মহাভারত · অধ্যায় 7.186
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.186.1
ततो दुर्योधनो द्रोममभिगम्याब्रवीदिदम् ।
अमर्षवशमापन्नो जनयन्हर्षतेजसी ॥ ७.१८६.१ ॥
তখন দুর্যোধন দ্রোণের কাছে গিয়ে, ক্রোধের বশীভূত হয়ে, হর্ষ ও তেজ জাগিয়ে এই কথা বললেন।
7.186.2
न मर्षणीयाः सङ्ग्रामे विश्रमन्तः श्रमान्विताः ।
सपत्ना ग्लानमनसो लब्धलक्षा विशेषतः ॥ ७.१८६.२ ॥
যুদ্ধে বিশ্রামরত, ক্লান্ত, মনঃক্ষুণ্ণ, লক্ষ্যসিদ্ধ শত্রুদের বিশেষভাবে সহ্য করা উচিত নয়।
7.186.3
यत्तु मर्षितमस्माभिर्भवतः प्रियकाम्यया ।
त एते परिविश्रान्ताः पाण्डवा बलवत्तराः ॥ ७.१८६.३ ॥
আপনাকে সন্তুষ্ট করার ইচ্ছায় আমরা যা সহ্য করেছি, তাতেই এই পাণ্ডবরা ভালোভাবে বিশ্রাম নিয়ে আরও বলবান হয়ে উঠেছে।
7.186.4
सर्वथा परिहीनाः स्म तेजसा च बलेन च ।
भवता पाल्यमानास्ते विवर्धन्ते पुनःपुनः ॥ ७.१८६.४ ॥
আমরা তেজ ও বল উভয় দিক থেকেই সম্পূর্ণ হীন হয়ে পড়েছি; আর আপনার রক্ষণে থেকে তারা বারবার বেড়ে উঠছে।
7.186.5
दिव्यान्यस्त्राणि सर्वाणि ब्राह्मादीनि च यानि ह ।
तानि सर्वामि तिष्ठन्ति भवत्येव विशेषतः ॥ ७.१८६.५ ॥
ব্রাহ্ম প্রভৃতি যত দিব্য অস্ত্র আছে, সে সবই বিশেষভাবে আপনাতেই অবস্থান করছে।
7.186.6
न पाण्डवेया न वयं नान्ये लोके धनुर्धराः ।
युध्यमानस्य ते तुल्याः सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ७.१८६.६ ॥
পাণ্ডবরা নয়, আমরাও নই, জগতের অন্য ধনুর্ধরেরাও নয়—যুদ্ধরত আপনার সমতুল্য; এ সত্য, আপনাকে বলছি।
7.186.7
ससुरासुरगन्धर्वानिमाँलोकान्द्विजोत्तम ।
सर्वास्त्रविद्भवान्हन्याद्दिव्यैरस्त्रैर्न संशयः ॥ ७.१८६.७ ॥
হে দ্বিজোত্তম, সর্বাস্ত্রবিদ আপনি দিব্য অস্ত্রে দেব, অসুর, গন্ধর্বসহ এই লোকসমূহ বিনাশ করতে পারেন; এতে সন্দেহ নেই।
7.186.8
स भवान्मर्षयत्येनांस्तव तुल्यानवेत्य च ।
शिष्यत्वं वा पुरस्कृत्य मम वा मन्दभाग्यताम् ॥ ७.१८६.८ ॥
আপনি এদের আপনার সমান জেনেও সহ্য করেন; অথবা শিষ্যভাব সামনে রেখে, অথবা আমার মন্দভাগ্য বিবেচনা করে।
7.186.9
एवमुद्धर्षितो द्रोणः कोपितश्च सुतेन ते ।
समन्युरब्रवीद्राजन्दुर्योधनमिदं वचः ॥ ७.१८६.९ ॥
এভাবে উত্তেজিত ও আপনার পুত্রের দ্বারা ক্রুদ্ধ হয়ে দ্রোণ, হে রাজন, ক্রোধভরে দুর্যোধনকে এই কথা বললেন।
7.186.10
स्थविरः सन्परं शक्त्या घटे दुर्योधनाहवे ।
अतः परं मया कार्यं क्षुद्रं विजयगृद्धिना।
अनस्त्रविदयं सर्वो हन्तव्योऽस्त्रविदा जनः ॥ ७.१८६.१० ॥
বৃদ্ধ হলেও দুর্যোধনের যুদ্ধে আমি আমার সাধ্যমতো চেষ্টা করব; এখন থেকে জয়লিপ্সায় আমাকে নীচ কাজ করতে হবে; যারা অস্ত্র জানে না, সেই সব মানুষকে অস্ত্রবিদের বধ করা উচিত।
7.186.11
यद्भवान्मन्यते चापि शुभं वा यदि वाऽशुभम् ।
तद्वै कर्ताऽस्मि कौरव्य वचनात्तव नान्यथा ॥ ७.१८६.११ ॥
হে কৌরব্য, আপনি শুভ বা অশুভ যা মনে করেন, আপনার বাক্য অনুসারে আমি তাই করব, অন্যথা নয়।
7.186.12
निहत्य सर्वपाञ्चालान्युद्धे कृत्वा पराक्रमम् ।
विमोक्ष्ये कवचं राजन्सत्येनायुधमालभे ॥ ७.१८६.१२ ॥
হে রাজন, যুদ্ধে সব পাঞ্চালকে বধ করে পরাক্রম দেখিয়ে আমি বর্ম ত্যাগ করব; সত্যের শপথে অস্ত্র ধারণ করব।
7.186.13
मन्यसे यच्च कौन्तेयमर्जुनं श्रान्तमाहवे ।
तस्य वीर्यं महाबाहो शृणु सत्येन कौरव ॥ ७.१८६.१३ ॥
হে মহাবাহু কৌরব, যুদ্ধে ক্লান্ত বলে আপনি যে কুন্তীপুত্র অর্জুনকে মনে করেন, তাঁর বীর্য সত্যভাবে শুনুন।
7.186.14
तं न देवा न गन्धर्वा न यक्षा न च राक्षसाः ।
उत्सहन्ते रणे जेतुं कुपितं सव्यसाचिनम् ॥ ७.१८६.१४ ॥
ক্রুদ্ধ সব্যসাচীকে যুদ্ধে জয় করার সাহস দেবতা, গন্ধর্ব, যক্ষ বা রাক্ষসেরা কেউই করে না।
7.186.15
खाण्डवे येन भगवान्प्रत्युद्यातः सुरेश्वरः ।
सायकैर्वारितश्चापि वर्षमाणो महात्मना ॥ ७.१८६.१५ ॥
খাণ্ডববনে বর্ষণরত ভগবান সুরেশ্বরকে (ইন্দ্রকে) যিনি নিজ শরে প্রতিহত করেছিলেন, সেই মহাত্মা।
7.186.16
यक्षा नागास्तथा दैत्या ये चान्ये बलगर्विताः ।
निहताः पुरुषेन्द्रेण तच्चापि विदितं तव ॥ ७.१८६.१६ ॥
যক্ষ, নাগ, দৈত্য এবং বলদর্পী অন্যান্যরা পুরুষেন্দ্রের (অর্জুনের) হাতে নিহত হয়েছিল; তাও আপনার জানা আছে।
7.186.17
गन्धर्वा घोषयात्रायां चित्रसेनादयो जिताः ।
यूयं तैर्ह्रियमाणाश्च मोक्षिता दृढधन्वना ॥ ७.१८६.१७ ॥
ঘোষযাত্রায় চিত্রসেন প্রমুখ গন্ধর্বরা যখন আপনাদের পরাজিত করে বন্দি করে নিয়ে যাচ্ছিল, তখন সেই দৃঢ়ধন্বাই আপনাদের মুক্ত করেছিলেন।
7.186.18
निवातकवचाश्चापि देवानां शत्रवस्तथा ।
सुरैरवध्याः सङ्ग्रामे तेन वीरेण निर्जिताः ॥ ७.१८६.१८ ॥
দেবতাদের শত্রু নিবাতকবচরা, যাদের দেবতারাও যুদ্ধে বধ করতে পারেননি, সেই বীরের হাতে পরাজিত হয়েছিল।
7.186.19
दानवानां सहस्राणि हिरण्यपुरवासिनाम् ।
विजिग्ये पुरुषव्याघ्रः स शक्यो मानुषैः कथम् ॥ ७.१८६.१९ ॥
হিরণ্যপুরবাসী সহস্র সহস্র দানবকে পুরুষব্যাঘ্র জয় করেছিলেন; মানুষের পক্ষে তা কীভাবে সম্ভব?
7.186.20
प्रत्यक्षं चैव ते सर्वं यथा बलमिदं तव ।
क्षपितं पाण्डुपुत्रेण चेष्टतां नो विशाम्पते ॥ ७.१८६.२० ॥
হে প্রজাপতি, আপনার এই সমস্ত সেনাবল পাণ্ডুপুত্র ধ্বংস করেছেন; আপনিই তা প্রত্যক্ষ করেছেন, আমাদের চেষ্টাও তেমনই ছিল।
7.186.21
तं तदाऽभिप्रशंसन्तमर्जुनं कुपितस्तदा ।
द्रोणं तव सुतो राजन्पुनरेवेदमब्रवीत् ॥ ७.१८६.२१ ॥
হে রাজন, অর্জুনের অতিশয় প্রশংসারত সেই দ্রোণের প্রতি কুপিত হয়ে আপনার পুত্র পুনরায় এই কথা বললেন।
7.186.22
अहं दुःशासनः कर्णः शकुनिर्मातुलश्च मे ।
हनिष्यामोऽर्जुनं सङ्ख्ये द्विधा कृत्वाऽद्य भारतीम्।
तिष्ठ स त्वं महाबाहो नित्यं शिष्यः प्रियस्तव ॥ ७.१८६.२२ ॥
আমি, দুঃশাসন, কর্ণ এবং আমার মাতুল শকুনি আজ যুদ্ধে ভারতী সেনাকে দু'ভাগ করে অর্জুনকে বধ করব। হে মহাবাহু, আপনি এখানেই দাঁড়ান; আপনি সর্বদা আমার প্রিয় শিষ্য।
7.186.23
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भारद्वाजो हसन्निव ।
अन्ववर्तत राजानं स्वस्ति तेऽस्त्विति चाब्रवीत् ॥ ७.१८६.२३ ॥
তার সেই কথা শুনে ভরদ্বাজপুত্র (দ্রোণ) যেন হেসে রাজার দিকে ফিরে বললেন, "তোমার মঙ্গল হোক।"
7.186.24
को हि गाण्डीवधन्वानं ज्वलन्तमिव तेजसा ।
अक्षयं क्षपयेत्कश्चित्क्षत्रियः क्षत्रियर्षभम् ॥ ७.१८६.२४ ॥
গাণ্ডীবধারী, তেজে প্রজ্বলিত অগ্নির মতো সেই অক্ষয় বীরকে, ক্ষত্রিয়শ্রেষ্ঠ অর্জুনকে, কোন ক্ষত্রিয় ধ্বংস করতে পারে?
7.186.25
तं न वित्तपतिर्नेन्द्रो न यमो न जलेश्वरः ।
नासुरोरगरक्षांसि क्षपयेयुः सहायुधम् ॥ ७.१८६.२५ ॥
অস্ত্রসহ তাঁকে কুবের, ইন্দ্র, যম, বরুণ, অসুর, নাগ বা রাক্ষসেরা বিনষ্ট করতে পারত না।
7.186.26
मूढास्त्वेतानि भाषन्ते यानीमान्यात्थ भारत ।
युद्धे ह्यर्जुनमासाद्य स्वस्तिमान्को व्रजेद्गृहान् ॥ ७.१८६.२६ ॥
হে ভারত, তুমি যেসব কথা বলছ তা মূর্খদের কথা। যুদ্ধে অর্জুনের সম্মুখীন হয়ে কে নিরাপদে ঘরে ফিরে যেতে পারে?
7.186.27
त्वं तु सर्वाभिशङ्कित्वान्निष्ठुरः पापनिश्चयः ।
श्रेयसस्त्वद्धिते युक्तांस्तत्तद्वक्तुमिहेच्छसि ॥ ७.१८६.२७ ॥
তুমি তো সবাইকে সন্দেহ করার কারণে নিষ্ঠুর ও পাপচিত্ত হয়েছ। তোমার নিজের মঙ্গলের জন্য যা উচিত, তাই বলতে এখানে তুমি ইচ্ছা করছ।
7.186.28
गच्छ त्वमपि कौन्तेयमात्मार्थे जहि माचिरम् ।
त्वमप्याशंससे योद्धुं कुलजः क्षत्रियो ह्यसि ॥ ७.१८६.२८ ॥
তুমিও যাও, নিজের স্বার্থেই কৌন্তেয়কে অবিলম্বে বধ কর। তুমিও যুদ্ধ কামনা করছ, কারণ তুমি কুলজাত ক্ষত্রিয়।
7.186.29
इमान्किं क्षत्रियान्सर्वान्घातयिष्यस्यनागसः ।
त्वस्य मूलं वैरस्य तस्मादासादयार्जुनम् ॥ ७.१८६.२९ ॥
এই নিরপরাধ ক্ষত্রিয়দের সকলকে কেন তুমি বধ করাবে? এই শত্রুতার মূল তুমিই; অতএব অর্জুনের সম্মুখীন হও।
7.186.30
एष ते मातुलः प्राज्ञः क्षत्रधर्ममनुव्रतः ।
दुर्द्युतदेवी गान्धारे प्रयात्वर्जुनमाहवे ॥ ७.१८६.३० ॥
এই তোমার জ্ঞানী মাতুল, যে ক্ষাত্রধর্ম পালন করে। হে গান্ধারীপুত্র, সে যুদ্ধে অর্জুনের সম্মুখে যাক।
7.186.31
एषोऽक्षकुशलो जिह्मो द्यूतकृत्कितवः शठः ।
देविता निकृतिप्रज्ञो युधि जेष्यति पाण्डवान् ॥ ७.१८६.३१ ॥
এ পাশাখেলায় দক্ষ, কুটিল, জুয়ার আয়োজক, প্রতারক ও শঠ। প্রতারক বুদ্ধির এই লোকটি যুদ্ধে পাণ্ডবদের জয় করবে।
7.186.32
त्वया कथितमत्यर्थं कर्णेन सह हृष्टवत् ।
असकृच्छून्यवन्मोहाद्वृतराष्ट्रस्य शृण्वतः ॥ ७.१८६.३२ ॥
তুমি কর্ণের সঙ্গে অত্যন্ত হর্ষে বারবার বলেছ; মোহবশত ধৃতরাষ্ট্র শূন্যের মতো শুনছিলেন।
7.186.33
अहं च तात कर्णश्च भ्राता दुःशानश्च मे ।
पाण्डुपुत्रान्हनिष्यामः सहिताः समरे त्रयः ॥ ७.१८६.३३ ॥
আমি, হে বৎস, কর্ণ এবং আমার ভাই দুঃশাসন — আমরা তিনজন মিলে যুদ্ধে পাণ্ডুপুত্রদের বধ করব।
7.186.34
इति ते कत्थमानस्य श्रुतं संसदिसंसदि ।
अनुतिष्ठ प्रतिज्ञां तां सत्यवाग्भव तैः सह ॥ ७.१८६.३४ ॥
এভাবে তোমার আত্মশ্লাঘা প্রতিটি সভায় শোনা গেছে। সেই প্রতিজ্ঞা পালন কর; তাদের সঙ্গে সত্যবাক্ হও।
7.186.35
एष ते पाण्डवः शत्रुरविशङ्कोऽग्रतः स्थितः ।
क्षत्रधर्ममवेक्षस्व श्लाघ्यस्तव वधो जयात् ॥ ७.१८६.३५ ॥
এই যে তোমার শত্রু পাণ্ডব নির্ভয়ে তোমার সম্মুখে দাঁড়িয়ে আছে। ক্ষাত্রধর্ম স্মরণ কর; জয়ের দ্বারা তোমার মৃত্যুও প্রশংসনীয়।
7.186.36
दत्तं भुक्तमधीतं च प्राप्तमैश्वर्यमीप्सितम् ।
कृतकृत्योऽनृणश्चासि मा भैर्युध्यस्व पाण्डवम् ॥ ७.१८६.३६ ॥
তুমি দান করেছ, ভোগ করেছ, অধ্যয়ন করেছ, কাঙ্ক্ষিত ঐশ্বর্য লাভ করেছ। তুমি কৃতকৃত্য ও ঋণমুক্ত; ভয় পেয়ো না, পাণ্ডবের সঙ্গে যুদ্ধ কর।
7.186.37
इत्युक्त्वा समरे द्रोणो न्यवर्तत यतः परे ।
द्वैधीकृत्य ततः सेनां युद्धं समभवत्तदा ॥ ७.१८६.३७ ॥
এইরূপ বলে দ্রোণ যুদ্ধক্ষেত্রে যেখানে শত্রুরা ছিল সেদিকে ফিরে গেলেন। তারপর সৈন্যদের দুভাগে ভাগ করলে তখন যুদ্ধ শুরু হলো।