ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 7.193
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.193.1
सात्वतस्य तु तत्कर्म दृष्ट्वा दुर्योधनादयः ।
शैनेयं सर्वतः क्रुद्धा वारयामासुरञ्जसा ॥ ७.१९३.१ ॥
ਸਾਤਵਤ ਦਾ ਉਹ ਕਰਮ ਵੇਖ ਕੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਆਦਿ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਸ਼ੈਨੇਯ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਰੋਕਣ ਲੱਗੇ।
7.193.2
कृपकर्णौ च समरे पुत्राश्च तव मारिष ।
शैनेयं त्वरयाऽभ्येत्य विनिघ्नन्निशितैः शरैः ॥ ७.१९३.२ ॥
ਹੇ ਮਾਨਯੋਗ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਪ ਅਤੇ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੈਨੇਯ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
7.193.3
युधिष्ठिरस्ततो राजा माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ।
भीमसेनश्च बलवान्सात्यकिं पर्यवारयन् ॥ ७.१९३.३ ॥
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ, ਮਾਦਰੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਪਾਂਡਵ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਸਾਤਿਅਕੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਉਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।
7.193.4
कर्णश्च शरवर्षेण गौतमश्च महारथः ।
दुर्योधनादयस्ते च शैनेयं पर्यवारयन् ॥ ७.१९३.४ ॥
ਕਰਨ, ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਮਹਾਰਥੀ ਗੌਤਮ (ਕ੍ਰਿਪ) ਅਤੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਆਦਿ ਨੇ ਸ਼ੈਨੇਯ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਰੋਕਿਆ।
7.193.5
तां वृष्टिं सहसा राजन्नुत्थितां घोररूपिणीम् ।
वारयामास शैनेयो योधयंस्तान्महारथान् ॥ ७.१९३.५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਚਾਨਕ ਉੱਠੀ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਵਰਖਾ ਨੂੰ ਸ਼ੈਨੇਯ ਨੇ ਰੋਕਿਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਦਿਆਂ।
7.193.6
तेषामस्त्राणि दिव्यानि संहितानि महात्मनाम् ।
वारयामास विधिवद्दिव्यैरस्त्रैर्महामृधे ॥ ७.१९३.६ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਹਿਤ ਦਿਵ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿਵ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੈਨੇਯ ਨੇ ਰੋਕਿਆ।
7.193.7
क्रूरमायोधनं जज्ञे तस्मिन्राजसमागमे ।
रुद्रस्येव हि क्रुद्धस्य निघ्नतस्तान्पशून्पुरा ॥ ७.१९३.७ ॥
ਉਸ ਰਾਜਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਰੁਦਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਰਹੇ ਹੋਣ।
7.193.8
हस्तानामुत्तमाङ्गानां कार्मुकाणां च भारत ।
छत्राणां चापविद्धानां चामराणां च सञ्चयैः।
राशयः स्म व्यदृश्यन्त तत्रतत्र रणाजिरे ॥ ७.१९३.८ ॥
ਹੇ ਭਰਤ, ਉਸ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਬਾਹਾਂ, ਸਿਰਾਂ, ਧਨੁਸ਼ਾਂ, ਡਿੱਗੇ ਛਤਰਾਂ ਅਤੇ ਚਾਮਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ।
7.193.9
भग्नचक्रै रथैश्चापि पातितैश्च महाध्वजैः ।
सादिभिश्च हतैः शूरैः सङ्कीर्णा वसुधाऽभवत् ॥ ७.१९३.९ ॥
ਟੁੱਟੇ ਪਹੀਆਂ ਵਾਲੇ ਰਥਾਂ, ਡਿੱਗੇ ਵੱਡੇ ਝੰਡਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਘੋੜਸਵਾਰ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਭਰ ਗਈ।
7.193.10
बाणपातनिकृत्तास्तु योधास्ते कुरुसत्तम ।
चेष्टन्तो विविधाश्चेष्टा व्यदृश्यन्त महाहवे ॥ ७.१९३.१० ॥
ਹੇ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਕੱਟੇ ਗਏ ਉਹ ਯੋਧੇ ਉਸ ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੜਫਦੇ ਹੋਏ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਕਰਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ।
7.193.11
वर्तमाने तथा युद्धे घोरे देवासुरोपमे ।
अब्रवीत्क्षत्रियांस्तत्र धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ ७.१९३.११ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੈਂਤਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਰਗੇ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਉੱਥੇ ਖੱਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
7.193.12
अभिद्रवत संयत्ताः कुम्भयोनिं महारथाः ।
एषो हि पार्पतो वीरो भारद्वाजेन सङ्गतः ॥ ७.१९३.१२ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਥੀਓ, ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਕੁੰਭਯੋਨੀ ਦ੍ਰੋਣ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰੋ; ਇਹ ਵੀਰ ਪਾਰਥ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਭਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
7.193.13
घटते च यथाशक्ति भारद्वाजस्य नाशने ।
यादृशानि हि रूपाणि दृश्यन्तेऽस्य महारणे ॥ ७.१९३.१३ ॥
ਭਾਰਦਵਾਜ (ਦ੍ਰੋਣ) ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯਤਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਸ ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਐਸੇ ਹੀ ਰੂਪ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
7.193.14
अद्य द्रोणं रणे क्रुद्धो घातयिष्यति पार्पतः ।
ते यूयं सहिता भूत्वा युध्यध्वं कुम्भसम्भवम्। ॥ ७.१९३.१४ ॥
ਅੱਜ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਪਾਰਸ਼ਤ (ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ) ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਮਰਵਾਵੇਗਾ; ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕੁੰਭਸੰਭਵ ਨਾਲ ਲੜੋ।
7.193.15
युधिष्ठिरसमाज्ञप्ताः सृञ्जयानां महारथाः ।
अभ्यद्रवन्त संयत्ता भारद्वाजजिघांसवः ॥ ७.१९३.१५ ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਸ੍ਰੰਜਯਾਂ ਦੇ ਮਹਾਰਥੀ ਭਾਰਦਵਾਜ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਧਾਵਾ ਬੋਲ ਗਏ।
7.193.16
तान्समापततः सर्वान्भारद्वाजो महारथः ।
अभ्यवर्तत वेगेन मर्तव्यमिति निश्चितः ॥ ७.१९३.१६ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਝਪਟਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਰਥੀ ਭਾਰਦਵਾਜ, "ਮਰਨਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ" ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ।
7.193.17
प्रयाते सत्यसन्धे तु समकम्पत मेदिनी ।
ववुर्वाताः सनिर्घातास्त्रासयाना वरूथिनीम् ॥ ७.१९३.१७ ॥
ਸਤਯਸੰਧ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਉੱਠੀ; ਗਰਜ ਨਾਲ ਹਵਾਵਾਂ ਵਗੀਆਂ ਜੋ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਡਰਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
7.193.18
पपात महती चोल्का आदित्यान्निश्चरन्त्युत ।
दीपयन्ती उभे सेने शंसन्तीव महद्भयम् ॥ ७.१९३.१८ ॥
ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਉਲਕਾ ਡਿੱਗੀ; ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਡਰ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ।
7.193.19
जज्वलुश्चैव शस्त्राणि भारद्वाजस्य मारिष ।
रथाः स्वनन्ति चात्यर्थं हयाश्चाश्रूण्यवासृजन् ॥ ७.१९३.१९ ॥
ਹੇ ਮਾਰਿਸ਼! ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ (ਦ੍ਰੋਣ) ਦੇ ਸ਼ਸਤਰ ਬਲਣ ਲੱਗੇ; ਰਥ ਬਹੁਤ ਖੜਕਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੇ ਅੱਥਰੂ ਵਹਾਏ।
7.193.20
हतौजा इव चाप्यासीद्भारद्वाजो महारथः ।
प्रास्फुरन्नयनं चास्य वामबाहुस्तथैव च ॥ ७.१९३.२० ॥
ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ (ਦ੍ਰੋਣ) ਮਹਾਰਥੀ ਜਿਵੇਂ ਬਲਹੀਣ ਹੋ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੱਖ ਅਤੇ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੜਕਣ ਲੱਗੀਆਂ।
7.193.21
विमनाश्चाभवद्युद्धे दृष्ट्वा पार्षतमग्रतः ॥ ७.१९३.२१ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਾਰਸ਼ਤ (ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ) ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਏ।
7.193.22
ऋषीणां ब्रह्मवादानां स्वर्गस्य गमनं प्रति ।
सुयुद्धेन ततः प्राणानुत्स्रष्टुमुपचक्रमे ॥ ७.१९३.२२ ॥
ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸਵਰਗ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉੱਤਮ ਯੁੱਧ ਰਾਹੀਂ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ।
7.193.23
ततश्चतुर्दिशं सैन्यैर्द्रुपदस्याभिसंवृतः ।
निर्दहन्क्षत्रियव्रातान्द्रोणः पर्यचरद्रणे ॥ ७.१९३.२३ ॥
ਫਿਰ ਦ੍ਰੁਪਦ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਘਿਰੇ ਦ੍ਰੋਣ, ਖੱਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦੇ ਹੋਏ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਲੱਗੇ।
7.193.24
हत्वा विंशतिसाहस्रान्क्षत्रियानरिमर्दनः ।
दशायुतानि करिणामवधीद्विशिखैः शितैः ॥ ७.१९३.२४ ॥
ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਸਲਣ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਖੱਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਲੱਖਾਂ ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ।
7.193.25
सोऽतिष्ठदाहवे यत्तो विधूमोऽग्निरिव ज्वलन् ।
क्षत्रियाणामभावाय ब्राह्ममस्त्रं समास्थितः ॥ ७.१९३.२५ ॥
ਉਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ, ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਗਨੀ ਵਾਂਗ ਬਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਖੱਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ।
7.193.26
पाञ्चाल्यं विरथं भीमो हतसर्वायुधं बली ।
सुविपण्णं महात्मानं त्वरमाणः समभ्ययात् ॥ ७.१९३.२६ ॥
ਬਲਵਾਨ ਭੀਮ ਰਥਹੀਣ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਸਤਰ ਗੁਆਏ ਹੋਏ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਪਾਂਚਾਲ੍ਯ ਵੱਲ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਗਿਆ।
7.193.27
ततः स्वरथमारोप्य पाञ्चाल्यमरिमर्दनः ।
अब्रवीदभिसम्प्रेक्ष्य द्रोणमस्यन्तमन्तिकात् ॥ ७.१९३.२७ ॥
ਫਿਰ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਸਲਣ ਵਾਲੇ ਭੀਮ ਨੇ ਪਾਂਚਾਲ੍ਯ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਨੇੜਿਓਂ ਤੀਰ ਚਲਾ ਰਹੇ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।
7.193.28
न त्वदन्य इहाचार्यं योद्धुमुत्सहते पुमान् ।
त्वरस्व प्राग्वधायैव त्वयि भारः समाहितः ॥ ७.१९३.२८ ॥
ਇੱਥੇ ਤੈਥੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਆਚਾਰੀਆ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਵਧ ਕਰਨ ਲਈ ਛੇਤੀ ਕਰ; ਭਾਰ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
7.193.29
स तथोक्तो महाबाहुः सर्वभारसहं धनुः ।
अभिपत्याददे क्षिप्रमायुधप्रवरं दृढम् ॥ ७.१९३.२९ ॥
ਏਦਾਂ ਆਖੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਮਹਾਬਾਹੂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਭਾਰ ਝੱਲਣ ਯੋਗ, ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।
7.193.30
संरब्धश्च शरानस्यन्द्रोणं दुर्वारणं रणे ।
विवारयिपुराचार्यं शरवर्षैरवाकिरत् ॥ ७.१९३.३० ॥
ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਭਰੇ ਭੀਮ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰੋਕੇ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤੀਰ ਚਲਾਉਂਦਿਆਂ ਆਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਢਕ ਦਿੱਤਾ।
7.193.31
तौ न्यवारयतां श्रेष्ठौ संरब्धौ रणशोभिनौ ।
उदीरयेतां ब्राह्माणि दिव्यान्यस्त्राण्यनेकशः ॥ ७.१९३.३१ ॥
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਅਤੇ ਰਣ-ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਯੋਧੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਵਾਰ ਦਿਵਯ ਬ੍ਰਾਹਮ ਅਸਤ੍ਰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਰਹੇ।
7.193.32
स महास्त्रैर्महाराज द्रोणमाच्छादयद्रणे ।
निहत्य सर्वाण्यस्त्राणि भारद्वाजस्य पार्षतः ॥ ७.१९३.३२ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਸ ਨੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਮਹਾਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਢਕ ਦਿੱਤਾ; ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪਾਰਸ਼ਤ ਸੀ।
7.193.33
स वसातीञ्शिवींस्चैव वाह्लीकान्कौरवानपि ।
रक्षिष्यमाणान्सङ्ग्रामे द्रोणं व्यधमदच्युतः ॥ ७.१९३.३३ ॥
ਉਸ ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੇ ਵਸਾਤੀਆਂ, ਸ਼ਿਬੀਆਂ, ਵਾਹਲੀਕਾਂ ਅਤੇ ਕੌਰਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ — ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੋਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ — ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ।
7.193.34
धृष्टद्युम्नस्तथा राजन्गभस्तिभिरिवांशुमान् ।
वभौ प्रच्छादयन्नाशाः शरजालैः समन्ततः ॥ ७.१९३.३४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਵੀ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭਿਆ; ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਢਕਦਾ ਹੋਇਆ।
7.193.35
तस्य द्रोणो धनुश्छित्त्वा विद्ध्वा चैनं शिलीमुखैः ।
मर्माण्यभ्यहनद्भूयः स व्यथां परमामगात् ॥ ७.१९३.३५ ॥
ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਕੱਟ ਕੇ, ਸ਼ਿਲੀਮੁਖ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਫਿਰ ਮਰਮ-ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਭਾਰੀ ਪੀੜ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ।
7.193.36
ततो भीमो दृढक्रोधो द्रोणस्याश्लिष्य तं रथम् ।
शनकैरिव राजेन्द्र द्रोणं वचनमब्रवीत् ॥ ७.१९३.३६ ॥
ਫਿਰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕ੍ਰੋਧ ਵਾਲਾ ਭੀਮ ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਉਸ ਰਥ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।
7.193.37
यदि नाम न युध्येरञ्शिक्षिता ब्रह्मबन्धवः ।
स्वकर्मभिरसन्तुष्टा न स्म क्षत्रं क्षयं व्रजेत् ॥ ७.१९३.३७ ॥
ਜੇ ਸਿੱਖਿਅਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਬੰਧੂ ਯੁੱਧ ਨਾ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਾ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਹੁੰਦੇ।
7.193.38
अहिंसां सर्वभूतेषु धर्मं ज्यायस्तरं विदुः ।
तस्य च ब्राह्मणो मूलं भवांश्च ब्रह्मवित्तमः ॥ ७.१९३.३८ ॥
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਧਰਮ ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਉਸਦਾ ਮੂਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੋ।
7.193.39
श्वपाकवन्म्लेच्छगणान्हत्वा चान्यान्पृथग्विधान् ।
भरन्ति हि सुतान्दारांस्तद्वदज्ञानमोहिताः ॥ ७.१९३.३९ ॥
ਸ਼ਵਪਾਕਾਂ ਵਾਂਗ ਮਲੇਚ੍ਛ ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵੀ, ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।
7.193.40
अज्ञानान्मूढवद्ब्रह्मन्पुत्रदारधनेप्सया ।
एकस्यार्थे बहून्हत्वा पुत्रस्याधर्मविद्यया।
स्वकर्मस्थान्विकर्मस्थो न व्यपत्रपसे कथम् ॥ ७.१९३.४० ॥
ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮੂਰਖ ਵਾਂਗ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪੁੱਤਰ-ਪਤਨੀ-ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਲਈ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਅਧਰਮ ਵਿੱਦਿਆ ਨਾਲ, ਸਵੈ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਕਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ?
7.193.41
आचारहीन निर्लज्ज ब्रह्मवन्धो वरायुध ।
इदानीं तिष्ठ दुर्बुद्धे न मे जीवन्विमोक्ष्यसे ॥ ७.१९३.४१ ॥
ਹੇ ਆਚਾਰਹੀਣ, ਨਿਰਲੱਜ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਬੰਧੂ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀ! ਹੁਣ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ, ਹੇ ਦੁਰਬੁੱਧੀ; ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਜਿਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਛੁੱਟੇਂਗਾ।
7.193.42
यस्यार्थे शस्त्रमादाय यमपेक्ष्य च जीवसि ।
स चाद्य पतितः शेते पृष्टेनावेदितस्तवः ॥ ७.१९३.४२ ॥
ਜਿਸ ਲਈ ਸ਼ਸਤਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਯਮ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਜਿਉਂਦੇ ਹੋ, ਉਹੀ ਅੱਜ ਡਿੱਗਿਆ ਪਿਆ ਹੈ — ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
7.193.43
स वै च निहतः शेते तव पुत्रः सुमन्दधीः ।
धर्मराजस्य तद्वाक्यं नाभिशङ्कितुमर्हसि ॥ ७.१९३.४३ ॥
ਤੇਰਾ ਉਹ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਕੇ ਪਿਆ ਹੈ। ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
7.193.44
एवमुक्तस्ततो द्रोणो भीमेनोत्सृज्य तद्वनुः ।
सन्न्यासाय शरीरस्य योक्ष्यमाणः स वै द्विजः।
सर्वाण्यस्त्राणि धर्मात्मा हातुकामोऽभ्यभापत ॥ ७.१९३.४४ ॥
ਭੀਮ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਸਰੀਰ ਤਿਆਗਣ ਲਈ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਅਸਤ੍ਰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇਹ ਕਿਹਾ।
7.193.45
कर्णं दुर्योधनं राजंस्त्वरमाणः पराक्रमम् ।
कर्णकर्ण महेष्वास कृप दुर्योधनेति च ॥ ७.१९३.४५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਛੇਤੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਪਰਾਕਰਮੀ ਕਰਨ ਨੂੰ — ਕਰਨ ਕਰਨ, ਮਹੇਸ਼ਵਾਸ, ਕ੍ਰਿਪ, ਦੁਰਯੋਧਨ ਕਹਿ ਕੇ ਪੁਕਾਰਿਆ।
7.193.46
सङ्ग्रामे क्रियतां यत्नो ब्रवीम्येष पुनःपुनः ।
पाण्डवेभ्यः शिवं वोस्तु शस्त्रमभ्युत्सृजाम्यहम्।
इति तत्र महाराज प्राक्रोशद्द्रौणिमेव च ॥ ७.१९३.४६ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਯਤਨ ਕਰੋ, ਇਹ ਮੈਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਸ਼ਸਤਰ ਤਿਆਗਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉੱਥੇ ਦ੍ਰੌਣਿ ਨੂੰ ਵੀ ਪੁਕਾਰਿਆ।
7.193.47
उत्सृज्य च रणे शस्त्रं रथोपस्थे निविश्य च ।
अभयं सर्वभूतानां प्रददौ योगमीयिवान् ॥ ७.१९३.४७ ॥
ਰਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਤਰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਰਥ ਦੇ ਫ਼ਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅਭੈ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।
7.193.48
तस्य तच्छिद्रनाज्ञाय धृष्टद्युम्नः प्रतापवान् ।
सशरं तद्वनुर्घोरं सन्न्यस्याथ रथे ततः।
खङ्गी रथादवप्लुत्य सहसा द्रोणमभ्ययात् ॥ ७.१९३.४८ ॥
ਉਸਦਾ ਉਹ ਪਾੜ ਸਮਝ ਕੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਬਾਣ ਰਥ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ, ਫਿਰ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਰਥ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਅਚਾਨਕ ਦ੍ਰੋਣ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ।
7.193.49
प्रद्रुते त्वथ द्रोणाय धृष्टद्युम्ने महारथे ।
हाहाकृतानि भूतानि मानुषाणीतराणि च ॥ ७.१९३.४९ ॥
ਮਹਾਰਥੀ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਦ੍ਰੋਣ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ 'ਹਾਏ! ਹਾਏ!' ਕਹਿ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗੇ।
7.193.50
द्रोणं तथागतं दृष्ट्वा धृष्टद्युम्नवशं गतम् ।
हाहाकारं भृशं चक्रुरहो धिगिति चाबुवन् ॥ ७.१९३.५० ॥
ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਅਹੋ! ਧਿੱਕਾਰ ਹੈ!'
7.193.51
द्रोणोऽपि शस्त्राण्युत्सृज्य परमं साङ्ख्यमास्थितः ।
तथोक्त्वा योगमास्थाय ज्योतिर्भूतो महातपाः ॥ ७.१९३.५१ ॥
ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ਸਤਰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਪਰਮ ਸਾਂਖਯ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਜੋਤੀਰੂਪ ਹੋ ਗਏ।
7.193.52
पुराणं पुरुषं विष्णुं जगाम मनसा परम् ।
मुखं किञ्चित्समुन्नाम्य विष्टब्योरस्तथाग्रतः ॥ ७.१९३.५२ ॥
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਨ ਨਾਲ ਪੁਰਾਤਨ ਪੁਰਖ ਪਰਮ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰਿਆ; ਮੂੰਹ ਕੁਝ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਅੱਗੇ ਟਿਕਾ ਕੇ ਉਹ ਟਿਕ ਗਏ।
7.193.53
निमीलिताक्षः सत्वस्थो निक्षिप्य हृदि धारणाम् ।
ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म ज्योतिर्भूतो महातपाः ॥ ७.१९३.५३ ॥
ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਕੇ, ਸਤ੍ਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਧਾਰਣਾ ਠਹਿਰਾ ਕੇ, 'ਓਮ' ਇਕ ਅੱਖਰ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਜੋਤੀਰੂਪ ਹੋ ਗਏ।
7.193.54
स्मरित्वा देवदेवेशमक्षरं परमं प्रभुम् ।
दिवमाक्रामदाचार्यः साक्षात्सद्भिर्दुराक्रमाम् ॥ ७.१९३.५४ ॥
ਦੇਵਦੇਵ, ਪਰਮ ਅਕਸ਼ਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਆਚਾਰੀਆ (ਦ੍ਰੋਣ) ਸੱਜਣਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸਿੱਧੇ ਦੁਰਗਮ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਗਏ।
7.193.55
मूर्धानं तस्य निर्भिद्य ज्योती राजन्महात्मनः ।
जगाम परमं स्थानं देहं न्यस्य रथोत्तमे ॥ ७.१९३.५५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਰਥ ਉੱਤੇ ਦੇਹ ਰੱਖ ਕੇ ਪਰਮ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ।
7.193.56
द्वौ सूर्याविति नो बुद्धिरासीत्तस्मिंस्तथागते ।
एकरूपमिवाभासीज्योतिर्भिः पूरितं नभः ॥ ७.१९३.५६ ॥
ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਏ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉੱਥੇ ਦੋ ਸੂਰਜ ਹਨ; ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਅਸਮਾਨ ਇੱਕ ਹੀ ਰੂਪ ਵਰਗਾ ਲੱਗਾ।
7.193.57
समपद्यत चोल्काभं द्रोणस्य निधने तदा ।
निमेषमात्रेण च तज्ज्योतिरन्तरधीयत ॥ ७.१९३.५७ ॥
ਦ੍ਰੋਣ ਦੀ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਉਹ ਉਲਕਾ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੋਤ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ।
7.193.58
आसीत्किलकिलाशब्दः प्रहृष्टानां दिवौकसाम् ।
ब्रह्मलोकगते द्रोणे धृष्टद्युम्ने च मोहिते ॥ ७.१९३.५८ ॥
ਦ੍ਰੋਣ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਗਏ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਮੋਹਿਤ ਹੋਏ ਤਾਂ ਖ਼ੁਸ਼ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕਿਲਕਿਲਾਹਟ ਹੋਈ।
7.193.59
वयमेव तदाऽद्राक्ष्म पञ्च मानुषयोनयः ।
योगयुक्तं महात्मानं गच्छन्तं परमां गतिम् ॥ ७.१९३.५९ ॥
ਤਦ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਅਸੀਂ ਪੰਜ ਹੀ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪਰਮ ਗਤੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖਿਆ।
7.193.60
अहं धनञ्जयः पार्थः कृपः शारद्वतो द्विजः ।
वासुदेवश्च वार्ष्णेयो धर्मपुत्रश्च पाण्डवः ॥ ७.१९३.६० ॥
ਮੈਂ ਧਨੰਜਯ, ਪਾਰਥ, ਸ਼ਾਰਦਵਤ ਦ੍ਵਿਜ ਕ੍ਰਿਪ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਵਾਰਸ਼ਣੇਯ ਅਤੇ ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਪਾਂਡਵ।
7.193.61
अन्ये तु सर्वे नापश्यन्भारद्वाजस्य धीमतः ।
महिमानं महाराज योगयुक्तस्य गच्छतः।
ब्रह्मलोकं महद्दिव्यं देवगुह्यं हि तत्परम् ॥ ७.१९३.६१ ॥
ਪਰ ਬਾਕੀ ਸਭ ਨੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਯੋਗਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਨ ਦਿਵ੍ਯ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ (ਦ੍ਰੋਣ) ਦੀ ਉਹ ਮਹਿਮਾ ਨਹੀਂ ਦੇਖੀ; ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪਰਮ ਗੁਹਯ ਹੈ।
7.193.62
गतिं परमिकां प्राप्तमजानन्तो नृयोनयः ।
नापश्यन्गच्छमानं हि तं सार्धमृषिपुङ्गवैः।
आचार्यं योगमास्थाय ब्रह्मलोकमरिन्दमम् ॥ ७.१९३.६२ ॥
ਉਸ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਿਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ; ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਯੋਗ ਅਪਣਾ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਆਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕੇ, ਹੇ ਅਰਿੰਦਮ।
7.193.63
वितुन्नाङ्गं शरव्रातैरन्यस्तायुधमसृक्क्षरम् ।
विकृष्य पार्षतः खङ्गं क्रोधामर्षवशं गतः।
दृश्यमानः सर्वभूतैः केशपक्षे परामृशत् ॥ ७.१९३.६३ ॥
ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੰਨਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟੇ ਹੋਏ, ਲਹੂ ਵਗਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋਇਆ ਪਾਰਸ਼ਤ (ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ) ਤਲਵਾਰ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਫੜ ਲਏ।
7.193.64
तस्य मूर्धानमालम्ब्य गतसत्वस्य देहिनः ।
किञ्चिदब्रुवतः कायाद्विचकर्तासिना शिरः ॥ ७.१९३.६४ ॥
ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਫੜ ਕੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨਿਕਲ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ।
7.193.65
हर्षेण महता महता युक्तो भारद्वाजे निपातिते ।
सिंहनादरवं चक्रे भ्रामयन्खङ्गमाहवे ॥ ७.१९३.६५ ॥
ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ ਡਿੱਗਣ ਤੇ ਮਹਾਨ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਤਲਵਾਰ ਘੁੰਮਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੀ ਗਰਜ ਕੀਤੀ।
7.193.66
आकर्णपलितः श्यामो वयसाऽशीतिपञ्चकः ।
त्वत्कृते व्यचरत्सङ्ख्ये स तु षोडशवर्षवत् ॥ ७.१९३.६६ ॥
ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਚਿੱਟੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਾਂਵਲਾ, ਪਚਾਸੀ ਸਾਲ ਦਾ ਉਹ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਜਵਾਨ ਵਾਂਗ ਵਿਚਰਦਾ ਸੀ।
7.193.67
उक्तवाश्च महाबाहुः कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः ।
जीवन्तमानयाचार्यं मा वधीर्द्रुपदात्मज ॥ ७.१९३.६७ ॥
ਮਹਾਬਾਹੂ ਕੁੰਤੀਪੁੱਤਰ ਧਨੰਜਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਹੇ ਦ੍ਰੁਪਦਪੁੱਤਰ, ਆਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਲੈ ਆ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰ।'
7.193.68
न हन्तव्यो न हन्तव्य इति ते सैनिकाश्च ह ।
उत्क्रोशन्नर्जुनश्चैव सानुक्रोशस्तमाव्रजत् ॥ ७.१९३.६८ ॥
'ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ' ਐਸਾ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਸਿਪਾਹੀ ਚਿੱਲਾਏ; ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਅਰਜੁਨ ਵੀ ਚਿੱਲਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਵੱਲ ਤੁਰਿਆ।
7.193.69
क्रोशमानेऽर्जुने चैव पार्थिवेषु च सर्वशः ।
धृष्टद्युम्नोऽवधीद्द्रोणं रथतल्पे नरर्षभम् ॥ ७.१९३.६९ ॥
ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਸਭ ਪਾਸੇ ਚਿੱਲਾਉਂਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਰੱਥ ਦੀ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਪਏ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
7.193.70
शोणितेन परिक्लिन्नो रथाद्भूमिमथापतत् ।
लोहिताङ्ग इवादित्यो दुर्धर्षः समपद्यत ॥ ७.१९३.७० ॥
ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਉਹ ਰੱਥ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਲਾਲ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਦੁਰਧਰਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
7.193.71
एवं तं निहतं सङ्ख्ये ददृशे सैनिको जनः ।
धृष्टद्युम्नस्तु तद्राजन्भारद्वाजशिरोऽहरत् ॥ ७.१९३.७१ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਸੈਨਿਕ ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ।
7.193.72
तावकानां महेष्वासः प्रमुखे तत्समाक्षिपत् ।
ते तु दृष्ट्वा शिरो राजन्भारद्वाजस्य तावकाः ॥ ७.१९३.७२ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਮਹਾਧਨੁਰਧਾਰੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅੱਗੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ ਦਾ ਸਿਰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲੋਕ—
7.193.73
पलायनकृतोत्साहा दुद्रुवः सर्वतोदिशम् ।
द्रोणस्तु दिवमास्थाय नक्षत्रपथमाविशत् ॥ ७.१९३.७३ ॥
ਭੱਜਣ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਉਹ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ; ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਸਵਰਗ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਏ।
7.193.74
अहमेव तदाऽद्राक्षं द्रोणस्य निधनं नृप ।
ऋषेः प्रसादात्कृष्मस्य सत्यवत्याः सुतस्य च ॥ ७.१९३.७४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਹੀ ਦ੍ਰੋਣ ਦੀ ਮੌਤ ਵੇਖੀ — ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸਤਿਆਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ।
7.193.75
विधूमामिह संयान्तीमुल्कां प्रज्वलितामिव ।
अपश्याम दिवं स्तब्ध्वा गच्छन्तं तं महाद्युतिम् ॥ ७.१९३.७५ ॥
ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਬਲਦੀ ਉਲਕਾ ਵਾਂਗ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਉਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਵੇਖਿਆ; ਸਥਿਰ ਹੋ ਕੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਮਹਾਤੇਜ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ।
7.193.76
हते द्रोणे निरुत्साहाः कुरुपाण्डवसृञ्जयाः ।
अभ्यद्रवन्महावेगास्ततः सैन्यं व्यदीर्यत ॥ ७.१९३.७६ ॥
ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਕੁਰੂ, ਪਾਂਡਵ ਅਤੇ ਸ੍ਰੰਜਯ ਨਿਰਉਤਸ਼ਾਹ ਹੋ ਗਏ; ਫਿਰ ਮਹਾਵੇਗ ਨਾਲ ਉਹ ਟੁੱਟ ਕੇ ਪਏ, ਅਤੇ ਸੈਨਾ ਵਿਖਰ ਗਈ।
7.193.77
निहता हतभूयिष्ठाः सङ्ग्रामे निशितैः शरैः ।
तावका निहते द्रोणे गतासव इवाभवन् ॥ ७.१९३.७७ ॥
ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਤੁਹਾਡੇ ਸੈਨਿਕ ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣਹੀਣ ਹੋ ਗਏ।
7.193.78
पराजयमथावाप्य परत्र च महद्भयम् ।
उभयेनैव ते हीना व्यनिन्दन्मतिमात्मनः ॥ ७.१९३.७८ ॥
ਹਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਡਰ ਪਾ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
7.193.79
अन्विच्छन्तः शरीरं तु भारद्वाजस्य पार्थिवाः ।
नान्वगच्छन्महाराज कबन्धायुतसङ्कुले ॥ ७.१९३.७९ ॥
ਭਾਰਦਵਾਜ (ਦ੍ਰੋਣ) ਦਾ ਸਰੀਰ ਲੱਭਦੇ ਰਾਜੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਧੜਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਸ ਰਣ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕੇ।
7.193.80
पतिते त्वथ संरब्धे सेनायां तत्र भारत ।
उदिष्ठन्कबन्धानां सहस्राण्येकविंशतिः ॥ ७.१९३.८० ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਸੈਨਾ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਭਰੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਤੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕੀ ਹਜ਼ਾਰ ਧੜ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ।
7.193.81
शोणितेन परिक्लिन्ना रणभूमिश्च भारत ।
लोहितार्द्र इवादित्यो दुर्दर्शश्चाभवत्तदा ॥ ७.१९३.८१ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਉਦੋਂ ਲਹੂ ਨਾਲ ਗਿੱਲੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਵੇਖਣੀ ਔਖੀ ਹੋ ਗਈ।
7.193.82
पाण्डवास्तु जयं लब्ध्वा परत्र च महद्यशः ।
बाणशङ्खरवांश्चक्रुः सिंहनादांश्च पुष्कलान् ॥ ७.१९३.८२ ॥
ਪਾਂਡਵ ਤਾਂ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਯਸ਼ ਪਾ ਕੇ, ਤੀਰਾਂ ਤੇ ਸ਼ੰਖਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘਨਾਦ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
7.193.83
भीमसेनस्ततो राजन्धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ।
वरूथिन्यामनृत्येतां परिष्वज्य परस्परम् ॥ ७.१९३.८३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਫਿਰ ਭੀਮਸੇਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਸ਼ਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾ ਕੇ ਨੱਚੇ।
7.193.84
अब्रवीच्च तदा भीमः पार्षतं शत्रुतापनम् ।
भूयोऽहं त्वां परिष्वज्य परिवक्ष्यामि पार्षत।
सूतपुत्रे हते पापे धार्तराष्ट्रे च संयुगे ॥ ७.१९३.८४ ॥
ਤਦ ਭੀਮ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਿਸ਼ਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਪਾਰਸ਼ਤ, ਪਾਪੀ ਸੂਤਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਫਿਰ ਗਲੇ ਲਾਵਾਂਗਾ।"
7.193.85
एतावदुक्त्वा भीमस्तु हर्षेण महता युतः ।
बाहुशब्देन पृथिवीं कम्पयामास पाण्डवः ॥ ७.१९३.८५ ॥
ਏਨਾ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਨ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪਾਂਡਵ ਭੀਮ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਦਿੱਤਾ।
7.193.86
तस्य शब्देन वित्रस्ताः प्राद्रवंस्तावका युधि ।
क्षत्रधर्मं समुत्सृज्य पलायनपरायणाः ॥ ७.१९३.८६ ॥
ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਡਰੇ ਹੋਏ ਤੁਹਾਡੇ ਯੋਧੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਧਰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ।
7.193.87
पाण्डवास्तु जयं लब्धा हृष्टा ह्यासन्विशाम्पते ।
अरिक्षयं च सङ्ग्रामे तेन ते सुखमाप्नुवन् ॥ ७.१९३.८७ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਪਾਂਡਵ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਏ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਖ ਮਿਲਿਆ।