মহাভারত · অধ্যায় 7.180
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.180.1
निहत्यालायुधं रक्षः प्रहृष्टात्मा घटोत्कचः ।
ननाद विविधान्नादान्वाहिन्या प्रमुखे तव ॥ ७.१८०.१ ॥
রাক্ষস অলায়ুধকে বধ করে প্রফুল্লচিত্ত ঘটোৎকচ আপনার সেনাবাহিনীর সম্মুখে নানা প্রকার গর্জন করল।
7.180.2
तस्य तं तुमुलं शब्दं श्रुत्वा हृदयकम्पनम् ।
तावकानां महाराज भयमासीत्सुदारुणम् ॥ ७.१८०.२ ॥
হে মহারাজ, তার সেই তুমুল, হৃদয়কম্পনকারী শব্দ শুনে আপনার সৈনিকদের অত্যন্ত ভয়ানক ভয় হল।
7.180.3
अलायुधविषक्तं तु भैमसेनिं महाबलम् ।
दृष्ट्वा कर्णो महाबाहुः पाञ्चालान्समुपाद्रवत् ॥ ७.१८०.३ ॥
অলায়ুধের সঙ্গে জড়িত মহাবল ভীমসেনপুত্রকে দেখে মহাবাহু কর্ণ পাঞ্চালদের দিকে ছুটে গেল।
7.180.4
दशभिर्दशभिर्बाणैर्धृष्टद्युम्नशिखण्डिनौ ।
दृढैः पूर्णायतोत्सृष्टैर्बिभेद नतपर्वभिः ॥ ७.१८०.४ ॥
সম্পূর্ণ টানা ও ছাড়া দৃঢ় বাঁকানো গাঁটের দশ দশটি বাণে কর্ণ ধৃষ্টদ্যুম্ন ও শিখণ্ডীকে বিদ্ধ করল।
7.180.5
ततः परमनाराचैर्युधामन्यूत्तमौजसौ ।
सात्यकिं च रथोदारं कम्पयमास मार्गणैः ॥ ७.१८०.५ ॥
তারপর উৎকৃষ্ট নারাচ বাণে কর্ণ যুধামন্যু, উত্তমৌজা এবং রথশ্রেষ্ঠ সাত্যকিকে বাণে কম্পিত করল।
7.180.6
तेषामप्यस्यतां सङ्ख्ये सर्वेषां सव्यदक्षिणम् ।
मण्डलान्येव चापानि व्यदृश्यन्त जनाधिप ॥ ७.१८०.६ ॥
হে জনাধিপ, যুদ্ধে বাণ নিক্ষেপকারী তাদের সকলের বাম ও ডান ধনুক বৃত্তাকারে ঘুরতে দেখা গেল।
7.180.7
तेषां ज्यातलनिर्घोषो रथनेमिस्वनश्च ह ।
मेघानामिव घर्मान्ते बभूव तुमुलो निशि ॥ ७.१८०.७ ॥
তাঁদের ধনুকের জ্যা-আঘাতের গর্জন ও রথচক্রের শব্দ গ্রীষ্মের শেষে মেঘের মতো রাত্রে তুমুল হয়ে উঠল।
7.180.8
ज्यानेमिघोषस्तनयित्नुमान्वै ।
धनुस्तटिन्मण्डलकेतुशृङ्गः।
शरौघवर्षाकुलवृष्टिमांश्च ।
सङ्क्राममेघः स बभूव राजन् ॥ ७.१८०.८ ॥
ধনুকের জ্যা ও রথচক্রের ঘোষই তার মেঘগর্জন; ধনু তার বিদ্যুৎ; বৃত্তাকার পতাকা তার শৃঙ্গ; বাণবর্ষণে পূর্ণ সেই যুদ্ধমেঘ হয়ে উঠল, হে রাজন্।
7.180.9
तदद्भुतं शैल इवाप्रकम्पो ।
वर्षं महाशैलसमानसारः।
विध्वंसयामास रणे नरेनद्र ।
वैकर्तनः शत्रुगणावमर्दी ॥ ७.१८०.९ ॥
তা ছিল অদ্ভুত: পর্বতের মতো অবিচল, মহাপর্বতের সমান বলশালী বৈকর্তন (কর্ণ) শত্রুদলকে মর্দন করে রণে সেই বর্ষণ বিধ্বস্ত করলেন, হে নরেন্দ্র।
7.180.10
ततोऽतुलैर्वज्रनिपातकल्पैः ।
शितैः शरैः काञ्चनचित्रपुङ्खैः।
शत्रून्व्यपोहत्समरे महात्मा ।
वैकर्तनः पुत्रहिते रतस्ते ॥ ७.१८०.१० ॥
তখন আপনার পুত্রদের হিতে রত মহাত্মা বৈকর্তন (কর্ণ), বজ্রপাতের সমতুল্য, অতুল, তীক্ষ্ণ, সোনার চিত্রিত পুঙ্খযুক্ত বাণে যুদ্ধে শত্রুদের তাড়িয়ে দিলেন।
7.180.11
सञ्छिन्नभिन्नध्वजिनश्च केचि… ।
त्केचिच्छरैरर्दितभिन्नदेहाः।
केचिद्विसूता विहयाश्च केचि… ।
द्वैकर्तनेनाशु कृता बभूवुः ॥ ७.१८०.११ ॥
তাদের কারও কারও ধ্বজ ও রথ ছিন্নভিন্ন হলো; কেউ বাণে পীড়িত হয়ে দেহ বিদীর্ণ হলো; কেউ সারথিহীন ও ঘোড়াহীন হলো; কেউ… বৈকর্তনের দ্বারা দ্রুত তেমন করা হলো।
7.180.12
अविन्दमानास्त्वथ शर्म सङ्ख्ये ।
यौधिष्ठिरं ते बलमभ्यपद्यन्।
तान्प्रेक्ष्य भग्नान्विमुखीकृतांश्च ।
घटोत्कचो रोषमतीव चक्रे ॥ ७.१८०.१२ ॥
যুদ্ধে আশ্রয় না পেয়ে তারা যুধিষ্ঠিরের সেনাদলের উপর ঝাঁপিয়ে পড়ল। তাদের ছত্রভঙ্গ ও পৃষ্ঠ ফিরিয়ে পালাতে দেখে ঘটোৎকচ অত্যন্ত ক্রুদ্ধ হলেন।
7.180.13
आस्थाय तं काञ्चनरत्नचित्रं ।
रथोत्तमं सिंहवत्सन्ननाद।
वैकर्तनं कर्णमुपेत्य चापि ।
विव्याध वज्रप्रतिमैः पृषत्कैः ॥ ७.१८०.१३ ॥
সোনা ও রত্নখচিত সেই উত্তম রথে আরোহণ করে সে সিংহের মতো গর্জন করল। বিকর্তনপুত্র কর্ণের কাছে গিয়ে বজ্রসম বাণে তাঁকে বিদ্ধ করল।
7.180.14
तौ कर्णिनाराचशिलीमुखैश्च ।
नालीकदण्डासनवत्सदन्तैः।
वराहकर्णैः सविपाठशृङ्गै-
क्षुरप्रवर्षैश्च विनेदतुः खम् ॥ ७.१८०.१४ ॥
তারা দুজন কর্ণি, নারাচ ও শিলীমুখ বাণে, নালীক, দণ্ড, আসন ও বৎসদন্ত বাণে, বরাহকর্ণ বাণে, বিপাঠ ও শৃঙ্গ বাণে এবং ক্ষুরপ্রের বর্ষণে আকাশ মুখরিত করল।
7.180.15
तद्बाणधारावृतमन्तरिक्षं ।
तिर्यग्गताभिः समरे रराज।
सुवर्णपुङ्खज्वलितप्रभाभि… ।
र्विचित्रपुष्पाभिरिव प्रजाभिः ॥ ७.१८०.१५ ॥
সেই বাণধারায় আচ্ছন্ন আকাশ সোনালি পালকের উজ্জ্বল দীপ্তিসহ তির্যকভাবে ছুটে চলা বাণে যুদ্ধে উদ্ভাসিত হল, যেন বিচিত্র ফুলে ভরে গেছে।
7.180.16
समाहितावप्रतिमप्रभावा… ।
वन्योन्यमाजघ्नतुरुत्तमास्त्रैः।
तयोर्हि वीरोत्तमयोर्न कश्चि… ।
द्ददर्श तस्मिन्समरे विशेषम् ॥ ७.१८०.१६ ॥
অতুলনীয় প্রভাবশালী সেই দুজন একাগ্রচিত্তে উৎকৃষ্ট অস্ত্রে পরস্পরকে আঘাত করল। সেই দুই শ্রেষ্ঠ বীরের মধ্যে সেই যুদ্ধে কেউই কোনো পার্থক্য দেখল না।
7.180.17
अतीव तच्चित्रमतुल्यरूपं ।
बभूव युद्धं रविभीमसून्वोः।
समाकुलं शस्त्रनिपातघोरं ।
दिवीव राह्वंशुमतोः प्रमत्तम् ॥ ७.१८०.१७ ॥
সূর্যপুত্র ও ভীমপুত্রের সেই যুদ্ধ অত্যন্ত বিচিত্র ও অতুলনীয় রূপ ধারণ করল; অস্ত্রপাতে তা ভয়ংকর ও বিক্ষুব্ধ হলো, যেন আকাশে রাহু ও সূর্য উন্মত্তভাবে সংঘর্ষ করছে।
7.180.18
घटोत्कचं यदा कर्णो न विशेषयते नृप ।
ततः प्रादुश्चकारोग्रमत्त्रमस्त्रविदां वरः ॥ ७.१८०.१८ ॥
হে রাজন, কর্ণ যখন ঘটোৎকচকে পরাজিত করতে পারল না, তখন অস্ত্রজ্ঞদের শ্রেষ্ঠ কর্ণ এক ভয়ংকর অস্ত্র প্রয়োগ করল।
7.180.19
तेनास्त्रेणावधीत्तस्य रथं सहयसारथिम् ।
विरथश्चापि हैडिम्बिः क्षिप्रमन्तरधीयत ॥ ७.१८०.१९ ॥
সেই অস্ত্রে সে তার রথ, অশ্ব ও সারথি সহ তাকে বধ করল; হিড়িম্বার পুত্র রথহীন হয়ে তৎক্ষণাৎ অন্তর্হিত হল।
7.180.20
तस्मिन्नन्तर्हिते तूर्णं कुटयोधिनि राक्षसे ।
मामकैः प्रतिपन्नं यत्तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ७.१८०.२० ॥
সেই কূটযোধী রাক্ষস দ্রুত অন্তর্হিত হলে আমার পক্ষের লোকেরা যা করল, তা আমাকে বলো, সঞ্জয়।
7.180.21
अन्तर्हितं राक्षसेन्द्रं विदित्वा ।
सम्प्राक्रोशन्कुरवः सर्व एव।
कथं नायं राक्षसः कूटयोधी ।
हन्यात्कर्णं समरेऽदृश्यमानः ॥ ७.१८०.२१ ॥
রাক্ষসরাজ অন্তর্হিত হয়েছে জেনে সমস্ত কুরুগণ উচ্চৈঃস্বরে চিৎকার করে উঠল: "এই কূটযোধী রাক্ষস অদৃশ্য থেকে যুদ্ধে কেন কর্ণকে বধ করছে না?"
7.180.22
ततः कर्णो लघुचित्रास्त्रयोधी ।
सर्वा दिशः प्रावृणोद्बाणजालैः।
न वै किञ्चित्प्रापतत्तत्र भूतं ।
तमोभूते सायकैरन्तरिक्षे ॥ ७.१८०.२२ ॥
তখন দ্রুতগামী ও বিচিত্র অস্ত্রের যোদ্ধা কর্ণ বাণজালে সমস্ত দিক ঢেকে দিল; বাণে আকাশ অন্ধকার হলে সেখানে কোনো প্রাণীই নিচে পড়ল না।
7.180.23
नैवाददानो न च सन्दधानो ।
न चेषुधीस्पृशमानः कारग्रैः।
अदृश्यद्वै लाघवात्सूतपुत्रः ।
सर्वं बाणैश्छादयानोऽन्तरिक्षम् ॥ ७.१८०.२३ ॥
না নিয়ে, না যোজনা করে, না তূণীর স্পর্শ করে, কেবল অঙ্গুলির অগ্রভাগে, সূতপুত্র লাঘবের গুণে দৃশ্যমান হলেন; বাণে সমস্ত আকাশ আচ্ছাদিত করে।
7.180.24
ततो मायां दारुणामन्तरिक्षे ।
घोरां भीमां विहितां राक्षसेन।
अपश्याम लोहिताभ्रप्रकाशां ।
देदीप्यन्तीमग्निशिखामिवोग्राम् ॥ ७.१८०.२४ ॥
তখন আকাশে এক ভয়ংকর, ভীষণ, রাক্ষসের সৃষ্ট মায়া আমরা দেখলাম; তা লাল মেঘের মতো আলোকিত, অগ্নিশিখার মতো প্রজ্বলিত ও উগ্র।
7.180.25
ततस्तस्यां विद्युतः प्रादुरास… ।
न्नुल्काश्चापि ज्वलिताः कौरवेन्द्र।
घोपश्चास्यः प्रादुरासीत्सुघोरः ।
सहस्रशो नदतां दुन्दुभीनाम् ॥ ७.१८०.२५ ॥
তখন তাতে বিদ্যুৎ দেখা দিল, জ্বলন্ত উল্কাও, হে কৌরবেন্দ্র; আর তা থেকে সহস্র দুন্দুভির ধ্বনির মতো অতি ভয়ংকর গর্জন উঠল।
7.180.26
ततः शराः प्रापतन्रुक्मपुङ्खाः ।
शक्त्यृष्टिप्रासमुसलान्यायुधानि।
परश्वथास्तैलधौताश्च खङ्गाः ।
प्रदीप्ताग्रास्तोमराः पट्टसाश्च ॥ ७.१८०.२६ ॥
তখন সোনার পালকের বাণ পড়তে লাগল; শক্তি, ঋষ্টি, প্রাস, মুষল প্রভৃতি আয়ুধ; কুঠার, তেলে ধোয়া খড়্গ, জ্বলন্ত অগ্রভাগের তোমর ও পট্টিশও।
7.180.27
मयूखिनः परिघा लोहबद्धा ।
गदाश्चित्राः शितधाराश्च शूलाः।
गुर्व्यो गदा हेमपट्टावनद्धाः ।
शतघ्न्यश्च प्रादुरासन्समन्तात् ॥ ७.१८०.२७ ॥
রশ্মিময় পরিঘ, লোহায় বাঁধা; বিচিত্র গদা ও তীক্ষ্ণধার শূল; সোনার পাটে বাঁধা ভারী গদা; শতঘ্নীও চারদিকে আবির্ভূত হল।
7.180.28
महाशिलाश्चापतंस्तत्रतत्र ।
सहस्रशः साशनयश्च वज्राः।
चक्राणि चानेकशतक्षुराणि ।
प्रादुर्बभूवुर्ज्वलनप्रभाणि ॥ ७.१८०.२८ ॥
ওখানে-ওখানে বিশাল শিলা পড়ল; হাজার হাজার অশনি ও বজ্র, আর শত শত ক্ষুরধার চক্র আগুনের মতো জ্বলে উঠল।
7.180.29
तां शक्तिपाषाणपरश्वथानां ।
प्रासासिवज्राशनिमुद्गराणाम्।
वृष्टिं विशालां ज्वलितां पतन्तीं ।
कर्णः शरौघैर्न शशाक हन्तुम् ॥ ७.१८०.२९ ॥
শক্তি, পাথর, কুঠার, প্রাস, অসি, বজ্র, অশনি ও মুদগরের সেই বিশাল, জ্বলন্ত বৃষ্টিকে কর্ণ তাঁর শরপ্রবাহে রুখতে পারলেন না।
7.180.30
शराहतानां पततां हयानां ।
वज्राहतानां च तथा गजानाम्।
शिलाहतानां च महारथानां ।
महान्निनादः पततां बभूव ॥ ७.१८०.३० ॥
শরাহত পতনশীল ঘোড়া, বজ্রাহত হাতি এবং শিলাহত মহারথীদের পতনে মহাকোলাহল উঠল।
7.180.31
सुभीमनानाविधशस्त्रपातै… ।
र्घटोत्कचेनाभिहतं समन्तात्।
दौर्योधनं वै बलमार्तरूप… ।
मावर्तमानं ददृशे भ्रमत्तत् ॥ ७.१८०.३१ ॥
ভয়ংকর নানা অস্ত্রবর্ষণে ঘটোৎকচ কর্তৃক চতুর্দিকে আহত দুর্যোধনের সেনাবাহিনী আর্ত অবস্থায় ঘুরপাক খেতে দেখা গেল।
7.180.32
हाहाकृतं सम्परिवर्तमानं ।
संलीयमानं च विषण्णरूपम्।
ते त्वार्यभावात्पुरुषप्रवीराः ।
पराङ्मुखा नो बभूवुस्तदानीम् ॥ ७.१८०.३२ ॥
হাহাকার করে, ঘুরে, লুকিয়ে, বিষণ্ণ রূপ ধারণ করে সেই পুরুষপ্রবীরেরা আর্যভাবের কারণে তখন আমাদের থেকে মুখ ফিরিয়ে নিলেন।
7.180.33
तां राक्षसीं भीमरूपां सुघोरां ।
वृष्टिं महाशस्त्रमयीं पतन्तीम्।
दृष्ट्वा बलौघांश्च निपात्यमाना… ।
न्महद्भयं तव पुत्रान्विवेश ॥ ७.१८०.३३ ॥
ভয়ংকর রূপী, অতি ভীষণ, মহা অস্ত্রময় সেই রাক্ষসী বর্ষণ পতিত হতে দেখে, এবং সৈন্যদল নিহত হতে দেখে… আপনার পুত্রদের মধ্যে মহা ভয় প্রবেশ করল।
7.180.34
शिवाश्च वैश्वानरदीप्तजिह्वाः ।
सुभीमनादाः शतशो नदन्तीः।
रक्षोगणान्नर्दतश्चापि वीक्ष्य ।
नरेन्द्र योधा व्यथिता बभूवुः ॥ ७.१८०.३४ ॥
হে নরেন্দ্র, অগ্নির মতো দীপ্ত জিহ্বাযুক্ত, শত শত ভয়ংকর রব করা শিয়ালদের এবং গর্জনরত রাক্ষসগণকে দেখে যোদ্ধারা ব্যথিত হলেন।
7.180.35
ते दीप्तजिह्वानलतीक्ष्णदंष्ट्रा ।
विभीषणाः शैलनिकाशकायाः।
नभोगताः शक्तिविषक्तहस्ता ।
मेघा व्यमुञ्चन्निव वृष्टिमुग्राम् ॥ ७.१८०.३५ ॥
তারা জ্বলন্ত জিহ্বা ও তীক্ষ্ণ দাঁতযুক্ত, ভয়ংকর, পর্বতসদৃশ দেহধারী, আকাশচারী, শক্তি অস্ত্র হাতে ধরা — যেন মেঘ ভয়ংকর বর্ষণ করছে।
7.180.36
तैराहतास्ते शरशक्तिशूलै… ।
र्गदाभिरुग्रैः परिघैश्च दीप्तैः।
वज्रैः पिनाकैरशनिप्रहारैः ।
शतघ्निचक्रैर्भथिताश्च पेतुः ॥ ७.१८०.३६ ॥
তাদের দ্বারা আহত হয়ে, বাণ, শক্তি, শূলের দ্বারা… ভয়ংকর গদা, জ্বলন্ত পরিঘ, বজ্র, পিনাক, বজ্রাঘাত, শতঘ্নী ও চক্রের দ্বারা চূর্ণিত হয়ে তারা পতিত হল।
7.180.37
शूला भुशुण्ड्योऽश्मगुडाः शतघ्न्यः ।
स्थूलाश्च कार्ष्णायसपट्टनद्वाः।
तेऽवाकिरंस्तव पुत्रस्य सैन्यं ।
ततो रौद्रं कश्मलं प्रादुरासीत् ॥ ७.१८०.३७ ॥
বর্শা, ভুশুণ্ডী, পাথরের গোলা, শতঘ্নী এবং কালো লোহার পাটি-বাঁধা ভারী অস্ত্র — এসব তোমার পুত্রের সেনার উপর বর্ষিত হলো। তখন ভয়ংকর মোহ দেখা দিল।
7.180.38
विकीर्णान्त्रा विहतैरुत्तमाङ्गैः ।
सम्भग्नाङ्गः शिश्यिरे तत्र शूराः।
छिन्ना हयाः कुञ्जराश्चापि भग्ना ।
न मुच्यन्ते याचमानाः सुभीताः ॥ ७.१८०.३८ ॥
নাড়ি ছড়িয়ে, মাথা কাটা, অঙ্গ ভাঙা অবস্থায় বীরেরা সেখানে শুয়ে রইল। ছিন্ন ঘোড়া ও হাতিগুলোও ভেঙে পড়ল। অত্যন্ত ভীত হয়ে যারা মিনতি করছিল, তাদেরও রেহাই মেলেনি।
7.180.39
एवं महच्छस्त्रवर्षं सृजन्त… ।
स्ते यातुधाना भुवि घोररूपाः।
मायाः सृष्टास्तत्र घटोत्कचेन ।
नामुञ्चन्वै याचमानं न भीतम् ॥ ७.१८०.३९ ॥
এইভাবে মহা অস্ত্রবর্ষণ করতে থাকা ভয়ংকর রূপের রাক্ষসেরা ভূমিতে ছিল। ঘটোৎকচ সেখানে মায়া সৃষ্টি করেছিল; তবু তারা যাচক ও ভয়হীন কাউকেই ছাড়েনি।
7.180.40
तस्मिन्घोरे कुरुवीरावमर्दे ।
कालोत्सृष्टे क्षत्रियाणामभावे।
ते वै भग्नाः सहसा व्यद्रवन्त ।
प्राक्रोशन्तः कौरवाः सर्व एव ॥ ७.१८०.४० ॥
সেই ভয়ংকর কুরুবীরদের বিনাশে, কালের প্রেরিত ক্ষত্রিয়দের অভাবে, তারা ভগ্ন হয়ে হঠাৎ পালাল। সকল কৌরব আর্তনাদ করতে করতে পালিয়ে গেল।
7.180.41
पलायध्वं कुरवो नैतदस्ति ।
सेन्द्रा देवा घ्नन्ति नः पाण्डवार्थे।
तथा तेषां मज्जतां भारतानां ।
तस्मिन्द्वीपः सूतपुत्रो बभूव ॥ ७.१८०.४१ ॥
হে কুরুগণ, পালাও! ইন্দ্রসহ দেবতারা পাণ্ডবদের জন্য আমাদের হত্যা করছেন—এ সত্য নয়। ডুবন্ত ভারতদের জন্য সেখানে আশ্রয়দ্বীপ হলেন সূতপুত্র।
7.180.42
तस्मिन्सङ्क्रन्दे तुमुले वर्तमाने ।
सैन्ये भग्ने लीयमाने कुरूणाम्।
अन्नीकानां प्रविभागे प्रकाशे ।
न ज्ञायन्ते कुरवो नेतरे च ॥ ७.१८०.४२ ॥
সেই তুমুল কোলাহলে, কৌরব সেনা ভগ্ন হয়ে লুকাতে থাকলে, সেনাদল খোলা জায়গায় বিক্ষিপ্ত হলে, কৌরব ও অন্যদের চেনা যাচ্ছিল না।
7.180.43
निर्मर्यादे विद्रवे घोररूपे ।
सर्वा दिशः प्रेक्षमाणाः स्म शून्याः।
तां शस्त्रवृष्टिमुरसा गाहमानं ।
कर्णं स्मैकं तत्र राजन्नपश्यन् ॥ ७.१८०.४३ ॥
সেই সীমাহীন, ভয়ঙ্কর পলায়নে সব দিক শূন্য দেখতে দেখতে, হে রাজন, তাঁরা সেখানে একাকী কর্ণকে অস্ত্রবর্ষণের মধ্যে বুক দিয়ে এগিয়ে যেতে দেখলেন।
7.180.44
ततो बाणैरावृणोदन्तरिक्षं ।
दिव्यां मायां योधयन्राक्षसस्य।
हीमान्कुर्वन्दुष्करं चार्यकर्म ।
नैवामुह्यत्संयुगे सूतपुत्रः ॥ ७.१८०.४४ ॥
তখন তিনি বাণে আকাশ ঢেকে দিলেন, রাক্ষসের দিব্য মায়ার সঙ্গে যুদ্ধ করতে করতে। লজ্জাশীল হয়ে কঠিন ও উত্তম কর্ম করেও সূতপুত্র যুদ্ধে মোহগ্রস্ত হলেন না।
7.180.45
ततो भीताः समुदैक्षन्त कर्णं ।
राजन्सर्वे सैन्धवा बाह्लिकाश्च।
असम्मोहं पूजयन्तोऽस्य सङ्ख्ये ।
सम्पश्यन्तो विजयं राक्षसस्य ॥ ७.१८०.४५ ॥
তখন ভীত সৈন্ধব ও বাহ্লিকরা সবাই, হে রাজন, কর্ণের দিকে তাকাল। যুদ্ধে তাঁর অবিচলতাকে সম্মান জানিয়ে এবং রাক্ষসের বিজয় দেখতে দেখতে।
7.180.46
तेनोत्सृष्टा चक्रयुक्ता शतघ्नी ।
समं सर्वांश्चतुरोऽश्वाञ्जघान।
ते जानुभिर्जगतीमन्वपद्य… ।
न्गतासवो निर्दशनाक्षिजिह्वाः ॥ ७.१८०.४६ ॥
তাঁর নিক্ষিপ্ত চক্রযুক্ত শতঘ্নী একসঙ্গে চারটি ঘোড়া ও সবাইকে আঘাত করল। তারা হাঁটুর ভরে মাটিতে লুটিয়ে পড়ল… প্রাণহীন, দাঁত, চোখ ও জিভ বেরিয়ে।
7.180.47
ततो हताश्वादवरुह्य याना… ।
दन्तर्मनाः कुरुषु प्राद्रुवत्सु।
दिव्ये चास्त्रे मायया वध्यमाने ।
नैवामुह्यच्चिन्तयन्त्प्राप्तकालम् ॥ ७.१८०.४७ ॥
তখন নিহত ঘোড়াদের থেকে রথ থেকে নেমে… কৌরবরা পালিয়ে যাওয়ার সময় বিষণ্ণ মনে, দিব্য অস্ত্র ও মায়ায় বিদ্ধ হতে হতেও সে মোটেও মোহগ্রস্ত হল না, উপযুক্ত সময়ের কথা ভেবে।
7.180.48
ततोऽब्रुवन्कुरवः सर्व एव ।
कर्णं दृष्ट्वा घोररूपां च मायाम्।
शक्त्या रक्षो जहि कर्णाद्य तूर्णं ।
नश्यन्त्येते कुरवो धार्तराष्ट्राः ॥ ७.१८०.४८ ॥
তখন সমস্ত কৌরব কর্ণকে বলল, ভয়ংকর রূপের মায়া দেখে: 'হে কর্ণ, এখনই শক্তি দিয়ে ওই রাক্ষসকে দ্রুত বধ কর; এই কৌরবরা, ধৃতরাষ্ট্রের পুত্রেরা বিনষ্ট হচ্ছে।'
7.180.49
करिष्यतः किञ्च नो भीमपार्थौ ।
तपन्तमेनं जहि पापं निशीथे।
यो नः सङ्ग्रामाद्धोररूपाद्विमुच्ये… ।
त्स नः पार्थान्सबालान्योधयेत ॥ ७.१८०.४९ ॥
ভীম ও পার্থ আমাদের কী করবে? মধ্যরাতে এই পাপীকে, যে দগ্ধ করছে, বধ কর। যে ভয়ংকর রূপধারী আমাদের যুদ্ধ থেকে মুক্ত করবে… সে পার্থদের, তাদের সন্তানসহ, যুদ্ধে লড়াতে বাধ্য করবে।
7.180.50
तस्मादेनं राक्षसं घोररूपं ।
शक्त्या जहि त्वं दत्तया वासवेन।
मा कौरवाः सर्व एवेन्द्रकल्पा ।
रात्रियुद्धे कर्ण नेशुः सयोधाः ॥ ७.१८०.५० ॥
অতএব এই ভয়ংকর রূপধারী রাক্ষসকে ইন্দ্রদত্ত শক্তি দিয়ে তুমি বধ কর। হে কর্ণ, রাত্রিযুদ্ধে ইন্দ্রসম কৌরবরা সকলে তাদের যোদ্ধাসহ যেন বিনষ্ট না হয়।
7.180.51
स वध्यमानो रक्षसा वै निशीथे ।
दृष्ट्वा राजंस्त्रास्यमानं बलं च।
महच्छ्रुत्वा निनदं कौरवाणां ।
मतिं दध्रे शक्तिमोक्षाय कर्णः ॥ ७.१८०.५१ ॥
হে রাজন, মধ্যরাতে রাক্ষসের দ্বারা পীড়িত হয়ে, সৈন্যদলকে ভীত দেখে এবং কৌরবদের মহা আর্তনাদ শুনে, কর্ণ শক্তি নিক্ষেপের সিদ্ধান্ত নিলেন।
7.180.52
स वै क्रुद्धः सिंह इवात्यमर्षी ।
नामर्षयन्प्रतिघातं रणेऽसौ।
शक्तिं श्रेष्ठां वैजयन्तीमसह्यां ।
समाददे तस्य वधं चिकीर्षन् ॥ ७.१८०.५२ ॥
সেই ক্রুদ্ধ সিংহের মতো অত্যন্ত অসহিষ্ণু হয়ে, যুদ্ধে বাধা সহ্য না করে, তাকে বধ করতে ইচ্ছুক হয়ে, শ্রেষ্ঠ, অসহ্য বৈজয়ন্তী শক্তি হাতে নিলেন।
7.180.53
याऽसौ राजन्निहिता वर्षपूगा… ।
न्वधायाजौ सत्कृता फल्गुनस्य।
यां वै प्रादात्सूत पुत्राय शक्रः ।
शक्तिं श्रेष्ठां कुण्डलाभ्यां निमाय ॥ ७.१८०.५३ ॥
হে রাজন, বহু বছর ধরে রাখা, যুদ্ধে ফাল্গুনের (অর্জুনের) বধের জন্য সম্মানিত, কুণ্ডলের বিনিময়ে ইন্দ্র সূতপুত্রকে যে শ্রেষ্ঠ শক্তি দিয়েছিলেন।
7.180.54
तां वै शक्तिं लेलिहानां प्रदीप्तां ।
पाशैर्युक्तामन्तकस्येव जिह्वाम्।
मृत्योः स्वसारं ज्वलितामिवोल्कां ।
वैकर्तनः प्राहिणोद्राक्षसाय ॥ ७.१८०.५४ ॥
সেই লকলকে জ্বলন্ত শক্তিটি — যমের পাশে বাঁধা জিহ্বার মতো, মৃত্যুর ভগিনীর মতো, জ্বলন্ত উল্কার মতো যা — বৈকর্তন (কর্ণ) রাক্ষসের দিকে ছুড়লেন।
7.180.55
तामुत्तमां परकायावहन्त्रीं ।
दृष्ट्वा शक्तिं बाहुसंस्थां ज्वलन्तीम्।
भीतं रक्षो विप्रदुद्राव राजन् ।
कृत्वाऽऽत्मानं विन्ध्यतुल्यप्रमाणम् ॥ ७.१८०.५५ ॥
হে রাজন, শত্রুদেহ বিনাশকারী সেই উত্তম, জ্বলন্ত শক্তি বাহুতে স্থিত দেখে ভীত রাক্ষস নিজেকে বিন্ধ্য পর্বতের সমান বিশাল করে পালিয়ে গেল।
7.180.56
दृष्ट्वा शक्तिं कर्णबाह्वन्तरस्थां ।
नेदुर्भूतान्यन्तरिक्षे नरेन्द्र।
ववुर्वातास्तुमुलाश्चापि राज… ।
न्सनिर्घाता चाशनिर्गां जगाम ॥ ७.१८०.५६ ॥
কর্ণের বাহুর মাঝখানে স্থিত সেই শক্তি দেখে, হে নরেন্দ্র, আকাশে ভূতেরা শব্দ করে উঠল; প্রচণ্ড বায়ু বইল; রাজন… বজ্রসহ বিদ্যুৎ পৃথিবীতে পড়ল।
7.180.57
सा तां मायां भस्म कृत्वा ज्वलन्ती ।
भित्त्वा गाढं हृदयं राक्षसस्य।
ऊर्ध्वं ययौ दीप्यमाना निशायां ।
नक्षत्राणामन्तराण्याविवेश ॥ ७.१८०.५७ ॥
সেই মায়াকে ভস্ম করে, জ্বলতে জ্বলতে, রাক্ষসের হৃদয় গভীরভাবে বিদ্ধ করে, রাত্রিতে দীপ্যমান হয়ে উপরে উঠে নক্ষত্রদের মধ্যে প্রবেশ করল।
7.180.58
स निर्भिन्नो विविधैरस्त्रपूगै… ।
र्दिव्यैर्नागैर्मानुषै राक्षसैश्च।
नदन्नादान्विविधान्भैरवांश्च ।
प्राणानिष्टांस्त्याजितः शक्रशक्त्या ॥ ७.१८०.५८ ॥
বিবিধ অস্ত্রসমূহে, দিব্য, নাগ, মানুষ ও রাক্ষস অস্ত্রে বিদীর্ণ হয়ে, ভয়ংকর নানা গর্জন করতে করতে ইন্দ্রশক্তিতে তিনি প্রিয় প্রাণ ত্যাগ করলেন।
7.180.59
इदं चान्यच्चित्रमाश्चर्यरूपं ।
चकारासौ कर्म शत्रुक्षयाय।
तस्मिन्काले शक्तिनिर्भिन्नमर्मा ।
बभौ राजञ्शैलमेघप्रकाशः ॥ ७.१८०.५९ ॥
আরও এক বিস্ময়কর কাজ তিনি শত্রুবিনাশের জন্য করলেন। সেই সময়ে, শক্তিতে মর্মস্থল বিদীর্ণ হয়ে, হে রাজন, তিনি পর্বত-মেঘের মতো প্রকাশিত হলেন।
7.180.60
ततोऽन्तरिक्षादपतद्गतासुः ।
स राक्षसेन्द्रो भुवि भिन्नदेहः।
अवाक्शिराः स्तब्धगात्रो विजिह्वो ।
घटोत्कचो महदास्थाय रूपम् ॥ ७.१८०.६० ॥
তারপর আকাশ থেকে, প্রাণহীন হয়ে, দেহ বিদীর্ণ, মাথা নিচের দিকে, অঙ্গ শক্ত, জিভ বেরিয়ে আসা, বৃহৎ রূপ ধারণ করা সেই রাক্ষসরাজ ঘটোৎকচ ভূমিতে পতিত হলেন।
7.180.61
स तद्रूपं भैरवं भीमकर्मा ।
भीमं कृत्वा भैमसेनिः पपात।
हतोऽप्येवं तव सैन्यैकदेश… ।
मपोथयत्स्वेन देहेन राजन् ॥ ७.१८०.६१ ॥
ভীমকর্মা ভীমপুত্র সেই ভয়ংকর, ভীষণ রূপ ধারণ করে পতিত হলেন। এভাবে নিহত হয়েও, হে রাজন, তিনি নিজ দেহেই আপনার সৈন্যদলের একাংশকে পিষে দিলেন।
7.180.62
पतद्रक्षः स्वेन कायेन तूर्ण… ।
मतिप्रमाणेन विवर्धता च।
प्रियं कुर्वन्पाण्डवानां गतासु… ।
रक्षौहिणीं तव तूर्णं जघान ॥ ७.१८०.६२ ॥
পতনশীল সেই রাক্ষস নিজের দেহে দ্রুত … অতি বিশাল আকারে বর্ধিত হয়ে, পাণ্ডবদের প্রিয়কার্য করে, দ্রুত আপনার রক্ষৌহিণী সেনাকে বধ করল।
7.180.63
ततो मिश्राः प्राणदन्सिंहनादै… ।
र्भेर्यः शङ्खा मुरजाश्चानकाश्च।
दग्धां मायां निहतं राक्षसं च ।
दृष्ट्वा हृष्ट्वाः प्राणदन्कौरवेयाः ॥ ७.१८०.६३ ॥
তখন সিংহনাদের সঙ্গে মিশে … ভেরী, শঙ্খ, মুরজ ও আনক বেজে উঠল; মায়া দগ্ধ, রাক্ষস নিহত দেখে হৃষ্ট কৌরবেরা গর্জন করল।
7.180.64
ततः कर्णः कुरुभिः पूज्यमानो ।
यथा शक्रो वृत्रवधे मरुद्भिः।
अन्वारूढस्तव पुत्रस्य यानं ।
हृष्टश्चापि प्राविशत्तत्स्वसैन्यम् ॥ ७.१८०.६४ ॥
তখন কৌরবদের দ্বারা সম্মানিত কর্ণ, বৃত্রবধের সময় মরুদ্গণ-বেষ্টিত ইন্দ্রের মতো, আপনার পুত্রের রথে আরূঢ় হয়ে হৃষ্ট চিত্তে নিজের সৈন্যদলে প্রবেশ করল।