มหาภารตะ · อัธยายะ 7.188
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.188.1
ते तथैव महाराज दंशिता रणमूर्धनि ।
सन्ध्यागतं सहस्रांशुमादित्यमुपतस्थिरे ॥ ७.१८८.१ ॥
มหาราช ในทำนองเดียวกันนั้น ทหารผู้สวมเกราะ ณ แนวหน้าของสนามรบ ได้หันไปนมัสการพระอาทิตย์ผู้มีรัศมีพันดวง ซึ่งเข้าสู่เวลาสนธยา
7.188.2
उदिते तु सहस्रांशौ तप्तकाञ्चनसप्रभे ।
प्रकाशितेषु लोकेषु पुनर्युद्धमवर्तत ॥ ७.१८८.२ ॥
เมื่อพระอาทิตย์ผู้มีรัศมีพันดวง ส่องแสงดุจทองคำที่ถูกหลอมแดงขึ้นแล้ว และโลกทั้งหลายสว่างไสวทั่วแล้ว การรบก็เริ่มขึ้นอีกครั้ง
7.188.3
द्वन्द्वानि तत्र यान्यासन्संसक्तानि पुरोदयात् ।
तान्येवाभ्युदिते सूर्ये समसज्जन्त भारत ॥ ७.१८८.३ ॥
การดวลตัวต่อตัวที่ดำเนินอยู่ที่นั่นตั้งแต่ก่อนพระอาทิตย์ขึ้น ภารตะเอ๋ย ก็กลับมาประจันหน้ากันอีกในทันทีที่พระอาทิตย์ขึ้น
7.188.4
रथैर्हया हयैर्नागाः पादातैश्चापि कुञ्जराः ।
हयैर्हयाः समाजग्मुः पादाताश्च पदातिभिः ॥ ७.१८८.४ ॥
รถรบปะทะรถรบ ม้าปะทะม้า ช้างปะทะช้าง ทหารราบปะทะทหารราบ และช้างก็ปะทะทหารราบด้วย
7.188.5
रथा रथैरिभैर्नागास्तथैव भरतर्षभ ।
संसक्ताश्च वियुक्ताश्च योधाः सन्न्यपतन्रणे ॥ ७.१८८.५ ॥
รถรบปะทะรถรบ ช้างปะทะช้าง ภารตะผู้ประเสริฐที่สุดเอ๋ย นักรบทั้งหลายก็เช่นกัน ทั้งที่ประจันหน้าและที่แยกออกจากกัน ต่างโถมเข้าใส่กันในการรบ
7.188.6
ते रात्रौ कृतकर्माणः श्रान्ताः सूर्यस्य तेजसा ।
क्षुत्पिपासापरीताङ्गा विसंज्ञा बहवोऽभवन् ॥ ७.१८८.६ ॥
นักรบเหล่านั้นได้ต่อสู้มาตลอดคืน อ่อนล้าด้วยความร้อนของพระอาทิตย์ ร่างกายถูกความหิวและความกระหายครอบงำ หลายคนจึงหมดสติไป
7.188.7
शङ्खबेरीमृदङ्गानां कुञ्जराणां च गर्जताम् ।
विष्फारितविकृष्टानां कार्मुकाणां च कूजताम् ॥ ७.१८८.७ ॥
เสียงสังข์ กลอง และมฤทังค์ เสียงช้างคำราม และเสียงคันธนูที่ถูกดึงจนสุดแล้วปล่อยให้สั่นสะเทือน
7.188.8
शब्दः समभवद्राजन्दिविस्पृग्भरतर्षभ ।
द्रवतां च पदातीनां शस्त्राणां पततामपि ॥ ७.१८८.८ ॥
ราชาเอ๋ย ภารตะผู้เป็นดั่งวัวจ่าฝูงเอ๋ย เสียงอันดังกึกก้องถึงท้องฟ้าก็ดังขึ้น เป็นเสียงของทหารราบที่หนีกระเจิง และเสียงของอาวุธที่ร่วงหล่นลงมา
7.188.9
हयानां हेषतां चापि रथानां च निवर्तताम् ।
क्रोशतां गर्जतां चैव तदासीत्तुमुलं महत् ॥ ७.१८८.९ ॥
เสียงม้าร้องซ้อง เสียงรถรบที่หันกลับ และเสียงนักรบร้องโหยหวนและคำรามก้อง เป็นเสียงอึกทึกครึกโครมอย่างยิ่งในครั้งนั้น
7.188.10
विवृद्धस्तुमुलः शब्दो द्यामगच्छन्महांस्तदा ।
नानायुधनिकृत्तानां चेष्टतामातुरः स्वनः ॥ ७.१८८.१० ॥
แล้วเสียงอันอึกทึกที่ทวีความดังขึ้น ก็ลอยขึ้นไปถึงท้องฟ้า เป็นเสียงครวญครางอย่างทุกข์ทรมานของผู้ที่ถูกอาวุธนานาชนิดตัดฟัน และดิ้นทุรนทุราย
7.188.11
भूमावश्रूयत महांस्तदाऽऽसीत्कृपणं महत् ।
पततां पात्यमानानां पत्त्यश्वरथदन्तिनाम् ॥ ७.१८८.११ ॥
แล้วก็ได้ยินเสียงอันใหญ่หลวงและน่าสงสารดังไปทั่วพื้นดิน เป็นเสียงของทหารราบ ม้า รถรบ และช้างที่ล้มลงและถูกฟันล้มลง
7.188.12
तेषु सर्वेष्वनीकेषु व्यतिषक्तेष्वनेकशः ।
स्वे स्वाञ्जघ्नुः परे स्वांश्च स्वान्परेषां परे परान्। ॥ ७.१८८.१२ ॥
ในกองทัพทั้งหมดนั้นซึ่งปะปนกันอยู่หลายแห่ง คนของตนก็ฆ่าคนของตน ฝ่ายศัตรูก็ฆ่าคนของตนและคนของฝ่ายตรงข้าม และฝ่ายศัตรูก็ฆ่าฝ่ายศัตรู
7.188.13
वीरबाहुविसृष्टाश्च योधेषु च गजेषु च ।
राशयः प्रत्यदृश्यन्त वाससां नेजनेष्विव ॥ ७.१८८.१३ ॥
ที่ซึ่งวีรบุรุษเหวี่ยงมา กองศพและสิ่งของกองอยู่บนทหารราบและบนช้าง ปรากฏให้เห็นเหมือนกองผ้าที่ท่าซักผ้า
7.188.14
उद्यतप्रतिपिष्टानां खङ्गानां वीरबाहुभिः ।
स एव शब्दस्तद्रूपो वाससां निज्यतामिव ॥ ७.१८८.१४ ॥
เสียงดาบที่ถูกยกขึ้นและฟันลงซ้ำแล้วซ้ำเล่าด้วยแขนของวีรบุรุษ เหมือนเสียงของผ้าที่ถูกบิดคั้นน้ำ
7.188.15
अर्धासिभिस्तथा खङ्गैस्तोमरैः सपरश्वथैः ।
निकृष्टयुद्धं संसक्तं महदासीत्सुदारुणम् ॥ ७.१८८.१५ ॥
ด้วยดาบครึ่งเล่ม ดาบ หอก และขวานด้ามยาว การต่อสู้ประชิดตัวอันโหดร้ายอย่างยิ่งจึงเกิดขึ้น ใกล้ชิดและน่ากลัวยิ่งนัก
7.188.16
गजाश्वकायप्रभवां नरदेहप्रवाहिनीम् ।
शस्त्रमत्स्यसुसम्पूर्णां मांसशोणितकर्दमाम् ॥ ७.१८८.१६ ॥
แม่น้ำที่เกิดจากร่างของช้างและม้า ไหลไปด้วยร่างของมนุษย์ เต็มไปด้วยปลาคืออาวุธ และเป็นโคลนจากเนื้อและเลือด
7.188.17
आर्तनादस्वनवतीं पताकाशस्त्रफेनिलाम् ।
नदीं प्रावर्तयन्वीराः परलोकौघगामिनीम् ॥ ७.१८८.१७ ॥
เต็มไปด้วยเสียงคร่ำครวญอย่างทุกข์ทรมาน มีฟองจากธงและอาวุธ เป็นแม่น้ำที่ไหลไปสู่กระแสแห่งโลกอื่น วีรบุรุษทั้งหลายได้ทำให้สายน้ำนี้หลั่งไหลขึ้น
7.188.18
शरशक्त्यर्दिता क्लान्ता रात्रिमूढात्पचेतसः ।
विष्टभ्य सर्वगात्राणि व्यतिष्ठन्गजवाजिनः ॥ ७.१८८.१८ ॥
ถูกลูกศรและหอกทิ่มแทง อ่อนล้า จิตใจมึนงงเล็กน้อยเพราะความมืดของราตรี ผู้ขี่ช้างและผู้ขี่ม้ายังคงยืนหยัดอยู่ พยุงร่างกายทุกส่วนไว้
7.188.19
संशुष्कवदना वीराः शिरोभिश्चारुकुण्डलैः ।
युद्धोपकरणैश्चान्यैस्तत्रतत्र चकाशिरे ॥ ७.१८८.१९ ॥
ใบหน้าอันแห้งผากของวีรบุรุษ ศีรษะที่ประดับด้วยต่างหูอันงดงาม และเครื่องมือการรบอื่น ๆ ส่องแสงอยู่ทั่วทุกแห่ง
7.188.20
क्रव्यादसङ्घैराकीर्णं मृतैरर्धमृतैरपि ।
नासीद्रथपथस्तत्र सर्वमायोधनं प्रति ॥ ७.१८८.२० ॥
สนามรบถูกปกคลุมด้วยฝูงสัตว์กินเนื้อ และด้วยศพทั้งที่ตายแล้วและที่ยังไม่ตาย ไม่มีทางให้รถรบผ่านไปได้เลยทั่วทั้งสนามรบนั้น
7.188.21
मञ्जत्सु चक्रेषु रथान्सत्वमास्थाय वाजिनः ।
कथञ्चिदवहन्श्रान्ता वेपमानाः शरार्दिताः।
कुलसत्वबलोपेता वाजिनो वारणोपमाः ॥ ७.१८८.२१ ॥
แม้ล้อรถจมลงในดิน ม้าทั้งหลายก็ยังรวบรวมกำลังใจไว้ได้ และลากรถไปได้บ้างด้วยวิธีใดวิธีหนึ่ง ม้าเหล่านั้นเหนื่อยล้า สั่นสะท้าน และถูกลูกศรทิ่มแทง แต่ก็มีตระกูล จิตใจ และกำลังอันประเสริฐ ดุจช้างทั้งหลาย
7.188.22
विह्वलं तूर्णमुद्धान्तं सभयं भारतातुरम् ।
बलमासीत्तदा सर्वमृते द्रोणार्जुनावुभौ ॥ ७.१८८.२२ ॥
ข้าแต่พระภารตะ กองทัพทั้งสิ้นในขณะนั้นต่างสับสน งุนงง หวาดกลัว และทุกข์ทรมานอย่างรวดเร็ว เว้นแต่โทรณะและอรชุนทั้งสองเท่านั้น
7.188.23
तावेवास्तां निलयनं तावार्तायनमेव च ।
तावेवान्ये समासाद्य जग्मुर्वैवस्वतक्षयम् ॥ ७.१८८.२३ ॥
มีเพียงสองท่านนั้นเท่านั้นที่เป็นที่พึ่ง มีเพียงสองท่านนั้นเท่านั้นที่เป็นที่หลบภัยของผู้ทุกข์ยาก ผู้อื่นที่เข้าไปหาท่านทั้งสองก็ได้ไปสู่สำนักของพระไววัสวตะ
7.188.24
आविग्नमभवत्सर्वं कौरवाणां महद्बलम् ।
पाञ्चालानां च संसक्तं न प्राज्ञायत किञ्चन ॥ ७.१८८.२४ ॥
กองทัพใหญ่ของเการพทั้งหมดเกิดความปั่นป่วน และเมื่อปะปนกับปาญจาละแล้ว ก็ไม่มีสิ่งใดจะจำแนกได้
7.188.25
अन्तकाक्रीडसदृशं भीरूणां भयवर्धनम् ।
पृथिव्यां राजवंश्यानामुत्थिते महति क्षये ॥ ७.१८८.२५ ॥
เหตุการณ์นั้นเหมือนการเล่นของพระยม เพิ่มความหวาดกลัวแก่ผู้ขลาดกลัว เมื่อการทำลายล้างครั้งใหญ่ของราชวงศ์ทั้งหลายบนแผ่นดินได้บังเกิดขึ้น
7.188.26
न तत्र कर्णं द्रोणं वा नार्जुनं न युधिष्ठिरम् ।
न भीमसेनं न यमौ न पाञ्चाल्यं न सात्यकिम् ॥ ७.१८८.२६ ॥
ที่นั่นไม่อาจเห็นกรรณะ โทรณะ หรืออรชุน ไม่เห็นยุธิษฐิระ ไม่เห็นภีมเสน ไม่เห็นฝาแฝด ไม่เห็นเจ้าชายแห่งปาญจาละ หรือสาตยากิ
7.188.27
न च दुःशासनं द्रौणिं न दुर्योधनसौबलौ ।
न कृपं मद्रराजं च कृतवर्माणमेव च ॥ ७.१८८.२७ ॥
ก็ไม่เห็นทุศศาสน์ บุตรของโทรณะ ไม่เห็นทุรโยธน์และเจ้าสุพละ ไม่เห็นกฤปะ พระราชาแห่งมัทรา หรือกฤตวรมัน
7.188.28
न चान्यान्नैव चात्मानं न क्षितिं न दिशस्तथा ।
पश्याम राजन्संसक्तान्सैन्येन रजसा धृतान् ॥ ७.१८८.२८ ॥
เราไม่อาจเห็นคนอื่น ไม่อาจเห็นแม้ตนเอง ไม่เห็นแผ่นดิน และไม่เห็นทิศทั้งหลาย ข้าแต่พระราชา เราเห็นเพียงนักรบที่เกาะเกี่ยวกันอยู่ ถูกห่อหุ้มด้วยฝุ่นที่กองทัพตลบขึ้น
7.188.29
सम्भ्रान्ते तुमुले घोरे रजोमेघे समुत्थिते ।
त्रियामामिव संप्राप्ताममन्यन्त निशाचराः ॥ ७.१८८.२९ ॥
ในความสับสนอลหม่านอันน่าสะพรึงกลัวนั้น เมื่อเมฆฝุ่นตลบขึ้น ผู้ท่องราตรีทั้งหลายคิดว่าราตรีได้มาถึงแล้ว
7.188.30
न ज्ञायन्ते कौरवेया न पाञ्चाला न पाण्डवाः ।
न दिशो द्यौर्न चोर्वी च न समं विषमं तथा ॥ ७.१८८.३० ॥
ไม่อาจจำแนกชาวเการพ ชาวปาญจาละ หรือชาวปาณฑพได้ ไม่อาจแยกทิศ ท้องฟ์า หรือแผ่นดินได้ และไม่อาจแยกที่ราบออกจากที่ขรุขระได้เช่นกัน
7.188.31
हस्तसंस्पर्शमापन्नान्परानप्यथवा स्वकान् ।
न्यपातयंस्तदा युद्धे नराः स्म विजयैषिणः ॥ ७.१८८.३१ ॥
ในการรบนั้น นักรบผู้ปรารถนาชัยชนะได้ฟาดฟันลงทั้งศัตรูที่ประชิดตัวกันแบบตัวต่อตัว และแม้กระทั่งพวกพ้องของตนเอง
7.188.32
उद्धूतत्वात्तु रजसः प्रसेकाच्छोणितस्य च ।
प्राशाम्यत रजो भौमं शीघ्रत्वादनिलस्य च ॥ ७.१८८.३२ ॥
เพราะฝุ่นถูกฟุ้งขึ้น และเพราะโลหิตหลั่งรดลงมา ประกอบกับลมพัดแรง ฝุ่นของแผ่นดินนั้นจึงสงบลง
7.188.33
तत्र नागा हया योधा रथिनोऽथ पदातयः ।
पारिजातवनानीव व्यरोचन्रुधिरोक्षिताः ॥ ७.१८८.३३ ॥
ที่นั่น ช้าง ม้า นักรบ นักรบบนรถศึก และพลเดินเท้า ต่างส่องแสงเหมือนป่าต้นปาริชาต ชุ่มไปด้วยโลหิต
7.188.34
ततो दुर्योधनः कर्णो द्रोणो दुःशासनस्तथा ।
पाण्डवैः समसज्जन्त चतुर्भिश्चतुरो रथाः ॥ ७.१८८.३४ ॥
จากนั้น ทุรโยธน์ กรรณะ โทรณะ และทุศศาสน์ ก็ประจัญกับปาณฑพ นักรบรถศึกสี่นายต่อสี่นาย
7.188.35
दुर्योधनः सह भ्रात्रा यमाभ्यां समसज्जत ।
वृकोदरेण राधेयो भारद्वाजेन चार्जुनः ॥ ७.१८८.३५ ॥
ทุรโยธน์พร้อมด้วยพี่น้องของตนประจัญกับบุตรทั้งสองของพระยม บุตรของราธาประจัญกับวฤโกทระ และบุตรของภรัทวาชประจัญกับอรชุน
7.188.36
तद्धोरं महदाश्चर्यं युद्धं दैवासुरोपमम् ।
रथर्षभाणामुग्राणां सन्निपातममानुषम् ॥ ७.१८८.३६ ॥
การรบอันน่ากลัว ยิ่งใหญ่ และน่าอัศจรรย์นั้นเหมือนการรบของเทพกับอสูร การปะทะกันของวีรบุรุษรถศึกผู้ดุร้ายทั้งหลายนั้นเหนือความเป็นมนุษย์
7.188.37
रथमार्गैर्विचित्रैस्तैर्विचित्ररथसङ्कुलम् ।
अपश्यन्रथिनो युद्धं विचित्रं चित्रयोधिनाम् ॥ ७.१८८.३७ ॥
ผ่านเส้นทางรถศึกอันหลากหลายนั้น ท่ามกลางรถศึกแน่นขนัดหลายชนิด นักรบรถศึกได้เห็นการรบอันน่าอัศจรรย์ของนักรบผู้เรืองรองทั้งหลาย
7.188.38
यतमानाः पराक्रान्ताः परस्परजिगीषवः ।
जीमूता इव घर्मान्ते शरवर्षैरवाकिरन् ॥ ७.१८८.३८ ॥
ต่างพยายาม ต่างมีพละกำลัง ต่างปรารถนาจะพิชิตกันและกัน พวกเขาโปรยปรายฝนลูกศรลงมาดุจเมฆในปลายฤดูร้อน
7.188.39
ते रथान्सूर्यसङ्काशानास्थिताः पुरुषर्षभाः ।
अशोभन्त यथा मेघाः शारदाश्चलविद्युतः ॥ ७.१८८.३९ ॥
บรรดาวีรบุรุษเหล่านั้น ผู้ประเสริฐในหมู่มนุษย์ ขึ้นประจำรถศึกที่เปล่งแสงดุจพระอาทิตย์ ต่างรุ่งโรจน์ดุจเมฆฤดูใบไม้ร่วงที่มีสายฟ้าแลบวาบ
7.188.40
योधास्ते तु महाराज क्रोधामर्षसमन्विताः ।
स्पर्धिनश्च महेष्वासाः कृतयत्ना धनुर्धराः।
अभ्यगच्छंस्तथाऽन्योन्यं मत्ता गजवृषा इव ॥ ७.१८८.४० ॥
ข้าแต่มหาราชา บรรดานักรบเหล่านั้น เต็มไปด้วยความโกรธและความไม่พอใจ เป็นคู่แข่งและนักยิงธนูผู้ยิ่งใหญ่ ถือธนูด้วยความพยายาม ต่างเข้าประชิดกันและกัน ดุจช้างพลายตกมันสองเชือก
7.188.41
न नूनं देहभेदोऽस्ति काले राजन्ननागते ।
यत्र सर्वे न युगपद्व्यशीर्यन्त महारथाः ॥ ७.१८८.४१ ॥
ราชาเอ๋ย ยังไม่ถึงเวลาที่ควรจะเกิดการแตกทำลายของร่างกาย ยิ่งกว่านั้น มหารถทั้งหมดก็มิได้แตกสลายพร้อมกันในคราวเดียว
7.188.42
बाहुभिश्चपरणैश्चिन्नैः शिरोभिश्च सकुण्डलैः ।
कार्मुकैर्विशिखैः प्रासैः खङ्गैः परशुपट्टसैः ॥ ७.१८८.४२ ॥
มีแขนที่ถูกตัดขาด มีศีรษะที่ประดับด้วยตุ้มหู มีคันธนู ลูกศร หอก ดาบ ขวาน และมีดสับ
7.188.43
नालीकैः क्षुद्रनाराचैर्नखरैः शक्तितोमरैः ।
अन्यैश्च विविधाकारैर्धौतैः प्रहरणोत्तमैः ॥ ७.१८८.४३ ॥
มีนาลีกะและนาราจะลูกศรเล็ก มีอาวุธคล้ายเล็บ มีศักติและโตมระ และมีอาวุธอื่น ๆ นานารูปทรง ขัดเงาแล้ว เป็นอาวุธชั้นเลิศ
7.188.44
विचित्रैर्विविधाकारैः शरीरावरणैरपि ।
विचित्रैश्च रथैर्भग्नैर्हतैश्च गजवाजिभिः ॥ ७.१८८.४४ ॥
มีเกราะป้องกันตัวนานาลวดลายและหลากรูปแบบ มีรถศึกลวดลายงดงามที่แตกหักและถูกทำลาย และมีช้างกับม้าที่ถูกฆ่าตาย
7.188.45
शून्यैश्चैव नगाकारैर्हतयोधध्वजै रथैः ।
अमनुष्यैर्हयैस्त्रस्तैः कृष्यमाणैस्ततस्ततः ॥ ७.१८८.४५ ॥
มีรถศึกว่างเปล่าสูงตระหง่านดุจภูเขา มีรถศึกที่นักรบและธงถูกสังหาร มีม้าไร้ผู้ขี่ตกใจกลัวถูกลากไปมาทั่วทิศ
7.188.46
वातायमानैरसकृद्धतवीरैरलंकृतैः ।
व्यजनैः कङ्कटैश्चैव ध्वजैश्च विनिपातितैः ॥ ७.१८८.४६ ॥
มีพัดที่พลิ้วไหวในสายลมซ้ำแล้วซ้ำเล่า ประดับด้วยวีรชนที่ล้มตาย มีแผ่นเกราะและธงที่ถูกโค่นลง
7.188.47
छत्रैराभरणैर्वस्त्रैर्माल्यैश्च ससुगन्धिभिः ।
हारैः किरीटैर्मुकुटैरुष्णीषैः किङ्किणीगणैः ॥ ७.१८८.४७ ॥
มีร่มกันแดด เครื่องประดับ ผ้าผ่อน พวงมาลัยหอมกรุ่น สร้อยคอ มงกุฎกิ่งกรีด มงกุฎ ผ้าโพกศีรษะ และกระจุกกระดิ่งเล็ก ๆ
7.188.48
उरस्थैर्मणिभिर्निष्कैश्चूडामणिभिरेव च ।
आसीदायोधनं तत्र नभस्तारागणैरिव ॥ ७.१८८.४८ ॥
สนามรบในที่นั้นดุจท้องฟ้าที่มีกลุ่มดาวประดับ ด้วยอัญมณีที่ประดับหน้าอก ทองคำแท่งรูปต่าง ๆ และอัญมณีบนยอดมงกุฎ
7.188.49
ततो दुर्योधनस्यासीन्नकुलेन समागमः ।
अमर्षितेन क्रुद्धस्य क्रुद्धेनामर्षितस्य च ॥ ७.१८८.४९ ॥
จากนั้น ทุรโยธน์ได้พบกับนกุล ผู้โกรธแค้นพบผู้โกรธแค้น ผู้ไม่อาจทนได้พบผู้ไม่อาจทนได้
7.188.50
अपसव्यं चकाराथ माद्रीपुत्रस्तवात्मजम् ।
किरञ्छरशतैर्हृष्टस्तत्र नादो महानभूत् ॥ ७.१८८.५० ॥
แล้วบุตรของมาทรีก็ทำให้บุตรของท่านต้องหลีกไปทางซ้าย ด้วยความยินดีและระดมลูกศรนับร้อย จึงเกิดเสียงอึกทึกครึกโครมอย่างยิ่งที่นั่น
7.188.51
अपसव्यं कृतं सङ्ख्ये भ्रातृव्येनात्यमर्षिणा ।
नामृष्यत तमप्याजौ प्रतिचक्रे परन्तपः।
पुत्रस्तव महाराज राजा दुर्योधनो द्रुतम् ॥ ७.१८८.५१ ॥
ในการรบ ญาติผู้เป็นศัตรูผู้ไม่อาจทนได้ได้ทำให้ต้องหมุนวนไปทางซ้าย แต่ผู้ทรมานศัตรูไม่อาจทนได้จึงตอบโต้อย่างรวดเร็ว คือบุตรของท่าน พระราชาทุรโยธน์ผู้ยิ่งใหญ่
7.188.52
ततः प्रतिचिकीर्षन्तमपसव्यं तु ते सुतम् ।
न्यवारयत तेजस्वी नकुलश्चित्रमार्गवित् ॥ ७.१८८.५२ ॥
จากนั้น นกุลผู้รุ่งโรจน์และชำนาญในหนทางการรบอันหลากหลาย ได้หยุดยั้งบุตรของท่านที่คิดจะโต้กลับการหมุนวนไปทางซ้าย
7.188.53
स सर्वतो निवार्यैनं शरजालेन पीडयन् ।
विमुखं नकुलश्चक्रे तत्सैन्याः समपूजयन् ॥ ७.१८८.५३ ॥
นกุลหยุดยั้งเขาโดยรอบทุกด้าน และบีบคั้นด้วยข่ายลูกศร ทำให้เขาหันหลังหนี กองทัพของเขาก็ถวายเกียรติแก่นกุลอย่างเต็มที่
7.188.54
तिष्ठतिष्ठेति नकुलो बभाषे तनयं तव ।
संस्मृत्य सर्वदुःखानि तव दुर्मन्त्रितं च तत् ॥ ७.१८८.५४ ॥
"หยุดก่อน หยุดก่อน" นกุลกล่าวกับบุตรของท่าน พลางระลึกถึงความทุกข์ทั้งปวง และการตัดสินใจอันไม่รอบคอบของท่านนั้น