મહાભારત · અધ્યાય 7.193
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.193.1
सात्वतस्य तु तत्कर्म दृष्ट्वा दुर्योधनादयः ।
शैनेयं सर्वतः क्रुद्धा वारयामासुरञ्जसा ॥ ७.१९३.१ ॥
સાત્વતનું તે કર્મ જોઈને દુર્યોધન વગેરે ક્રોધે ભરાઈને ચારે બાજુથી શૈનેયને તરત રોકવા લાગ્યા.
7.193.2
कृपकर्णौ च समरे पुत्राश्च तव मारिष ।
शैनेयं त्वरयाऽभ्येत्य विनिघ्नन्निशितैः शरैः ॥ ७.१९३.२ ॥
હે માનનીય, યુદ્ધમાં કૃપ અને કર્ણ તથા તમારા પુત્રો ઉતાવળે શૈનેય પાસે આવીને તીક્ષ્ણ બાણોથી તેના પર પ્રહાર કરવા લાગ્યા.
7.193.3
युधिष्ठिरस्ततो राजा माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ।
भीमसेनश्च बलवान्सात्यकिं पर्यवारयन् ॥ ७.१९३.३ ॥
પછી રાજા યુધિષ્ઠિર, માદ્રીના બે પુત્ર પાંડવો અને બળવાન ભીમસેને સાત્યકિને ઘેરીને તેનું રક્ષણ કર્યું.
7.193.4
कर्णश्च शरवर्षेण गौतमश्च महारथः ।
दुर्योधनादयस्ते च शैनेयं पर्यवारयन् ॥ ७.१९३.४ ॥
કર્ણ, બાણોની વર્ષા કરતા મહારથી ગૌતમ (કૃપ) અને દુર્યોધન વગેરેએ શૈનેયને ઘેરીને રોક્યો.
7.193.5
तां वृष्टिं सहसा राजन्नुत्थितां घोररूपिणीम् ।
वारयामास शैनेयो योधयंस्तान्महारथान् ॥ ७.१९३.५ ॥
હે રાજન્, અચાનક ઊઠેલી તે ભયંકર વર્ષાને શૈનેયે રોકી; તે મહારથીઓ સાથે લડતાં.
7.193.6
तेषामस्त्राणि दिव्यानि संहितानि महात्मनाम् ।
वारयामास विधिवद्दिव्यैरस्त्रैर्महामृधे ॥ ७.१९३.६ ॥
તે મહાત્માઓનાં સંહિત દિવ્ય અસ્ત્રોને મહાયુદ્ધમાં વિધિપૂર્વક દિવ્ય અસ્ત્રોથી શૈનેયે રોક્યાં.
7.193.7
क्रूरमायोधनं जज्ञे तस्मिन्राजसमागमे ।
रुद्रस्येव हि क्रुद्धस्य निघ्नतस्तान्पशून्पुरा ॥ ७.१९३.७ ॥
તે રાજસમાગમમાં ભયંકર યુદ્ધ થયું, જાણે પૂર્વે ક્રોધિત રુદ્રે પશુઓનો સંહાર કર્યો હોય.
7.193.8
हस्तानामुत्तमाङ्गानां कार्मुकाणां च भारत ।
छत्राणां चापविद्धानां चामराणां च सञ्चयैः।
राशयः स्म व्यदृश्यन्त तत्रतत्र रणाजिरे ॥ ७.१९३.८ ॥
હે ભરતવંશી, તે રણાંગણમાં ઠેરઠેર હાથ, માથાં, ધનુષ્યો, પડેલાં છત્રો અને ચામરોના ઢગલા દેખાતા હતા.
7.193.9
भग्नचक्रै रथैश्चापि पातितैश्च महाध्वजैः ।
सादिभिश्च हतैः शूरैः सङ्कीर्णा वसुधाऽभवत् ॥ ७.१९३.९ ॥
તૂટેલા પૈડાવાળા રથો, પડેલી મહાધ્વજાઓ અને મરાયેલા અશ્વસવાર વીરોથી પૃથ્વી ભરાઈ ગઈ.
7.193.10
बाणपातनिकृत्तास्तु योधास्ते कुरुसत्तम ।
चेष्टन्तो विविधाश्चेष्टा व्यदृश्यन्त महाहवे ॥ ७.१९३.१० ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, બાણોના વરસાદથી કપાયેલા તે યોદ્ધાઓ તે મહાયુદ્ધમાં તડફડતા અનેક ચેષ્ટાઓ કરતા દેખાયા.
7.193.11
वर्तमाने तथा युद्धे घोरे देवासुरोपमे ।
अब्रवीत्क्षत्रियांस्तत्र धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ ७.१९३.११ ॥
દેવાસુર યુદ્ધ જેવું તે ભયંકર યુદ્ધ ચાલતું હતું ત્યારે ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે ત્યાં ક્ષત્રિયોને કહ્યું.
7.193.12
अभिद्रवत संयत्ताः कुम्भयोनिं महारथाः ।
एषो हि पार्पतो वीरो भारद्वाजेन सङ्गतः ॥ ७.१९३.१२ ॥
હે મહારથીઓ, તૈયાર થઈ કુંભયોનિ દ્રોણ પર તૂટી પડો; આ વીર પાર્થ ભારદ્વાજપુત્ર સાથે ભીડાયો છે.
7.193.13
घटते च यथाशक्ति भारद्वाजस्य नाशने ।
यादृशानि हि रूपाणि दृश्यन्तेऽस्य महारणे ॥ ७.१९३.१३ ॥
ભારદ્વાજ (દ્રોણ)ના નાશ માટે તે યથાશક્તિ પ્રયત્ન કરે છે; આ મહાયુદ્ધમાં તેના એવા જ રૂપો દેખાય છે.
7.193.14
अद्य द्रोणं रणे क्रुद्धो घातयिष्यति पार्पतः ।
ते यूयं सहिता भूत्वा युध्यध्वं कुम्भसम्भवम्। ॥ ७.१९३.१४ ॥
આજે ક્રોધિત પાર્ષત (ધૃષ્ટદ્યુમ્ન) યુદ્ધમાં દ્રોણનો વધ કરાવશે; તમે સૌ મળીને કુંભસંભવ સાથે યુદ્ધ કરો.
7.193.15
युधिष्ठिरसमाज्ञप्ताः सृञ्जयानां महारथाः ।
अभ्यद्रवन्त संयत्ता भारद्वाजजिघांसवः ॥ ७.१९३.१५ ॥
યુધિષ્ઠિરની આજ્ઞાથી તૈયાર થયેલા સૃંજયોના મહારથીઓ ભારદ્વાજને મારવાની ઇચ્છાથી દોડી પડ્યા.
7.193.16
तान्समापततः सर्वान्भारद्वाजो महारथः ।
अभ्यवर्तत वेगेन मर्तव्यमिति निश्चितः ॥ ७.१९३.१६ ॥
તેઓ બધા તેના પર ધસી આવતા જોઈ મહારથી ભારદ્વાજ, "મરવું જ પડશે" એવો નિશ્ચય કરીને વેગથી તેમની તરફ વળ્યા.
7.193.17
प्रयाते सत्यसन्धे तु समकम्पत मेदिनी ।
ववुर्वाताः सनिर्घातास्त्रासयाना वरूथिनीम् ॥ ७.१९३.१७ ॥
સત્યસંધ આગળ વધ્યા ત્યારે આખી પૃથ્વી ધ્રૂજી ઊઠી; ગર્જના સાથે પવનો વહ્યા, જે સેનાને ભયભીત કરતા હતા.
7.193.18
पपात महती चोल्का आदित्यान्निश्चरन्त्युत ।
दीपयन्ती उभे सेने शंसन्तीव महद्भयम् ॥ ७.१९३.१८ ॥
સૂર્યમાંથી એક મોટી ઉલ્કા પડી; તે બંને સેનાઓને પ્રકાશિત કરતી જાણે મહાભયની સૂચના આપતી હતી.
7.193.19
जज्वलुश्चैव शस्त्राणि भारद्वाजस्य मारिष ।
रथाः स्वनन्ति चात्यर्थं हयाश्चाश्रूण्यवासृजन् ॥ ७.१९३.१९ ॥
હે મારિષ! ભારદ્વાજ (દ્રોણ)ના શસ્ત્રો બળવા લાગ્યા; રથો અત્યંત ચીસો પાડવા લાગ્યા અને ઘોડાઓએ આંસુ વહાવ્યાં.
7.193.20
हतौजा इव चाप्यासीद्भारद्वाजो महारथः ।
प्रास्फुरन्नयनं चास्य वामबाहुस्तथैव च ॥ ७.१९३.२० ॥
ભારદ્વાજ (દ્રોણ) મહારથી જાણે બળહીન થઈ ગયા; તેમની આંખ અને ડાબો હાથ પણ એ જ રીતે ફરકવા લાગ્યા.
7.193.21
विमनाश्चाभवद्युद्धे दृष्ट्वा पार्षतमग्रतः ॥ ७.१९३.२१ ॥
યુદ્ધમાં પોતાની સામે પાર્ષત (ધૃષ્ટદ્યુમ્ન)ને જોઈ તેઓ ઉદાસ થઈ ગયા.
7.193.22
ऋषीणां ब्रह्मवादानां स्वर्गस्य गमनं प्रति ।
सुयुद्धेन ततः प्राणानुत्स्रष्टुमुपचक्रमे ॥ ७.१९३.२२ ॥
બ્રહ્મવાદી ઋષિઓની જેમ સ્વર્ગે જવાની ઇચ્છાથી, ઉત્તમ યુદ્ધ દ્વારા, પછી તેમણે પ્રાણ ત્યજવાનો આરંભ કર્યો.
7.193.23
ततश्चतुर्दिशं सैन्यैर्द्रुपदस्याभिसंवृतः ।
निर्दहन्क्षत्रियव्रातान्द्रोणः पर्यचरद्रणे ॥ ७.१९३.२३ ॥
પછી દ્રુપદની સેનાઓથી ચારે દિશાએથી ઘેરાયેલા દ્રોણ ક્ષત્રિય સમૂહોને બાળતા રણભૂમિમાં ફરવા લાગ્યા.
7.193.24
हत्वा विंशतिसाहस्रान्क्षत्रियानरिमर्दनः ।
दशायुतानि करिणामवधीद्विशिखैः शितैः ॥ ७.१९३.२४ ॥
શત્રુઓનું મર્દન કરનારા તેમણે વીસ હજાર ક્ષત્રિયોને હણ્યા અને તીક્ષ્ણ બાણોથી લાખો હાથીઓનો વધ કર્યો.
7.193.25
सोऽतिष्ठदाहवे यत्तो विधूमोऽग्निरिव ज्वलन् ।
क्षत्रियाणामभावाय ब्राह्ममस्त्रं समास्थितः ॥ ७.१९३.२५ ॥
તે યુદ્ધમાં સજ્જ થઈને ઊભો રહ્યો, ધુમાડા વિનાના અગ્નિની જેમ પ્રજ્વલિત થતો, ક્ષત્રિયોના વિનાશ માટે બ્રહ્માસ્ત્ર ધારણ કરીને.
7.193.26
पाञ्चाल्यं विरथं भीमो हतसर्वायुधं बली ।
सुविपण्णं महात्मानं त्वरमाणः समभ्ययात् ॥ ७.१९३.२६ ॥
બળવાન ભીમ, રથ વિનાના, બધાં શસ્ત્રો ગુમાવેલા અને અત્યંત દુઃખી એવા તે મહાત્મા પાંચાલ્ય પાસે ઉતાવળથી ગયો.
7.193.27
ततः स्वरथमारोप्य पाञ्चाल्यमरिमर्दनः ।
अब्रवीदभिसम्प्रेक्ष्य द्रोणमस्यन्तमन्तिकात् ॥ ७.१९३.२७ ॥
પછી શત્રુઓનું મર્દન કરનાર ભીમે પાંચાલ્યને પોતાના રથમાં ચઢાવીને, નજીકથી બાણ છોડતા દ્રોણ તરફ જોઈને કહ્યું.
7.193.28
न त्वदन्य इहाचार्यं योद्धुमुत्सहते पुमान् ।
त्वरस्व प्राग्वधायैव त्वयि भारः समाहितः ॥ ७.१९३.२८ ॥
અહીં તારા સિવાય બીજો કોઈ પુરુષ આચાર્ય સાથે યુદ્ધ કરવાની હિંમત નહીં કરે. વધ કરવા માટે ઝડપ કર; ભાર તારા પર જ મૂકાયો છે.
7.193.29
स तथोक्तो महाबाहुः सर्वभारसहं धनुः ।
अभिपत्याददे क्षिप्रमायुधप्रवरं दृढम् ॥ ७.१९३.२९ ॥
આમ કહેવાયેલા મહાબાહુએ સર્વ ભાર સહન કરવા સક્ષમ, આયુધોમાં શ્રેષ્ઠ, દૃઢ ધનુષ્ય ઝડપથી પાસે જઈ ઉપાડ્યું.
7.193.30
संरब्धश्च शरानस्यन्द्रोणं दुर्वारणं रणे ।
विवारयिपुराचार्यं शरवर्षैरवाकिरत् ॥ ७.१९३.३० ॥
ક્રોધિત ભીમે યુદ્ધમાં અજેય દ્રોણને રોકવાની ઇચ્છાથી બાણો છોડતા આચાર્યને બાણવર્ષાથી ઢાંકી દીધા.
7.193.31
तौ न्यवारयतां श्रेष्ठौ संरब्धौ रणशोभिनौ ।
उदीरयेतां ब्राह्माणि दिव्यान्यस्त्राण्यनेकशः ॥ ७.१९३.३१ ॥
તે બંને શ્રેષ્ઠ, ક્રોધિત અને રણશોભા વધારનારા વીરો એકબીજાને રોકતા રહ્યા અને અનેક વાર દિવ્ય બ્રાહ્મ અસ્ત્રો છોડતા રહ્યા.
7.193.32
स महास्त्रैर्महाराज द्रोणमाच्छादयद्रणे ।
निहत्य सर्वाण्यस्त्राणि भारद्वाजस्य पार्षतः ॥ ७.१९३.३२ ॥
હે મહારાજ, તેણે રણમાં મહાસ્ત્રોથી દ્રોણને ઢાંકી દીધો; ભારદ્વાજના પુત્રનાં બધાં અસ્ત્રો નષ્ટ કરનાર તે પાર્ષત હતો.
7.193.33
स वसातीञ्शिवींस्चैव वाह्लीकान्कौरवानपि ।
रक्षिष्यमाणान्सङ्ग्रामे द्रोणं व्यधमदच्युतः ॥ ७.१९३.३३ ॥
તે અચ્યુતે વસાતિઓ, શિબિઓ, વાહ્લીકો અને કૌરવોને પણ — યુદ્ધમાં દ્રોણની રક્ષા કરતા હતા તેમને — પાડી નાખ્યા.
7.193.34
धृष्टद्युम्नस्तथा राजन्गभस्तिभिरिवांशुमान् ।
वभौ प्रच्छादयन्नाशाः शरजालैः समन्ततः ॥ ७.१९३.३४ ॥
હે રાજન્, ધૃષ્ટદ્યુમ્ન પણ સૂર્યનાં કિરણોની જેમ શોભ્યો; બાણજાળોથી બધી દિશાઓને ચારેબાજુથી ઢાંકતો.
7.193.35
तस्य द्रोणो धनुश्छित्त्वा विद्ध्वा चैनं शिलीमुखैः ।
मर्माण्यभ्यहनद्भूयः स व्यथां परमामगात् ॥ ७.१९३.३५ ॥
દ્રોણે તેનું ધનુષ્ય કાપી, શિલીમુખ બાણોથી તેને વીંધીને ફરી મર્મસ્થાનો પર પ્રહાર કર્યો; તે અત્યંત પીડા પામ્યો.
7.193.36
ततो भीमो दृढक्रोधो द्रोणस्याश्लिष्य तं रथम् ।
शनकैरिव राजेन्द्र द्रोणं वचनमब्रवीत् ॥ ७.१९३.३६ ॥
પછી દૃઢ ક્રોધી ભીમ દ્રોણના તે રથ પાસે આવીને, હે રાજેન્દ્ર, ધીમેથી દ્રોણને આ વચન બોલ્યો.
7.193.37
यदि नाम न युध्येरञ्शिक्षिता ब्रह्मबन्धवः ।
स्वकर्मभिरसन्तुष्टा न स्म क्षत्रं क्षयं व्रजेत् ॥ ७.१९३.३७ ॥
શિક્ષિત બ્રાહ્મણ-બંધુઓ યુદ્ધ ન કરત અને પોતાના કર્મોથી અસંતુષ્ટ ન રહેત, તો ક્ષત્રિયોનો નાશ ન થાત.
7.193.38
अहिंसां सर्वभूतेषु धर्मं ज्यायस्तरं विदुः ।
तस्य च ब्राह्मणो मूलं भवांश्च ब्रह्मवित्तमः ॥ ७.१९३.३८ ॥
સર્વ પ્રાણીઓ પ્રત્યે અહિંસાને શ્રેષ્ઠ ધર્મ તેઓ જાણે છે; તેનું મૂળ બ્રાહ્મણ છે, અને આપ બ્રહ્મજ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ છો.
7.193.39
श्वपाकवन्म्लेच्छगणान्हत्वा चान्यान्पृथग्विधान् ।
भरन्ति हि सुतान्दारांस्तद्वदज्ञानमोहिताः ॥ ७.१९३.३९ ॥
શ્વપાક જેવા મ્લેચ્છગણો અને બીજા અનેક પ્રકારના લોકોને મારીને પણ, અજ્ઞાનથી મોહિત થઈને તેઓ પુત્રો અને પત્નીઓનું પોષણ કરે છે.
7.193.40
अज्ञानान्मूढवद्ब्रह्मन्पुत्रदारधनेप्सया ।
एकस्यार्थे बहून्हत्वा पुत्रस्याधर्मविद्यया।
स्वकर्मस्थान्विकर्मस्थो न व्यपत्रपसे कथम् ॥ ७.१९३.४० ॥
અજ્ઞાનથી મૂઢની જેમ, હે બ્રાહ્મણ, પુત્ર-પત્ની-ધનની ઇચ્છાથી, એકના માટે ઘણાને મારીને, અધર્મવિદ્યાથી, સ્વકર્મમાં સ્થિત લોકો પર વિકર્મમાં રહેલા આપ કેમ લજ્જિત નથી થતા?
7.193.41
आचारहीन निर्लज्ज ब्रह्मवन्धो वरायुध ।
इदानीं तिष्ठ दुर्बुद्धे न मे जीवन्विमोक्ष्यसे ॥ ७.१९३.४१ ॥
હે આચારહીન, નિર્લજ્જ, બ્રાહ્મણબંધુ, શ્રેષ્ઠ શસ્ત્રધારી! હવે ઊભા રહો, હે દુર્બુદ્ધિ; મારા હાથથી જીવતા છૂટી નહીં શકો.
7.193.42
यस्यार्थे शस्त्रमादाय यमपेक्ष्य च जीवसि ।
स चाद्य पतितः शेते पृष्टेनावेदितस्तवः ॥ ७.१९३.४२ ॥
જેના માટે શસ્ત્ર ઉપાડીને, યમનો વિચાર કરીને તમે જીવો છો, તે જ આજે પડીને સૂતો છે — પૂછવામાં આવતાં તમને આ જ જણાવવામાં આવ્યું છે.
7.193.43
स वै च निहतः शेते तव पुत्रः सुमन्दधीः ।
धर्मराजस्य तद्वाक्यं नाभिशङ्कितुमर्हसि ॥ ७.१९३.४३ ॥
તારો એ મંદબુદ્ધિ પુત્ર હણાઈને પડ્યો છે. ધર્મરાજના એ વચનમાં તારે શંકા ન કરવી જોઈએ.
7.193.44
एवमुक्तस्ततो द्रोणो भीमेनोत्सृज्य तद्वनुः ।
सन्न्यासाय शरीरस्य योक्ष्यमाणः स वै द्विजः।
सर्वाण्यस्त्राणि धर्मात्मा हातुकामोऽभ्यभापत ॥ ७.१९३.४४ ॥
ભીમે એમ કહેતાં દ્રોણે તે ધનુષ્ય નીચે મૂકી દીધું. દેહત્યાગ માટે યોગમાં જોડાવા તૈયાર એ બ્રાહ્મણ, ધર્માત્મા, બધાં અસ્ત્રો છોડવાની ઇચ્છાથી આમ બોલ્યા.
7.193.45
कर्णं दुर्योधनं राजंस्त्वरमाणः पराक्रमम् ।
कर्णकर्ण महेष्वास कृप दुर्योधनेति च ॥ ७.१९३.४५ ॥
હે રાજન્, ઉતાવળથી, પરાક્રમી કર્ણને — કર્ણ કર્ણ, મહેષ્વાસ, કૃપ, દુર્યોધન એમ પોકારીને બોલાવ્યો.
7.193.46
सङ्ग्रामे क्रियतां यत्नो ब्रवीम्येष पुनःपुनः ।
पाण्डवेभ्यः शिवं वोस्तु शस्त्रमभ्युत्सृजाम्यहम्।
इति तत्र महाराज प्राक्रोशद्द्रौणिमेव च ॥ ७.१९३.४६ ॥
યુદ્ધમાં પ્રયત્ન કરો, એમ હું વારંવાર કહું છું. પાંડવોનું કલ્યાણ થાઓ. હું શસ્ત્ર ત્યાગું છું. એમ કહીને, હે મહારાજ, ત્યાં દ્રૌણિને પણ પોકાર્યો.
7.193.47
उत्सृज्य च रणे शस्त्रं रथोपस्थे निविश्य च ।
अभयं सर्वभूतानां प्रददौ योगमीयिवान् ॥ ७.१९३.४७ ॥
રણમાં શસ્ત્ર છોડીને, રથના તળિયે બેસીને, સર્વ પ્રાણીઓને અભય આપીને તે યોગમાં પ્રવેશ્યા.
7.193.48
तस्य तच्छिद्रनाज्ञाय धृष्टद्युम्नः प्रतापवान् ।
सशरं तद्वनुर्घोरं सन्न्यस्याथ रथे ततः।
खङ्गी रथादवप्लुत्य सहसा द्रोणमभ्ययात् ॥ ७.१९३.४८ ॥
તેનું તે છિદ્ર જાણીને પ્રતાપી ધૃષ્ટદ્યુમ્ને તે ભયંકર ધનુષ્ય-બાણ રથ પર મૂકી દીધું, પછી તલવાર લઈ રથ પરથી કૂદીને તરત દ્રોણ તરફ દોડ્યો.
7.193.49
प्रद्रुते त्वथ द्रोणाय धृष्टद्युम्ने महारथे ।
हाहाकृतानि भूतानि मानुषाणीतराणि च ॥ ७.१९३.४९ ॥
મહારથી ધૃષ્ટદ્યુમ્ન દ્રોણ તરફ દોડ્યો ત્યારે મનુષ્યો અને અન્ય પ્રાણીઓ 'હાય! હાય!' એવો આક્રંદ કરવા લાગ્યા.
7.193.50
द्रोणं तथागतं दृष्ट्वा धृष्टद्युम्नवशं गतम् ।
हाहाकारं भृशं चक्रुरहो धिगिति चाबुवन् ॥ ७.१९३.५० ॥
દ્રોણને ધૃષ્ટદ્યુમ્નના વશમાં પડેલા જોઈને લોકોએ ભારે હાહાકાર કર્યો અને કહ્યું, 'અરે! ધિક્કાર છે!'
7.193.51
द्रोणोऽपि शस्त्राण्युत्सृज्य परमं साङ्ख्यमास्थितः ।
तथोक्त्वा योगमास्थाय ज्योतिर्भूतो महातपाः ॥ ७.१९३.५१ ॥
દ્રોણે પણ શસ્ત્રો ત્યજી પરમ સાંખ્યનો આશ્રય લીધો; એમ કહીને યોગમાં સ્થિત થઈ તે મહાતપસ્વી જ્યોતિર્મય થયા.
7.193.52
पुराणं पुरुषं विष्णुं जगाम मनसा परम् ।
मुखं किञ्चित्समुन्नाम्य विष्टब्योरस्तथाग्रतः ॥ ७.१९३.५२ ॥
તેમણે મનથી પુરાણ પુરુષ પરમ વિષ્ણુનું ધ્યાન ધર્યું; મુખ થોડું ઊંચું કરીને અને છાતી આગળ રાખીને સ્થિર રહ્યા.
7.193.53
निमीलिताक्षः सत्वस्थो निक्षिप्य हृदि धारणाम् ।
ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म ज्योतिर्भूतो महातपाः ॥ ७.१९३.५३ ॥
આંખો બંધ કરી, સત્ત્વમાં સ્થિત થઈ, હૃદયમાં ધારણા સ્થાપી, 'ઓમ' એવા એકાક્ષર બ્રહ્મનો જપ કરતાં તે મહાતપસ્વી જ્યોતિર્મય થયા.
7.193.54
स्मरित्वा देवदेवेशमक्षरं परमं प्रभुम् ।
दिवमाक्रामदाचार्यः साक्षात्सद्भिर्दुराक्रमाम् ॥ ७.१९३.५४ ॥
દેવદેવ, પરમ અક્ષર પ્રભુનું સ્મરણ કરીને આચાર્ય (દ્રોણ) સજ્જનો માટે પણ સીધા દુર્ગમ સ્વર્ગમાં ચડ્યા.
7.193.55
मूर्धानं तस्य निर्भिद्य ज्योती राजन्महात्मनः ।
जगाम परमं स्थानं देहं न्यस्य रथोत्तमे ॥ ७.१९३.५५ ॥
હે રાજન, તે મહાત્માનો પ્રકાશ તેમનું મસ્તક ભેદીને, ઉત્તમ રથ પર દેહ મૂકીને પરમ સ્થાને ગયો.
7.193.56
द्वौ सूर्याविति नो बुद्धिरासीत्तस्मिंस्तथागते ।
एकरूपमिवाभासीज्योतिर्भिः पूरितं नभः ॥ ७.१९३.५६ ॥
તેઓ એ રીતે ગયા ત્યારે ત્યાં બે સૂર્ય છે એવું અમને લાગ્યું; પ્રકાશોથી ભરેલું આકાશ એક જ રૂપ જેવું દેખાયું.
7.193.57
समपद्यत चोल्काभं द्रोणस्य निधने तदा ।
निमेषमात्रेण च तज्ज्योतिरन्तरधीयत ॥ ७.१९३.५७ ॥
દ્રોણના મૃત્યુ સમયે તે ઉલ્કા જેવું પ્રગટ્યું; એક જ ક્ષણમાં તે જ્યોતિ અદૃશ્ય થઈ ગઈ.
7.193.58
आसीत्किलकिलाशब्दः प्रहृष्टानां दिवौकसाम् ।
ब्रह्मलोकगते द्रोणे धृष्टद्युम्ने च मोहिते ॥ ७.१९३.५८ ॥
દ્રોણ બ્રહ્મલોક ગયા અને ધૃષ્ટદ્યુમ્ન મોહિત થયા ત્યારે હર્ષિત દેવતાઓનો કિલકિલાટ થયો.
7.193.59
वयमेव तदाऽद्राक्ष्म पञ्च मानुषयोनयः ।
योगयुक्तं महात्मानं गच्छन्तं परमां गतिम् ॥ ७.१९३.५९ ॥
ત્યારે મનુષ્યયોનિના અમે પાંચ જ યોગયુક્ત તે મહાત્માને પરમ ગતિ તરફ જતા જોયા.
7.193.60
अहं धनञ्जयः पार्थः कृपः शारद्वतो द्विजः ।
वासुदेवश्च वार्ष्णेयो धर्मपुत्रश्च पाण्डवः ॥ ७.१९३.६० ॥
હું ધનંજય, પાર્થ, શારદ્વત દ્વિજ કૃપ, વાસુદેવ, વાર્ષ્ણેય અને ધર્મપુત્ર પાંડવ.
7.193.61
अन्ये तु सर्वे नापश्यन्भारद्वाजस्य धीमतः ।
महिमानं महाराज योगयुक्तस्य गच्छतः।
ब्रह्मलोकं महद्दिव्यं देवगुह्यं हि तत्परम् ॥ ७.१९३.६१ ॥
પરંતુ બીજા બધાએ, હે મહારાજ, યોગયુક્ત થઈને મહાન દિવ્ય બ્રહ્મલોક તરફ જતા બુદ્ધિમાન ભારદ્વાજ (દ્રોણ)ની એ મહિમા જોઈ નહીં; તે દેવોનું પરમ ગુહ્ય છે.
7.193.62
गतिं परमिकां प्राप्तमजानन्तो नृयोनयः ।
नापश्यन्गच्छमानं हि तं सार्धमृषिपुङ्गवैः।
आचार्यं योगमास्थाय ब्रह्मलोकमरिन्दमम् ॥ ७.१९३.६२ ॥
તે પરમ ગતિ પામી રહ્યા છે તે મનુષ્ય-યોનિના લોકો જાણતા ન હતા; શ્રેષ્ઠ ઋષિઓ સાથે યોગનો આશ્રય લઈ બ્રહ્મલોક તરફ જતા આચાર્યને તેઓ જોઈ શક્યા નહીં, હે અરિન્દમ.
7.193.63
वितुन्नाङ्गं शरव्रातैरन्यस्तायुधमसृक्क्षरम् ।
विकृष्य पार्षतः खङ्गं क्रोधामर्षवशं गतः।
दृश्यमानः सर्वभूतैः केशपक्षे परामृशत् ॥ ७.१९३.६३ ॥
બાણોના સમૂહથી દેહ છિન્નભિન્ન, શસ્ત્રો ફેંકી દીધેલા, લોહી વહેતું એવા તેમને જોઈને, ક્રોધ અને અસહિષ્ણુતાને વશ થયેલા પાર્ષત (ધૃષ્ટદ્યુમ્ન) તલવાર ખેંચીને, સર્વ પ્રાણીઓ જોતાં તેમના વાળ પકડ્યા.
7.193.64
तस्य मूर्धानमालम्ब्य गतसत्वस्य देहिनः ।
किञ्चिदब्रुवतः कायाद्विचकर्तासिना शिरः ॥ ७.१९३.६४ ॥
તેમનું માથું પકડીને, જીવ ગયેલા અને કંઈ ન બોલતા તેમના દેહમાંથી તલવારથી માથું કાપી નાખ્યું.
7.193.65
हर्षेण महता महता युक्तो भारद्वाजे निपातिते ।
सिंहनादरवं चक्रे भ्रामयन्खङ्गमाहवे ॥ ७.१९३.६५ ॥
ભારદ્વાજ પડ્યા ત્યારે મહા હર્ષથી ભરાઈ, તલવાર ફેરવતાં તેણે યુદ્ધમાં સિંહનાદ કર્યો.
7.193.66
आकर्णपलितः श्यामो वयसाऽशीतिपञ्चकः ।
त्वत्कृते व्यचरत्सङ्ख्ये स तु षोडशवर्षवत् ॥ ७.१९३.६६ ॥
કાન સુધી સફેદ વાળવાળો, શ્યામ, પંચ્યાશી વર્ષનો તે, તારા માટે યુદ્ધમાં સોળ વર્ષના યુવાન જેવો ફરતો હતો.
7.193.67
उक्तवाश्च महाबाहुः कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः ।
जीवन्तमानयाचार्यं मा वधीर्द्रुपदात्मज ॥ ७.१९३.६७ ॥
મહાબાહુ કુંતીપુત્ર ધનંજયે કહ્યું, 'હે દ્રુપદપુત્ર, આચાર્યને જીવતા લાવ; તેમનો વધ ન કર.'
7.193.68
न हन्तव्यो न हन्तव्य इति ते सैनिकाश्च ह ।
उत्क्रोशन्नर्जुनश्चैव सानुक्रोशस्तमाव्रजत् ॥ ७.१९३.६८ ॥
'મારવો નહીં, મારવો નહીં' એમ કહીને સૈનિકો બૂમો પાડવા લાગ્યા; કરુણાથી ભરેલો અર્જુન પણ બૂમો પાડતાં તેની તરફ ધસ્યો.
7.193.69
क्रोशमानेऽर्जुने चैव पार्थिवेषु च सर्वशः ।
धृष्टद्युम्नोऽवधीद्द्रोणं रथतल्पे नरर्षभम् ॥ ७.१९३.६९ ॥
અર્જુન અને રાજાઓ ચારેબાજુ બૂમો પાડતા હતા છતાં ધૃષ્ટદ્યુમ્ને રથની શય્યા પર પડેલા નરશ્રેષ્ઠ દ્રોણને મારી નાખ્યા.
7.193.70
शोणितेन परिक्लिन्नो रथाद्भूमिमथापतत् ।
लोहिताङ्ग इवादित्यो दुर्धर्षः समपद्यत ॥ ७.१९३.७० ॥
લોહીથી ભીંજાયેલા તે રથમાંથી ભૂમિ પર પડ્યા; લાલ અંગોવાળા સૂર્ય જેવા દુર્ધર્ષ થઈ ગયા.
7.193.71
एवं तं निहतं सङ्ख्ये ददृशे सैनिको जनः ।
धृष्टद्युम्नस्तु तद्राजन्भारद्वाजशिरोऽहरत् ॥ ७.१९३.७१ ॥
યુદ્ધમાં તેને આ રીતે મારાયેલો જોઈને સૈનિકો જોતા રહ્યા; હે રાજન્, ધૃષ્ટદ્યુમ્ને ભારદ્વાજનું મસ્તક કાપ્યું.
7.193.72
तावकानां महेष्वासः प्रमुखे तत्समाक्षिपत् ।
ते तु दृष्ट्वा शिरो राजन्भारद्वाजस्य तावकाः ॥ ७.१९३.७२ ॥
તમારા મહાધનુર્ધરે તે આગળ ફેંક્યું; હે રાજન્, ભારદ્વાજનું મસ્તક જોઈને તમારા લોકો—
7.193.73
पलायनकृतोत्साहा दुद्रुवः सर्वतोदिशम् ।
द्रोणस्तु दिवमास्थाय नक्षत्रपथमाविशत् ॥ ७.१९३.७३ ॥
ભાગી જવાના ઉત્સાહથી તેઓ બધી દિશાએ દોડ્યા; અને દ્રોણ સ્વર્ગે ચડીને નક્ષત્રમાર્ગમાં પ્રવેશ્યા.
7.193.74
अहमेव तदाऽद्राक्षं द्रोणस्य निधनं नृप ।
ऋषेः प्रसादात्कृष्मस्य सत्यवत्याः सुतस्य च ॥ ७.१९३.७४ ॥
હે રાજન્, ત્યારે મેં જ દ્રોણનું મૃત્યુ જોયું — ઋષિની કૃપાથી, કૃષ્ણની કૃપાથી અને સત્યવતીના પુત્રની કૃપાથી.
7.193.75
विधूमामिह संयान्तीमुल्कां प्रज्वलितामिव ।
अपश्याम दिवं स्तब्ध्वा गच्छन्तं तं महाद्युतिम् ॥ ७.१९३.७५ ॥
ધુમાડા વિનાની, સળગતી ઉલ્કાની જેમ આકાશમાં જતા તેને અમે જોયો; સ્તબ્ધ થઈને અમે તે મહાતેજસ્વીને આકાશમાં જતો જોયો.
7.193.76
हते द्रोणे निरुत्साहाः कुरुपाण्डवसृञ्जयाः ।
अभ्यद्रवन्महावेगास्ततः सैन्यं व्यदीर्यत ॥ ७.१९३.७६ ॥
દ્રોણ મરાયા પછી કુરુ, પાંડવ અને સૃંજયો નિરુત્સાહ થયા; પછી મહાવેગથી તેઓ ધસી આવ્યા અને સૈન્ય વિખેરાઈ ગયું.
7.193.77
निहता हतभूयिष्ठाः सङ्ग्रामे निशितैः शरैः ।
तावका निहते द्रोणे गतासव इवाभवन् ॥ ७.१९३.७७ ॥
દ્રોણ હણાયા પછી, તીક્ષ્ણ બાણોથી યુદ્ધમાં મોટાભાગે મરાયેલા તમારા સૈનિકો જાણે પ્રાણહીન થઈ ગયા.
7.193.78
पराजयमथावाप्य परत्र च महद्भयम् ।
उभयेनैव ते हीना व्यनिन्दन्मतिमात्मनः ॥ ७.१९३.७८ ॥
પરાજય પામીને અને પરલોકમાં મોટો ભય પામીને, બંનેથી વંચિત તેઓ પોતાની બુદ્ધિની નિંદા કરવા લાગ્યા.
7.193.79
अन्विच्छन्तः शरीरं तु भारद्वाजस्य पार्थिवाः ।
नान्वगच्छन्महाराज कबन्धायुतसङ्कुले ॥ ७.१९३.७९ ॥
ભારદ્વાજ (દ્રોણ)નો દેહ શોધતા રાજાઓ, હે મહારાજ, હજારો માથા વિનાના ધડોથી ભરેલા તે રણક્ષેત્રમાં તેને શોધી શક્યા નહીં.
7.193.80
पतिते त्वथ संरब्धे सेनायां तत्र भारत ।
उदिष्ठन्कबन्धानां सहस्राण्येकविंशतिः ॥ ७.१९३.८० ॥
પછી, હે ભારત, સેનાના ક્રોધિત યોદ્ધાઓ પડ્યા ત્યારે ત્યાં એકવીસ હજાર ધડ ઊભાં થયાં.
7.193.81
शोणितेन परिक्लिन्ना रणभूमिश्च भारत ।
लोहितार्द्र इवादित्यो दुर्दर्शश्चाभवत्तदा ॥ ७.१९३.८१ ॥
હે ભારત, લોહીથી ભીંજાયેલું રણક્ષેત્ર ત્યારે લોહીથી ભીંજાયેલા સૂર્ય જેવું જોવું અઘરું થયું.
7.193.82
पाण्डवास्तु जयं लब्ध्वा परत्र च महद्यशः ।
बाणशङ्खरवांश्चक्रुः सिंहनादांश्च पुष्कलान् ॥ ७.१९३.८२ ॥
પાંડવો તો વિજય પામીને અને પરલોકમાં મોટો યશ પામીને બાણ અને શંખના અવાજો તથા પુષ્કળ સિંહનાદો કરવા લાગ્યા.
7.193.83
भीमसेनस्ततो राजन्धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ।
वरूथिन्यामनृत्येतां परिष्वज्य परस्परम् ॥ ७.१९३.८३ ॥
હે રાજન્, ત્યારે ભીમસેન અને પૃષતના પુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ન સેનાની વચ્ચે એકબીજાને ભેટીને નાચ્યા.
7.193.84
अब्रवीच्च तदा भीमः पार्षतं शत्रुतापनम् ।
भूयोऽहं त्वां परिष्वज्य परिवक्ष्यामि पार्षत।
सूतपुत्रे हते पापे धार्तराष्ट्रे च संयुगे ॥ ७.१९३.८४ ॥
ત્યારે ભીમે શત્રુઓને તપાવનાર પૃષતના પુત્રને કહ્યું: "હે પાર્ષત, પાપી સૂતપુત્ર અને ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર યુદ્ધમાં મરાશે ત્યારે હું તને ફરી આલિંગન આપીશ."
7.193.85
एतावदुक्त्वा भीमस्तु हर्षेण महता युतः ।
बाहुशब्देन पृथिवीं कम्पयामास पाण्डवः ॥ ७.१९३.८५ ॥
આટલું કહીને મહાન હર્ષથી ભરાયેલા પાંડુપુત્ર ભીમે પોતાના બાહુઓના અવાજથી પૃથ્વીને ધ્રુજાવી દીધી.
7.193.86
तस्य शब्देन वित्रस्ताः प्राद्रवंस्तावका युधि ।
क्षत्रधर्मं समुत्सृज्य पलायनपरायणाः ॥ ७.१९३.८६ ॥
તેના અવાજથી ભયભીત થયેલા તમારા યોદ્ધાઓ યુદ્ધમાં ક્ષત્રિયધર્મ ત્યજીને ભાગી ગયા.
7.193.87
पाण्डवास्तु जयं लब्धा हृष्टा ह्यासन्विशाम्पते ।
अरिक्षयं च सङ्ग्रामे तेन ते सुखमाप्नुवन् ॥ ७.१९३.८७ ॥
હે પ્રજાપતિ, પાંડવો વિજય પામીને હર્ષિત થયા; યુદ્ધમાં શત્રુઓના નાશથી તેમને સુખ મળ્યું.