మహాభారతం · అధ్యాయం 7.193
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.193.1
सात्वतस्य तु तत्कर्म दृष्ट्वा दुर्योधनादयः ।
शैनेयं सर्वतः क्रुद्धा वारयामासुरञ्जसा ॥ ७.१९३.१ ॥
సాత్వతుని ఆ కార్యాన్ని చూసి దుర్యోధనాదులు కోపంతో అన్ని వైపుల నుండి శైనేయుని వెంటనే అడ్డగించారు.
7.193.2
कृपकर्णौ च समरे पुत्राश्च तव मारिष ।
शैनेयं त्वरयाऽभ्येत्य विनिघ्नन्निशितैः शरैः ॥ ७.१९३.२ ॥
ఓ పూజ్యుడా, యుద్ధంలో కృపుడు, కర్ణుడు, నీ కుమారులు త్వరగా శైనేయుని ఎదుర్కొని వాడియైన బాణాలతో కొట్టారు.
7.193.3
युधिष्ठिरस्ततो राजा माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ।
भीमसेनश्च बलवान्सात्यकिं पर्यवारयन् ॥ ७.१९३.३ ॥
అప్పుడు రాజు యుధిష్ఠిరుడు, మాద్రీ కుమారులైన పాండవులు, బలవంతుడైన భీమసేనుడు సాత్యకిని చుట్టుముట్టి రక్షించారు.
7.193.4
कर्णश्च शरवर्षेण गौतमश्च महारथः ।
दुर्योधनादयस्ते च शैनेयं पर्यवारयन् ॥ ७.१९३.४ ॥
కర్ణుడు, బాణవర్షం కురిపిస్తూ మహారథుడైన గౌతముడు (కృపుడు), దుర్యోధనాదులు శైనేయుని చుట్టుముట్టారు.
7.193.5
तां वृष्टिं सहसा राजन्नुत्थितां घोररूपिणीम् ।
वारयामास शैनेयो योधयंस्तान्महारथान् ॥ ७.१९३.५ ॥
ఓ రాజా, అకస్మాత్తుగా లేచిన ఆ భయంకర వర్షాన్ని శైనేయుడు అడ్డగించాడు; ఆ మహారథులతో పోరాడుతూ.
7.193.6
तेषामस्त्राणि दिव्यानि संहितानि महात्मनाम् ।
वारयामास विधिवद्दिव्यैरस्त्रैर्महामृधे ॥ ७.१९३.६ ॥
ఆ మహాత్ములు ప్రయోగించిన దివ్యాస్త్రాలను, మహాయుద్ధంలో, విధి ప్రకారం దివ్యాస్త్రాలతో శైనేయుడు అడ్డగించాడు.
7.193.7
क्रूरमायोधनं जज्ञे तस्मिन्राजसमागमे ।
रुद्रस्येव हि क्रुद्धस्य निघ्नतस्तान्पशून्पुरा ॥ ७.१९३.७ ॥
ఆ రాజుల సమాగమంలో భయంకరమైన యుద్ధం జరిగింది; పూర్వం కోపించిన రుద్రుడు పశువులను సంహరించినట్లు.
7.193.8
हस्तानामुत्तमाङ्गानां कार्मुकाणां च भारत ।
छत्राणां चापविद्धानां चामराणां च सञ्चयैः।
राशयः स्म व्यदृश्यन्त तत्रतत्र रणाजिरे ॥ ७.१९३.८ ॥
భరతా, ఆ రణభూమిలో అక్కడక్కడ చేతులు, తలలు, విల్లులు, పడిపోయిన గొడుగులు, చామరాల రాశులు కనిపించాయి.
7.193.9
भग्नचक्रै रथैश्चापि पातितैश्च महाध्वजैः ।
सादिभिश्च हतैः शूरैः सङ्कीर्णा वसुधाऽभवत् ॥ ७.१९३.९ ॥
విరిగిన చక్రాల రథాలతో, కూలిన మహా ధ్వజాలతో, చంపబడిన అశ్వారూఢ వీరులతో భూమి నిండిపోయింది.
7.193.10
बाणपातनिकृत्तास्तु योधास्ते कुरुसत्तम ।
चेष्टन्तो विविधाश्चेष्टा व्यदृश्यन्त महाहवे ॥ ७.१९३.१० ॥
కురుశ్రేష్ఠా, బాణవర్షంతో ఛిన్నమైన ఆ యోధులు ఆ మహాయుద్ధంలో తోసుకుంటూ వివిధ చేష్టలు చేస్తూ కనిపించారు.
7.193.11
वर्तमाने तथा युद्धे घोरे देवासुरोपमे ।
अब्रवीत्क्षत्रियांस्तत्र धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ ७.१९३.११ ॥
దేవాసుర యుద్ధంలా ఉన్న ఆ భయంకర యుద్ధం సాగుతుండగా, ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు అక్కడ క్షత్రియులతో ఇలా అన్నాడు.
7.193.12
अभिद्रवत संयत्ताः कुम्भयोनिं महारथाः ।
एषो हि पार्पतो वीरो भारद्वाजेन सङ्गतः ॥ ७.१९३.१२ ॥
మహారథులారా, సిద్ధంగా ఉండి కుంభయోనియైన ద్రోణుని మీద దాడి చేయండి; ఈ వీరుడు పార్థుడు భారద్వాజ కుమారునితో పోరాడుతున్నాడు.
7.193.13
घटते च यथाशक्ति भारद्वाजस्य नाशने ।
यादृशानि हि रूपाणि दृश्यन्तेऽस्य महारणे ॥ ७.१९३.१३ ॥
భారద్వాజుడిని (ద్రోణుడిని) నాశనం చేయడానికి అతడు తన శక్తికొద్దీ ప్రయత్నిస్తున్నాడు; ఈ మహాయుద్ధంలో అతనికి అలాంటి రూపాలే కనిపిస్తున్నాయి.
7.193.14
अद्य द्रोणं रणे क्रुद्धो घातयिष्यति पार्पतः ।
ते यूयं सहिता भूत्वा युध्यध्वं कुम्भसम्भवम्। ॥ ७.१९३.१४ ॥
ఈ రోజు కోపించిన పార్షతుడు (ధృష్టద్యుమ్నుడు) యుద్ధంలో ద్రోణుడిని చంపిస్తాడు; మీరంతా కలిసి కుంభసంభవుడితో పోరాడండి.
7.193.15
युधिष्ठिरसमाज्ञप्ताः सृञ्जयानां महारथाः ।
अभ्यद्रवन्त संयत्ता भारद्वाजजिघांसवः ॥ ७.१९३.१५ ॥
యుధిష్ఠిరుని ఆజ్ఞతో సిద్ధమైన సృంజయుల మహారథులు భారద్వాజుడిని చంపాలనే కోరికతో దూకారు.
7.193.16
तान्समापततः सर्वान्भारद्वाजो महारथः ।
अभ्यवर्तत वेगेन मर्तव्यमिति निश्चितः ॥ ७.१९३.१६ ॥
వారందరూ తనపై దాడి చేయడం చూసి మహారథుడైన భారద్వాజుడు, "మరణించాల్సిందే" అని నిశ్చయించుకుని వేగంగా వారిపైకి తిరిగాడు.
7.193.17
प्रयाते सत्यसन्धे तु समकम्पत मेदिनी ।
ववुर्वाताः सनिर्घातास्त्रासयाना वरूथिनीम् ॥ ७.१९३.१७ ॥
సత్యసంధుడు ముందుకు సాగినప్పుడు భూమి అంతా వణికింది; ఉరుములతో కూడిన గాలులు వీచి సైన్యాన్ని భయపెట్టాయి.
7.193.18
पपात महती चोल्का आदित्यान्निश्चरन्त्युत ।
दीपयन्ती उभे सेने शंसन्तीव महद्भयम् ॥ ७.१९३.१८ ॥
సూర్యుని నుండి ఒక పెద్ద ఉల్క జారిపడింది; అది రెండు సైన్యాలనూ ప్రకాశింపజేస్తూ, మహా భయాన్ని సూచిస్తున్నట్లు ఉంది.
7.193.19
जज्वलुश्चैव शस्त्राणि भारद्वाजस्य मारिष ।
रथाः स्वनन्ति चात्यर्थं हयाश्चाश्रूण्यवासृजन् ॥ ७.१९३.१९ ॥
ఓ మారిష! భారద్వాజుని (ద్రోణుని) ఆయుధాలు మండాయి; రథాలు అత్యధికంగా ధ్వనించాయి; గుర్రాలు కన్నీరు విడిచాయి.
7.193.20
हतौजा इव चाप्यासीद्भारद्वाजो महारथः ।
प्रास्फुरन्नयनं चास्य वामबाहुस्तथैव च ॥ ७.१९३.२० ॥
భారద్వాజుడు (ద్రోణుడు) మహారథుడు బలహీనుడైనట్లు అయ్యాడు; ఆయన కన్ను, ఎడమ చేయి కూడా అదే విధంగా కొట్టుకున్నాయి.
7.193.21
विमनाश्चाभवद्युद्धे दृष्ट्वा पार्षतमग्रतः ॥ ७.१९३.२१ ॥
యుద్ధంలో తన ముందు పార్షతుడిని (ధృష్టద్యుమ్నుడిని) చూసి అతడు విచారగ్రస్తుడయ్యాడు.
7.193.22
ऋषीणां ब्रह्मवादानां स्वर्गस्य गमनं प्रति ।
सुयुद्धेन ततः प्राणानुत्स्रष्टुमुपचक्रमे ॥ ७.१९३.२२ ॥
బ్రహ్మవాదులైన ఋషుల వలె స్వర్గానికి వెళ్లే ఉద్దేశంతో, మంచి యుద్ధం ద్వారా, అప్పుడు ఆయన ప్రాణాలు విడిచేందుకు పూనుకున్నాడు.
7.193.23
ततश्चतुर्दिशं सैन्यैर्द्रुपदस्याभिसंवृतः ।
निर्दहन्क्षत्रियव्रातान्द्रोणः पर्यचरद्रणे ॥ ७.१९३.२३ ॥
అప్పుడు ద్రుపదుని సైన్యాలచే నాలుగు దిక్కులా చుట్టుముట్టబడిన ద్రోణుడు క్షత్రియ సమూహాలను దహిస్తూ రణరంగంలో సంచరించాడు.
7.193.24
हत्वा विंशतिसाहस्रान्क्षत्रियानरिमर्दनः ।
दशायुतानि करिणामवधीद्विशिखैः शितैः ॥ ७.१९३.२४ ॥
శత్రుమర్దనుడైన ఆయన ఇరవైవేల క్షత్రియులను సంహరించి, పదివేల పదివేల ఏనుగులను వాడి బాణాలతో వధించాడు.
7.193.25
सोऽतिष्ठदाहवे यत्तो विधूमोऽग्निरिव ज्वलन् ।
क्षत्रियाणामभावाय ब्राह्ममस्त्रं समास्थितः ॥ ७.१९३.२५ ॥
అతడు యుద్ధంలో సిద్ధంగా నిలిచాడు, పొగలేని అగ్నిలా ప్రకాశిస్తూ, క్షత్రియుల నాశనం కోసం బ్రాహ్మాస్త్రాన్ని స్వీకరించి.
7.193.26
पाञ्चाल्यं विरथं भीमो हतसर्वायुधं बली ।
सुविपण्णं महात्मानं त्वरमाणः समभ्ययात् ॥ ७.१९३.२६ ॥
బలవంతుడైన భీముడు, రథం లేక, ఆయుధాలన్నీ పోయి, అత్యంత దుఃఖితుడైన ఆ మహాత్ముడు పాంచాల్యుని వద్దకు త్వరగా వెళ్ళాడు.
7.193.27
ततः स्वरथमारोप्य पाञ्चाल्यमरिमर्दनः ।
अब्रवीदभिसम्प्रेक्ष्य द्रोणमस्यन्तमन्तिकात् ॥ ७.१९३.२७ ॥
అప్పుడు శత్రుమర్దనుడైన భీముడు పాంచాల్యుని తన రథంపై ఎక్కించి, దగ్గరగా బాణాలు వేస్తున్న ద్రోణుని చూస్తూ చెప్పాడు.
7.193.28
न त्वदन्य इहाचार्यं योद्धुमुत्सहते पुमान् ।
त्वरस्व प्राग्वधायैव त्वयि भारः समाहितः ॥ ७.१९३.२८ ॥
ఇక్కడ నీవు తప్ప మరెవ్వరూ ఆచార్యునితో యుద్ధం చేయడానికి సాహసించరు. వధించడానికి ముందే త్వరపడు; భారం నీపైనే ఉంచబడింది.
7.193.29
स तथोक्तो महाबाहुः सर्वभारसहं धनुः ।
अभिपत्याददे क्षिप्रमायुधप्रवरं दृढम् ॥ ७.१९३.२९ ॥
అలా చెప్పబడిన మహాబాహువు, సమస్త భారాన్ని భరించగల, ఆయుధాలలో శ్రేష్ఠమైన, దృఢమైన ధనస్సును త్వరగా సమీపించి తీసుకున్నాడు.
7.193.30
संरब्धश्च शरानस्यन्द्रोणं दुर्वारणं रणे ।
विवारयिपुराचार्यं शरवर्षैरवाकिरत् ॥ ७.१९३.३० ॥
కోపంతో భీముడు, యుద్ధంలో ఆపలేని ద్రోణుని అడ్డగించాలనే కోరికతో బాణాలు వేస్తూ, ఆచార్యుని బాణవర్షంతో కప్పివేశాడు.
7.193.31
तौ न्यवारयतां श्रेष्ठौ संरब्धौ रणशोभिनौ ।
उदीरयेतां ब्राह्माणि दिव्यान्यस्त्राण्यनेकशः ॥ ७.१९३.३१ ॥
ఆ ఇద్దరు శ్రేష్ఠ వీరులు, కోపంతో రగిలిపోతూ, రణశోభను పెంచుతూ, ఒకరినొకరు అడ్డగించారు; అనేకసార్లు దివ్య బ్రాహ్మ అస్త్రాలను ప్రయోగించారు.
7.193.32
स महास्त्रैर्महाराज द्रोणमाच्छादयद्रणे ।
निहत्य सर्वाण्यस्त्राणि भारद्वाजस्य पार्षतः ॥ ७.१९३.३२ ॥
మహారాజా, అతను రణంలో మహాస్త్రాలతో ద్రోణుని కప్పివేశాడు; భరద్వాజ కుమారుని అస్త్రాలన్నిటినీ నాశనం చేసిన పార్షతుడు అతడు.
7.193.33
स वसातीञ्शिवींस्चैव वाह्लीकान्कौरवानपि ।
रक्षिष्यमाणान्सङ्ग्रामे द्रोणं व्यधमदच्युतः ॥ ७.१९३.३३ ॥
ఆ అచ్యుతుడు వసాతులను, శిబులను, వాహ్లీకులను, కౌరవులను కూడా — యుద్ధంలో ద్రోణుని రక్షిస్తున్నవారిని — కూల్చివేశాడు.
7.193.34
धृष्टद्युम्नस्तथा राजन्गभस्तिभिरिवांशुमान् ।
वभौ प्रच्छादयन्नाशाः शरजालैः समन्ततः ॥ ७.१९३.३४ ॥
రాజా, ధృష్టద్యుమ్నుడు కూడా సూర్యునిలా ప్రకాశించాడు; బాణజాలాలతో అన్ని దిక్కులను నలువైపులా కప్పుతూ.
7.193.35
तस्य द्रोणो धनुश्छित्त्वा विद्ध्वा चैनं शिलीमुखैः ।
मर्माण्यभ्यहनद्भूयः स व्यथां परमामगात् ॥ ७.१९३.३५ ॥
ద్రోణుడు అతని విల్లును ఖండించి, బాణాలతో అతనిని గాయపరచి, మళ్ళీ అతని మర్మస్థానాలపై కొట్టాడు; అతడు మహా వేదనను పొందాడు.
7.193.36
ततो भीमो दृढक्रोधो द्रोणस्याश्लिष्य तं रथम् ।
शनकैरिव राजेन्द्र द्रोणं वचनमब्रवीत् ॥ ७.१९३.३६ ॥
అప్పుడు దృఢ క్రోధుడైన భీముడు, ద్రోణుని ఆ రథాన్ని సమీపించి, రాజేంద్రా, మెల్లగా ద్రోణునితో ఈ మాటలు పలికాడు.
7.193.37
यदि नाम न युध्येरञ्शिक्षिता ब्रह्मबन्धवः ।
स्वकर्मभिरसन्तुष्टा न स्म क्षत्रं क्षयं व्रजेत् ॥ ७.१९३.३७ ॥
శిక్షితులైన బ్రాహ్మణ బంధువులు యుద్ధం చేయకుండా, తమ కర్మలతో అసంతృప్తులై ఉండకపోతే క్షత్రియులు నాశనమయ్యేవారు కాదు.
7.193.38
अहिंसां सर्वभूतेषु धर्मं ज्यायस्तरं विदुः ।
तस्य च ब्राह्मणो मूलं भवांश्च ब्रह्मवित्तमः ॥ ७.१९३.३८ ॥
సర్వ ప్రాణులపట్ల అహింసను అత్యున్నత ధర్మమని వారు ఎరుగుదురు; దాని మూలం బ్రాహ్మణుడు, మీరైతే బ్రహ్మజ్ఞానులలో శ్రేష్ఠులు.
7.193.39
श्वपाकवन्म्लेच्छगणान्हत्वा चान्यान्पृथग्विधान् ।
भरन्ति हि सुतान्दारांस्तद्वदज्ञानमोहिताः ॥ ७.१९३.३९ ॥
శ్వపాకుల వలె మ్లేచ్ఛ సమూహాలను, ఇతర అనేక రకాల వారిని చంపి కూడా, అజ్ఞానంతో మోహితులై వారు పుత్రులను, భార్యలను పోషిస్తారు.
7.193.40
अज्ञानान्मूढवद्ब्रह्मन्पुत्रदारधनेप्सया ।
एकस्यार्थे बहून्हत्वा पुत्रस्याधर्मविद्यया।
स्वकर्मस्थान्विकर्मस्थो न व्यपत्रपसे कथम् ॥ ७.१९३.४० ॥
అజ్ఞానంతో మూర్ఖునిలా, ఓ బ్రాహ్మణా, పుత్ర-భార్య-ధనాసక్తితో, ఒకని కోసం అనేకులను చంపి, అధర్మ విద్యతో, స్వకర్మలో నిలిచినవారి పట్ల వికర్మలో నిలిచిన మీరు ఎందుకు సిగ్గుపడరు?
7.193.41
आचारहीन निर्लज्ज ब्रह्मवन्धो वरायुध ।
इदानीं तिष्ठ दुर्बुद्धे न मे जीवन्विमोक्ष्यसे ॥ ७.१९३.४१ ॥
ఆచారహీన, నిర్లజ్జ, బ్రాహ్మణ బంధూ, ఉత్తమ ఆయుధధారీ! ఇప్పుడు నిలబడు, దుర్బుద్ధీ! నా చేతినుండి ప్రాణంతో తప్పించుకోలేవు.
7.193.42
यस्यार्थे शस्त्रमादाय यमपेक्ष्य च जीवसि ।
स चाद्य पतितः शेते पृष्टेनावेदितस्तवः ॥ ७.१९३.४२ ॥
ఎవరి కోసం ఆయుధం పట్టి, యముని దృష్టిలో ఉంచుకొని నీవు జీవిస్తున్నావో, అతడే నేడు పడి పడి ఉన్నాడు; అడిగినప్పుడు నీకు ఇది తెలియజేయబడింది.
7.193.43
स वै च निहतः शेते तव पुत्रः सुमन्दधीः ।
धर्मराजस्य तद्वाक्यं नाभिशङ्कितुमर्हसि ॥ ७.१९३.४३ ॥
ఆ మందబుద్ధి నీ కుమారుడు హతుడై పడి ఉన్నాడు. ధర్మరాజు ఆ మాటలను నువ్వు శంకించకూడదు.
7.193.44
एवमुक्तस्ततो द्रोणो भीमेनोत्सृज्य तद्वनुः ।
सन्न्यासाय शरीरस्य योक्ष्यमाणः स वै द्विजः।
सर्वाण्यस्त्राणि धर्मात्मा हातुकामोऽभ्यभापत ॥ ७.१९३.४४ ॥
భీముడు అలా అనగా ద్రోణుడు ఆ విల్లును విడిచిపెట్టాడు. శరీరాన్ని త్యజించేందుకు యోగంలో నిమగ్నమవబోయే ఆ ద్విజుడు, ధర్మాత్ముడై, అన్ని అస్త్రాలను విడువగోరి ఇలా పలికాడు.
7.193.45
कर्णं दुर्योधनं राजंस्त्वरमाणः पराक्रमम् ।
कर्णकर्ण महेष्वास कृप दुर्योधनेति च ॥ ७.१९३.४५ ॥
ఓ రాజా, త్వరపడుతూ, పరాక్రమశాలి కర్ణుణ్ణి — కర్ణ కర్ణ, మహాధనుర్ధరుడా, కృపా, దుర్యోధనా అని పిలిచాడు.
7.193.46
सङ्ग्रामे क्रियतां यत्नो ब्रवीम्येष पुनःपुनः ।
पाण्डवेभ्यः शिवं वोस्तु शस्त्रमभ्युत्सृजाम्यहम्।
इति तत्र महाराज प्राक्रोशद्द्रौणिमेव च ॥ ७.१९३.४६ ॥
యుద్ధంలో ప్రయత్నం చేయండి అని నేను మళ్లీ మళ్లీ చెబుతున్నాను. పాండవులకు శుభం కలుగుగాక. నేను ఆయుధాన్ని విడుస్తున్నాను. ఇలా అని, మహారాజా, అక్కడే ద్రౌణిని కూడా పిలిచాడు.
7.193.47
उत्सृज्य च रणे शस्त्रं रथोपस्थे निविश्य च ।
अभयं सर्वभूतानां प्रददौ योगमीयिवान् ॥ ७.१९३.४७ ॥
యుద్ధంలో ఆయుధాన్ని విడిచి, రథం మీద కూర్చుని, సమస్త ప్రాణులకు అభయమిచ్చి, యోగంలో ప్రవేశించాడు.
7.193.48
तस्य तच्छिद्रनाज्ञाय धृष्टद्युम्नः प्रतापवान् ।
सशरं तद्वनुर्घोरं सन्न्यस्याथ रथे ततः।
खङ्गी रथादवप्लुत्य सहसा द्रोणमभ्ययात् ॥ ७.१९३.४८ ॥
అతని ఆ రంధ్రాన్ని గ్రహించిన ప్రతాపవంతుడు ధృష్టద్యుమ్నుడు ఆ భయంకరమైన విల్లు బాణంతో సహా రథంపై ఉంచి, ఖడ్గం చేతబట్టి రథం నుండి దూకి వెంటనే ద్రోణుని వైపు పరుగెత్తాడు.
7.193.49
प्रद्रुते त्वथ द्रोणाय धृष्टद्युम्ने महारथे ।
हाहाकृतानि भूतानि मानुषाणीतराणि च ॥ ७.१९३.४९ ॥
మహారథుడైన ధృష్టద్యుమ్నుడు ద్రోణుని వైపు పరుగెత్తగా, మానవులు ఇతర ప్రాణులు 'అయ్యో! అయ్యో!' అని హాహాకారాలు చేశాయి.
7.193.50
द्रोणं तथागतं दृष्ट्वा धृष्टद्युम्नवशं गतम् ।
हाहाकारं भृशं चक्रुरहो धिगिति चाबुवन् ॥ ७.१९३.५० ॥
ద్రోణుడు ధృష్టద్యుమ్నుని వశమైపోయాడని చూసి, ప్రజలు ఎంతో హాహాకారాలు చేసి, 'అయ్యో! ఛీ!' అని అన్నారు.
7.193.51
द्रोणोऽपि शस्त्राण्युत्सृज्य परमं साङ्ख्यमास्थितः ।
तथोक्त्वा योगमास्थाय ज्योतिर्भूतो महातपाः ॥ ७.१९३.५१ ॥
ద్రోణుడు కూడా ఆయుధాలను విడిచి పరమ సాంఖ్యాన్ని ఆశ్రయించాడు; ఈ విధంగా పలికి యోగంలో నిలిచి, జ్యోతిర్మయుడయ్యాడు ఆ మహాతపస్వి.
7.193.52
पुराणं पुरुषं विष्णुं जगाम मनसा परम् ।
मुखं किञ्चित्समुन्नाम्य विष्टब्योरस्तथाग्रतः ॥ ७.१९३.५२ ॥
ఆయన మనసుతో పురాతన పురుషుడైన పరమ విష్ణువును ధ్యానించాడు; ముఖాన్ని కొంచెం పైకెత్తి, రొమ్మును ముందుకు నిలిపి ఉన్నాడు.
7.193.53
निमीलिताक्षः सत्वस्थो निक्षिप्य हृदि धारणाम् ।
ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म ज्योतिर्भूतो महातपाः ॥ ७.१९३.५३ ॥
కళ్ళు మూసుకుని, సత్త్వంలో నిలిచి, హృదయంలో ధారణను నిలిపి, 'ఓం' అనే ఏకాక్షర బ్రహ్మను ధ్యానించి ఆ మహాతపస్వి జ్యోతిర్మయుడయ్యాడు.
7.193.54
स्मरित्वा देवदेवेशमक्षरं परमं प्रभुम् ।
दिवमाक्रामदाचार्यः साक्षात्सद्भिर्दुराक्रमाम् ॥ ७.१९३.५४ ॥
దేవదేవుడు, పరమాక్షరుడు అయిన ప్రభువును స్మరించి, సత్పురుషులకు కూడా ప్రత్యక్షంగా దుర్గమమైన స్వర్గాన్ని ఆచార్యుడు (ద్రోణుడు) అధిరోహించాడు.
7.193.55
मूर्धानं तस्य निर्भिद्य ज्योती राजन्महात्मनः ।
जगाम परमं स्थानं देहं न्यस्य रथोत्तमे ॥ ७.१९३.५५ ॥
రాజా, ఆ మహాత్ముని జ్యోతి అతని శిరస్సును చీల్చుకొని, ఉత్తమ రథంపై దేహాన్ని విడిచి పరమ స్థానానికి వెళ్ళింది.
7.193.56
द्वौ सूर्याविति नो बुद्धिरासीत्तस्मिंस्तथागते ।
एकरूपमिवाभासीज्योतिर्भिः पूरितं नभः ॥ ७.१९३.५६ ॥
ఆయన అలా వెళ్ళినప్పుడు అక్కడ రెండు సూర్యులు ఉన్నారని మాకు అనిపించింది; కాంతులతో నిండిన ఆకాశం ఒకే రూపంలా కనిపించింది.
7.193.57
समपद्यत चोल्काभं द्रोणस्य निधने तदा ।
निमेषमात्रेण च तज्ज्योतिरन्तरधीयत ॥ ७.१९३.५७ ॥
ద్రోణుని మరణ సమయంలో అది ఉల్కలా కనిపించింది; ఒక్క క్షణంలో ఆ జ్యోతి అదృశ్యమైంది.
7.193.58
आसीत्किलकिलाशब्दः प्रहृष्टानां दिवौकसाम् ।
ब्रह्मलोकगते द्रोणे धृष्टद्युम्ने च मोहिते ॥ ७.१९३.५८ ॥
ద్రోణుడు బ్రహ్మలోకానికి వెళ్ళినప్పుడు, ధృష్టద్యుమ్నుడు మోహితుడైనప్పుడు, ఆనందించిన దేవతల కిలకిలా ధ్వని వినిపించింది.
7.193.59
वयमेव तदाऽद्राक्ष्म पञ्च मानुषयोनयः ।
योगयुक्तं महात्मानं गच्छन्तं परमां गतिम् ॥ ७.१९३.५९ ॥
అప్పుడు మేము ఐదుగురు మానవ జన్ములమే యోగయుక్తుడైన ఆ మహాత్ముడు పరమ గతికి వెళ్తుండగా చూశాము.
7.193.60
अहं धनञ्जयः पार्थः कृपः शारद्वतो द्विजः ।
वासुदेवश्च वार्ष्णेयो धर्मपुत्रश्च पाण्डवः ॥ ७.१९३.६० ॥
నేను, ధనంజయుడు, పార్థుడు, శారద్వతుడైన ద్విజుడు కృపుడు, వాసుదేవుడు, వార్ష్ణేయుడు, ధర్మపుత్రుడైన పాండవుడు.
7.193.61
अन्ये तु सर्वे नापश्यन्भारद्वाजस्य धीमतः ।
महिमानं महाराज योगयुक्तस्य गच्छतः।
ब्रह्मलोकं महद्दिव्यं देवगुह्यं हि तत्परम् ॥ ७.१९३.६१ ॥
కానీ ఇతరులందరూ, ఓ మహారాజా, యోగయుక్తుడై మహత్తరమైన దివ్య బ్రహ్మలోకానికి వెళ్తున్న బుద్ధిమంతుడైన భారద్వాజుని (ద్రోణుని) మహిమను చూడలేదు; అది దేవతల పరమ రహస్యం.
7.193.62
गतिं परमिकां प्राप्तमजानन्तो नृयोनयः ।
नापश्यन्गच्छमानं हि तं सार्धमृषिपुङ्गवैः।
आचार्यं योगमास्थाय ब्रह्मलोकमरिन्दमम् ॥ ७.१९३.६२ ॥
ఆ పరమ గతిని పొందుతున్నప్పుడు, మనుష్య జన్మలవారు ఎరుగలేదు; శ్రేష్ఠ ఋషులతో కలిసి, యోగమును ఆశ్రయించి బ్రహ్మలోకానికి వెళ్తున్న ఆచార్యుని వారు చూడలేదు, ఓ అరిందమా.
7.193.63
वितुन्नाङ्गं शरव्रातैरन्यस्तायुधमसृक्क्षरम् ।
विकृष्य पार्षतः खङ्गं क्रोधामर्षवशं गतः।
दृश्यमानः सर्वभूतैः केशपक्षे परामृशत् ॥ ७.१९३.६३ ॥
బాణ సమూహాలతో శరీరం ఛిన్నమై, ఆయుధాలు పడవేసి, రక్తం కారుతున్న అతనిని చూసి, క్రోధం మరియు అసహనానికి వశుడైన పార్షతుడు (ధృష్టద్యుమ్నుడు) ఖడ్గాన్ని తీసి, సర్వప్రాణుల ముందు అతని జుట్టును పట్టుకున్నాడు.
7.193.64
तस्य मूर्धानमालम्ब्य गतसत्वस्य देहिनः ।
किञ्चिदब्रुवतः कायाद्विचकर्तासिना शिरः ॥ ७.१९३.६४ ॥
అతని తలను పట్టుకొని, ప్రాణం పోయి ఏమీ మాట్లాడని అతని శరీరం నుండి ఖడ్గంతో తలను నరికాడు.
7.193.65
हर्षेण महता महता युक्तो भारद्वाजे निपातिते ।
सिंहनादरवं चक्रे भ्रामयन्खङ्गमाहवे ॥ ७.१९३.६५ ॥
భారద్వాజుడు కూలిపడగా, మహా ఆనందంతో నిండి, కత్తిని తిప్పుతూ యుద్ధంలో సింహనాదం చేశాడు.
7.193.66
आकर्णपलितः श्यामो वयसाऽशीतिपञ्चकः ।
त्वत्कृते व्यचरत्सङ्ख्ये स तु षोडशवर्षवत् ॥ ७.१९३.६६ ॥
చెవుల వరకు నెరిసిన, నల్లని వర్ణంగల, ఎనభై ఐదు సంవత్సరాల వయసువాడు అతడు; నీ కోసం యుద్ధంలో పదహారేళ్ల వయసువాడిలా తిరిగాడు.
7.193.67
उक्तवाश्च महाबाहुः कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः ।
जीवन्तमानयाचार्यं मा वधीर्द्रुपदात्मज ॥ ७.१९३.६७ ॥
మహాబాహువైన కుంతీపుత్రుడు ధనంజయుడు ఇలా అన్నాడు: 'ద్రుపద పుత్రా, ఆచార్యుని సజీవంగా తీసుకురా; ఆయనను చంపకు.'
7.193.68
न हन्तव्यो न हन्तव्य इति ते सैनिकाश्च ह ।
उत्क्रोशन्नर्जुनश्चैव सानुक्रोशस्तमाव्रजत् ॥ ७.१९३.६८ ॥
'చంపకూడదు, చంపకూడదు' అని సైనికులు అరిచారు; దయతో నిండిన అర్జునుడు కూడా అరుస్తూ అతని వైపు వెళ్లాడు.
7.193.69
क्रोशमानेऽर्जुने चैव पार्थिवेषु च सर्वशः ।
धृष्टद्युम्नोऽवधीद्द्रोणं रथतल्पे नरर्षभम् ॥ ७.१९३.६९ ॥
అర్జునుడు, రాజులు అన్నిచోట్లా అరుస్తుండగా, ధృష్టద్యుమ్నుడు రథశయ్యపై ఉన్న నరశ్రేష్ఠుడు ద్రోణుని చంపాడు.
7.193.70
शोणितेन परिक्लिन्नो रथाद्भूमिमथापतत् ।
लोहिताङ्ग इवादित्यो दुर्धर्षः समपद्यत ॥ ७.१९३.७० ॥
రక్తంతో తడిసిన ఆయన రథం నుండి నేలపై పడ్డాడు; ఎర్రని అవయవాలు గల సూర్యునిలా దుర్ధర్షుడుగా అయ్యాడు.
7.193.71
एवं तं निहतं सङ्ख्ये ददृशे सैनिको जनः ।
धृष्टद्युम्नस्तु तद्राजन्भारद्वाजशिरोऽहरत् ॥ ७.१९३.७१ ॥
యుద్ధంలో ఆయన ఇలా చంపబడటం సైనికులు చూశారు; ఓ రాజా, ధృష్టద్యుమ్నుడు భారద్వాజుని తలను నరికాడు.
7.193.72
तावकानां महेष्वासः प्रमुखे तत्समाक्षिपत् ।
ते तु दृष्ट्वा शिरो राजन्भारद्वाजस्य तावकाः ॥ ७.१९३.७२ ॥
మీ మహా ధనుర్ధారి దానిని ముందుకు విసిరాడు; ఓ రాజా, భారద్వాజుని తలను చూసి మీ వారు—
7.193.73
पलायनकृतोत्साहा दुद्रुवः सर्वतोदिशम् ।
द्रोणस्तु दिवमास्थाय नक्षत्रपथमाविशत् ॥ ७.१९३.७३ ॥
పారిపోవాలనే ఉత్సాహంతో వారు నాలుగు దిక్కులకూ పరుగెత్తారు; ద్రోణుడు మాత్రం ఆకాశానికి ఎక్కి నక్షత్రమార్గంలో ప్రవేశించాడు.
7.193.74
अहमेव तदाऽद्राक्षं द्रोणस्य निधनं नृप ।
ऋषेः प्रसादात्कृष्मस्य सत्यवत्याः सुतस्य च ॥ ७.१९३.७४ ॥
ఓ రాజా, అప్పుడు నేనే ద్రోణుని మరణాన్ని చూశాను — ఋషి అనుగ్రహం వల్ల, కృష్ణుని అనుగ్రహం వల్ల, సత్యవతి కుమారుని అనుగ్రహం వల్ల.
7.193.75
विधूमामिह संयान्तीमुल्कां प्रज्वलितामिव ।
अपश्याम दिवं स्तब्ध्वा गच्छन्तं तं महाद्युतिम् ॥ ७.१९३.७५ ॥
పొగ లేని, మండుతున్న ఉల్కలా ఆకాశంలో వెళ్తున్న ఆయనను మేము చూశాము; స్తంభించి నిలబడి ఆ మహాతేజస్వి ఆకాశంలో వెళ్లడం చూశాము.
7.193.76
हते द्रोणे निरुत्साहाः कुरुपाण्डवसृञ्जयाः ।
अभ्यद्रवन्महावेगास्ततः सैन्यं व्यदीर्यत ॥ ७.१९३.७६ ॥
ద్రోణుడు చంపబడగా కురు, పాండవ, సృంజయులు ఉత్సాహం కోల్పోయారు; అప్పుడు మహావేగంతో దూకి వచ్చారు, సేన చీలిపోయింది.
7.193.77
निहता हतभूयिष्ठाः सङ्ग्रामे निशितैः शरैः ।
तावका निहते द्रोणे गतासव इवाभवन् ॥ ७.१९३.७७ ॥
ద్రోణుడు హతుడైనప్పుడు, పదునైన బాణాలతో యుద్ధంలో ఎక్కువమంది చంపబడిన మీ వారు ప్రాణం లేనివారిలా అయ్యారు.
7.193.78
पराजयमथावाप्य परत्र च महद्भयम् ।
उभयेनैव ते हीना व्यनिन्दन्मतिमात्मनः ॥ ७.१९३.७८ ॥
పరాజయాన్ని పొంది, పరలోకంలో మహాభయాన్ని పొంది, రెండింటినీ కోల్పోయిన వారు తమ బుద్ధిని తామే నిందించుకున్నారు.
7.193.79
अन्विच्छन्तः शरीरं तु भारद्वाजस्य पार्थिवाः ।
नान्वगच्छन्महाराज कबन्धायुतसङ्कुले ॥ ७.१९३.७९ ॥
భారద్వాజుడి (ద్రోణుడి) శరీరాన్ని వెతికిన రాజులు, ఓ మహారాజా, వేలాది కబంధాలతో నిండిన ఆ రణభూమిలో దానిని కనుగొనలేకపోయారు.
7.193.80
पतिते त्वथ संरब्धे सेनायां तत्र भारत ।
उदिष्ठन्कबन्धानां सहस्राण्येकविंशतिः ॥ ७.१९३.८० ॥
అప్పుడు, భారతా, సైన్యంలోని ఆగ్రహించిన వారు పడిపోయినప్పుడు, అక్కడ ఇరవై ఒక్క వేల కబంధాలు లేచాయి.
7.193.81
शोणितेन परिक्लिन्ना रणभूमिश्च भारत ।
लोहितार्द्र इवादित्यो दुर्दर्शश्चाभवत्तदा ॥ ७.१९३.८१ ॥
భారతా, రక్తంతో తడిసిన రణభూమి అప్పుడు రక్తంతో తడిసిన సూర్యునిలా చూడలేనిదిగా అయింది.
7.193.82
पाण्डवास्तु जयं लब्ध्वा परत्र च महद्यशः ।
बाणशङ्खरवांश्चक्रुः सिंहनादांश्च पुष्कलान् ॥ ७.१९३.८२ ॥
పాండవులు విజయాన్ని పొంది, పరలోకంలో మహాయశస్సును పొంది, బాణాలు శంఖాల ధ్వనులు, అనేక సింహనాదాలు చేశారు.
7.193.83
भीमसेनस्ततो राजन्धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ।
वरूथिन्यामनृत्येतां परिष्वज्य परस्परम् ॥ ७.१९३.८३ ॥
రాజా, అప్పుడు భీమసేనుడు, పృషతుని కుమారుడు ధృష్టద్యుమ్నుడు సేనలో ఒకరినొకరు కౌగిలించుకొని నృత్యం చేశారు.
7.193.84
अब्रवीच्च तदा भीमः पार्षतं शत्रुतापनम् ।
भूयोऽहं त्वां परिष्वज्य परिवक्ष्यामि पार्षत।
सूतपुत्रे हते पापे धार्तराष्ट्रे च संयुगे ॥ ७.१९३.८४ ॥
అప్పుడు భీముడు శత్రువులను దహించే పృషతుని కుమారునితో ఇలా అన్నాడు: "పార్షతా, పాపియైన సూతపుత్రుడు, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు యుద్ధంలో చంపబడిన తర్వాత నేను నిన్ను మళ్లీ కౌగిలించుకుంటాను."
7.193.85
एतावदुक्त्वा भीमस्तु हर्षेण महता युतः ।
बाहुशब्देन पृथिवीं कम्पयामास पाण्डवः ॥ ७.१९३.८५ ॥
ఇంతగా చెప్పిన తర్వాత, గొప్ప ఆనందంతో నిండిన పాండవుడు భీముడు తన బాహువుల శబ్దంతో భూమిని కంపింపజేశాడు.
7.193.86
तस्य शब्देन वित्रस्ताः प्राद्रवंस्तावका युधि ।
क्षत्रधर्मं समुत्सृज्य पलायनपरायणाः ॥ ७.१९३.८६ ॥
అతని శబ్దానికి భయపడిన మీ వీరులు యుద్ధంలో క్షత్రియధర్మాన్ని విడిచిపెట్టి పారిపోవడమే లక్ష్యంగా పరుగెత్తారు.
7.193.87
पाण्डवास्तु जयं लब्धा हृष्टा ह्यासन्विशाम्पते ।
अरिक्षयं च सङ्ग्रामे तेन ते सुखमाप्नुवन् ॥ ७.१९३.८७ ॥
ప్రజాపతీ, పాండవులు విజయాన్ని పొంది ఆనందించారు; యుద్ధంలో శత్రువుల నాశనం వల్ల వారు సుఖాన్ని పొందారు.