महाभारत · अध्याय 7.180
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.180.1
निहत्यालायुधं रक्षः प्रहृष्टात्मा घटोत्कचः ।
ननाद विविधान्नादान्वाहिन्या प्रमुखे तव ॥ ७.१८०.१ ॥
अलायुधाला ठार मारून प्रसन्नमनस्क घटोत्कच तुमच्या सेनेसमोर नाना प्रकारच्या गर्जना करू लागला.
7.180.2
तस्य तं तुमुलं शब्दं श्रुत्वा हृदयकम्पनम् ।
तावकानां महाराज भयमासीत्सुदारुणम् ॥ ७.१८०.२ ॥
महाराज, त्याचा तो तुमुल, हृदय कंपवणारा आवाज ऐकून तुमच्या लोकांना अत्यंत भयानक भय वाटले.
7.180.3
अलायुधविषक्तं तु भैमसेनिं महाबलम् ।
दृष्ट्वा कर्णो महाबाहुः पाञ्चालान्समुपाद्रवत् ॥ ७.१८०.३ ॥
अलायुधाशी झुंजणाऱ्या महाबली भीमसेनपुत्राला पाहून महाबाहू कर्ण पांचालांवर धावून गेला.
7.180.4
दशभिर्दशभिर्बाणैर्धृष्टद्युम्नशिखण्डिनौ ।
दृढैः पूर्णायतोत्सृष्टैर्बिभेद नतपर्वभिः ॥ ७.१८०.४ ॥
पूर्ण ओढून सोडलेल्या, दृढ, वाकलेल्या पेरांच्या दहा दहा बाणांनी कर्णाने धृष्टद्युम्न आणि शिखंडी यांना भेदले.
7.180.5
ततः परमनाराचैर्युधामन्यूत्तमौजसौ ।
सात्यकिं च रथोदारं कम्पयमास मार्गणैः ॥ ७.१८०.५ ॥
मग उत्कृष्ट नाराचांनी कर्णाने युधामन्यू, उत्तमौजा आणि रथश्रेष्ठ सात्यकी यांना बाणांनी कंपित केले.
7.180.6
तेषामप्यस्यतां सङ्ख्ये सर्वेषां सव्यदक्षिणम् ।
मण्डलान्येव चापानि व्यदृश्यन्त जनाधिप ॥ ७.१८०.६ ॥
हे जनाधिपा, युद्धात बाण सोडणाऱ्या त्या सर्वांची डावी व उजवी धनुष्ये वर्तुळाकार फिरताना दिसत होती.
7.180.7
तेषां ज्यातलनिर्घोषो रथनेमिस्वनश्च ह ।
मेघानामिव घर्मान्ते बभूव तुमुलो निशि ॥ ७.१८०.७ ॥
त्यांच्या धनुष्याच्या प्रत्यंचेचा निनाद आणि रथचक्रांचा गडगडाट ग्रीष्माच्या अखेरीस मेघांसारखा रात्री तुमुल झाला.
7.180.8
ज्यानेमिघोषस्तनयित्नुमान्वै ।
धनुस्तटिन्मण्डलकेतुशृङ्गः।
शरौघवर्षाकुलवृष्टिमांश्च ।
सङ्क्राममेघः स बभूव राजन् ॥ ७.१८०.८ ॥
धनुष्याच्या प्रत्यंचेचा व रथचक्रांचा घोष हा तिचा गडगडाट होता; धनुष्य हा तिची वीज होता; वर्तुळाकार ध्वज हे तिची शिखरे होती; बाणांच्या धारासार वर्षावाने भरलेला तो रणमेघ झाला, हे राजन्.
7.180.9
तदद्भुतं शैल इवाप्रकम्पो ।
वर्षं महाशैलसमानसारः।
विध्वंसयामास रणे नरेनद्र ।
वैकर्तनः शत्रुगणावमर्दी ॥ ७.१८०.९ ॥
ते अद्भुत होते: पर्वताप्रमाणे अचल, महापर्वताइतक्या बलाचा वैकर्तन (कर्ण) शत्रुगणांचे मर्दन करत रणात त्या वर्षावाला नष्ट करता झाला, हे नरेंद्र.
7.180.10
ततोऽतुलैर्वज्रनिपातकल्पैः ।
शितैः शरैः काञ्चनचित्रपुङ्खैः।
शत्रून्व्यपोहत्समरे महात्मा ।
वैकर्तनः पुत्रहिते रतस्ते ॥ ७.१८०.१० ॥
तेव्हा तुमच्या पुत्रांच्या हितात रत असलेल्या महात्मा वैकर्तनाने (कर्णाने) वज्रपाताप्रमाणे अतुल, तीक्ष्ण, सोनेरी चित्रित पंखांच्या बाणांनी रणात शत्रूंना हुसकावून लावले.
7.180.11
सञ्छिन्नभिन्नध्वजिनश्च केचि… ।
त्केचिच्छरैरर्दितभिन्नदेहाः।
केचिद्विसूता विहयाश्च केचि… ।
द्वैकर्तनेनाशु कृता बभूवुः ॥ ७.१८०.११ ॥
त्यांच्यापैकी कोणाचे ध्वज व रथ छिन्नभिन्न झाले; कोणी बाणांनी पीडित होऊन देह विदीर्ण झाले; कोणी सारथिविरहित व अश्वविरहित झाले; कोणी… वैकर्तनामुळे तत्काळ तसे केले गेले.
7.180.12
अविन्दमानास्त्वथ शर्म सङ्ख्ये ।
यौधिष्ठिरं ते बलमभ्यपद्यन्।
तान्प्रेक्ष्य भग्नान्विमुखीकृतांश्च ।
घटोत्कचो रोषमतीव चक्रे ॥ ७.१८०.१२ ॥
युद्धात आश्रय न मिळाल्याने ते युधिष्ठिराच्या सैन्यावर तुटून पडले. त्यांना विखुरलेले आणि पाठ फिरवलेले पाहून घटोत्कचाला अत्यंत राग आला.
7.180.13
आस्थाय तं काञ्चनरत्नचित्रं ।
रथोत्तमं सिंहवत्सन्ननाद।
वैकर्तनं कर्णमुपेत्य चापि ।
विव्याध वज्रप्रतिमैः पृषत्कैः ॥ ७.१८०.१३ ॥
सोने व रत्नांनी नटलेल्या त्या उत्तम रथावर चढून तो सिंहासारखा गर्जला. विकर्तनपुत्र कर्णाजवळ जाऊन वज्रासारख्या बाणांनी त्याने त्याला विद्ध केले.
7.180.14
तौ कर्णिनाराचशिलीमुखैश्च ।
नालीकदण्डासनवत्सदन्तैः।
वराहकर्णैः सविपाठशृङ्गै-
क्षुरप्रवर्षैश्च विनेदतुः खम् ॥ ७.१८०.१४ ॥
ते दोघेही कर्णी, नाराच व शिलीमुख बाणांनी, नालीक, दंड, आसन व वत्सदंत बाणांनी, वराहकर्ण बाणांनी, विपाठ व शृंग बाणांनी आणि क्षुरप्राच्या वर्षावाने आकाश दुमदुमवून टाकले.
7.180.15
तद्बाणधारावृतमन्तरिक्षं ।
तिर्यग्गताभिः समरे रराज।
सुवर्णपुङ्खज्वलितप्रभाभि… ।
र्विचित्रपुष्पाभिरिव प्रजाभिः ॥ ७.१८०.१५ ॥
त्या बाणांच्या धारांनी व्यापलेले आकाश, सोनेरी पंखांच्या तेजस्वी प्रभेसह आडव्या गेलेल्या बाणांनी युद्धात झळकले; जणू विविधरंगी फुलांनी भरलेले.
7.180.16
समाहितावप्रतिमप्रभावा… ।
वन्योन्यमाजघ्नतुरुत्तमास्त्रैः।
तयोर्हि वीरोत्तमयोर्न कश्चि… ।
द्ददर्श तस्मिन्समरे विशेषम् ॥ ७.१८०.१६ ॥
अतुलनीय पराक्रम असलेले ते दोघे एकाग्रतेने उत्तम अस्त्रांनी एकमेकांवर प्रहार करू लागले. त्या दोन श्रेष्ठ वीरांमध्ये त्या युद्धात कोणालाही कोणताही फरक दिसला नाही.
7.180.17
अतीव तच्चित्रमतुल्यरूपं ।
बभूव युद्धं रविभीमसून्वोः।
समाकुलं शस्त्रनिपातघोरं ।
दिवीव राह्वंशुमतोः प्रमत्तम् ॥ ७.१८०.१७ ॥
सूर्यपुत्र आणि भीमपुत्र यांचे ते युद्ध अत्यंत विचित्र आणि अतुलनीय स्वरूपाचे झाले; शस्त्रांच्या वर्षावाने ते भयंकर व गोंधळाचे झाले, जणू आकाशात राहू आणि सूर्य उन्मत्तपणे झुंजत आहेत.
7.180.18
घटोत्कचं यदा कर्णो न विशेषयते नृप ।
ततः प्रादुश्चकारोग्रमत्त्रमस्त्रविदां वरः ॥ ७.१८०.१८ ॥
हे राजा, कर्ण घटोत्कचावर मात करू शकला नाही तेव्हा अस्त्रविद्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्याने एक भयंकर अस्त्र प्रकट केले.
7.180.19
तेनास्त्रेणावधीत्तस्य रथं सहयसारथिम् ।
विरथश्चापि हैडिम्बिः क्षिप्रमन्तरधीयत ॥ ७.१८०.१९ ॥
त्या अस्त्राने त्याने त्याचा रथ, घोडे व सारथ्यासह त्याला नष्ट केले; हैडिंब (घटोत्कच) रथहीन होऊन तत्काळ अदृश्य झाला.
7.180.20
तस्मिन्नन्तर्हिते तूर्णं कुटयोधिनि राक्षसे ।
मामकैः प्रतिपन्नं यत्तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ७.१८०.२० ॥
तो कूटयोधी राक्षस तत्काळ अदृश्य झाल्यावर माझ्या लोकांनी जे केले ते मला सांग, हे संजया.
7.180.21
अन्तर्हितं राक्षसेन्द्रं विदित्वा ।
सम्प्राक्रोशन्कुरवः सर्व एव।
कथं नायं राक्षसः कूटयोधी ।
हन्यात्कर्णं समरेऽदृश्यमानः ॥ ७.१८०.२१ ॥
राक्षसराज अदृश्य झाला हे जाणून सर्व कौरव मोठ्याने ओरडले: "हा कूटयोधी राक्षस अदृश्य राहून युद्धात कर्णाला का मारत नाही?"
7.180.22
ततः कर्णो लघुचित्रास्त्रयोधी ।
सर्वा दिशः प्रावृणोद्बाणजालैः।
न वै किञ्चित्प्रापतत्तत्र भूतं ।
तमोभूते सायकैरन्तरिक्षे ॥ ७.१८०.२२ ॥
नंतर लघुचित्र अस्त्रांचा योद्धा कर्णाने बाणांच्या जाळ्याने सर्व दिशा झाकून टाकल्या; बाणांनी आकाश अंधारले तेव्हा तेथे काहीच खाली पडले नाही.
7.180.23
नैवाददानो न च सन्दधानो ।
न चेषुधीस्पृशमानः कारग्रैः।
अदृश्यद्वै लाघवात्सूतपुत्रः ।
सर्वं बाणैश्छादयानोऽन्तरिक्षम् ॥ ७.१८०.२३ ॥
न घेता, न सांधता, भात्यांच्या भात्यांना स्पर्श न करता, केवळ बोटांच्या टोकांनी, सूतपुत्र आपल्या लाघवाने दिसला; बाणांनी सर्व आकाश झाकून टाकत.
7.180.24
ततो मायां दारुणामन्तरिक्षे ।
घोरां भीमां विहितां राक्षसेन।
अपश्याम लोहिताभ्रप्रकाशां ।
देदीप्यन्तीमग्निशिखामिवोग्राम् ॥ ७.१८०.२४ ॥
मग्ना आकाशात एक भयंकर, भीषण, राक्षसाने निर्माण केलेली माया आम्ही पाहिली; ती लाल ढगांसारखी प्रकाशत होती, अग्निज्वालेसारखी तेजस्वी आणि उग्र.
7.180.25
ततस्तस्यां विद्युतः प्रादुरास… ।
न्नुल्काश्चापि ज्वलिताः कौरवेन्द्र।
घोपश्चास्यः प्रादुरासीत्सुघोरः ।
सहस्रशो नदतां दुन्दुभीनाम् ॥ ७.१८०.२५ ॥
मग्ना त्यात विजा प्रकट झाल्या, आणि जळत्या उल्काही, कौरवेंद्रा; आणि त्यातून हजारो दुंदुभी वाजल्यासारखा अतिभयंकर घोष उठला.
7.180.26
ततः शराः प्रापतन्रुक्मपुङ्खाः ।
शक्त्यृष्टिप्रासमुसलान्यायुधानि।
परश्वथास्तैलधौताश्च खङ्गाः ।
प्रदीप्ताग्रास्तोमराः पट्टसाश्च ॥ ७.१८०.२६ ॥
मग्ना सोन्याच्या पंखांचे बाण पडू लागले; शक्ती, ऋष्टी, प्रास, मुसळ अशी आयुधे; परशू, तेलात धुतलेली खड्गे, पेटत्या टोकांची तोमरे आणि पट्टिशेही.
7.180.27
मयूखिनः परिघा लोहबद्धा ।
गदाश्चित्राः शितधाराश्च शूलाः।
गुर्व्यो गदा हेमपट्टावनद्धाः ।
शतघ्न्यश्च प्रादुरासन्समन्तात् ॥ ७.१८०.२७ ॥
किरणांसारखे परिघ, लोखंडाने बांधलेले; विचित्र गदा आणि तीक्ष्ण धारेचे शूल; सोन्याच्या पट्ट्यांनी बांधलेल्या जड गदा; शतघ्नीही सर्वत्र प्रकट झाल्या.
7.180.28
महाशिलाश्चापतंस्तत्रतत्र ।
सहस्रशः साशनयश्च वज्राः।
चक्राणि चानेकशतक्षुराणि ।
प्रादुर्बभूवुर्ज्वलनप्रभाणि ॥ ७.१८०.२८ ॥
तिथे-तिथे मोठे दगड कोसळले; हजारो अशनी आणि वज्रे, आणि शेकडो धारांची चक्रे अग्नीसारखी तेजाने प्रकटली.
7.180.29
तां शक्तिपाषाणपरश्वथानां ।
प्रासासिवज्राशनिमुद्गराणाम्।
वृष्टिं विशालां ज्वलितां पतन्तीं ।
कर्णः शरौघैर्न शशाक हन्तुम् ॥ ७.१८०.२९ ॥
शक्ती, दगड, परशू, प्रास, खड्ग, वज्रे, अशनी आणि मुद्गर यांचा तो विशाल, प्रज्वलित वर्षाव कर्णाला आपल्या बाणांच्या प्रवाहांनी रोखता आला नाही.
7.180.30
शराहतानां पततां हयानां ।
वज्राहतानां च तथा गजानाम्।
शिलाहतानां च महारथानां ।
महान्निनादः पततां बभूव ॥ ७.१८०.३० ॥
बाणांनी आहत होऊन पडणाऱ्या घोड्यांचा, वज्राने आहत गजांचा आणि शिलांनी आहत महारथींचा मोठा निनाद उठला.
7.180.31
सुभीमनानाविधशस्त्रपातै… ।
र्घटोत्कचेनाभिहतं समन्तात्।
दौर्योधनं वै बलमार्तरूप… ।
मावर्तमानं ददृशे भ्रमत्तत् ॥ ७.१८०.३१ ॥
अति भयंकर नाना प्रकारच्या शस्त्रांच्या वर्षावाने घटोत्कचाने सर्वत्र आघात केलेले दुर्योधनाचे सैन्य व्याकुळ अवस्थेत फिरताना दिसले.
7.180.32
हाहाकृतं सम्परिवर्तमानं ।
संलीयमानं च विषण्णरूपम्।
ते त्वार्यभावात्पुरुषप्रवीराः ।
पराङ्मुखा नो बभूवुस्तदानीम् ॥ ७.१८०.३२ ॥
'हाहाकार' करीत, फिरत, लपत विषण्ण रूपात असलेले ते पुरुषश्रेष्ठ वीर आर्यभावामुळे त्या वेळी आमच्यापासून तोंड फिरवून गेले.
7.180.33
तां राक्षसीं भीमरूपां सुघोरां ।
वृष्टिं महाशस्त्रमयीं पतन्तीम्।
दृष्ट्वा बलौघांश्च निपात्यमाना… ।
न्महद्भयं तव पुत्रान्विवेश ॥ ७.१८०.३३ ॥
भयानक रूप असलेला, अत्यंत घोर, महान शस्त्रांनी भरलेला तो राक्षसी वर्षाव कोसळताना पाहून, आणि सैन्यसमूह पाडले जाताना पाहून… तुमच्या पुत्रांमध्ये मोठे भय शिरले.
7.180.34
शिवाश्च वैश्वानरदीप्तजिह्वाः ।
सुभीमनादाः शतशो नदन्तीः।
रक्षोगणान्नर्दतश्चापि वीक्ष्य ।
नरेन्द्र योधा व्यथिता बभूवुः ॥ ७.१८०.३४ ॥
हे नरेंद्रा, अग्नीसारख्या तेजस्वी जिभा असलेल्या, शेकडो भयानक आरडा करणाऱ्या कोल्ह्यांना आणि गर्जणाऱ्या राक्षसगणांना पाहून योद्धे व्यथित झाले.
7.180.35
ते दीप्तजिह्वानलतीक्ष्णदंष्ट्रा ।
विभीषणाः शैलनिकाशकायाः।
नभोगताः शक्तिविषक्तहस्ता ।
मेघा व्यमुञ्चन्निव वृष्टिमुग्राम् ॥ ७.१८०.३५ ॥
पेटलेल्या जिभा आणि धारदार सुळे असलेले, भयानक, पर्वतासारख्या देहाचे, आकाशात संचार करणारे, हातात शक्ती आयुध धरलेले ते, जणू मेघ उग्र वर्षाव करत असल्यासारखे होते.
7.180.36
तैराहतास्ते शरशक्तिशूलै… ।
र्गदाभिरुग्रैः परिघैश्च दीप्तैः।
वज्रैः पिनाकैरशनिप्रहारैः ।
शतघ्निचक्रैर्भथिताश्च पेतुः ॥ ७.१८०.३६ ॥
त्यांनी आघात केलेले ते, बाण, शक्ती, शूळ यांनी… उग्र गदा, पेटलेल्या परिघ, वज्र, पिनाक, विजेच्या प्रहारांनी, शतघ्नी व चक्रांनी चिरडले जाऊन ते पडले.
7.180.37
शूला भुशुण्ड्योऽश्मगुडाः शतघ्न्यः ।
स्थूलाश्च कार्ष्णायसपट्टनद्वाः।
तेऽवाकिरंस्तव पुत्रस्य सैन्यं ।
ततो रौद्रं कश्मलं प्रादुरासीत् ॥ ७.१८०.३७ ॥
भाले, भुशुंडी, दगडी गोळे, शतघ्नी आणि काळ्या लोखंडी पट्ट्यांनी बांधलेली जड शस्त्रे — ही सर्व तुझ्या पुत्राच्या सैन्यावर वर्षली. तेव्हा भयंकर गोंधळ उडाला.
7.180.38
विकीर्णान्त्रा विहतैरुत्तमाङ्गैः ।
सम्भग्नाङ्गः शिश्यिरे तत्र शूराः।
छिन्ना हयाः कुञ्जराश्चापि भग्ना ।
न मुच्यन्ते याचमानाः सुभीताः ॥ ७.१८०.३८ ॥
आतडी विखुरलेले, मस्तके तुटलेले, अवयव मोडलेले शूर तेथे पडून राहिले. तुटलेले घोडे आणि हत्तीही मोडून पडले. अत्यंत भ्यालेले आणि याचना करणारेही सुटले नाहीत.
7.180.39
एवं महच्छस्त्रवर्षं सृजन्त… ।
स्ते यातुधाना भुवि घोररूपाः।
मायाः सृष्टास्तत्र घटोत्कचेन ।
नामुञ्चन्वै याचमानं न भीतम् ॥ ७.१८०.३९ ॥
याप्रमाणे प्रचंड शस्त्रवृष्टी करणारे भयंकर रूपाचे यातुधान भूमीवर होते. घटोत्कचाने तेथे निर्माण केलेल्या माया होत्या; तरीही याचना करणाऱ्या आणि निर्भय असलेल्यालाही त्यांनी सोडले नाही.
7.180.40
तस्मिन्घोरे कुरुवीरावमर्दे ।
कालोत्सृष्टे क्षत्रियाणामभावे।
ते वै भग्नाः सहसा व्यद्रवन्त ।
प्राक्रोशन्तः कौरवाः सर्व एव ॥ ७.१८०.४० ॥
त्या भयंकर कुरुवीरांच्या संहारात, कालाने प्रेरित केलेल्या क्षत्रियांचा अभाव झाला असता, ते मोडून अचानक पळाले. सर्व कौरव आक्रोश करत पळाले.
7.180.41
पलायध्वं कुरवो नैतदस्ति ।
सेन्द्रा देवा घ्नन्ति नः पाण्डवार्थे।
तथा तेषां मज्जतां भारतानां ।
तस्मिन्द्वीपः सूतपुत्रो बभूव ॥ ७.१८०.४१ ॥
कुरूंनो, पळा! इंद्रासह देव पांडवांसाठी आपल्याला मारत आहेत हे खरे नाही. बुडणाऱ्या भारतांसाठी तेथे सूतपुत्र बेट ठरला.
7.180.42
तस्मिन्सङ्क्रन्दे तुमुले वर्तमाने ।
सैन्ये भग्ने लीयमाने कुरूणाम्।
अन्नीकानां प्रविभागे प्रकाशे ।
न ज्ञायन्ते कुरवो नेतरे च ॥ ७.१८०.४२ ॥
त्या तुमुल गोंधळात, कौरव सैन्य भग्न होऊन लपत असताना, सैन्यतुकड्या उघड्यावर विखुरल्या असताना, कौरव आणि इतर ओळखता येत नव्हते.
7.180.43
निर्मर्यादे विद्रवे घोररूपे ।
सर्वा दिशः प्रेक्षमाणाः स्म शून्याः।
तां शस्त्रवृष्टिमुरसा गाहमानं ।
कर्णं स्मैकं तत्र राजन्नपश्यन् ॥ ७.१८०.४३ ॥
त्या अमर्याद, भयानक पळापळीत सर्व दिशा रिक्त पाहत असताना, हे राजा, त्यांनी तेथे शस्त्रवर्षावातून छातीने पुढे जाणारा कर्ण एकटा पाहिला.
7.180.44
ततो बाणैरावृणोदन्तरिक्षं ।
दिव्यां मायां योधयन्राक्षसस्य।
हीमान्कुर्वन्दुष्करं चार्यकर्म ।
नैवामुह्यत्संयुगे सूतपुत्रः ॥ ७.१८०.४४ ॥
तेव्हा त्याने बाणांनी आकाश झाकले; राक्षसाच्या दिव्य मायेशी लढत. लज्जाशील असूनही कठीण आणि श्रेष्ठ कर्म करत असतानाही सूतपुत्र युद्धात मोहित झाला नाही.
7.180.45
ततो भीताः समुदैक्षन्त कर्णं ।
राजन्सर्वे सैन्धवा बाह्लिकाश्च।
असम्मोहं पूजयन्तोऽस्य सङ्ख्ये ।
सम्पश्यन्तो विजयं राक्षसस्य ॥ ७.१८०.४५ ॥
तेव्हा घाबरलेले सैंधव आणि बाह्लिक सर्वजण, हे राजा, कर्णाकडे पाहू लागले. युद्धातील त्याच्या अविचलतेचा सन्मान करत आणि राक्षसाचा विजय पाहत.
7.180.46
तेनोत्सृष्टा चक्रयुक्ता शतघ्नी ।
समं सर्वांश्चतुरोऽश्वाञ्जघान।
ते जानुभिर्जगतीमन्वपद्य… ।
न्गतासवो निर्दशनाक्षिजिह्वाः ॥ ७.१८०.४६ ॥
त्याने फेकलेल्या चक्रयुक्त शतघ्नीने चारही घोडे आणि सर्वांना एकाच वेळी ठार केले. ते गुडघ्यांवर जमिनीवर कोसळले… प्राण गेलेले, दात, डोळे आणि जीभ बाहेर काढलेले.
7.180.47
ततो हताश्वादवरुह्य याना… ।
दन्तर्मनाः कुरुषु प्राद्रुवत्सु।
दिव्ये चास्त्रे मायया वध्यमाने ।
नैवामुह्यच्चिन्तयन्त्प्राप्तकालम् ॥ ७.१८०.४७ ॥
तेव्हा मारल्या गेलेल्या घोड्यांवरून रथावरून उतरून… कौरव पळून जात असताना खिन्न मनाने, दिव्य अस्त्रे आणि मायेने मारले जात असतानाही तो अजिबात मोहित झाला नाही, योग्य वेळेचा विचार करत.
7.180.48
ततोऽब्रुवन्कुरवः सर्व एव ।
कर्णं दृष्ट्वा घोररूपां च मायाम्।
शक्त्या रक्षो जहि कर्णाद्य तूर्णं ।
नश्यन्त्येते कुरवो धार्तराष्ट्राः ॥ ७.१८०.४८ ॥
तेव्हा सर्व कौरव कर्णाला म्हणाले, भयानक रूपाची माया पाहून: 'हे कर्णा, आता शक्तीने त्या राक्षसाला लवकर ठार कर; हे कौरव, धृतराष्ट्राचे पुत्र नष्ट होत आहेत.'
7.180.49
करिष्यतः किञ्च नो भीमपार्थौ ।
तपन्तमेनं जहि पापं निशीथे।
यो नः सङ्ग्रामाद्धोररूपाद्विमुच्ये… ।
त्स नः पार्थान्सबालान्योधयेत ॥ ७.१८०.४९ ॥
भीम आणि पार्थ आपले काय करतील? मध्यरात्री या पापी, तापदायक माणसाला ठार मार. जो भयंकर रूपाचा आपल्याला या युद्धातून सोडवील… तो पार्थांना, त्यांच्या बालकांसह, युद्ध करायला लावील.
7.180.50
तस्मादेनं राक्षसं घोररूपं ।
शक्त्या जहि त्वं दत्तया वासवेन।
मा कौरवाः सर्व एवेन्द्रकल्पा ।
रात्रियुद्धे कर्ण नेशुः सयोधाः ॥ ७.१८०.५० ॥
म्हणून या भयंकर रूपाच्या राक्षसाला, इंद्राने दिलेल्या शक्तीने तू ठार मार. हे कर्णा, रात्रियुद्धात इंद्रासमान कौरव सर्व आपल्या योद्ध्यांसह नष्ट होऊ नयेत.
7.180.51
स वध्यमानो रक्षसा वै निशीथे ।
दृष्ट्वा राजंस्त्रास्यमानं बलं च।
महच्छ्रुत्वा निनदं कौरवाणां ।
मतिं दध्रे शक्तिमोक्षाय कर्णः ॥ ७.१८०.५१ ॥
हे राजा, मध्यरात्री राक्षसाने पीडित होऊन, सैन्य भयभीत झालेले पाहून आणि कौरवांचा मोठा आक्रोश ऐकून कर्णाने शक्ती सोडण्याचा निश्चय केला.
7.180.52
स वै क्रुद्धः सिंह इवात्यमर्षी ।
नामर्षयन्प्रतिघातं रणेऽसौ।
शक्तिं श्रेष्ठां वैजयन्तीमसह्यां ।
समाददे तस्य वधं चिकीर्षन् ॥ ७.१८०.५२ ॥
तो रागावलेल्या सिंहासारखा अत्यंत असहिष्णु होऊन, युद्धात अडथळा सहन न करता, त्याचा वध करू इच्छून, श्रेष्ठ, असह्य वैजयंती शक्ती हाती घेतली.
7.180.53
याऽसौ राजन्निहिता वर्षपूगा… ।
न्वधायाजौ सत्कृता फल्गुनस्य।
यां वै प्रादात्सूत पुत्राय शक्रः ।
शक्तिं श्रेष्ठां कुण्डलाभ्यां निमाय ॥ ७.१८०.५३ ॥
हे राजा, अनेक वर्षे जपून ठेवलेली, युद्धात फाल्गुनाच्या (अर्जुनाच्या) वधासाठी सन्मानित, कुंडलांच्या बदल्यात इंद्राने सूतपुत्राला दिलेली ती श्रेष्ठ शक्ती.
7.180.54
तां वै शक्तिं लेलिहानां प्रदीप्तां ।
पाशैर्युक्तामन्तकस्येव जिह्वाम्।
मृत्योः स्वसारं ज्वलितामिवोल्कां ।
वैकर्तनः प्राहिणोद्राक्षसाय ॥ ७.१८०.५४ ॥
ती लखलखणारी, प्रज्वलित शक्ती — यमाच्या पाशांनी बांधलेल्या जिभेसारखी, मृत्यूच्या भगिनीसारखी, जळत्या उल्केसारखी — वैकर्तनाने (कर्णाने) राक्षसावर फेकली.
7.180.55
तामुत्तमां परकायावहन्त्रीं ।
दृष्ट्वा शक्तिं बाहुसंस्थां ज्वलन्तीम्।
भीतं रक्षो विप्रदुद्राव राजन् ।
कृत्वाऽऽत्मानं विन्ध्यतुल्यप्रमाणम् ॥ ७.१८०.५५ ॥
हे राजा, शत्रुदेहांचा नाश करणारी ती उत्तम, प्रज्वलित शक्ती हातात असलेली पाहून भयभीत झालेला राक्षस स्वतःला विंध्य पर्वताइतका मोठा करून पळून गेला.
7.180.56
दृष्ट्वा शक्तिं कर्णबाह्वन्तरस्थां ।
नेदुर्भूतान्यन्तरिक्षे नरेन्द्र।
ववुर्वातास्तुमुलाश्चापि राज… ।
न्सनिर्घाता चाशनिर्गां जगाम ॥ ७.१८०.५६ ॥
कर्णाच्या बाहूंमध्ये स्थित असलेली ती शक्ती पाहून, हे नरेंद्रा, आकाशात प्राणी गर्जले; प्रचंड वारे वाहू लागले; राजा… वज्रपातासह वीज पृथ्वीवर कोसळली.
7.180.57
सा तां मायां भस्म कृत्वा ज्वलन्ती ।
भित्त्वा गाढं हृदयं राक्षसस्य।
ऊर्ध्वं ययौ दीप्यमाना निशायां ।
नक्षत्राणामन्तराण्याविवेश ॥ ७.१८०.५७ ॥
ती माया भस्म करून, प्रज्वलित होऊन, राक्षसाचे हृदय खोलवर भेदून, रात्री तेजस्वीपणे वर जाऊन ताऱ्यांमध्ये शिरली.
7.180.58
स निर्भिन्नो विविधैरस्त्रपूगै… ।
र्दिव्यैर्नागैर्मानुषै राक्षसैश्च।
नदन्नादान्विविधान्भैरवांश्च ।
प्राणानिष्टांस्त्याजितः शक्रशक्त्या ॥ ७.१८०.५८ ॥
विविध अस्त्रसमूहांनी, दिव्य, नाग, मानुष आणि राक्षस अस्त्रांनी तो विदीर्ण झाला; भयंकर नाना गर्जना करीत इंद्रशक्तीने त्याला प्रिय प्राण सोडावे लागले.
7.180.59
इदं चान्यच्चित्रमाश्चर्यरूपं ।
चकारासौ कर्म शत्रुक्षयाय।
तस्मिन्काले शक्तिनिर्भिन्नमर्मा ।
बभौ राजञ्शैलमेघप्रकाशः ॥ ७.१८०.५९ ॥
आणखी एक अद्भुत कर्म त्याने शत्रुक्षयासाठी केले. त्या वेळी, शक्तीने ज्याचे मर्मस्थान भेदले गेले होते, तो हे राजा, पर्वत-मेघासारखा तेजाने चमकला.
7.180.60
ततोऽन्तरिक्षादपतद्गतासुः ।
स राक्षसेन्द्रो भुवि भिन्नदेहः।
अवाक्शिराः स्तब्धगात्रो विजिह्वो ।
घटोत्कचो महदास्थाय रूपम् ॥ ७.१८०.६० ॥
मग आकाशातून, प्राणहीन होऊन, देह भेदलेला, डोके खाली, अवयव ताठ, जीभ बाहेर लोंबलेला, मोठे रूप धारण केलेला तो राक्षसराज घटोत्कच भूमीवर पडला.
7.180.61
स तद्रूपं भैरवं भीमकर्मा ।
भीमं कृत्वा भैमसेनिः पपात।
हतोऽप्येवं तव सैन्यैकदेश… ।
मपोथयत्स्वेन देहेन राजन् ॥ ७.१८०.६१ ॥
भयंकर कर्मे करणारा भीमपुत्र त्या भयंकर, भीषण रूपाने पडला. असा मरण पावूनही, हे राजा, त्याने स्वतःच्या देहानेच तुमच्या सैन्याच्या एका भागाला चिरडून टाकले.
7.180.62
पतद्रक्षः स्वेन कायेन तूर्ण… ।
मतिप्रमाणेन विवर्धता च।
प्रियं कुर्वन्पाण्डवानां गतासु… ।
रक्षौहिणीं तव तूर्णं जघान ॥ ७.१८०.६२ ॥
पडणारा तो राक्षस आपल्या स्वतःच्या देहाने लवकर … अत्यंत प्रचंड आकार घेऊन, पांडवांचे प्रिय करत, त्वरेने तुमची रक्षौहिणी सेना मारली.
7.180.63
ततो मिश्राः प्राणदन्सिंहनादै… ।
र्भेर्यः शङ्खा मुरजाश्चानकाश्च।
दग्धां मायां निहतं राक्षसं च ।
दृष्ट्वा हृष्ट्वाः प्राणदन्कौरवेयाः ॥ ७.१८०.६३ ॥
नंतर सिंहनादांसह मिसळून … भेरी, शंख, मुरज आणि आनक वाजले; माया जळाली आणि राक्षस मारला गेला हे पाहून हर्षित कौरव गर्जले.
7.180.64
ततः कर्णः कुरुभिः पूज्यमानो ।
यथा शक्रो वृत्रवधे मरुद्भिः।
अन्वारूढस्तव पुत्रस्य यानं ।
हृष्टश्चापि प्राविशत्तत्स्वसैन्यम् ॥ ७.१८०.६४ ॥
तेव्हा कौरवांकडून सन्मानित झालेला कर्ण, वृत्रवधाच्या वेळी मरुतांनी वेढलेल्या इंद्राप्रमाणे, तुमच्या पुत्राच्या रथावर आरूढ होऊन हर्षाने आपल्या सेनेत शिरला.