द्रोणो विद्धा सप्तभिराशुगैः ।
सारथिं पञ्चभिर्बाणै राजन्विव्याध संयुगे ॥ ७.१७२.४९ ॥
नंतर द्रोणाने सात वेगवान बाणांनी धृष्टद्युम्नाला विद्ध केले आणि हे राजा, युद्धात पाच बाणांनी त्याच्या सारथ्यालाही विद्ध केले.
7.172.50
तं निवार्य शरैस्तूर्णं धृष्टद्युम्नो महारथः ।
व्यधमत्कौरवीं सेनामासुरीं मघवानिव ॥ ७.१७२.५० ॥
त्याला बाणांनी तत्काळ रोखून महारथी धृष्टद्युम्नाने कौरव सेनेला इंद्राने असुरसेनेला जसे तसे विखुरले.
7.172.51
वध्यमाने बले तस्मिंस्तव पुत्रस्य मारिष ।
प्रावर्तत नदी घोरां शोणितौघतरङ्गिणी ॥ ७.१७२.५१ ॥
हे मारिष, तुमच्या पुत्राचे ते सैन्य मारले जात असताना रक्तप्रवाहाच्या लाटांनी भरलेली भयंकर नदी वाहू लागली.
7.172.52
उभयोः सेनयोर्मध्ये नराधद्विपवाहिनी ।
तथा वैतरणी राजन्यतराजुपुरं प्रति ॥ ७.१७२.५२ ॥
दोन्ही सेनांच्या मध्ये माणसे व हत्ती वाहून नेणारी, हे राजा, यमलोकाकडे वाहणाऱ्या वैतरणीसारखी ती नदी होती.
7.172.53
द्रावयित्वा तु तत्सैन्यं धृष्टद्युम्नः प्रतापवान् ।
अभ्यराजत तेजस्वी शक्रो देवगणेष्विव ॥ ७.१७२.५३ ॥
ते सैन्य पळवून लावून प्रतापी व तेजस्वी धृष्टद्युम्न देवगणांमध्ये इंद्राप्रमाणे शोभला.
7.172.54
अथ दध्मुर्महाशङ्खान्धृष्टद्युम्नशिखण्डिनौ ।
यमौ च युयुधानश्च पाण्डक्य वृकोदरः ॥ ७.१७२.५४ ॥
तेव्हा धृष्टद्युम्न आणि शिखंडी, दोन जुळे, युयुधान, पांडव आणि वृकोदर यांनी महाशंख फुंकले.
7.172.55
जित्वा रथसहस्राणि तावकानां महारथाः ।
सिंहनादरवांश्चक्रुः पाण्डवा जितकाशिनः ॥ ७.१७२.५५ ॥
तुमच्या बाजूचे हजारो रथ जिंकून महारथी पांडवांनी, विजयी झाल्याचे मानून सिंहगर्जनेसारखा नाद केला.
7.172.56
पश्यतस्तव पुत्रस्य कर्णस्य च रणोत्कटाः ।
तथा द्रोणस्य शूरस्य द्रौणेश्चैव विशाम्पते ॥ ७.१७२.५६ ॥
हे राजा, तुमचा पुत्र, कर्ण, शूर द्रोण आणि द्रोणपुत्र पाहत असताना, युद्धात उन्मत्त झालेल्या पांडवांनी असे केले.